phần mở đầu, kết luận và các phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu đề tài; Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu của đề tài Chƣơng 3: Thực trạng phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững trên địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định giai đoạn 2010-2015 Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững trên địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định từ 2015-2020 4 z NỘI DUNG Chƣơng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI; CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG THEO HƢỚNG BỀN VỮNG 1. Tổng quan nghiên cứu đề tài 1. Các công trình nghiên cứu Lịch sử nông thôn Việt Nam luôn gắn liền với các làng nghề. Chúng là đặc trƣng trong truyền thống kinh tế - văn hóa của xã hội nông thôn Việt Nam.
LNTT là hình thức đầu tiên của công nghiệp nông thôn. Hiện nay trên đà phát triển CNH, HĐH thì các LNTT ngày càng phát huy vai trò to lớn của mình, vừa thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế vừa giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội. Để phát triển kinh tế nhanh, hiệu quả và bền vững phải phát huy cao độ nội lực. Làng nghề, LNTT là nguồn lực còn đang bỏ ngỏ của đất nƣớc.
Vì vậy, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các LNTT ngày càng đƣợc quan tâm tại các hội thảo và trở thành những vấn đề nghiên cứu khoa học của nhiều tác giả. Sau đây, tôi xin trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài nhƣ sau: + Phát triển làng nghề theo hướng bền vững ở Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của TS. Nguyễn Văn Hiến đăng trên Tạp chí Phát triển và Hội nhập Số 4, Tháng 5-6/2012 Bài viết phân tích những đóng góp của làng nghề đối với phát triển kinh tế, trong quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn, làng nghề có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi nhờ có làng nghề, hàng triệu ngƣời lao động đã đƣợc tạo việc làm, góp phần xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập. Tuy nhiên, tác giả cũng cho rằng làng nghề đang đứng trƣớc những thách thức đặt ra trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế nhƣ: Đầu ra cho các sản phẩm, đào tạo nghề cho ngƣời lao động, ô nhiễm môi trƣờng làng nghề… Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp phát triển các làng nghề theo hƣớng bền vững, các giải pháp đƣa ra xoay quanh các vấn đề khắc phục 5 z về môi trƣờng, lấy tiêu chí môi trƣờng là trọng tâm đánh giá mức độ phát triển theo hƣớng bền vững của làng nghề nhƣ: quy hoạch làng nghề gắn với bảo vệ môi trƣờng, tăng cƣờng công tác quản lý môi trƣờng tại các làng nghề.
Tuy nhiên, phát triển làng nghề bền vững có nhiều yếu tố, cần thiết phải phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp để thực hiện. + Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển bền vững tại một số làng nghề truyền thống đồng bằng Bắc Bộ, của PGS.TS Nguyễn Trƣờng Sơn, Tạp chí Kinh tế và Phát triển Số 176, tháng 02 năm 2012. Bài viết xây dựng hệ thống tiêu chí đầy đủ hơn để đánh giá phát triển theo hƣớng bền vững tại các làng nghề. Hệ thống tiêu chí đƣợc đề xuất với các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá cả 3 khía cạnh của sự phát triển bền vững: kinh tế, xã hội và môi trƣờng.
Tuy nhiên, tác giả mới chỉ dừng lại ở khía cạnh đƣa ra các tiêu chí đánh giá, chƣa đƣa ra đƣợc định hƣớng, giải pháp để thực hiện các tiêu chí đó. + Giải pháp phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Việt Nam phục vụ du lịch, của Trịnh Xuân Hậu, Trịnh Vân Anh, Tạp chí Khoa học Đại học Sƣ phạm TP.Hồ Chí Minh số 35, tháng 4 năm 2012. Bài viết này mới chỉ tập trung nghiên cứu nội dung phát triển làng nghề truyền thống phục vụ du lịch, một trong những hoạt động đã đƣợc khai thác trong nhiều năm qua dựa trên tiềm năng truyền thống của các địa phƣơng (chủ yếu là vùng nông thôn) nƣớc ta, từ đó đề ra các giải pháp phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở Việt Nam phục vụ du lịch. + Chính sách phát triển bền vững làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội của ThS.
Nguyễn Thị Tâm, Chuyên ngành Quản lý Kinh tế, 2015. Luận văn đã nêu lên bức tranh tổng quát về lý luận làng nghề truyền thống, trên cơ sở đó đánh giá thực trạng phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở huyện Chƣơng Mỹ và đề ra những chính sách để phát triển làng nghề theo hƣớng bền vững. + Giải pháp tài chính nhằm phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức – Hà Nội đến 2020, do ThS. Trần Thị Hoa, 2014.
