Luận văn nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển sản xuất chè trong xu thế biến đổi khí hậu của nông hộ xã bản ngoại huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển sản xuất chè tại xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, Thái Nguyên trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

• Tác giả: Trần Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Thị Minh Hà
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển sản xuất chè trong xu thế biến đổi khí hậu của nông hộ xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tế
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lí luận của đề tài
• 2.2. Sản xuất chè
• 2.2.1. Khái niệm sản xuất
• 2.2.2. Ý nghĩa của việc sản xuất chè
• 2.2.3. Ảnh hưởng các yếu tố ngoại cảnh đến sản xuất chè
• 2.2.3.1. Nhóm nhân tố liên quan đến điều kiện tự nhiên
• 2.2.3.1.1. Điều kiện khí hậu - Lượng mưa và độ ẩm không khí
• 2.2.3.1.2. Nhiệt độ không khí
• 2.2.3.1.3. Ánh sáng
• 2.2.3.1.4. Không khí
• 2.2.3.1.5. Đất đai
• 2.2.3.2. Nhóm nhân tố liên quan đến kinh tế kỹ thuật
• 2.2.3.2.1. Đối với các yêu cầu kỹ thuật
• 2.2.3.2.1.1. Giống chè
• 2.2.3.2.2. Đối với biện pháp kỹ thuật
• 2.2.3.2.2.1. Nước tưới
• 2.2.3.2.2.2. Bón phân
• 2.2.3.2.2.3. Mật độ gieo trồng
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.2. Phương pháp điều tra hộ
• 3.2.3. Phương pháp xử lí, phân tích và tổng hợp số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát chung về địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Về kinh tế. Văn hóa - xã hội - cơ sở hạ tầng
• 4.1.3. Đánh giá những thuận lợi khó khăn về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội
• 4.2. Biến đổi khí hậu ở Thái Nguyên và hiểu biết của người dân về BĐKH
• 4.2.1. Diễn biến thời tiết khí hậu Thái Nguyên
• 4.2.2. Xu thế thời tiết khí hậu Thái Nguyên
• 4.2.3. Hiểu biết của người dân trồng chè về biến đổi khí hậu
• 4.3. Thực trạng sản xuất chè trên địa bàn xã Bản Ngoại
• 4.3.1. Thực trạng sản xuất chè trên địa bàn xã
• 4.3.2. Đặc điểm chung của nhóm hộ nghiên cứu
• 4.3.3. Tình hình sản xuất chè của nhóm hộ nghiên cứu
• 4.4. Các giải pháp sản xuất chè thích ứng BĐKH
• 4.4.1. Giải pháp hiện tại người dân đang thực hiện
• 4.4.2. Đề xuất một số giải pháp phát triển sản xuất chè trong xu thế BĐKH
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phát triển sản xuất chè tại Bản Ngoại Đại Từ Thái Nguyên

Phát triển sản xuất chè tại Bản Ngoại, Đại Từ, Thái Nguyên là một trong những trọng tâm của nền nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Với diện tích chè lên tới 243,04 ha, trong đó 210 ha đang trong giai đoạn kinh doanh, cây chè đã trở thành nguồn sinh kế chính của người dân địa phương. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều thách thức như hạn hán, nắng nóng kéo dài, và sâu bệnh, làm giảm năng suất và chất lượng chè. Để duy trì và phát triển sản xuất chè bền vững, cần có các giải pháp bền vững thích ứng với điều kiện khí hậu thay đổi.

1.1. Thực trạng sản xuất chè

Thực trạng sản xuất chè tại Bản Ngoại cho thấy, mặc dù cây chè mang lại nguồn thu nhập ổn định, nhưng biến đổi khí hậu đã làm suy giảm năng suất. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, rét đậm rét hại đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng của cây chè. Năm 2016, năng suất chè đạt 130 tạ/ha, nhưng chất lượng chè đã giảm do sâu bệnh và điều kiện thời tiết bất lợi. Điều này đòi hỏi các giải pháp bền vững để cải thiện canh tác chè và bảo vệ môi trường.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đã tác động mạnh mẽ đến sản xuất nông nghiệp tại Thái Nguyên, đặc biệt là sản xuất chè. Các hiện tượng như nắng nóng kéo dài, lượng mưa thất thường, và sâu bệnh gia tăng đã làm giảm năng suất và chất lượng chè. Theo nghiên cứu, biến đổi khí hậu còn gây suy thoái đất, đe dọa an ninh lương thực và tăng tỷ lệ nghèo đói. Để thích ứng, cần áp dụng các giải pháp bền vững như cải thiện kỹ thuật canh tác chè và tăng cường bảo vệ môi trường.

