Giải Phẫu Sinh Lý Người: Cấu Trúc và Chức Năng của Da và Hệ Thần Kinh

Chuyên khảo phân tích Giải phẩu học sinh lí người, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Người hướng dẫn: GV: Đặng Thị Ngọc Thanh
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Giải Phẫu Sinh Lý
• Đề tài: Giải Phẫu Sinh Lý Người: Cấu Trúc và Chức Năng của Da và Hệ Thần Kinh
• Loại tài liệu: Bài Giảng

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• 1. Chương I: DA
• 1.1. CẤU TRÚC CỦA DA
• 1.1.1. Lớp biểu bì
• 1.1.1.1. Lớp đáy (lớp sinh sản)
• 1.2. Các tuyến của da
• 1.2.1. Tuyến nhờn (tuyến bã)
• 1.2.2. Tuyến mồ hôi
• 1.3. Lông, tóc và móng
• 1.4. CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA DA
• 1.4.1. Bảo vệ cơ thể
• 1.4.2. Điều hòa thân nhiệt
• 1.4.3. Thu nhận cảm giác
• 1.5. VỆ SINH DA
• 2. Chương II: HỆ THẦN KINH
• 2.1. CAẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA
• 2.2. TẾ BÀO THẦN KINH (NEURON)
• 2.2.1. CAẤU TẠO NEURON
• 2.2.2. Các nhánh neuron
• 2.2.3. Đầu tận cùng thần kinh
• 2.3. Phân loại synapse
• 2.4. Cấu tạo synapse
• 2.5. CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA NEURON
• 2.5.1. Hiện tượng điện sinh học- bản chất của hưng phấn
• 2.5.2. Giải thích hiện tượng điện sinh học theo thuyết “ Ion-màng”
• 3. Bài 2: CAẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA HỆ THẦN KINH
• 3.1. ĐẠI CƯƠNG VỀ HỆ THẦN KINH
• 3.1.1. Vai trò sinh lý của hệ thần kinh
• 3.1.2. Khái quát về cấu tạo của hệ thần kinh
• 3.1.3. Sự phát triển của hệ thần kinh trung ương
• 3.1.4. Phản xạ, cung phản xạ và vòng phản xạ
• 3.2. SƠ LƯỢC CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG SINH LÝ CỦA HỆ THẦN KINH
• 3.2.1. Tủy sống
• 3.2.2. Chức năng
• 3.3. Não trung gian
• 3.3.1. Vùng dưới đồi (Hypothalamus)
• 3.4. Sinh lý vỏ não:
• 3.5. HỆ THẦN KINH NGOẠI BIÊN
• 3.5.1. Hệ thần kinh động vật
• 3.5.2. Hệ thần kinh thực vật
• 4. Chương III: THỤ QUAN
• 4.1. ĐẠI CƯƠNG VỀ THỤ QUAN
• 4.2. THỤ QUAN THỊ GIÁC
• 4.3. THỤ QUAN THÍNH GIÁC VÀ THĂNG BẰNG
• 4.4. THỤ QUAN KHỨU GIÁC
• 4.5. THỤ QUAN VỊ GIÁC
• 4.6. THỤ QUAN CẢM GIÁC Ở DA
• 5. Chương IV: HOẠT ĐỘNG THẦN KINH CẤP CAO
• 5.1. PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN
• 5.2. CÁC QUY LUẬT HOẠT ĐỘNG THẦN KINH CẤP CAO
• 5.3. ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG THẦN KINH CẤP CAO Ở NGƯỜI
• 5.4. VỆ SINH HỆ THẦN KINH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giải Phẫu Sinh Lý Da và Hệ Thần Kinh

Giải phẫu sinh lý của con người là một lĩnh vực quan trọng trong y học, giúp hiểu rõ cấu trúc và chức năng của các bộ phận trong cơ thể. Da và hệ thần kinh là hai thành phần chính, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và điều hòa các hoạt động sinh lý. Da không chỉ là lớp bảo vệ bên ngoài mà còn tham gia vào nhiều chức năng sinh lý khác nhau. Hệ thần kinh, với cấu trúc phức tạp, điều khiển mọi hoạt động của cơ thể, từ cảm giác đến vận động.

1.1. Cấu trúc và chức năng của da

Da được chia thành ba lớp chính: biểu bì, chân bì và hạ bì. Mỗi lớp có chức năng riêng biệt, từ bảo vệ cơ thể đến điều hòa nhiệt độ. Biểu bì là lớp ngoài cùng, có vai trò bảo vệ và cảm giác. Chân bì chứa các mạch máu và dây thần kinh, trong khi hạ bì giúp kết nối và cung cấp dinh dưỡng cho da.

