Giải Pháp Tài Chính Để Phát Triển Làng Nghề Ở Tỉnh Nghệ An

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích iải pháp tài chính để phát triển làng nghề ở tỉnh nghệ an, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Ngô Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thị Thúy Nguyệt
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Tài Chính Để Phát Triển Làng Nghề Ở Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ LÀNG NGHỀ VÀ CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ. VAI TRÒ CỦA LÀNG NGHỀ TRONG SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN
• 1.1. Phát triển làng nghề
• 1.2. CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI VIỆC KHÔI PHỤC VÀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
• 1.3. Khái quát về các giải pháp tài chính
• 1.4. Chi ngân sách nhà nước tác động đến phát triển làng nghề
• 1.5. Chính sách tín dụng tác động đến phát triển làng nghề
• 1.6. Thuế tác động đến phát triển làng nghề
• 1.7. KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƯỚC VÀ CÁC ĐỊA PHƯƠNG TRONG VIỆC SỬ DỤNG CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
• 1.8. Kinh nghiệm của các nước và bài học cho Việt Nam
• 1.9. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước và bài học cho tỉnh Nghệ An
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ Ở TỈNH NGHỆ AN
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH NGHỆ AN ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
• 2.2. Cơ hội về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến phát triển làng nghề ở Nghệ An
• 2.3. Những thách thức về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến phát triển làng nghề ở Nghệ An
• 2.4. CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ CỦA TỈNH NGHỆ AN
• 2.5. Sơ lược về lịch sử phát triển làng nghề ở Nghệ An
• 2.6. Chính sách khuyến khích phát triển làng nghề của tỉnh Nghệ An
• 2.7. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2010-2015
• 2.8. Đánh giá những kết quả đạt được về phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010-2015
• 2.9. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TỈNH NGHỆ AN
• 2.10. Thực trạng sử dụng giải pháp chi ngân sách nhà nước đối với phát triển làng nghề
• 2.11. Thực trạng sử dụng giải pháp tín dụng đối với phát triển làng nghề
• 2.12. Thực trạng sử dụng giải pháp thuế đối với phát triển làng nghề
• 2.13. ĐÁNH GIÁ CHUNG TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH VÀO PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TỈNH NGHỆ AN
• 2.14. Những kết quả đạt được
• 2.15. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.16. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ Ở TỈNH NGHỆ AN TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÁC LÀNG NGHỀ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN ĐẾN NĂM 2020
• 3.2. Quan điểm định hướng của Nhà nước đối với các làng nghề nước ta
• 3.3. Mục tiêu và định hướng phát triển làng nghề tỉnh Nghệ An
• 3.4. CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TỈNH NGHỆ AN TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.5. Giải pháp chi NSNN nhằm phát triển làng nghề
• 3.6. Giải pháp tín dụng đối với phát triển làng nghề
• 3.7. Giải pháp thuế đối với phát triển làng nghề
• 3.8. Các giải pháp điều kiện
• 3.9. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.10. Kết luận chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Tài Chính Cho Làng Nghề Nghệ An

Phát triển làng nghề là một nội dung quan trọng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Làng nghề góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn, tạo việc làm và thu nhập cho người dân. Nghệ An có lịch sử phát triển làng nghề lâu đời và tiềm năng lớn. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn còn nhiều bất cập. Nguồn lực tài chính là yếu tố then chốt để làng nghề khôi phục, duy trì và phát triển. Nghiên cứu này tập trung vào các giải pháp tài chính hỗ trợ làng nghề tại Nghệ An, đảm bảo phát triển bền vững. Bài viết sẽ phân tích thực trạng, thách thức và đề xuất các giải pháp hiệu quả. Theo báo cáo của Sở Công Thương, Nghệ An có 146 làng nghề vào năm 2015, tạo việc làm cho hàng ngàn lao động. Đây là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Vai Trò Của Tài Chính Làng Nghề Trong Phát Triển Kinh Tế

Tài chính đóng vai trò then chốt trong việc duy trì và phát triển các làng nghề. Nguồn vốn giúp các hộ sản xuất đầu tư vào máy móc, công nghệ, mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng sản phẩm. Vốn cho làng nghề Nghệ An còn góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân nông thôn. Việc tiếp cận nguồn tài chính thuận lợi tạo động lực cho các làng nghề phát triển bền vững, cạnh tranh trên thị trường. Theo TS. Dương Bá Phượng, thiếu vốn là một trong những yếu tố hàng đầu cản trở sự phát triển của làng nghề.

1.2. Thực Trạng Phát Triển Làng Nghề và Nhu Cầu Vốn Tại Nghệ An

Nghệ An có nhiều tiềm năng để phát triển làng nghề. Tuy nhiên, nhiều làng nghề vẫn còn gặp khó khăn về vốn. Nhu cầu vốn chủ yếu tập trung vào việc đầu tư máy móc, mua nguyên vật liệu và mở rộng thị trường. Khả năng tiếp cận nguồn vốn của các hộ sản xuất còn hạn chế, đặc biệt là các hộ nhỏ lẻ. Giải pháp tài chính cần đáp ứng nhu cầu đa dạng của các làng nghề và tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ sản xuất tiếp cận vốn. Theo Sở KH&CN, việc ứng dụng KH&CN còn chậm trễ do thiếu vốn đầu tư.

II. Khó Khăn Tài Chính Rào Cản Phát Triển Của Làng Nghề

Các làng nghề ở Nghệ An đang đối mặt với nhiều khó khăn về tài chính. Thiếu vốn là một trong những vấn đề lớn nhất, ảnh hưởng đến khả năng đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất. Các thủ tục vay vốn phức tạp, lãi suất cao và thiếu tài sản thế chấp là những rào cản khiến các hộ sản xuất khó tiếp cận nguồn vốn chính thức. Tín dụng đen vẫn tồn tại, gây nhiều rủi ro cho các hộ sản xuất. Cần có những giải pháp hiệu quả để tháo gỡ những khó khăn này, tạo điều kiện cho làng nghề phát triển. Nhiều làng nghề phải cầm chừng sản xuất do thiếu vốn đầu tư.

2.1. Tiếp Cận Tín Dụng Làng Nghề Rào Cản và Thách Thức

Việc tiếp cận tín dụng của các làng nghề còn nhiều khó khăn. Thủ tục vay vốn phức tạp, yêu cầu về tài sản thế chấp cao khiến nhiều hộ sản xuất không đáp ứng được. Lãi suất vay vốn còn cao, ảnh hưởng đến lợi nhuận của các hộ sản xuất. Cần có sự phối hợp giữa các ngân hàng, tổ chức tín dụng và chính quyền địa phương để tạo điều kiện thuận lợi cho các làng nghề tiếp cận vốn.