II. Giải pháp phát triển sản xuất chè bền vững

Để phát triển sản xuất chè bền vững tại Bản Ngoại, Đại Từ, Thái Nguyên, cần tập trung vào các giải pháp bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu. Các giải pháp bao gồm cải thiện kỹ thuật canh tác chè, sử dụng giống chè chất lượng cao, và áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường. Ngoài ra, cần tăng cường nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu và các biện pháp thích ứng biến đổi khí hậu để đảm bảo nông nghiệp bền vững.

2.1. Cải thiện kỹ thuật canh tác

Cải thiện kỹ thuật canh tác chè là một trong những giải pháp bền vững quan trọng. Việc áp dụng các biện pháp như tưới tiêu hợp lý, bón phân cân đối, và quản lý sâu bệnh hiệu quả sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng chè. Ngoài ra, việc sử dụng các giống chè có khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt cũng là một giải pháp hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ giúp thích ứng biến đổi khí hậu mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

2.2. Tăng cường bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt trong phát triển sản xuất chè bền vững. Việc áp dụng các biện pháp như trồng cây che phủ, quản lý nguồn nước hợp lý, và giảm thiểu sử dụng hóa chất sẽ giúp duy trì độ phì nhiêu của đất và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Ngoài ra, việc tăng cường nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu cũng là một phần quan trọng trong chiến lược nông nghiệp bền vững.

III. Kết luận và đề xuất

Phát triển sản xuất chè bền vững tại Bản Ngoại, Đại Từ, Thái Nguyên trong bối cảnh biến đổi khí hậu đòi hỏi sự kết hợp giữa các giải pháp bền vững và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Các giải pháp như cải thiện kỹ thuật canh tác chè, sử dụng giống chè chất lượng cao, và tăng cường bảo vệ môi trường sẽ giúp đảm bảo nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu và các biện pháp thích ứng biến đổi khí hậu cũng là yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những tác động trực tiếp và phức tạp đến hệ thống kinh tế - xã hội cùng môi trường sinh thái toàn cầu thông qua sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ, hạn hán, nắng nóng gay gắt và rét đậm rét hại. Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ ra thiệt hại do thiên tai giai đoạn 2011 - 2015 đã khiến trung bình mỗi năm 226 người chết và mất tích, gây tổn thất vật chất hàng nghìn tỷ đồng; riêng năm 2015 đã làm hơn 44.500 ha diện tích lúa và hoa màu bị hư hỏng. Đối với tỉnh Thái Nguyên – một địa bàn trung du miền núi phía Bắc, biến đổi khí hậu tác động rõ rệt thông qua quá trình suy thoái đất canh tác, hạn hán kéo dài làm ảnh hưởng tới khoảng 1/3 diện tích đất tự nhiên, đe dọa sinh kế và an ninh lương thực của hơn 1 triệu người dân, đặc biệt tại các xã nghèo vùng sâu, vùng xa.

Tại xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, cây chè giữ vai trò là cây trồng sinh kế chủ lực giúp người dân xóa đói giảm nghèo. Tính đến năm 2016, tổng diện tích chè trên địa bàn xã đạt 243,04 ha, với sản lượng đạt 2.457 tấn. Tuy nhiên, sự xuất hiện ngày càng thường xuyên của các đợt nắng hạn gay gắt, nhiệt độ tăng cao xen lẫn các đợt rét đậm kéo dài đã khiến nương chè sinh trưởng chậm, sâu bệnh bùng phát, làm suy giảm năng suất và phẩm cấp búp chè nguyên liệu. Bên cạnh đó, Bản Ngoại là địa bàn cư trú của 6 dân tộc thiểu số (như Tày, Nùng, Sán Dìu...), tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức 14,7%, trình độ dân trí và mức độ hiểu biết của nông hộ về các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng như kỹ thuật thích ứng biến đổi khí hậu còn nhiều hạn chế.