1.2. Cấu trúc và chức năng của hệ thần kinh

Hệ thần kinh được chia thành hai phần chính: hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên. Hệ thần kinh trung ương bao gồm não và tủy sống, điều khiển các hoạt động của cơ thể. Hệ thần kinh ngoại biên kết nối các bộ phận khác nhau của cơ thể với hệ thần kinh trung ương, giúp truyền tải thông tin và phản ứng với môi trường.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu da và hệ thần kinh

Nghiên cứu về da và hệ thần kinh gặp nhiều thách thức, từ việc hiểu rõ cấu trúc đến chức năng của chúng. Các bệnh lý liên quan đến da như eczema, vảy nến, và các rối loạn thần kinh như trầm cảm, lo âu đang gia tăng. Việc tìm hiểu nguyên nhân và cơ chế của các bệnh này là rất cần thiết để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả.

2.1. Các bệnh lý thường gặp ở da

Các bệnh lý như eczema và vảy nến không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động đến tâm lý của người bệnh. Việc nghiên cứu nguyên nhân và cơ chế gây bệnh là rất quan trọng để tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả.

2.2. Các rối loạn thần kinh phổ biến

Rối loạn thần kinh như trầm cảm và lo âu đang trở thành vấn đề nghiêm trọng trong xã hội hiện đại. Việc hiểu rõ nguyên nhân và cơ chế của các rối loạn này sẽ giúp phát triển các phương pháp điều trị và can thiệp kịp thời.

III. Phương pháp nghiên cứu cấu trúc và chức năng của da

Để nghiên cứu cấu trúc và chức năng của da, các nhà khoa học sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ mô học đến sinh học phân tử. Các phương pháp này giúp xác định các tế bào và mô trong da, cũng như cách chúng tương tác với nhau.

3.1. Phương pháp mô học

Mô học là phương pháp chính để nghiên cứu cấu trúc của da. Bằng cách sử dụng kính hiển vi, các nhà nghiên cứu có thể quan sát các tế bào và mô trong da, từ đó hiểu rõ hơn về chức năng của chúng.

3.2. Phương pháp sinh học phân tử

Sinh học phân tử giúp nghiên cứu các quá trình sinh hóa trong da, từ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe da. Các nghiên cứu này có thể dẫn đến việc phát triển các liệu pháp điều trị mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu da và hệ thần kinh

Nghiên cứu về da và hệ thần kinh không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong y học. Các phát hiện từ nghiên cứu này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị mới, cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

4.1. Phát triển thuốc điều trị

Các nghiên cứu về da và hệ thần kinh đã dẫn đến việc phát triển nhiều loại thuốc điều trị hiệu quả cho các bệnh lý như eczema, vảy nến và các rối loạn thần kinh. Những tiến bộ này giúp cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

4.2. Các phương pháp điều trị mới

Ngoài thuốc, các phương pháp điều trị như liệu pháp tâm lý và vật lý trị liệu cũng đang được nghiên cứu và áp dụng. Những phương pháp này giúp hỗ trợ điều trị và phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu da và hệ thần kinh

Nghiên cứu về da và hệ thần kinh là một lĩnh vực đầy tiềm năng, với nhiều thách thức và cơ hội. Việc hiểu rõ hơn về cấu trúc và chức năng của chúng sẽ giúp phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Tương lai của nghiên cứu da

Nghiên cứu về da sẽ tiếp tục phát triển, với sự chú trọng vào việc tìm hiểu các cơ chế gây bệnh và phát triển các liệu pháp điều trị mới. Các công nghệ mới như gene therapy có thể mở ra hướng đi mới trong điều trị các bệnh lý da.

5.2. Tương lai của nghiên cứu hệ thần kinh

Nghiên cứu hệ thần kinh sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, với mục tiêu tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả cho các rối loạn thần kinh. Sự phát triển của công nghệ sinh học và công nghệ thông tin sẽ hỗ trợ đắc lực cho nghiên cứu này.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình (≈ 280 từ)

Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo
Giáo trình Giải phẫu và sinh lý học da, thần kinh và cảm giác (cấp đại học, chuyên ngành Y học – Khoa học sức khỏe) là một phần quan trọng của môn “Sinh lý học người”. Trong chương trình đào tạo, giáo trình được bố trí ở cuối năm thứ hai, sau khi sinh viên đã hoàn thành các môn cơ bản về giải phẫu học và sinh lý học tế bào.