Luận văn đã làm rõ vai trò của tài chính 6 z trong phát triển làng nghề; đánh giá thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính trong phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức – Hà Nội, nghiên cứu bài học kinh nghiệm phát triển làng nghề truyền thống ở một số nƣớc châu Á và một số địa phƣơng trong nƣớc; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tài chính dƣới góc nhìn của ngƣời sử dụng giải pháp tài chính trong đó bao gồm các kiến nghị về việc hoàn thiện chính sách tài chính nhằm phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức – Hà Nội. + Phát triển bền vững làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, của ThS. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững làng nghề ở Việt Nam; đồng thời, khảo sát kinh nghiệm phát triển làng nghề bền vững ở một số địa phƣơng trong cả nƣớc, từ đó làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững các làng nghề. Đánh giá đúng thực trạng phát triển làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ theo hƣớng bền vững trong những năm gần đây; chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, những hạn chế, yếu kém cùng nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém.
Đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy phát triển bền vững làng nghề đồ gỗ Đồng Kỵ trong thời gian tới. + Phát triển kinh tế làng nghề ở huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, luận văn Thạc sĩ của tác giả Bùi Quang Vinh, 2014. Tác giả đã hê ̣ th ống hoá và phân tích mô ̣t s ố vấn đề có tính lý luận về làng nghề và phát triển kinh tế làng ngh ề. Phân tích thực trạng phát triển kinh tế làng ngh ề trên điạ bàn huyên ̣ Nghi L ộc, tìm ra các nhân t ố, nguyên nhân ảnh hƣởng đế n phát triể n làng ngh ề.
Từ đó đề xuất các gi ải pháp phát triể n làng nghề trên điạ bàn huyện Nghi Lộc trong nhƣ̃ng năm tới. Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu Cho đến nay, đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề phát triển LNTT trên nhiều góc độ khác nhau. Song các công trình chƣa đề cập tới các vấn đề: - Chƣa đi sâu vào nghiên cứu một cách toàn diện vấn đề phát triển LNTT trên 3 nội dung: kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Hay nói cách khác là phát triển LNTT theo hƣớng bền vững.
- Chƣa đi sâu vào phân tích thực trạng phát triển các LNTT theo hƣớng bền vững, và những thách thức của LNTT trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Các 7 z công trình chƣa đƣa ra quan điểm có tính hệ thống để LNTT phát triển theo hƣớng bền vững. - Các công trình nghiên cứu về LNTT đã không xây dựng đƣợc định hƣớng chiến lƣợc cạnh tranh cho các LNTT để phát triển theo hƣớng bền vững. Chƣa có công trình nào đƣa ra đƣợc hệ thống các giải pháp có tính tổng thể nhằm phát triển các LNTT theo hƣớng bền vững trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập quốc tế.
- Đặc biệt đề tài lựa chọn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định làm địa điểm nghiên cứu với những đặc thù và điều kiện riêng thì chƣa có công trình nào đề cập tới. Cơ sở lý luận về phát triển làng nghề truyền thống theo hƣớng bền vững 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của làng nghề truyền thống 1. Khái niệm làng nghề truyền thống - Làng nghề Nét điển hình trong đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội của cộng đồng ngƣời Việt từ bao đời nay gắn liền với nền văn minh lúa nƣớc và cấu trúc làng xã điển hình.
Trải qua quá trình phát triển, làng xã đã thể hiện đƣợc vai trò quan trọng của nó trong sản xuất và đời sống. Bằng sức lao động và trí tuệ của mình, ngƣời nông dân đã không chỉ dừng lại ở công việc đồng áng mà sớm biết khai thác nguồn tài nguyên có sẵn của địa phƣơng để phát triển các ngành nghề thủ công nghiệp. Sự tập trung sản xuất và nhu cầu ngày càng cao của thị trƣờng đã thúc đẩy các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp phát triển mạnh và chiếm một vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông thôn, từ đó hình thành các làng nghề truyền thống. Cho tới nay, việc đƣa ra khái niệm làng nghề chƣa có sự thống nhất.
Có một số quan niệm về làng nghề nhƣ sau: Làng nghề là một thể chế kinh tế - xã hội ở nông thôn, đƣợc cấu thành bởi hai yếu tố làng, nghề tồn tại trong một không gian địa lý nhất định, trong đó bao gồm nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính, giữa họ có mối liên kết về kinh tế, văn hóa và xã hội. Làng nghề là một cụm dân cƣ sinh sống trong một thôn (làng) có một hay một số nghề tách ra khỏi nông nghiệp để sản xuất kinh doanh độc lập, chiếm ƣu thế về số hộ, số lao động và tỷ trọng thu nhập so với nghề nông. 8 z Nhƣ vậy, tiêu chí nhận biết làng nghề rõ nhất là thông qua tỷ trọng lao động làm nghề và tỷ trọng thu nhập từ ngành nghề thủ công trong cơ cấu kinh tế chung. Song định mức cụ thể các tiêu chí này vẫn chƣa thống nhất.
- Tiêu chí làng nghề: Theo Thông tƣ 116/2006 TT-BNN của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, tiêu chí để xác định làng nghề nhƣ sau: Làng nghề đƣợc công nhận phải đạt 3 tiêu chí sau: + Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn.