PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quy hoạch xây dựng (QHXD) có vai trò rất quan trọng trong đầu tƣ xây dựng (ĐTXD) và phát triển kinh tế - xã hội. QHXD tổ chức, sắp xếp không gian lãnh thổ, là cơ sở khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, đất đai và các nguồn lực phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm lịch sử, kinh tế - xã hội, tiến bộ khoa học và công nghệ của đất nƣớc trong từng giai đoạn phát triển. QHXD là cơ sở tạo lập môi trƣờng sống tiện nghi, an toàn và bền vững, thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao của nhân dân; bảo vệ môi trƣờng, di sản văn hóa, bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc.
QHXD là căn cứ quan trọng cho công tác kế hoạch, quản lý đầu tƣ và thu hút đầu tƣ xây dựng; quản lý khai thác và sử dụng các công trình xây dựng trong đô thị, điểm dân cƣ nông thôn. Trong công tác đầu tƣ và phát triển trên địa bàn Quận 4, công tác quy hoạch xây dựng, quản lý quy hoạch xây dựng đã đƣợc chú trọng, quan tâm. Vấn đề này mang tính chiến lƣợc phải đi trƣớc một bƣớc làm cơ sở cho đầu tƣ xây dựng các công trình, chỉnh trang và phát triển các khu dân cƣ. Đồng thời, đây là một trong những công cụ chủ yếu để quản lý xây dựng theo hƣớng văn minh, hiện đại, góp phần làm tăng trƣởng kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, đảm bảo an ninh xã hội.
Quận đã xác định để xây dựng và phát triển, tạo một bộ mặt mới, hiện đại thì công tác lập quy hoạch xây dựng phải đƣợc tiến hành. Đó là cơ sở ban đầu trong việc định hình xây dựng trung tâm hành chính, trung tâm văn hóa TDTT, y tế, giáo dục, thƣơng mại dịch vụ. Nhiều đồ án quy hoạch xây dựng trong đó có những đồ án quan trọng, tạo tiền đề cho việc xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng kinh tế - xã hội. Các quy hoạch xây dựng trên địa bàn quận trong quá trình lập có sự tham gia, phối hợp của các ngành liên quan, các xã, phƣờng và trƣớc khi trình Ủy ban Nhân Dân Quận 4, thành phố phê duyệt, chủ đầu tƣ đã tổ chức lấy ý kiến đóng góp rộng rãi với các đối tƣợng xã hội có 1 liên quan nên chất lƣợng các quy hoạch xây dựng khi đi vào triển khai thực hiện đều mang lại hiệu quả thiết thực.
Để đảm bảo thực hiện đúng quy hoạch của các đồ án quy hoạch xây dựng đƣợc duyệt, thì công tác quản lý quy hoạch xây dựng là rất cần thiết. Trong những năm qua cùng với việc đẩy mạnh công tác lập quy hoạch xây dựng HĐND, UBND quận thƣờng xuyên quan tâm chỉ đạo đẩy mạnh công tác quản lý quy hoạch xây dựng đối với các quy hoạch đã đƣợc phê duyệt, vì vậy đã góp phần làm thay đổi bộ mặt kiến trúc cảnh quan trong trung tâm hành chính quận, các khu vực dự kiến phát triển đô thị và các điểm dân cƣ xây mới. Hệ thống giao thông, cấp thoát nƣớc, chiếu sáng, cây xanh, thu gom và xử lý chất thải và các công trình công cộng khác đƣợc quan tâm đầu tƣ, cải tạo nhanh. Công tác giải phóng mặt bằng để đầu tƣ các dự án đƣợc đẩy mạnh thực hiện và giải quyết nhanh chóng.
Tình hình trật tự xây dựng, an toàn giao thông và vệ sinh môi trƣờng cũng có chuyển biến so với những năm trƣớc đây và từng bƣớc đi vào nề nếp, tình hình trật tự vỉa hè, lòng đƣờng và vệ sinh đƣờng phố có chuyển biến; tình trạng xây dựng trái phép, không phép,… cơ bản đƣợc ngăn chặn, đẩy lùi. Nếp sống văn minh của ngƣời dân đã có sự tiến bộ rõ rệt. Bên cạnh đó, quận cũng rất quan tâm tuyển dụng, đầu tƣ, đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý quy hoạch xây dựng từ cấp quận đến cấp phƣờng bằng nguồn vốn ngân sách cũng nhƣ sự giúp đỡ của các tổ chức, qua đó đã tạo nền tảng cơ bản cho công tác quy hoạch xây dựng và công tác quản lý quy hoạch xây dựng trên địa bàn thời gian qua. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt đƣợc, nhìn một cách tổng thể thì công tác quản lý quy hoạch xây dựng trên địa bàn quận vẫn còn nhiều bất cập.
Việc lập và quản lý quy hoạch mới chỉ chú trọng vào các khu dự kiến phát triển đô thị mới, các dự án kinh doanh hạ tầng và chủ yếu do các doanh nghiệp thực hiện. Các dự án mang tính xã hội nhƣ: quy hoạch cải tạo các khu dân cƣ cũ, quy hoạch chỉnh trang các khu dân cƣ hiện có, các trục đƣờng chính của quận, các trung tâm xã chƣa đƣợc quan tâm đầu tƣ đúng mức. Chất lƣợng nghiên cứu các đồ án quy hoạch xây dựng đƣợc phê duyệt còn chƣa cao, chƣa tổng thể và nghiên 2 cứu sâu về thiết kế, chƣa có tính toán dự báo nhu cầu phát triển và không khả thi trong thực tế, do vậy thƣờng xuyên phải điều chỉnh quy hoạch. Đấu nối hạ tầng kỹ thuật chƣa đồng bộ, còn nhiều bất cập.