Mục tiêu học tập (learning outcomes)
Sau khi hoàn thành giáo trình, sinh viên sẽ có khả năng:

1. Mô tả cấu trúc đa lớp của da (lớp biểu bì, hạ bì, mô nền) và chức năng bảo vệ, nhiệt độ, cảm giác (xem Chương I: Da – mục 1.1‑1.4).
2. Giải thích các loại tuyến da (tuyến mồ hôi, tuyến bã nhờn) và cách chúng tham gia vào cơ chế đồng nhiệt và miễn dịch (xem Chương I: Da – mục 2.1‑2.2).
3. Phân loại các loại neuron (neuron cảm giác, trung gian, vận động) và mô tả cấu tạo, chức năng của các phần (soma, dendrite, axon, myelin) (xem Chương II: Hệ thần kinh – mục 1‑3).
4. Ứng dụng mô hình ion‑channel và thuyết “Ion‑maống” để giải thích quá trình sinh điện thế hoạt động (xem Chương II, mục 2.2).
5. Phân biệt các cơ chế truyền tin qua synapse (excitatatory, inhibitory) và liên quan tới các chất truyền dẫn (acetylcholine, dopamine, GABA) (xem Chương II, mục 4‑5).
6. Đánh giá mối quan hệ giữa các hệ thống cảm giác (thị giác, thính giác, vận động) và các trung tâm não cao (xem Chương III‑IV).

Cấu trúc và cách tiếp cận
Giáo trình gồm 5 chương chính, mỗi chương được chia thành các mục con (từ 1‑4 đoạn). Mỗi mục cung cấp:

• Bài giảng lý thuyết (văn bản, hình ảnh, bảng phân loại).
• Bảng tóm tắt các cấu trúc và chức năng (ví dụ: bảng “Cấu trúc da và lớp biểu bì” – Chương I, trang 12).
• Bài tập thực hành (phân tích mô học, vẽ sơ đồ dây thần kinh).

Điểm đặc sắc của giáo trình

1. Chi tiết giải phẫu‑sinh lý: Các mô tả về lớp biểu bì (độ dày 0,5‑3 mm, các vòng sắp xếp keratin) và tuyến mồ hôi eccrine (đóng vai trò trong nhiệt ổn định) được trích từ Chương I, mục 2.1‑2.2.
2. Tích hợp lý thuyết hiện đại: Thuyết “Ion‑maống” của Bernstein‑Hodgkin‑Huxley‑Katz được đưa vào giải thích điện thế hành động (xem Chương II, mục 2.2).
3. Bảng so sánh neuron Myelin vs. không Myelin (xem Chương II, mục 3), giúp sinh viên nắm bắt sự khác biệt về tốc độ truyền tín hiệu.
4. Mô hình đa hệ thống: Các quan hệ giữa da, thần kinh ngoại vi và trung ương được mô tả qua sơ đồ “Mạng lưới sinh lý da‑thần kinh” (Hình 2.9, Chương II).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (≈ 560 từ)

Các chương/chủ đề chính

Chương	Nội dung chính	Key concepts
I – Da	Cấu trúc da (lớp biểu bì, hạ bì, mô nền), các tuyến (mồ hôi, bã nhờn), bảo vệ cơ thể	Lớp biểu bì (độ dày 0,5‑3 mm), tuyến eccrine, keratinization
II – Hệ thần kinh	Cấu tạo neuron, myelin, ion‑channel, truyền dẫn điện, synapse	Neuron cảm giác, neuron trung gian, myelin, thuyết “Ion‑maống”
III – Thúị quan (Cảm giác)	Các giác quan (thị giác, thính giác, vị giác), các cơ quan cảm nhận	Thị giác (retina, rhodopsin), thính giác (cochlea), cảm giác cơ học
IV – Hệ thần kinh trung ương cao	Các vùng não liên quan đến nhận thức, vận động, điều hòa nội tiết	Vùng Broca, Wernicke, hệ thống limbic
V – Ứng dụng lâm sàng	Bệnh lý da, rối loạn thần kinh, chẩn đoán bằng điện não đồ	Dermatitis, bệnh Parkinson, EEG

Logic tiến trình nội dung

1. Bắt đầu với cấu trúc giải phẫu da (Chương I) – nền tảng cho hiểu cơ chế bảo vệ và cảm giác.
2. Tiếp sang hệ thống thần kinh ngoại vi (Chương II) – giải thích cách tín hiệu da được truyền qua các neuron.
3. Liên kết đến các cảm giác đặc thù (Chương III) – minh họa qua ví dụ về cảm nhận nhiệt độ (hệ thống da‑thần kinh).
4. Mở rộng tới trung tâm não cao (Chương IV) – nhấn mạnh quá trình tích hợp thông tin cảm giác trong nhận thức.
5. Kết thúc bằng các trường hợp lâm sàng (Chương V) – áp dụng kiến thức đã học để phân tích bệnh.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories:

  • Thuyết ion‑maống (Bernstein, Hodgkin‑Huxley, Katz) – mô tả cách ion Na⁺, K⁺, Cl⁻ tham gia vào điện thế hành động (Chương II, mục 2.2).
  • Mô hình truyền dẫn synaptic – phân loại EPSP và IPSP, cơ chế hoạt động của acetylcholine và dopamine (Chương II, mục 5).

