Chương 1. Khái quát về hoạt động NCKH và tài liệu NCKH của Trường ĐH KHXH&NV 1. Vài nét về Trường ĐH KHXH&NV 1. Sơ lược lịch sw hình thành Sau Cách mạng tháng Tám, ngày 10/10/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kí Sắc lệnh số 45/SL thành lập Đại học Văn khoa tại Hà Nội với mục đích đưa nền khoa học nước nha “theo kip bước các nước tiên tiến trên hoàn cau”.
Đây là tiền thân của Trường ĐH KHXH&NV hiện nay. Kháng chiến chống Pháp thắng lợi, sự nghiệp giáo dục đại học ở Việt Nam tiếp tục phát triển và mở rộng. Ngày 04/6/1956, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 2183/CP thành lập Trường Dai học Tổng hop Ha Nội. Giai đoạn 1956 - 1995 là thời kì phát triển mạnh mẽ của Trường với tư cách là trung tâm nghiên cứu và đào tạo khoa học cơ bản hàng đầu của cả nước, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đội ngũ các giáo sư, các nhà khoa học hàng đầu của đất nước đã làm việc, cống hiến sức lực và trí tuệ cho sự nghiệp đào tạo của đất nước. Tại nơi đây, những nên tang cơ bản nhất của nền khoa học Việt Nam đã được xây đắp và khang định giá trị. Quá trình xây dựng và phát triển của nhà trường gắn liền với tên tuổi của những nhà giáo, nhà khoa học nôi tiếng như: Đặng Thai Mai, Trần Văn Giàu, Đào Duy Anh, Trần Đức Thảo, Cao Xuân Huy, Hoàng Xuân Nhị, Định Xuân Lâm, Phan Huy Lê, Ha Văn Tan, Trần Quốc Vượng, Nguyễn Tài Can, Dinh Gia Khánh, Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức. Đến nay, Nhà trường đã có 8 giáo sư được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh; 11 giáo sư được tặng Giải thưởng Nha nước; 10 nhà giáo được phong tặng danh hiệu Nha giáo nhân dân; 43 nhà giáo được phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú.
Đứng trước nhu cầu phát triển của đất nước, Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập theo Nghị định 97/CP ngày 10 tháng 12 năm 1993 của Chính phủ trên cơ sở chia tách và phát trién Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, bao 8 gồm các Trường dai học thành viên: Trường Đại học khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Sư phạm, Trường Đại học Ngoại ngữ. Tháng 9/1995, trên nền tảng các ngành khoa học xã hội và nhân văn của Trường Đại học Tổng hợp Ha Nội, Trường DH KHXH&NV được thành lập, trở thành một thành viên của DHQGHN và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 19/9/1995. Phát huy truyền thống của Trường Đại học Văn khoa và Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Nhà trường tiếp tục phát triển và trưởng thành trên tất cả các lĩnh vực dé giữ vững vi trí hàng đầu của cả nước về dao tạo đại học va sau đại học các ngành khoa học xã hội và nhân văn, tiễn tới ngang tầm các trường đại học tiên tiễn trong khu vực và trên thế giới. Chức nang, nhiệm vụ Là một cơ sở đào tạo đầu ngành, có uy tín và truyền thống, Trường ĐH KHXH&NV có sứ mệnh di đầu trong sáng tạo, truyền bá tri thức và dao tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về khoa học xã hội và nhân văn, phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Trường có chức năng đảo tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở các trình độ đại học và sau đại học các ngành thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nghiên cứu và triển khai hoạt động khoa học — công nghệ trong hệ thống chung của Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Trường ĐH KHXH&NV được giao đảm nhiệm những nhiệm vụ cụ thé sau day: - Dao tạo các chuyên gia chat lượng cao vê khoa hoc xã hội va nhân văn theo danh mục các ngành dao tạo thuộc tat cả các loại hình dao tạo ở các bậc đại học và sau đại học. 9 - Nghiên cứu và triển khai nghiên cứu các lĩnh vực thuộc khoa học xã hội và nhân văn trong hệ thống chung của DHQGHN nhằm phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. - Hỗ trợ các trường đại học, cao đăng và liên kết với các ngành, các địa phương trong hoạt động chuyên môn, đào tạo, bồi đưỡng cán bộ, giáo viên và phát huy mạnh mẽ vai trò của một trong những trường đại học đầu ngành của cả nước.
Như vậy, nghiên cứu khoa học là một trong những nhiệm vụ chính của Nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, góp phần giải quyết các yêu cầu của thực tiễn, thúc đây sự tiến bộ của khoa học — công nghệ. Cơ cấu tổ chức Trong quá trình hoạt động, cơ cấu tổ chức của Trường đã không ngừng được kiện toàn dé phù hop với sự phát triển của từng giai đoạn. Nhằm đáp ứng nhu cầu đảo tạo nhân lực cho xã hội, một số khoa và bộ môn trực thuộc đã được điều chỉnh và thành lập mới. Hiện nay, cơ cầu tổ chức của Trường bao gồm: - Ban Giám Hiệu - Các phòng ban chức năng - Các Khoa và Bộ môn trực thuộc - Các Trung tâm - Báo tàng nhân học 10 1.