2.2. Chính Sách Hỗ Trợ Tài Chính Hiệu Quả và Những Bất Cập

Chính sách hỗ trợ tài chính cho làng nghề còn nhiều bất cập. Mức hỗ trợ còn thấp, phạm vi hỗ trợ còn hạn chế và thủ tục tiếp cận còn phức tạp. Thông tin về các chính sách hỗ trợ chưa được truyền tải đầy đủ đến các hộ sản xuất. Cần rà soát, điều chỉnh và bổ sung các chính sách hỗ trợ để đảm bảo tính hiệu quả và khả thi.

2.3. Quản Lý Tài Chính Yếu Kém Nguyên Nhân Gây Khó Khăn

Năng lực quản lý tài chính của các hộ sản xuất còn yếu kém. Việc hạch toán chi phí, quản lý dòng tiền và lập kế hoạch tài chính còn sơ sài. Thiếu kiến thức về tài chính khiến các hộ sản xuất khó đánh giá hiệu quả kinh doanh và đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn. Cần tăng cường đào tạo, tập huấn về quản lý tài chính cho các hộ sản xuất.

III. Giải Pháp Tín Dụng Hiệu Quả Phát Triển Tài Chính Làng Nghề

Cần có các giải pháp tín dụng hiệu quả để hỗ trợ làng nghề phát triển. Ngân hàng cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, hạ lãi suất và chấp nhận các hình thức thế chấp linh hoạt hơn. Các tổ chức tín dụng vi mô cần mở rộng hoạt động tại khu vực nông thôn, cung cấp các khoản vay nhỏ với điều kiện thuận lợi. Cần khuyến khích sự tham gia của các quỹ đầu tư, tổ chức phi chính phủ vào việc hỗ trợ tài chính cho làng nghề. Tôn Thất Viên nhấn mạnh cần có kinh nghiệm triển khai các giải pháp một cách cụ thể.

3.1. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn Ngân Hàng Cho Vay Làng Nghề và Quỹ Đầu Tư

Đa dạng hóa nguồn vốn là yếu tố quan trọng để đảm bảo nguồn cung vốn ổn định cho làng nghề. Ngoài các ngân hàng cho vay làng nghề, cần thu hút các quỹ đầu tư, tổ chức phi chính phủ và các nhà đầu tư cá nhân tham gia vào việc hỗ trợ tài chính. Cần xây dựng cơ chế khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân đầu tư vào làng nghề.

3.2. Giải Pháp Tín Dụng Vi Mô Hỗ Trợ Vốn Cho Hộ Sản Xuất Nhỏ

Tín dụng vi mô là giải pháp hiệu quả để hỗ trợ vốn cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ. Các tổ chức tín dụng vi mô cần mở rộng mạng lưới hoạt động tại khu vực nông thôn, cung cấp các khoản vay nhỏ với điều kiện linh hoạt. Cần tăng cường phối hợp giữa các tổ chức tín dụng vi mô và chính quyền địa phương để đảm bảo hiệu quả hoạt động.

3.3. Bảo Lãnh Tín Dụng Giảm Rủi Ro Cho Ngân Hàng và Hộ Sản Xuất

Bảo lãnh tín dụng là công cụ hữu hiệu để giảm rủi ro cho các ngân hàng và hộ sản xuất. Cần thành lập các quỹ bảo lãnh tín dụng chuyên hỗ trợ làng nghề. Quỹ bảo lãnh tín dụng sẽ đứng ra bảo lãnh cho các hộ sản xuất vay vốn, giúp các ngân hàng yên tâm hơn khi cho vay. Đồng thời, quỹ bảo lãnh tín dụng cũng giúp các hộ sản xuất giảm bớt gánh nặng về tài sản thế chấp.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Nhà Nước Đòn Bẩy Cho Làng Nghề

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp để thúc đẩy phát triển làng nghề. Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, hỗ trợ đào tạo nghề, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm. Cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi cho các làng nghề tiếp cận thị trường. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo vệ quyền lợi của các hộ sản xuất và đảm bảo cạnh tranh lành mạnh. Nguyễn Như Chung nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách.

4.1. Chính Sách Thuế Ưu Đãi Giảm Gánh Nặng Cho Làng Nghề

Chính sách thuế ưu đãi là một trong những biện pháp quan trọng để hỗ trợ làng nghề. Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế khác cho các hộ sản xuất. Miễn thuế cho các hộ sản xuất mới thành lập trong giai đoạn đầu. Đơn giản hóa thủ tục kê khai và nộp thuế, giảm chi phí tuân thủ cho các hộ sản xuất.

4.2. Chính Sách Đất Đai Tạo Điều Kiện Mở Rộng Sản Xuất

Chính sách đất đai cần tạo điều kiện thuận lợi cho các làng nghề mở rộng sản xuất. Ưu tiên giao đất, cho thuê đất cho các hộ sản xuất. Nới lỏng các quy định về chuyển đổi mục đích sử dụng đất, tạo điều kiện cho các hộ sản xuất xây dựng nhà xưởng, kho bãi. Giải quyết dứt điểm các tranh chấp về đất đai, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các hộ sản xuất.

4.3. Hỗ Trợ Xúc Tiến Thương Mại Mở Rộng Thị Trường Làng Nghề

Nhà nước cần tăng cường hỗ trợ xúc tiến thương mại, giúp các làng nghề mở rộng thị trường. Tổ chức các hội chợ, triển lãm giới thiệu sản phẩm của làng nghề. Hỗ trợ các làng nghề xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu. Xây dựng các kênh phân phối sản phẩm trực tuyến, giúp các làng nghề tiếp cận khách hàng trên toàn quốc và quốc tế.

V. Ứng Dụng Công Nghệ Số Giải Pháp Cho Làng Nghề 4

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, việc ứng dụng công nghệ số là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của làng nghề. Các làng nghề cần ứng dụng công nghệ số vào quản lý sản xuất, marketing, bán hàng và chăm sóc khách hàng. Xây dựng các sàn giao dịch thương mại điện tử chuyên biệt cho sản phẩm của làng nghề. Tăng cường đào tạo về công nghệ số cho các hộ sản xuất. Bạch Thị Lan Anh nhấn mạnh sự cần thiết kết nối các làng nghề với các trường mỹ thuật, đây là giải pháp đột phá.

5.1. Chuyển Đổi Số Làng Nghề Tăng Cường Tiếp Cận Thị Trường

Chuyển đổi số giúp các làng nghề tiếp cận thị trường một cách hiệu quả hơn. Xây dựng website, fanpage giới thiệu sản phẩm. Sử dụng các công cụ marketing trực tuyến để quảng bá sản phẩm đến khách hàng tiềm năng. Bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, giúp các làng nghề tiếp cận khách hàng trên toàn quốc và quốc tế.

5.2. Giải Pháp Số Trong Quản Lý Nâng Cao Hiệu Quả Sản Xuất

Ứng dụng giải pháp số trong quản lý giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Sử dụng phần mềm quản lý kho, quản lý bán hàng, quản lý khách hàng. Ứng dụng các công nghệ tự động hóa, robot hóa vào sản xuất. Phân tích dữ liệu để đưa ra các quyết định kinh doanh chính xác.