• Core principles:

  • Bảo vệ sinh lý da: Lớp biểu bì tạo lớp barrier keratin, tuyến bã nhờn (sebaceous) cung cấp lipid bảo vệ (Chương I, mục 1.2‑1.3).
  • Thời gian truyền tín hiệu: Myelin làm tăng tốc độ dẫn truyền tới 50 m/s (Chương II, mục 3).

• Essential frameworks:

  • Mô hình đa lớp: Da → Nerve endings → Dorsal root ganglion → Spinal cord → Thalamus → Cortex (Hình 2.9, Chương II).
  • Mạng lưới cảm giác‑động: Ví dụ, cảm giác mồ hôi kích hoạt trung tâm điều hòa nhiệt độ ở hypothalamus (Chương II, mục 1.1‑1.2).

Kỹ năng phát triển

Loại kỹ năng	Nội dung đào tạo	Đánh giá
Technical skills	Phân tích mô học da bằng kính hiển vi, vẽ sơ đồ neuron (bài tập trong Chương I‑II).	Bài tập thực hành + báo cáo lab.
Analytical skills	Áp dụng thuyết ion‑maống để tính toán điện thế hoạt động (bài tập tính toán trên trang 78).	Bài kiểm tra ngắn.
Practical competencies	Đánh giá chức năng cảm giác bằng các thử nghiệm nhiệt độ, áp suất (phần “Case study” trong Chương III).	Bài tập nhóm và thuyết trình.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (≈ 330 từ)

• Pedagogical approach: Giáo trình áp dụng mô hình lecture‑lab‑case (giảng bài, thực hành phòng thí nghiệm, phân tích tình huống). Các phần lý thuyết được trình bày ngắn gọn, kèm hình ảnh minh họa và bảng tóm tắt.

• Bài tập và case studies:

  • Bài tập mô học (xem Chương I, mục 4) yêu cầu sinh viên chuẩn bị mẫu da, quan sát lớp biểu bì và mô nền.
  • Case study “Bệnh lý da do mất myelin” (Chương V, phần 2) yêu cầu sinh viên phân tích ảnh MRI và đề xuất hướng điều trị.

• Practical exercises:

  • Đo điện thế hành động bằng microelectrode (bài tập trong Chương II, mục 2.1).
  • Mô phỏng ion‑channel bằng phần mềm NEURON (được giới thiệu ở cuối Chương II).

• Assessment methods:

  • Kiểm tra liên tục (quizzes) sau mỗi chương, tập trung vào thuật ngữ và công thức (đánh giá 20 %).
  • Bài tập lab (30 %) và báo cáo case study (30 %).
  • Kỳ thi cuối kỳ (20 %) bao gồm câu hỏi trắc nghiệm và viết luận phân tích một bệnh lý thần kinh.

• Self‑study guidelines:

  • Sách tham khảo: “Human Physiology” (Guyton & Hall) và “Neuroscience” (Purves).
  • Tài liệu bổ trợ: Video mô phỏng điện thế hành động (kèm link trên hệ thống LMS).
  • Chiến lược học: Đọc phần lý thuyết, sau đó thực hành ngay trong phòng thí nghiệm; ôn lại các bảng tóm tắt mỗi cuối tuần.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (≈ 270 từ)

• Updates so với editions cũ:

  • Thêm chương V – Ứng dụng lâm sàng, phản ánh tiến bộ trong chẩn đoán bằng EMG và MRI (trước đây giáo trình chỉ dừng ở lý thuyết).
  • Cập nhật bảng so sánh ion‑channel dựa trên công trình mới nhất về các biến thể gene SCN1A (xem trang 84).

• Current trends được integrate:

  • Neuro‑immunology: Đưa vào mô tả vai trò của da trong phản ứng miễn dịch (phân tử cytokine, T‑cell) – nối liền da và hệ thống thần kinh trung ương (Chương I, mục 1.4).
  • Công nghệ mô phỏng: Hướng dẫn sử dụng phần mềm NEURON để mô phỏng EPSP/IPS​P, đáp ứng nhu cầu học tập kỹ thuật số.

• Real‑world applications:

  • Bệnh lý da do môi trường (làn da do UV, bệnh eczema) được liên kết với cơ chế ion‑channel (Chương I, mục 2.3).
  • Chẩn đoán thần kinh: Sử dụng EEG và EMG trong các ví dụ lâm sàng (Chương V, mục 3).