Trước yêu cầu thực tiễn đó, khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Khuyến nông của tác giả Trần Thanh Xuân tập trung giải quyết bài toán phát triển sản xuất chè bền vững trước tác động của biến đổi khí hậu tại cấp nông hộ.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá thực trạng sản xuất chè ở xã Bản Ngoại trong xu thế biến đổi khí hậu, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển sản xuất chè trong những năm tới, đưa chè thực sự trở thành cây trồng có thế mạnh, tạo việc làm và nâng cao đời sống cho người dân địa phương.
• Mục tiêu cụ thể (được đánh số theo văn bản):
  1. Tìm hiểu được điều kiện tự nhiên – kinh tế, xã hội của xã Bản Ngoại.
  2. Xác định được diễn biến và xu thế biến đổi khí hậu tại Thái Nguyên.
  3. Đánh giá được thực trạng sản xuất chè tại xã Bản Ngoại.
  4. Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển chè trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nông hộ sản xuất chè trên địa bàn xã Bản Ngoại.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai thu thập và phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian từ ngày 20/01/2017 đến ngày 20/05/2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm kinh tế nông nghiệp và khoa học môi trường:

• Lý thuyết sản xuất và sinh lý sinh thái cây chè: Khái niệm sản xuất của Liên Hiệp Quốc và học thuyết Mác-xít về quá trình chuyển hóa đầu vào thành sản phẩm; đặc điểm sinh học cây chè với chu kỳ kinh tế kéo dài 30 - 40 năm. Tác giả phân tích các ngưỡng sinh thái tối ưu của cây chè: lượng mưa trung bình năm cần từ 1.000 mm đến 1.500 mm; ẩm độ không khí thích hợp nhất từ 80% trở lên (dưới mức này búp chóng già, tỷ lệ mù xòe tăng); nhiệt độ sinh trưởng tối ưu 22 - 25°C (dưới 10°C cây ngừng sinh trưởng, trên 30°C sinh trưởng chậm và trên 40°C bộ phận non bị cháy); khả năng quang hợp tốt nhất khi giảm 30 - 50% cường độ ánh sáng trực xạ; đất trồng cần tầng dày trên 80 cm, mực nước ngầm sâu dưới 1 m, độ pH từ 4,5 đến 5,5 và hàm lượng mùn đạt 2 - 4%.
• Khung lý thuyết biến đổi khí hậu: Tiếp cận theo quan niệm của Alixop về chế độ thời tiết nhiều năm, định nghĩa của Công ước khung Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) và Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC, 2007); phân loại nguyên nhân theo tác nhân tự nhiên (hoạt động mặt trời, núi lửa, dòng hải lưu, quỹ đạo Trái Đất) và tác nhân nhân tạo (phát thải khí nhà kính, phá rừng, lạm dụng nhiên liệu hóa thạch); kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho tỉnh Thái Nguyên.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Kế thừa dữ liệu khí tượng quan trắc 50 năm (1960 - 2010) tại hai trạm Thái Nguyên và Định Hóa; các văn bản, báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội, báo cáo thống kê đất đai giai đoạn 2005 - 2015 và kế hoạch sản xuất nông nghiệp năm 2016 của UBND xã Bản Ngoại.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Khảo sát nông hộ bằng bảng hỏi bán cấu trúc kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ khuyến nông xã. Dung lượng mẫu được tính toán theo công thức Slovin: $$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$ Với tổng số hộ toàn xã $N = 2.181$ hộ, sai số cho phép $e = 10%$ ($0,1$), cỡ mẫu tính toán được là $n = 96$ hộ.
• Phương pháp chọn mẫu và phân tổ: Lựa chọn 3 xóm đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái nông nghiệp của xã gồm xóm Cao Khản (vùng thấp, 27 hộ), xóm Rừng Lâm (vùng cao, 34 hộ) và xóm Phú Hạ (vùng trung tâm, 35 hộ). Phân chia nhóm hộ theo chuẩn nghèo đa chiều năm 2016 của Chính phủ áp dụng cho khu vực nông thôn (ngưỡng thu nhập 700.000 đồng/người/tháng), xác định được 15 hộ nghèo và 81 hộ không nghèo.
• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu định lượng được tổng hợp, mã hóa và phân tích thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Office Excel 2010.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại trung du miền núi phía Bắc; xác định mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu là hộ trồng chè, phạm vi thời gian (20/01/2017 - 20/05/2017) và không gian tại xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên; nêu rõ ý nghĩa lý luận và thực tiễn trong công tác khuyến nông.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp cơ sở lý luận về bản chất của sản xuất nông nghiệp, giá trị kinh tế của cây chè đối với cơ cấu sinh kế nông hộ và thị trường quốc tế (theo báo cáo dự báo của FAO). Phân tích chi tiết các yêu cầu ngoại cảnh (nhiệt độ, lượng mưa, bức xạ, độ pH đất) và biện pháp kỹ thuật canh tác chè (giống, mật độ trên 18.000 cây/ha, kỹ thuật đốn, chế độ phân bón và nước tưới). Tổng hợp cơ sở thực tiễn về biểu hiện biến đổi khí hậu tại Việt Nam (nhiệt độ trung bình tăng 0,7°C trong 50 năm 1951 - 2000, nước biển dâng 20 cm) cùng các thiệt hại thực tế trên cây chè do hạn hán, nắng nóng tại các tỉnh lân cận như Nghệ An (hơn 2.287 ha chè bị cháy lá trong các năm 2013 - 2014).