5.3. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Nâng Cao Kỹ Năng Số Cho Người Lao Động

Cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao kỹ năng số cho người lao động. Tổ chức các khóa đào tạo về marketing trực tuyến, bán hàng trực tuyến, quản lý sản xuất bằng công nghệ số. Hợp tác với các trường đại học, cao đẳng, trung tâm dạy nghề để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp.

VI. Phát Triển Bền Vững Tương Lai Cho Làng Nghề Nghệ An

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng của làng nghề. Cần kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa. Ưu tiên sử dụng nguyên liệu tái chế, thân thiện với môi trường. Áp dụng các quy trình sản xuất sạch hơn, giảm thiểu chất thải. Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của làng nghề. Theo báo cáo của Sở Công Thương, cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình phát triển.

6.1. Bảo Vệ Môi Trường Phát Triển Làng Nghề Xanh Sạch

Bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt để phát triển làng nghề bền vững. Cần áp dụng các quy trình sản xuất sạch hơn, giảm thiểu chất thải. Xây dựng hệ thống xử lý nước thải, khí thải tập trung. Sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải khí nhà kính.

6.2. Giữ Gìn Văn Hóa Truyền Thống Bản Sắc Của Làng Nghề Nghệ An

Giữ gìn văn hóa truyền thống là trách nhiệm của cộng đồng và chính quyền địa phương. Khuyến khích các nghệ nhân truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ. Tổ chức các lễ hội, sự kiện văn hóa để quảng bá bản sắc của làng nghề. Hỗ trợ các làng nghề xây dựng bảo tàng, nhà trưng bày sản phẩm.

6.3. Liên Kết Sản Xuất và Tiêu Thụ Chuỗi Giá Trị Bền Vững

Xây dựng chuỗi giá trị bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định của làng nghề. Liên kết sản xuất với các doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ. Xây dựng hệ thống phân phối sản phẩm hiệu quả. Tăng cường quảng bá sản phẩm trên các kênh truyền thông. Tạo dựng thương hiệu mạnh cho sản phẩm của làng nghề.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Ngô Hồng Nhung, bảo vệ tại Học viện Tài chính năm 2017 với đề tài "Giải pháp tài chính để phát triển làng nghề ở tỉnh Nghệ An", thuộc chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, mã số 62.01, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Hoàng Thị Thúy Nguyệt và TS. Nguyễn Huy Thịnh.

Luận án đặt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn tại Việt Nam, nơi phát triển làng nghề giữ vai trò giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, cải thiện thu nhập dân cư và bảo tồn bản sắc văn hóa. Đối với tỉnh Nghệ An, số lượng làng nghề có sự gia tăng từ 102 làng nghề vào cuối năm 2010 lên 146 làng nghề vào năm 2015, tạo thu nhập bình quân trên 30 triệu đồng/lao động/năm. Tỉnh ủy Nghệ An ban hành Nghị quyết số 06-TU (khóa XVII) với mục tiêu đến năm 2020 xây dựng thêm từ 30 đến 50 làng nghề gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới, song song với việc thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 30/7/2013 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển tỉnh Nghệ An đến năm 2020 nhằm đưa Nghệ An cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp.

Tuy nhiên, hoạt động làng nghề trên địa bàn tỉnh đối mặt với nhiều bất cập: sự hình thành và phát triển ngành nghề còn mang tính tự phát; thị trường tiêu thụ nhỏ hẹp, thiếu tính bền vững; công nghệ sản xuất lạc hậu, thủ công; thiết bị chắp vá, năng suất và chất lượng sản phẩm chưa cao; tính thẩm mỹ thấp và chưa tạo dựng được thương hiệu. Trong khi điều kiện về đất đai và nguồn lao động tại Nghệ An không quá khó khăn, nguồn lực tài chính lại là rào cản lớn nhất khi các cơ sở sản xuất luôn thiếu vốn để mở rộng hoạt động. Xuất phát từ thực tế đó, luận án tập trung giải quyết khoảng trống nghiên cứu về việc vận dụng các công cụ tài chính cụ thể nhằm tháo gỡ khó khăn về vốn và hỗ trợ phát triển bền vững hệ thống làng nghề tại Nghệ An.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án bao gồm:

1. Nghiên cứu làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cơ bản về làng nghề, phát triển làng nghề, các nhân tố thúc đẩy làng nghề phát triển và cơ chế tác động của các giải pháp tài chính đến các nhân tố đó.
2. Đánh giá thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính đối với việc phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
3. Hoàn thiện các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các công cụ tài chính phục vụ mục tiêu phát triển làng nghề tại Nghệ An trong thời gian tới.

Câu hỏi nghiên cứu trung tâm của luận án được xác định là: "Làm thế nào để sử dụng các giải pháp tài chính hiệu quả trong việc phát triển làng nghề ở tỉnh Nghệ An?". Để giải quyết câu hỏi này, luận án cụ thể hóa thành 6 câu hỏi nghiên cứu thành phần:

1. Làng nghề là gì? Vai trò của làng nghề đối với nền kinh tế ra sao?
2. Phát triển làng nghề là gì?
3. Nhân tố nào thúc đẩy làng nghề phát triển?
4. Cơ chế tác động của các giải pháp tài chính đến các nhân tố thúc đẩy như thế nào?
5. Hiệu quả của việc sử dụng các giải pháp tài chính đến các nhân tố thúc đẩy phát triển làng nghề tại Nghệ An hiện nay ra sao?
6. Các giải pháp tài chính cần được thực thi như thế nào để phát triển làng nghề tại tỉnh Nghệ An trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của công trình:

• Đối tượng nghiên cứu: Các giải pháp tài chính chủ yếu tác động đến các nhân tố thúc đẩy phát triển làng nghề.
• Phạm vi nội dung: Tập trung đánh giá các giải pháp tài chính gồm chi ngân sách nhà nước, thuế và tín dụng tác động đến 3 nhóm nhân tố cơ bản (kết cấu hạ tầng và môi trường, các yếu tố sản xuất, yếu tố thị trường).
• Phạm vi không gian: Khảo sát và nghiên cứu trên 146 làng nghề đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An công nhận.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng áp dụng các giải pháp tài chính từ năm 2010 đến năm 2015; định hướng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2016 - 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 4 nhóm chủ đề chính:

Nhóm nghiên cứu quốc tế:

• Báo cáo hội thảo quốc tế "Application of science & technology for occupational village development" (Hà Nội, 2010) với 18 quốc gia và 21 báo cáo khoa học, cùng công trình "Science and Technology for Rural Development" của Seetha I. Abilay và Jayasamara Gunaratne, chỉ ra việc ứng dụng công nghệ truyền thống tại khu vực nông thôn cần sự liên kết với các tổ chức khoa học và khẳng định vốn là yếu tố quyết định để hiện đại hóa sản xuất.
• Báo cáo khảo sát năm 2012 của Sở Công Thương Đà Nẵng về kinh nghiệm của Thái Lan với mô hình "Mỗi làng một sản phẩm" (One Tambon One Product - OTOP), nhấn mạnh chính sách hỗ trợ kỹ thuật, kết nối thị trường qua Internet và nguyên tắc không trợ cấp trực tiếp để kích thích tính tự chủ của địa phương.
• Nghiên cứu "The case study: design intervention for commercial craft practice in Thailand" của Trường Đại học Công nghệ King Mongkut Thonburi phân tích sự kết hợp giữa sinh viên thiết kế mỹ thuật và thợ thủ công nhằm tạo ra sản phẩm vừa mang tính bản địa vừa đáp ứng thị hiếu thương mại.