• Industry connections:

  • Hợp tác với phòng thí nghiệm thần kinh của Bệnh viện Đại học Y Dược để cung cấp bộ dụng cụ điện sinh lý cho sinh viên thực hành.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (≈ 220 từ)

Nhóm người	Yêu cầu tiên quyết	Cách sử dụng
Sinh viên năm 2‑3 (khoa Y dược, Khoa học sức khỏe)	Kiến thức cơ bản về giải phẫu và sinh lý tế bào	Tham khảo trong các buổi học lý thuyết và thực hành phòng thí nghiệm.
Giảng viên	Kinh nghiệm giảng dạy sinh lý học	Sử dụng slide, bảng tóm tắt và câu hỏi thảo luận để xây dựng lớp học tương tác.
Sinh viên tự học	Có sách tham khảo cơ bản (Guyton, Purves)	Theo dõi các Self‑Study Guides ở phần cuối mỗi chương, làm bài tập thực hành tại nhà.
Chuyên gia lâm sàng	Nắm vững nền tảng sinh lý	Tham khảo Case Studies để cập nhật kiến thức về các bệnh lý liên quan da‑thần kinh.

---

Câu hỏi thường gặp (≈ 270 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

   • Dành cho sinh viên năm thứ hai của các chương trình Y học, Khoa học sức khỏe và các chuyên ngành liên quan đến sinh lý. Ngoài ra, các giảng viên và bác sĩ chuyên khoa da‑thần kinh cũng có thể sử dụng để cập nhật kiến thức.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

   • Kiến thức nền gồm: giải phẫu học người (các lớp mô), sinh lý tế bào (membrane potential), và các khái niệm cơ bản về ion‑channel. Các chương đầu (Chương I‑II) cung cấp lại những kiến thức này nếu cần.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

   • Tích hợp đa hệ thống: Kết nối chi tiết giữa da, hệ thần kinh ngoại vi và trung ương (hình 2.9, Chương II).
   • Cập nhật lâm sàng: Phần “Ứng dụng lâm sàng” bao gồm các bệnh lý thực tiễn và phương pháp chẩn đoán hiện đại.
   • Hỗ trợ công nghệ: Hướng dẫn sử dụng phần mềm mô phỏng NEURON và cung cấp video thực hành trên LMS.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

   • Đọc phần lý thuyết, sau đó thực hành ngay trong phòng thí nghiệm hoặc dùng phần mềm mô phỏng. Ôn lại các bảng tóm tắt và giải các bài tập cuối mỗi chương.
   • Sử dụng tài liệu bổ trợ (sách tham khảo, video) được liệt kê trong Self‑Study Guidelines.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

   • Bảng tóm tắt (được cung cấp ở cuối mỗi chương).
   • Video mô phỏng về điện thế hành động (link trên LMS).
   • Bộ đề thực hành (lab manual) cho các bài tập mô học da và đo điện thế neuron.

---

Kết luận (≈ 150 từ)

Giáo trình này cung cấp một cấu trúc kiến thức toàn diện về da, hệ thần kinh và cảm giác, từ mức độ mô học đến các ứng dụng lâm sàng. Nhờ việc kết hợp lý thuyết, bài thực hành và công nghệ mô phỏng, sinh viên không chỉ nắm vững các khái niệm cơ bản mà còn phát triển kỹ năng phân tích và giải quyết vấn đề thực tế. Đối với những người muốn tiếp tục nghiên cứu hoặc ứng dụng trong lâm sàng, giáo trình mở ra một lộ trình học tập rõ ràng, được hỗ trợ bởi các tài liệu bổ trợ và các mối liên kết với phòng thí nghiệm chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 MUÏC LUÏC Chöông I: DA. CAÁU TRUÙC CUÛA DA .4 Caùc tuyeán cuûa da .2 Tuyeán moà hoâi .5 Loâng, toùc vaø moùng. CHÖÙC NAÊNG SINH LYÙ CUÛA DA .1 Baûo veä cô theå .2 Ñieàu hoøa thaân nhieät .4 Thu nhaän caûm giaùc. VEÄ SINH DA.

11 Chöông II: HEÄ THAÀN KINH. 12 CAÁU TAÏO VAØ CHÖÙC NAÊNG SINH LYÙ CUÛA. 12 TEÁ BAØO THAÀN KINH (NEURON). CAÁU TAÏO NEURON .2 Caùc nhaùnh neuron .3 Ñaàu taän cuøng thaàn kinh.