Việc triển khai cắm mốc quy hoạch ngoài thực địa (chỉ giới đƣờng đỏ, chỉ giới xây dựng, cao độ xây dựng…) và quản lý mốc giới sau quy hoạch trên thực tế chƣa đƣợc thực hiện nghiêm túc, nên việc quản lý quỹ đất, quản lý và triển khai đầu tƣ xây dựng các dự án thành phần gặp nhiều khó khăn. Việc cấp phép xây dựng nhà ở và quản lý các hoạt động xây dựng tại các khu vực dự án đầu tƣ xây dựng kinh doanh hạ tầng còn nhiều trở ngại, bất cập. Công tác quản lý sau cấp phép chƣa đƣợc thƣờng xuyên; tình trạng xây dựng không phép, sai phép tuy đã hạn chế nhƣng còn diễn biến phức tạp, các cán bộ cấp quận, phƣờng thƣờng là kiêm nhiệm nhiều công việc nên không kiểm tra, kiểm soát hết địa bàn quản lý. Cán bộ làm công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch, quản lý xây dựng năng lực chuyên môn còn nhiều hạn chế.
Xuất phát từ những thực tiễn trên, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu Giải pháp tăng cƣờng Quản lý Nhà nƣớc về Quy hoạch đô thị trên địa bàn quận 4, thành phố Hồ Chí Minh” nhằm tìm kiếm giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý Nhà nƣớc ở cấp quận về quản lý quy hoạch xây dựng. Mục đích của đề tài: Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cƣờng hơn nữa công tác quản lý nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng trên địa bàn Quận 4 trong giai đoạn 2020 – 2025. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu: 3. Cách tiếp cận - Tổng hợp, kế thừa các kết quả nghiên cứu từ trƣớc đến nay trong công tác quản lý quy hoạch xây dựng tại Việt Nam.
- Điều tra khảo sát, đánh giá thực tế công tác quản lý quy hoạch xây dựng tại các phƣờng trên địa bàn của quận 4. Phƣơng pháp nghiên cứu: - Phƣơng pháp điều tra khảo sát: đi thực tế thu thập số liệu, chụp hình, quan sát cách thức điều hành, quản lý quy hoạch xây dựng của các cơ quan nhà 3 nƣớc, (Ủy ban nhân dân quận, Ủy ban nhân dân các phƣờng) để đánh giá các ƣu, khuyết điểm trong công tác quản lý. - Phƣơng pháp chuyên gia: nhƣ trao đổi với các chuyên gia trong lĩnh vực quản lý quy hoạch xây dựng, đô thị, phỏng vấn trực tiếp các đối tƣợng tham gia quản lý cũng nhƣ cộng đồng dân cƣ trên địa bàn v. để tìm ra bản chất của vấn đề nghiên cứu về lĩnh vực quản lý quy hoạch xây dựngtrên địa bàn quận 4.
- Phƣơng pháp tổng hợp và phân tích: trên cơ sở nghiên cứu tài liệu lý thuyết liên quan, văn bản quy phạm pháp luật, tài liệu thu thập từ thực tế công tác, từ internet về vấn đề nghiên cứu ở Việt Nam cũng nhƣ các nƣớc khác để khái quát hóa, chọn lọc các đề xuất giải pháp, có xét đến thực tiễn và sự phát triển của Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài: Công tác quản lý nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng và những nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng công tác quản lý nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng trên địa bàn cấp quận. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Đề tài tập trung nghiên cứu nội dung chủ yếu vào công tác quản lý nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng trên địa bàn quận 4, Thành Phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2020-2025 và những nhân tố ảnh hƣởng đến thành quả và chất lƣợng của công tác này.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 5. Ý nghĩa khoa học của đề tài: Luận văn đƣa ra một số giải pháp để nâng cao năng lực quản lý của nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng trên địa bàn quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Đề tài giúp đánh giá thực trạng công tác quản nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng trên địa bàn quận 4 thông qua việc khảo sát hiện trạng, thu thập số liệu các đồ án, đi kiểm tra thực tế tại các phƣờng, từ đó đánh giá những mặt đạt đƣợc và 4 những mặt còn hạn chế trong công tác quản lý, triển khai thực hiện các đồ án quy hoạch xây dựng trên địa bàn quận 4, nhằm tạo dựng bộ mặt đô thị khang trang, hiện đại có trật tự và bản sắc.
Kết quả đạt đƣợc: - Khái công tác quản lý nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng tại Việt Nam nói chung và công tác quản lý nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng tại Thành phố Hồ Chí Minh và Quận 4 nói riêng. - Phân tích thực trạng chất lƣợng công tác quản lý nhà nƣớc về quy hoạch xây dựng trên địa bàn quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh trong những năm vừa qua. Qua đó đánh giá những kết quả đã đạt đƣợc cần phát huy, những vấn đề còn tồn tại và nguyên nhân cần nghiên cứu tìm kiếm giải pháp khắc phục. - Nghiên cứu đề xuất những giải pháp trên cơ sở khoa học và thực tiễn, có tính khả thi nhằm tăng cƣờng hơn nữa công tác quản lý nhà nƣớc về các quy hoạch xây dựng đƣợc duyệt trên địa bàn quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2020 đến năm 2025.
5 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VỀ QUY HOẠCH XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ QUY HOẠCH XÂY DỰNG 1. Khái quát về quy hoạch xây dựng 1.