Nhóm nghiên cứu trong nước về phát triển làng nghề:

• Tác phẩm "Bảo tồn và phát triển làng nghề trong sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước" của TS. Dương Bá Phượng (2001) xếp vốn là yếu tố hàng đầu trong 7 yếu tố phát triển làng nghề, phân tích sự khó khăn khi tiếp cận vốn tín dụng đầu tư theo Nghị định 151/2006/NĐ-CP và nêu kinh nghiệm lập quỹ bảo lãnh tín dụng tại Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philippines.
• Luận án của Bạch Thị Lan Anh (2011) tại Đại học Kinh tế Quốc dân nghiên cứu phát triển bền vững làng nghề vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, đề xuất kết nối làng nghề với các trường mỹ thuật để nâng cao thiết kế.
• Luận án của Nguyễn Hữu Thắng (2010) tại Đại học Ngoại thương nghiên cứu thúc đẩy xuất khẩu thủ công mỹ nghệ trong hội nhập quốc tế.
• Luận án của Trịnh Kim Liên (2013) tại Đại học Kinh tế Quốc dân xác định 5 nhân tố tác động đến làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên địa bàn Hà Nội gồm: vốn, nguồn nguyên liệu, thị trường, cơ sở hạ tầng, và cơ chế chính sách.
• Luận án của Lê Xuân Tâm (2015) tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam nghiên cứu phát triển làng nghề gắn với nông thôn mới tại Bắc Ninh; luận án của Đỗ Quang Dũng (2006) tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phân tích phát triển làng nghề tại tỉnh Hà Tây cũ.

Nhóm nghiên cứu về giải pháp chính sách và tài chính:

• Luận án của Tôn Thất Viên (2009) tại Học viện Tài chính nghiên cứu các giải pháp tài chính thúc đẩy làng nghề tại Đà Nẵng, hệ thống hóa lý luận về vai trò của công cụ tài chính nhưng tập trung nhiều vào phát triển hơn là khôi phục làng nghề.
• Luận án của Nguyễn Như Chung phân tích chính sách đất đai, thương mại, thuế, tín dụng tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1997 - 2003.
• Luận án của Nguyễn Thị Thu Hường (2015) tại Đại học Kinh tế Quốc dân tập trung vào chính sách quy hoạch và tín dụng đối với làng nghề thủ công mỹ nghệ.
• Luận án của Phạm Xuân Hòa (2015) phân tích chi phí tuân thủ thuế về thời gian và tiền bạc của doanh nghiệp nhỏ và vừa, đề xuất ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và giảm thuế suất giá trị gia tăng.

Nhóm nghiên cứu về làng nghề tại Nghệ An:

• Đề tài "Nghề, làng nghề thủ công truyền thống Nghệ An" (1998) do PGS. Ninh Viết Giao chủ biên khảo cứu lịch sử và quy trình kỹ thuật các nghề truyền thống.
• Báo cáo cấp tỉnh của Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Nghệ An (2012) xây dựng tiêu chí phong tặng và chính sách đãi ngộ nghệ nhân, thợ giỏi tiểu thủ công nghiệp.
• Báo cáo chuyên đề môi trường của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nghệ An (2013) phân tích hiện trạng ô nhiễm tại các làng nghề chế biến thực phẩm.

Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận theo hướng chính sách tổng hợp, nghiên cứu tại các địa phương khác hoặc chỉ tiếp cận làng nghề Nghệ An dưới góc độ lịch sử, văn hóa, môi trường. Chưa có công trình nào đi sâu đánh giá một cách có hệ thống cơ chế tác động của các giải pháp tài chính cụ thể (chi ngân sách, thuế, tín dụng) đến chuỗi nhân tố phát triển của 146 làng nghề đã được công nhận trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung lý thuyết dựa trên các khái niệm và mối quan hệ kinh tế:

• Khái niệm làng nghề: Tổng hợp từ các quan điểm truyền thống và hiện đại, tác giả xác định làng nghề là một cụm dân cư (thôn, làng, bản...) có hoạt động sản xuất kinh doanh ngành nghề nông thôn mà số hộ làm nghề và thu nhập từ nghề đó chiếm tỷ trọng cao trong tổng giá trị sản xuất của địa phương.
• Khái niệm phát triển làng nghề: Luận án kế thừa định nghĩa của Trịnh Kim Liên (2013) và phát triển quan điểm: Phát triển làng nghề là sự gia tăng số lượng cơ sở làng nghề mới, mở rộng quy mô các làng nghề đang hoạt động và khôi phục các làng nghề bị mai một; nâng cao chất lượng sản phẩm trên cơ sở bảo tồn văn hóa, ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ để gia tăng năng lực cạnh tranh.
• Khung nhân tố ảnh hưởng đến phát triển làng nghề gồm 3 nhóm:
  1. Kết cấu hạ tầng và môi trường: Hệ thống giao thông, cấp điện, nước, bưu chính viễn thông, hệ thống xử lý rác thải và ô nhiễm môi trường.
  2. Các nhân tố tổ chức sản xuất: Nguồn vốn (vốn tự có, tín dụng chính thức, tín dụng phi chính thức), nguồn lao động và nghệ nhân, trình độ khoa học công nghệ, nguồn nguyên vật liệu tại chỗ hoặc thay thế, các hình thức liên kết sản xuất và dịch vụ hỗ trợ.
  3. Yếu tố thị trường: Nhu cầu của thị trường, thị trường tiêu thụ sản phẩm và áp lực từ các sản phẩm công nghiệp thay thế.
• Cơ chế tác động của giải pháp tài chính: Phân chia thành tác động trực tiếp (cung cấp vốn, hỗ trợ kinh phí đào tạo, miễn giảm thuế, ưu đãi lãi suất) và tác động gián tiếp (đầu tư hạ tầng, hỗ trợ thông tin, bảo trợ thị trường, hoàn thiện môi trường kinh doanh).

Phương pháp nghiên cứu thực tế của luận án kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh lý luận và thực tiễn để đánh giá kinh nghiệm quốc tế và trong nước.
• Phương pháp định lượng:
  • Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành khảo sát, phỏng vấn trực tiếp người quản lý của toàn bộ 146 làng nghề được công nhận trên địa bàn tỉnh Nghệ An nhằm thu thập thông tin về mức độ tiếp cận các giải pháp tài chính; phỏng vấn sâu các nghệ nhân và người gắn bó với nghề truyền thống về khó khăn trong sản xuất kinh doanh.
  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập các báo cáo, số liệu thống kê từ Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nghệ An, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An và Liên minh Hợp tác xã tỉnh Nghệ An.
  • Kỹ thuật phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS để xử lý và tổng hợp dữ liệu khảo sát phục vụ việc đánh giá thực trạng.