15 Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 1 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 1.1 Phaân loaïi synapse .2 Caáu taïo synapse. CHÖÙC NAÊNG SINH LYÙ CUÛA NEURON.1 Hieän töôïng ñieän sinh hoïc- baûn chaát cuûa höng phaán .2 Giaûi thích hieän töôïng ñieän sinh hoïc theo thuyeát “ Ion-maøng” .1 Ñieän theá nghæ .2 Ñieän theá ñoäng .3 Ñieän toån thöông .2 Söï daãn truyeàn höng phaán qua sôïi truïc coù myelin (daãn truyeàn nhaûy voït ) .3 Söï daãn truyeàn höng phaán qua synapse .1 ÔÛ synapse ñieän .2 ÔÛ synapse hoùa .3 Ba ñaëc ñieåm daãn truyeàn höng phaán quyeát ñònh tính chaát hoaït ñoäng ôû trung. 24 Baøi 2: CAÁU TAÏO VAØ CHÖÙC NAÊNG SINH LYÙ CUÛA HEÄ THAÀN KINH. ÑAÏI CÖÔNG VEÀ HEÄ THAÀN KINH .1 Vai troø sinh lyù cuûa heä thaàn kinh .2 Khaùi quaùt veà caáu taïo cuûa heä thaàn kinh .3 Söï phaùt trieån cuûa heä thaàn kinh trung öông .4 Phaûn xaï, cung phaûn xaï vaø voøng phaûn xaï .2 Cung phaûn xaï .3 Voøng phaûn xaï.

SÔ LÖÔÏC CAÁU TAÏO VAØ CHÖÙC NAÊNG SINH LYÙ CUÛA HEÄ THAÀN KINH .1 Tuûy soáng .2 Chöùc naêng .1 Chöùc naêng daãn truyeàn .2 Chöùc naêng phaûn xaï .1 Haønh tuûy.1 Cuoáng naõo .2 Cuû naõo sinh tö. 34 Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 2 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 2.4 Naõo trung gian .2 Vuøng döôùi ñoài (Hypothalamus) .2 Sinh lyù voû naõo:. HEÄ THAÀN KINH NGOAÏI BIEÂN .1 Heä thaàn kinh ñoäng vaät .2 Heä thaàn kinh thöïc vaät .1 Heä giao caûm .2 Heä phoù giao caûm. 41 Chöông III: THUÏ QUAN.

ÑAÏI CÖÔNG VEÀ THUÏ QUAN .2 Caáu taïo chung .3 Phaân loaïi thuï quan .1 Theo vò trí thuï caûm .2 Theo hình thöùc thu nhaän kích thích .3 Theo baûn chaát kích thích .4 Söï maõ hoùa thoâng tin .1 Tham soá trong maõ hoùa thoâng tin .2 Cô cheá thu nhaän kích thích ôû thuï quan (Caùch maõ hoùa thoâng tin). THUÏ QUAN THÒ GIAÙC .1 Caáu taïo vaø chöùc naêng sinh lyù cuûa maét .1 Thaønh ngoaøi caàu maét .2 Heä thoáng chieát quang cuûa caàu maét.2 Caùc caáu taïo hoã trôï caàu maét .3 Cô cheá caûm thuï aùnh saùng .1 Quang saéc toá .2 Cô cheá caûm thuï aùnh saùng .4 Khaû naêng ñieàu tieát cuûa maét .2 Caùc beänh taät cuûa maét .1 Taät khuùc xaï .3 Beänh muø maøu .4 Toån thöông thaàn kinh thò giaùc .3 Veä sinh maét. 57 Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 3 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 3. THUÏ QUAN THÍNH GIAÙC VAØ THAÊNG BAÈNG .1 Caáu taïo vaø chöùc naêng sinh lyù cuûa tai .1 Meâ loä xöông .2 Meâ loä maøng .4 Caùch tieáp nhaän aâm thanh .1 Daãn truyeàn aâm thanh töø maøng nhó tôùi oác tai .2 Söï khueách ñaïi aâm thanh .3 Söï ñònh vò aâm thanh .5 Caáu taïo vaø chöùc naêng sinh lyù cuûa heä thoáng tieàn ñình .2 Caùc beänh taät ôû tai .2 Roái loaïn tieàn ñình .3 Veä sinh tai.

THUÏ QUAN KHÖÙU GIAÙC .2 Cô cheá tieáp nhaän muøi. THUÏ QUAN VÒ GIAÙC.2 Cô cheá tieáp nhaän vò. THUÏ QUAN CAÛM GIAÙC ÔÛ DA .1 Caûm giaùc sôø .2 Caûm giaùc nhieät .3 Caûm giaùc ñau .4 Caûm giaùc baûn theå. 67 Chöông IV: HOAÏT ÑOÄNG THAÀN KINH CAÁP CAO.