Hoạt động NCKH của Trường ĐH KHXH&NV Trong những năm qua, cùng với các đơn vị thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội, kế thừa những kết quả to lớn trong hoạt động nghiên cứu và đảo tạo của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường DH KHXH&NV đã và đang từng bước đưa hoạt động nghiên cứu và đào tạo theo hướng chuẩn hóa và hiện đại hoá. Nhà trường xác định nhiệm vụ hàng đầu là nâng cao chất lượng đảo tạo và nghiên cứu khoa học, phan dau dua Trường trở thành một trung tâm đào tạo và nghiên cứu chất lượng cao trong cả nước. Chính vì vậy, ngay từ những ngày đầu thành lập, hoạt động NCKH đã được coi là một trong hai nhiệm vụ chính của Trường. Các Nghị quyết, Kế hoạch, Đề án của Đảng uỷ, Hội đồng Khoa học — Đào tạo và Ban Giám hiệu đều xác định trọng tâm day mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học nhằm không chỉ phục vụ nhiệm vụ dao tạo mà con phục vụ công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hoá; đáp ứng yêu cầu có tinh chiến lược trong quá trình hoạch định chính sách dao tạo và nghiên cứu khoa học ở các trường đại học — xdy dựng đại học nghiên cứu.
Trong mỗi giai đoạn, để đáp ứng yêu cầu của sự phát triển hoạt động dao tao và nghiên cứu, Trường đều kịp thời xây dựng và ban hành những văn bản chỉ đạo mang tính chiến lược. Nhằm đưa ra định hướng cho hoạt động NCKH của Trường, phục vụ có hiệu quả cho dao tạo; giải quyết các van dé đặt ra trên các lĩnh vực tư tưởng, xã hội. của đất nước trong thời kỳ đổi mới; Trường đã xây dựng “5 chương trình xây dựng và phát triển Trường ĐH KHXH&N, giai đoạn 1997-2000”. Một trong những nội dung quan trọng của những chương trình này là xác định định hướng, mục tiêu và nhiệm vụ của công tác nghiên cứu khoa học nhằm đáp ứng yêu cầu nghiên cứu khoa hoc gan liên với dao tạo, với nhu câu xã hội, gan với hợp tác quôc tê.
11 Tiếp đó, với tư cách là một Đại học nghiên cứu, đứng trước những nhiệm vụ nặng nề về đào tạo và nghiên cứu; với mục đích xây dựng kế hoạch NCKH dài hơi, phù hợp với sự phát triển về quy mô và chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu của thực tiễn và xu hướng hội nhập, năm 2001, Trường đã đưa ra “Những định hướng chủ yếu trong công tác nghiên cứu khoa học của Trường DHKHXH&NV từ 2001 đến 2010”. Văn bản này đã xác định những mục tiêu cơ bản và nhiệm vụ trong NCKH của Trường là tập trung nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu các van đề về lich sử, văn hóa, tư tưởng, con người, nghiên cứu về lý luận và thực tiễn xã hội; thông qua hoạt động nghiên cứu đào tạo đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu có chất lượng cao. Những mục tiêu và nhiệm vụ nói trên nhằm xây dựng Trường DH KHXH&NV trở thành đại học nghiên cứu, đào tạo đa ngành với chất lượng cao, phát huy được tiềm lực khoa học và đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đôi mới và hiện đại hóa đât nước. Trong quá trình từng bước hoàn thiện hoạt động của Nhà trường, năm 2003, Dang uy, Ban Giám hiệu đã xây dựng “6 chương trình chuẩn hóa, hiện đại hóa các hoạt động cua Trường ĐH KHXH&NV giai đoạn 2003-2010.” Trong đó, nhiệm vụ chính của công tác NCKH là nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác NCKH, day mạnh hợp tác quốc tế trong nghiên cứu; tập trung nghiên cứu về các vấn đề lý luận và phương pháp nghiên cứu, tổng kết về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn trong thế kỷ XX, nghiên cứu các lĩnh vực liên quan đến đời sông văn hóa và tinh thần của người dan.
Hệ thống những văn bản mang tính chất định hướng nói trên đã khăng định sự phát triển mang tính bền vững trong hoạt động NCKH của Trường DH KHXH&NV. Nhằm triển khai thực hiện những định hướng đó, căn cứ vào kế hoạch hoạt động NCKH của Bộ Khoa học — Công nghệ và Dai học Quốc gia Hà Nội, định kỳ hàng năm, Trường đã chủ động xây dựng kế hoạch NCKH hàng 12 năm để trình Đại học Quốc gia xét duyệt, sau đó tô chức triển khai phổ biến đến các đơn vị về xây dựng hệ thống dé tài các cấp, tổ chức nghiên cứu khoa học của sinh viên và các vấn đề liên quan mật thiết đến các hoạt động trên. Những kế hoạch này được xây dựng và triển khai đến các đơn vị trước khi bắt đầu một năm học, dựa trên các nguyên tắc, tiêu chuẩn, điều kiện đăng ký và xét duyệt đề tài. Nội dung của các nhiệm vụ NCKH phải nằm trong định hướng nghiên cứu trong giai đoạn 2001-2010; đáp ứng đủ các tiêu chí xét chọn của Đại học Quôc gia Hà Nội.
Trong giai đoạn 1996 đến hết tháng 12/2006, tổng số đề tài các cấp đã được thực hiện là 956 đề tài, trong đó có 4 đề tài cấp Nhà nước, 290 đề tài các cấp ĐHQGHNHN (đặc biệt, trọng điểm, cấp ĐHQGHNHN), 34 đề tài cơ bản, 5 dự án sản xuất thử nghiệm, 270 dé tài cấp Trường và hơn 291 dé tai NCKH của sinh viên tham dự và đạt giải thưởng sinh viên NCKH cấp trường. Những thành quả trên đây là kết quả của sự huy động nguồn nhân lực tham gia tích cực vào hoạt động nghiên cứu của đội ngũ cán bộ, giảng viên của Trường.