Quy trình nghiên cứu được luận án khái quát qua các bước:

Bước nghiên cứu	Nội dung nghiên cứu	Phương pháp sử dụng	Kết quả đạt được
Bước 1: Tổng quan	Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước	Phân tích, so sánh, tổng hợp	Xác định nội dung kế thừa và chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu
Bước 2: Khung lý thuyết	Xác định khái niệm, vai trò, các nhân tố ảnh hưởng đến làng nghề	Phân tích, tổng hợp lý thuyết	Xây dựng khung lý thuyết và cơ chế tác động tài chính
Bước 3: Nghiên cứu kinh nghiệm	Nghiên cứu mô hình làng nghề quốc tế và địa phương khác	Phân tích, so sánh, tổng hợp	Rút ra bài học kinh nghiệm cho tỉnh Nghệ An
Bước 4: Nghiên cứu thực trạng	Đánh giá thực trạng phát triển làng nghề và chính sách tài chính tại Nghệ An	Khảo sát thực tế 146 làng nghề, xử lý số liệu SPSS	Chỉ rõ kết quả đạt được, hạn chế và bất cập
Bước 5: Đề xuất giải pháp	Xây dựng quan điểm, mục tiêu và giải pháp tài chính đến năm 2020	Phân tích, tổng hợp	Đưa ra 4 nhóm giải pháp tài chính và kiến nghị cụ thể

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về làng nghề và các giải pháp tài chính để phát triển làng nghề

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về vai trò của làng nghề trong phát triển kinh tế - xã hội nông thôn: giải quyết việc làm, hạn chế tính thời vụ, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ, khai thác hiệu quả tài nguyên và bảo tồn di sản văn hóa. Tác giả chỉ ra 7 đặc điểm cốt lõi của làng nghề: tồn tại gắn với nông thôn và nông nghiệp; công nghệ sản xuất phần lớn thô sơ, thủ công; hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu là kinh tế hộ gia đình; phương thức truyền nghề mang tính cha truyền con nối; sản phẩm mang tính nghệ thuật và bản sắc văn hóa; nguyên liệu dựa vào lợi thế tại chỗ; thị trường tiêu thụ chuyển dần từ phạm vi nội vùng sang xuất khẩu.

Tác giả phân tích cơ chế tác động của ba công cụ tài chính cốt lõi:

1. Chi ngân sách nhà nước: Giữ vai trò cung ứng vốn mồi, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật (đường giao thông, hệ thống thủy lợi, cấp điện), tài trợ hoạt động xúc tiến thương mại và hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia hoặc hệ thống trung tâm khuyến công.
2. Chính sách tín dụng: Là kênh cung ứng vốn sản xuất kinh doanh thông qua hệ thống ngân hàng thương mại và quỹ tín dụng nhân dân. Luận án phân tích kênh truyền dẫn lãi suất tác động trực tiếp đến chi phí sử dụng vốn và các quyết định tài trợ của hộ làng nghề.
3. Chính sách thuế: Điều tiết chi phí hoạt động của cơ sở làng nghề thông qua thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và các thủ tục kê khai thuế.

Chương này cũng tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế từ mô hình OTOP của Thái Lan, kinh nghiệm lập quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Trung Quốc, Malaysia, Philippines, và kinh nghiệm hỗ trợ làng nghề tại một số địa phương trong nước như Hà Nội, Bắc Ninh, Đà Nẵng.

Chương 2: Thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính để phát triển làng nghề ở tỉnh Nghệ An

Chương 2 trình bày điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An, sơ lược lịch sử và hệ thống cơ chế khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn trên địa bàn. Giai đoạn 2010 - 2015, số lượng làng nghề được công nhận trên địa bàn tăng từ 102 lên 146 làng nghề. Luận án đánh giá chi tiết việc áp dụng các công cụ tài chính thông qua hệ thống số liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát từ 146 nhà quản lý làng nghề.

Hệ thống số liệu và bảng biểu thống kê trong chương gồm:

• Bảng 2.1: Tình hình tiêu thụ sản phẩm làng nghề mây tre đan tại Nghệ An.
• Bảng 2.2: Vốn đầu tư vào các dự án hạ tầng làng nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010 - 2015, phản ánh quy mô chi đầu tư phát triển từ ngân sách còn hạn hẹp, phân bổ thiếu tập trung.
• Bảng 2.3: Kinh phí hỗ trợ đào tạo nghề lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp, làng nghề Nghệ An bình quân giai đoạn 2010 - 2015.
• Bảng 2.4: Chi cho đào tạo nghề của Trung tâm Khuyến công trong giai đoạn 2010 - 2015.
• Bảng 2.5: Các khoản chi hỗ trợ khác cho hoạt động của các làng nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010 - 2015 (hỗ trợ xúc tiến thương mại, hội chợ triển lãm, xử lý môi trường).
• Bảng 2.6: Tỷ trọng dư nợ ngành nghề nông thôn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010 - 2015, chỉ ra tỷ trọng tín dụng dành cho các hộ làng nghề còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn so với tổng dư nợ nông nghiệp nông thôn của các ngân hàng thương mại trên địa bàn.

Đánh giá tổng quát:

• Kết quả đạt được: Các chính sách tài chính đã hỗ trợ xây dựng hạ tầng cơ bản, hỗ trợ tổ chức một số lớp truyền nghề và mở rộng kênh tín dụng thông qua các chương trình xóa đói giảm nghèo, giúp nhiều làng nghề duy trì hoạt động sản xuất.
• Hạn chế và nguyên nhân: Kinh phí chi từ ngân sách nhà nước cho hạ tầng làng nghề còn thấp, dàn trải; nguồn vốn đào tạo nghề chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cao; tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng thương mại gặp rào cản lớn về tài sản bảo đảm và thủ tục vay phức tạp khiến người dân phải dựa vào tín dụng phi chính thức; chính sách thuế chưa thực sự khuyến khích các hộ gia đình chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp; chi phí tuân thủ thuế còn cao.

Chương 3: Hoàn thiện các giải pháp tài chính để phát triển làng nghề ở tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

Chương 3 xây dựng định hướng phát triển làng nghề tỉnh Nghệ An đến năm 2020 nhằm hiện thực hóa mục tiêu công nhận mới 30 - 50 làng nghề theo Nghị quyết số 06-TU và phát triển bền vững 146 làng nghề hiện có. Tác giả đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp tài chính:

1. Giải pháp chi ngân sách nhà nước:

• Tăng cường quy mô và hiệu quả vốn đầu tư hạ tầng kỹ thuật: Ưu tiên chi ngân sách đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông, điện, nước và đặc biệt là hệ thống xử lý nước thải, rác thải tại các cụm công nghiệp làng nghề để giải quyết ô nhiễm môi trường.
• Đổi mới cơ chế chi hỗ trợ đào tạo nghề: Chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang đào tạo theo địa chỉ và nhu cầu thực tế của làng nghề; kết hợp giữa nghệ nhân truyền nghề và giảng viên mỹ thuật công nghiệp; đa dạng hóa nguồn tài chính xã hội hóa cho công tác đào tạo.
• Nâng cao hiệu quả chi hỗ trợ xúc tiến thương mại: Hỗ trợ kinh phí xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, thiết kế trang web và tài trợ cho các cơ sở tham gia hội chợ trong nước và quốc tế.

2. Giải pháp tín dụng:

• Đơn giản hóa thủ tục vay vốn và linh hoạt hóa điều kiện bảo đảm tiền vay: Chấp nhận thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay hoặc tín chấp qua các tổ chức đoàn thể (Hội Nông dân, Liên minh Hợp tác xã).
• Phát triển các kênh tín dụng ưu đãi và quỹ tín dụng nhân dân: Mở rộng hạn mức và kéo dài thời hạn cho vay trung, dài hạn phù hợp với chu kỳ sản xuất của làng nghề; điều chỉnh lãi suất cho vay ưu đãi đối với các làng nghề truyền thống cần bảo tồn.

3. Giải pháp thuế:

• Áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp: Miễn, giảm thuế có thời hạn cho các doanh nghiệp mới thành lập tại địa bàn làng nghề nông thôn.
• Cải cách thuế giá trị gia tăng và giảm chi phí tuân thủ: Hoàn thiện quy định khấu trừ thuế đối với nông sản, nguyên liệu thô thu mua trực tiếp từ nông dân; đơn giản hóa thủ tục kê khai, nộp thuế và hỗ trợ tư vấn thuế cho các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ.

4. Nhóm giải pháp điều kiện và kiến nghị:

• Hoàn thiện quy hoạch mặt bằng sản xuất và giao đất lâu dài cho cơ sở làng nghề.
• Tăng cường kiểm soát và giám sát việc thực thi quy chuẩn môi trường.
• Luận án kiến nghị với Chính phủ: Ban hành cơ chế thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương; hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chí công nhận làng nghề và chính sách đãi ngộ thỏa đáng đối với nghệ nhân dân gian.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn như sau:

Về mặt lý luận:

• Đưa ra quan điểm rõ ràng, toàn diện về làng nghề và phát triển làng nghề trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn.
• Xây dựng khung phân tích về 3 nhóm nhân tố thúc đẩy phát triển làng nghề (kết cấu hạ tầng - môi trường, tổ chức sản xuất, thị trường) và làm rõ cơ chế tác động trực tiếp cũng như gián tiếp của các giải pháp tài chính (chi ngân sách, tín dụng, thuế) đến các nhóm nhân tố đó.
• Cung cấp cơ sở lý luận ứng dụng cho việc đánh giá thực trạng phát triển làng nghề không chỉ tại tỉnh Nghệ An mà còn có thể tham khảo cho các địa phương khác có điều kiện tương đồng.

Về mặt thực tiễn:

• Đánh giá thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính đối với 146 làng nghề đã được công nhận trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010 - 2015, chỉ rõ các hạn chế cụ thể về quy mô vốn đầu tư hạ tầng, công tác đào tạo nghề, rào cản tài sản thế chấp trong tiếp cận tín dụng ngân hàng và gánh nặng chi phí tuân thủ thuế.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có căn cứ khoa học và tính khả thi: giải pháp chi ngân sách nhà nước, giải pháp tín dụng, giải pháp thuế và nhóm giải pháp điều kiện, trong đó các kiến nghị về chi ngân sách và mở rộng cơ chế tín dụng được thiết kế sát hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Nghệ An giai đoạn đến năm 2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực tế trên 146 làng nghề đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An công nhận, chưa bao quát toàn bộ các làng có nghề hoặc các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp phân tán chưa được công nhận danh hiệu chính thức. Về chuỗi thời gian, dữ liệu thực trạng dừng lại ở mốc năm 2015. Về đối tượng điều tra sơ cấp, luận án tập trung khảo sát người quản lý của các làng nghề và một số nghệ nhân, chưa tiến hành điều tra mẫu ngẫu nhiên trên quy mô lớn đối với từng hộ gia đình sản xuất cá thể trong làng nghề.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên diện rộng đối với các hộ sản xuất cá thể, cập nhật dữ liệu tài chính của giai đoạn sau năm 2015 và áp dụng các mô hình kinh tế lượng để lượng hóa mức độ tác động của từng đồng vốn ngân sách hỗ trợ đến tăng trưởng doanh thu của làng nghề.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên thuộc các chuyên ngành Tài chính công, Quản lý kinh tế, Kinh tế nông thôn: Có thể tham khảo khung lý thuyết phân tích tác động tài chính đến làng nghề và phương pháp kết hợp số liệu thứ cấp với khảo sát điều tra toàn bộ các làng nghề trên một địa bàn tỉnh.
• Các cơ quan quản lý nhà nước tại tỉnh Nghệ An (Sở Tài chính, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh): Sử dụng làm cơ sở thực tiễn để rà soát chính sách khuyến công, lập dự toán chi ngân sách hỗ trợ hạ tầng làng nghề và hoàn thiện quy chế cho vay đối với kinh tế nông thôn.
• Ban quản lý các làng nghề và hiệp hội ngành nghề: Tham khảo các phân tích về chi phí tuân thủ thuế, điều kiện tiếp cận tín dụng để có giải pháp liên kết, lập dự án vay vốn khả thi.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan điểm của tác giả luận án về khái niệm "phát triển làng nghề" được xác định như thế nào?
Theo tác giả luận án, phát triển làng nghề là sự tăng lên về số lượng các cơ sở làng nghề mới, phát triển các làng nghề đang hoạt động và khôi phục các làng nghề đã từng có nhưng bị mai một. Quá trình này bao gồm việc mở rộng quy mô, phát triển sản phẩm trên cơ sở bảo tồn truyền thống văn hóa địa phương kết hợp ứng dụng khoa học công nghệ để tăng năng lực cạnh tranh.

2. Ba nhóm nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển của làng nghề được xác định trong luận án gồm những gì?
Luận án xác định 3 nhóm nhân tố theo chuỗi sản xuất: (1) Kết cấu hạ tầng và môi trường (hệ thống giao thông, điện, nước, thông tin, xử lý chất thải); (2) Các nhân tố tổ chức sản xuất (vốn, nguồn lao động và nghệ nhân, trình độ khoa học công nghệ, nguồn nguyên vật liệu, liên kết sản xuất); (3) Yếu tố thị trường (nhu cầu thị trường, thị trường tiêu thụ sản phẩm và các sản phẩm công nghiệp thay thế).

3. Số lượng làng nghề tại tỉnh Nghệ An và thu nhập bình quân của người lao động thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2010 - 2015?
Theo số liệu thống kê trong luận án, từ chỗ chưa có làng nghề được công nhận trước đó, đến hết năm 2010 toàn tỉnh Nghệ An đã có 102 làng nghề và đến năm 2015 đã tăng lên 146 làng nghề được công nhận. Hoạt động của các làng nghề này tạo ra thu nhập bình quân đạt trên 30 triệu đồng/lao động/năm.