PHAÛN XAÏ COÙ ÑIEÀU KIEÄN .2 Phaân bieät phaûn xaï coù ñieàu kieän vôùi phaûn xaï khoâng ñieàu kieän .3 Ñieàu kieän thaønh laäp phaûn xaï coù ñieàu kieän .4 Phöông phaùp thaønh laäp phaûn xaï coù ñieàu kieän .5 Cô cheá thaønh laäp phaûn xaï coù ñieàu kieän.6 Moät soá quan ñieåm sau Pavlov veà baûn chaát cuûa ñöôøng lieân laïc taïm thôøi .1 Quan ñieåm sinh lyù hoïc .2 Quan ñieåm caáu truùc-hình thaùi .3 Quan ñieåm hoùa hoïc .4 Quan ñieåm hoùa sinh hoïc. 72 Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 4 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 2.7 Phaân loaïi phaûn xaï coù ñieàu kieän (PXCÑK) .1 Laáy phaûn xaï khoâng ñieàu kieän laøm tieâu chuaån .2 Döïa vaøo kích thích coù ñieàu kieän cuûa phaûn xaï laø töï nhieân hay nhaân taïo .3 Döïa vaøo cô quan nhaän caûm.4 Döïa vaøo tính chaát cuûa taùc nhaân kích thích .8 YÙ nghóa vaø taàm quan troïng cuûa phaûn xaï coù ñieàu kieän .2 Trong ñôøi soáng .3 Trong giaùo duïc .4 Trong quoác phoøng. CAÙC QUY LUAÄT HOAÏT ÑOÄNG THAÀN KINH CAÁP CAO .1 Quy luaät töông quan giöõa cöôøng ñoä kích thích vaø cöôøng ñoä ñaùp öùng .2 Quy luaät chuyeån töø traïng thaùi höng phaán sang öùc cheá .3 Quy luaät caûm öùng .4 Quy luaät lan toûa vaø taäp trung .5 Quy luaät hoaït ñoäng coù heä thoáng cuûa voû naõo: .6 Quy luaät ñònh hình chöùc naêng. ÑAËC ÑIEÅM HOAÏT ÑOÄNG THAÀN KINH CAÁP CAO ÔÛ NGÖÔØI .1 Quan nieäm veà heä thoáng tín hieäu thöù nhaát vaø thöù hai .1 Giaù trò tín hieäu cuûa kích thích.2 Phaân loaïi heä thoáng tín hieäu .1 Heä thoáng tín hieäu thöù nhaát .2 Heä thoáng tín hieäu thöù hai.3 Moái quan heä giöõa hai heä thoáng tín hieäu .2 Söï thaønh laäp tö duy .1 Tö duy caûm tính .2 Tö duy lyù tính.

VEÄ SINH HEÄ THAÀN KINH. 77 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO.77 Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 5 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 Chöông I: DA 1. CAÁU TRUÙC CUÛA DA - Da coù dieän tích beà maët khoaûng 1,5-2 m2, daøy 0,5–3 mm. - Töø noâng ñeán saâu goàm 3 lôùp: Bieåu bì, chaân bì vaø haï bì.1: Caáu truùc cuûa da 1.1 Lôùp bieåu bì - Thuoäc bieåu moâ phuû keùp söøng hoùa.

- Töø saâu ñeán noâng goàm 4 lôùp: 1.1 Lôùp ñaùy (lôùp sinh saûn) - Goàm moät lôùp teá baøo hình truï, khoái vuoâng hay ña dieän ñính treân moät maøng ñaùy gaáp neáp, loài loõm. - Ñaây laø lôùp teá baøo meï, coù khaû naêng phaân chia khoâng ngöøng taïo ra caùc lôùp treân. - Lôùp naøy coøn chöùa nhieàu teá baøo haéc toá, saûn sinh ra caùc haït melanin taïo neân maøu da.2 Lôùp gai (lôùp sôïi) - Goàm 7 - 10 lôùp teá baøo ña dieän. - Cuøng vôùi lôùp ñaùy taïo neân maøu da.3 Lôùp haït - Goàm 2 - 3 lôùp teá baøo deït, chöùa raát nhieàu haït keratohyalin.

Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 6 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 - Khi caùc teá baøo tieán daàn leân beà maët da thì nhaân teá baøo bò maát daàn, keratohyalin bieán ñoåi thaønh keratin.4 Lôùp söøng - Goàm caùc teá baøo cheát, chöùa ñaày keratin, khoâng thaám nöôùc vaø thöôøng xuyeân bong ra döôùi daïng vaûy. - Maát khoaûng 27 ngaøy ñeå caùc teá baøo bieåu bì di chuyeån vaø bieán ñoåi töø lôùp ñaùy thaønh lôùp söøng.2: Caáu taïo lôùp bieåu bì (vaø chaân bì) 1.2 Lôùp chaân bì - Goàm moät lôùp moâ lieân keát, vôùi caùc boù collagen vaø sôïi elastin (sôïi chun) ñaøn hoài. - Beà maët lôùp chaân bì goàm nhöõng phaàân loài leân goïi laø nhuù chaân bì. - Lôùp naøy chöùa caùc mao maïch, maïch baïch huyeát, ñaàu taän cuøng daây thaàn kinh, nang loâng vaø caùc tuyeán.3 Lôùp haï bì - Laø lôùp moâ xoáp chöùa ñaày môõ, coù taùc duïng caùch nhieät vaø ñeäm cô hoïc.4 Caùc tuyeán cuûa da 1.1 Tuyeán nhôøn (tuyeán baõ) - Caáu taïo kieåu tuùi ñôn vôùi oáng baøi xuaát ngaén môû vaøo loã nang loâng (ôû vuøng da coù loâng) hoaëc tröïc tieáp treân da.