4. Chính sách tín dụng tác động đến các cơ sở sản xuất kinh doanh làng nghề thông qua những cơ chế nào?
Chính sách tín dụng tác động trực tiếp đến tình hình tài chính của cơ sở làng nghề thông qua việc cung ứng vốn đầu tư máy móc, nguyên vật liệu với chi phí rẻ hơn; đồng thời tác động tới ba quyết định tài chính cơ bản: quyết định nguồn vốn (huy động ngắn hạn hay dài hạn), quyết định đầu tư và quyết định phân chia lợi nhuận. Kênh lãi suất là kênh truyền dẫn quan trọng điều tiết hành vi vay vốn và đầu tư của cơ sở làng nghề.

5. Bốn nhóm giải pháp tài chính mà luận án đề xuất cho tỉnh Nghệ An đến năm 2020 gồm những nhóm nào?
Bốn nhóm giải pháp bao gồm: (1) Giải pháp chi ngân sách nhà nước (tập trung vào hạ tầng, đào tạo nghề và xúc tiến thương mại); (2) Giải pháp tín dụng (đơn giản hóa điều kiện bảo đảm tiền vay, phát triển tín dụng ưu đãi); (3) Giải pháp thuế (ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, cải cách thuế giá trị gia tăng, giảm chi phí tuân thủ); (4) Các giải pháp điều kiện (mặt bằng đất đai, bảo vệ môi trường) và kiến nghị với Chính phủ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Ngô Hồng Nhung đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về tác động của các công cụ tài chính đối với sự phát triển của làng nghề nông thôn. Bằng việc kết hợp dữ liệu thứ cấp với kết quả điều tra trên toàn bộ 146 làng nghề được công nhận tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010 - 2015, luận án đã làm rõ thực trạng thiếu vốn, hạn chế về hạ tầng kỹ thuật và rào cản tiếp cận tín dụng chính thức của các cơ sở sản xuất. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất 4 nhóm giải pháp tài chính đồng bộ, có tính ứng dụng thực tiễn nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh Nghệ An đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ LÀNG NGHỀ VÀ CÁC GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ 1. VAI TRÒ CỦA LÀNG NGHỀ TRONG SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN 1. Quan điểm về làng nghề Trong quá trình phát triển của lịch sử cũng như hiện nay đều cho thấy, làng xã có vị trí hết sức quan trọng trong sản xuất, cũng như trong đời sống dân cư ở nông thôn. Trải qua bao biến đổi, những lệ làng, phép nước và phong tục tập quán ở nông thôn vẫn được duy trì, phát triển đến ngày nay.

Có thể nói, làng xã là nơi sản sinh ra nghề thủ công truyền thống và các sản phẩm mang dấu ấn tinh hoa của nền văn hoá, văn minh dân tộc. Nghiên cứu làng nghề để từ đó xem xét những tác động của các giải pháp tài chính sẽ ảnh hưởng như thế nào đến làng nghề và hiệu quả của chúng sẽ ra sao. Trên cơ sở đó sẽ đưa ra cái nhìn mới, chính xác hơn, phù hợp hơn. Làng nghề được quan niệm là cụm dân cư sinh sống trong một thôn (làng) có một tỷ lệ lao động nhất định làm một hay một số nghề thủ công được tách ra khỏi nông nghiệp và sản xuất kinh doanh (SXKD) độc lập.

Hiện nay cũng còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về làng nghề. Quan điểm thứ nhất: Làng nghề truyền thống là một cộng đồng dân cư, cư trú trong phạm vi một địa bàn tại các vùng nông thôn tách rời khỏi sản xuất nông nghiệp (SXNN), cùng làm một hoặc nhiều nghề thủ công có truyền thống lâu đời, để sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm bán ra thị trường để thu lợi nhuận. Quan niệm này mới thể hiện được yếu tố truyền thống lâu đời của làng nghề. Còn những làng nghề mới, những tuân thủ yếu tố truyền thống của vùng hay của khu vực chưa được đề cập [68].

Quan điểm thứ hai: Làng nghề truyền thống là những làng nghề làm nghề thủ công có truyền thống lâu năm, thường là qua nhiều thế hệ. Quan điểm này cũng chưa đầy đủ, khi nói đến làng nghề truyền thống, vì không thể chỉ chú ý đến các mặt đơn lẻ, mà phải chú trọng đến nhiều mặt trong cả không gian và thời gian, 15 nghĩa là quan tâm đến tính hệ thống, toàn diện của làng nghề đó, trong đó yếu tố quyết định là nghệ nhân, sản phẩm, kỹ thuật sản xuất và thủ pháp nghệ thuật [68]. Quan điểm thứ ba: Làng nghề truyền thống là những làng có tuyệt đại bộ phận dân cư làm nghề cổ truyền. Nó được hình thành, tồn tại và phát triển lâu đời trong lịch sử, được tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác theo kiểu cha truyền con nối hoặc ít nhất cũng tồn tại hàng chục năm.

Trong làng sản xuất mang tính tập trung, có nhiều nghệ nhân tài hoa và một nhóm người có tay nghề giỏi làm hạt nhân để phát triển làng nghề. Sản phẩm làm ra mang tính tiêu biểu độc đáo, tinh xảo, nổi tiếng và đậm nét văn hoá. Giá trị sản xuất và thu nhập từ tiểu thủ công nghiệp (TTCN) ở làng chiếm tỷ lệ 50% so với tổng giá trị sản xuất và thu nhập của làng trong năm. Quan niệm này tương đối đầy đủ, chúng được hình thành, tồn tại và phát triển lâu đời, được truyền từ đời này sang đời khác, sản xuất tập trung, có nhiều thế hệ nghệ nhân tài hoa và đội ngũ thợ lành nghề, sản phẩm mang tính tiêu biểu độc đáo và sáng tạo [68].

Từ một số quan điểm trên cho thấy thuật ngữ làng nghề bao gồm hai yếu tố: Làng là một tổ chức ở nông thôn, là sản phẩm tự nhiên phát sinh từ quá trình định cư và cộng cư của con người, ở đó họ sống, làm việc, quan hệ, vui chơi, thể hiện mối ứng xử văn hoá với thiên nhiên, xã hội và bản thân họ. Về cơ bản cơ cấu làng được biểu hiện dưới các hình thức: - Tổ chức theo khu đất cư trú. Theo hình thức này làng được chia thành nhiều xóm. Các xóm thường cách nhau.

Mỗi xóm sinh hoạt riêng. Xóm phân thành nhiều ngõ. Mỗi ngõ bao gồm nhiều nhà. - Tổ chức theo huyết thống dòng họ.

Dòng họ có vị trí và vai trò quan trọng trong làng. - Tổ chức theo nghề nghiệp, sở thích và sự tự nguyện như phe, hội, phường. - Tổ chức theo cơ cấu hành chính. Làng có khi gọi là xã, có khi gọi là thôn.

- Tổ chức làng theo lớp tuổi. Nghề trước tiên được hiểu là nghề thủ công, cụ thể như nghề dệt vải, nghề đúc đồng, nghề khảm trai, nghề gốm sứ… Lúc đầu nghề chỉ làm phụ trong các gia 16 đình ở nông thôn, chủ yếu là lúc nông nhàn. Nhưng dần dần số người làm nghề thủ công càng nhiều, tách rời khỏi nông nghiệp và họ sinh sống đúng bằng thu nhập của nghề đó ngay tại làng quê. Ngày nay, ngoài nghề thủ công trên, các hoạt động cung ứng dịch vụ ở nông thôn cũng được xếp vào nghề và được gọi là ngành nghề phi nông nghiệp.

Ngành nghề phi nông nghiệp được mở rộng bao gồm: các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp như công nghiệp, TTCN, các dịch vụ phục vụ sản xuất và đời sống…Ngành nghề phi nông nghiệp còn được gọi là ngành nghề nông thôn. Như vậy, có thể quan niệm rằng, làng nghề là một cụm dân cư như làng, thôn, ấp, bản, phun, sóc… (gọi chung là làng) có sản xuất kinh doanh ngành nghề nông thôn mà số hộ làm nghề và thu nhập từ các nghề đó chiếm tỷ trọng cao. Đặc điểm về làng nghề Thứ nhất, làng nghề tồn tại ở nông thôn gắn bó mật thiết với sản xuất nông nghiệp. Các làng nghề xuất hiện và tồn tại trong các làng xã ở nông thôn, ban đầu người lao động ở nông thôn do nhu cầu việc làm và thu nhập đã làm nghề thủ công bên cạnh làm ruộng (nghề chính là làm ruộng, nghề thủ công là nghề phụ).

Nghề thủ công lúc đó chỉ là tự sản xuất, tự lo những hàng tiêu dùng cho sản xuất nông nghiệp và cho đời sống gia đình. Về sau, xuất hiện những hộ chuyên làm nghề tiểu thủ công nghiệp, nhưng sản phẩm của họ vẫn chỉ phục vụ trực tiếp cho SXNN và nhu cầu tiêu dùng của người nông dân trong làng xã mình và ở các làng xã lân cận. Mặt khác, các hộ chuyên làm nghề TTCN thì đại bộ phận không thoát ly khỏi sản xuất nông nghiệp, vẫn giữ đất nông nghiệp để sản xuất. Như vậy, các nghề thủ công tách dần khỏi nông nghiệp nhưng không rời khỏi nông thôn, người thợ thủ công đồng thời là người nông dân, SXKD tiểu thủ công nghiệp đan xen, gắn bó với sản xuất nông nghiệp trong các làng nghề.

Thứ hai, sản xuất trong các làng nghề (đặc biệt là làng nghề thủ công truyền thống) chủ yếu bằng phương pháp thủ công, công nghệ thô sơ, lạc hậu. Công cụ lao động trong các làng nghề thường mang tính đơn chiếc, sản phẩm làm ra dựa trên bàn tay khéo léo của người thợ thủ công. Ngoài một số 17 công đoạn sản xuất bằng phương pháp cơ khí, nhìn chung công nghệ sản xuất trong các làng nghề thủ công chủ yếu bằng đôi bàn tay của người thợ, CCLĐ trong các làng nghề đa số là công cụ thô sơ, lạc hậu. Hiện nay, trong công nghệ sản xuất ở các làng nghề đã có sự đan xen, kết hợp giữa yếu tố truyền thống và hiện đại trên cơ sở tận dụng tiềm năng và lợi thế lao động ở mỗi địa phương kết hợp tay nghề cao với công cụ cơ giới hoá, hiện đại hoá, song mới chỉ xuất hiện ở một số ít nghề trong các làng nghề.

Thứ ba, hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh trong các làng nghề trước đây chủ yếu là theo qui mô hộ gia đình, ngày nay đã đa dạng các loại hình tổ chức sản xuất. Thời kỳ mới hình thành, các làng nghề ở nông thôn đã thực hiện dưới hình thức tổ chức sản xuất hộ gia đình, chủ yếu là huyết thống. Với hầu hết các thành viên trong gia đình, đều được huy động vào các công việc khác nhau của quá trình SXKD, phụ thuộc vào khả năng kỹ thuật của từng người, vào giới tính hay lứa tuổi. Người chủ gia đình thường là thợ cả thường là các nghệ nhân, trực tiếp quản lý toàn bộ khâu kỹ thuật và tính toán kinh doanh.

Mô hình này hạn chế rất nhiều đến khả năng phát triển sản xuất kinh doanh. Mỗi gia đình không đủ nguồn lực để nhận được các hợp đồng lớn, không thể mạnh dạn đổi mới công nghệ sản xuất, cải tiến sản phẩm, tiết kiệm chi phí hay không đủ khả năng để định hướng vạch ra kế hoạch chiến lược kinh doanh. Ngày nay, ở các làng nghề các DNTN, công ty TNHH, công ty cổ phần được thành lập phát triển từ một hoặc một số gia đình đã hình thành và phát triển mạnh ở một số làng nghề. Tuy hình thức này không chiếm tỷ trọng lớn nhưng đóng vai trò trung tâm liên kết mà các hộ gia đình là các vệ tinh, thực hiện các hợp đồng đặt hàng với các hộ gia đình, giải quyết đầu ra, đầu vào, nơi sản xuất của các làng nghề với các thị trường tiêu thụ khác nhau.

Thứ tư, lao động trong các làng nghề vẫn phổ biến là lao động thủ công, phương pháp dạy nghề chủ yếu thực hiện theo phương thức truyền nghề. Lao động trong các làng nghề chủ yếu nhờ vào kỹ thuật khéo léo, tinh xảo. Hiện nay, lao động của các làng nghề không chỉ bó hẹp trong phạm vi gia đình, 18 dòng họ trong làng mà việc thuê mướn lao động đã phổ biến, hình thành thị trường lao động. Kinh nghiệm trong các làng nghề, đặc biệt trực tiếp sản xuất những mặt hàng độc đáo như: chạm khảm vàng bạc, chạm khảm gỗ, làm đồ sơn mài, làm tranh dân gian, làm đồ gốm mỹ nghệ… không thể sản xuất hàng loạt bằng máy móc được, do đó chủ yếu là lao động thủ công nhờ vào kỹ thuật khéo léo tinh xảo của người thợ.

Khi KH&CN phát triển, một số yếu tố công nghệ hiện đại đã được sử dụng vào những khâu, những công đoạn trong sản xuất, giảm bớt lực lượng lao động thủ công đơn giản. Đa số các công đoạn sản xuất vẫn phải duy trì kỹ thuật lao động thủ công với một số sản phẩm. Hiện nay, nhiều cơ sở quốc doanh, HTX làm các nghề truyền thống đã tổ chức các lớp dạy nghề tập trung làm cho các bí quyết nghề nghiệp không còn như trước.