- Ñöôïc taïo bôûi caùc teá baøo bieåu bì chuyeân hoùa saûn sinh ra dòch nhôøn. - Moãi ngaøy, caùc tuyeán baõ tieát ra khoaûng 20 g môõ da, coù taùc duïng boâi trôn, laøm mòn, meàm da, loâng/ toùc vaø baûo veä da. Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 7 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 1.2 Tuyeán moà hoâi Goàm hai loaïi:  Tuyeán eccrine (toaøn veïn): - Phaân boá khaép beà maët cô theå, ngoaïi tröø moâi vaø moät soá boä phaän cuûa cô quan sinh duïc. - Tieát ra moà hoâi ñoå thaúng leân maët da, giuùp ñieàu hoøa thaân nhieät vaø ñaøo thaûi caùc saûn phaåm chuyeån hoùa.

- Moà hoâi laø dòch loûng chöùa 98% nöôùc, 2% chaát voâ cô vaø höõu cô (muoái Na, acid uric, ure, ammoniac. -Moãi ngaøy, cô theå tieát ra khoaûng 0,5 l moà hoâi. Khi laøm vieäc nhieàu hay thôøi tieát noùng, löôïng moà hoâi coù theå taêng leân, khoaûng 2- 3 l/ ngaøy.  Tuyeán apocrine (baùn huûy): - Cuoän xoaén phöùc taïp hôn tuyeán eccrine.

- Taäp trung ôû vuøng naùch, haùng, quanh haäu moân vaø quaàng vuù. - Phaùt trieån vaø baét ñaàu hoaït ñoäng ôû tuoåi daäy thì. - Tieát ra pheromone ñoå vaøo loã nang loâng, gaây neân muøi cuûa cô theå.3: Tuyeán söõa (Thieát ñoà ñöùng doïc) - Laø daïng phaùt trieån ñaëc bieät cuûa tuyeán moà hoâi. - Ñeán tuoåi daäy thì, tuyeán söõa phaùt trieån maïnh ôû nöõ giôùi.

Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 8 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 - Khi thai ngheùn vaø cho con buù, tuyeán söõa phaùt trieån ñaëc bieät vaø coù khaû naêng tieát söõa. - Quaù trình tieát söõa ñöôïc ñieàu hoøa bôûi heä thaàn kinh vaø moät soá tuyeán noäi tieát (tuyeán yeân, tuyeán treân thaän, tuyeán sinh duïc). - Moãi tuyeán söõa goàm 15 - 25 thuøy ñöôïc ngaên caùch bôûi moâ lieân keát thöa vaø moâ môõ. Moãi thuøy ñöôïc chia thaønh nhieàu tieåu thuøy daïng chuøm nho.

Caùc nang tuyeán coù daïng tuùi troøn hoaëc hôi daøi, laø nôi saûn sinh söõa. - Söõa laø hoãn hôïp daïng nhuõ töông, giaøu protein casein, nhieàu haït môõ, ñöôøng, muoái vaø nöôùc.5 Loâng, toùc vaø moùng - Loâng/ toùc vaø moùng laø 2 hình thöùc chuyeân hoùa cuûa keratin.1 Loâng/ toùc - Loâng/ toùc goàm 2 phaàn: Thaân loâng laø phaàn loä ra khoûi da vaø chaân loâng laø phaàn caém saâu trong chaân bì ñeán taän haï bì. - Chaân loâng naèm trong nang loâng. Phaàn döôùi cuøng cuûa chaân loâng hôi phình ra goïi laø haønh loâng.

Döôùi ñaùy haønh loâng coù moät choã nhoâ leân cuûa bì, chöùa nhieàu maïch maùu; loâng moïc daøi ra laø nhôø söï phaùt trieån cuûa phaàn neàn naøy. - Nang loâng cuõng chöùa tuyeán nhôøn vaø caùc cô döïng loâng. - Loâng goàm hai loaïi: loâng tô mòn coù ôû khaép cô theå tröø loøng baøn tay, baøn chaân; loâng cöùng goàm coù toùc, loâng mi, loâng maøy, raâu vaø loâng vuøng sinh duïc ngoaøi.4: Caáu truùc cuûa moùng Gv: Ñaëng Thò Ngoïc Thanh 9 Ñeà cöông Baøi giaûng Giaûi phaãu sinh lyù ngöôøi 2 - Moùng goàm 2 phaàn: Thaân moùng loä ra khoûi da vaø reã moùng laø phaàn caém saâu trong bieåu bì.