Phần 3: Đối tượng, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết đối tượng khảo sát là hộ sản xuất chè tại xã Bản Ngoại; 4 nội dung nghiên cứu chính; phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng bằng công thức Slovin với quy mô 96 hộ tại 3 xóm (Cao Khản, Rừng Lâm, Phú Hạ); phương pháp phân tổ theo mức chuẩn nghèo 700.000 đồng/người/tháng (15 hộ nghèo, 81 hộ không nghèo); quy trình phỏng vấn bán cấu trúc và phương pháp xử lý số liệu điều tra bằng công cụ Microsoft Excel 2010.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương tập trung vào 4 nhóm kết quả chính:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Bản Ngoại: Diện tích tự nhiên toàn xã là 1.246,62 ha, bao gồm 19 xóm với 2.181 hộ và 7.781 nhân khẩu. Đất nông nghiệp chiếm 906,72 ha (72,73%), trong đó đất trồng lúa là 385,21 ha, đất cây công nghiệp lâu năm là 240,91 ha. Giai đoạn 2005 - 2015 ghi nhận sự chuyển dịch đất đai khi đất nông nghiệp tăng 181,95 ha do khai hoang đất đồi núi chưa sử dụng, sau đó giảm nhẹ 2,58 ha từ 2010 đến 2015 do chuyển sang đất trồng cây lâu năm. Hạ tầng kỹ thuật gồm 3,3 km đường Quốc lộ 37, 6 km đường bê tông, 16 km đường cấp phối, 47 km đường liên thôn còn là đường đất gồ ghề; hệ thống thủy lợi có 17 km kênh mương kiên cố hóa và 25 km mương đất.

2. Diễn biến và xu thế thời tiết khí hậu tỉnh Thái Nguyên: Số liệu quan trắc 50 năm (1960 - 2010) cho thấy xu thế nhiệt độ trung bình năm tăng 0,08°C/thập kỷ tại trạm Thái Nguyên (vùng thấp) và tăng 0,18°C/thập kỷ tại trạm Định Hóa (vùng núi cao); nhiệt độ mùa đông có tốc độ gia tăng nhanh hơn mùa hè. Lượng mưa trung bình năm sau thập niên 1980 giảm từ 10 - 17 mm/năm so với giai đoạn trước; các năm 1997, 1998 ghi nhận lượng mưa thấp kỷ lục dưới 500 mm tại Định Hóa và dưới 800 mm tại trạm Thái Nguyên do ảnh hưởng của El Nino. Lượng mưa mùa có xu hướng giảm mạnh vào các tháng mùa mưa (hè - thu) và lượng mưa phùn mùa đông suy giảm rõ rệt.

3. Thực trạng sản xuất chè và nhận thức nông hộ: Năm 2016, toàn xã có 243,04 ha chè (kinh doanh 210 ha, kiến thiết cơ bản 70,4 ha), năng suất bình quân 130 tạ/ha, sản lượng đạt 2.457 tấn (đạt 112,9% kế hoạch); trồng mới và thay thế được 25,3 ha. Điều tra 96 hộ cho thấy người dân đã nhận biết được các biểu hiện của thời tiết cực đoan như nắng nóng gay gắt kéo dài, hạn hán làm khô cháy búp non và rét hại làm táp lá chè vụ đông; tuy nhiên hiểu biết về nguyên nhân sâu xa của biến đổi khí hậu và việc áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật để thích ứng còn hạn chế. Thu nhập bình quân đầu người toàn xã đạt 5,1 triệu đồng/người/năm (quy ước 464 kg lương thực/người/năm).

4. Giải pháp thích ứng hiện tại và đề xuất: Nông hộ chủ yếu áp dụng các biện pháp truyền thống mang tính tình thế như tưới tràn thủ công, ủ gốc giữ ẩm, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi sâu bệnh bùng phát. Tác giả xây dựng hệ thống giải pháp khuyến nông bao gồm: chuyển đổi cơ cấu giống sang các dòng chè lai, chè giâm cành chịu hạn tốt; cải tiến kỹ thuật tưới tiết kiệm (tưới phun sương); tăng cường phân bón hữu cơ, vi sinh; kiên cố hóa 25 km kênh mương nội đồng; đẩy mạnh các lớp tập huấn kỹ thuật phòng trừ dịch hại theo tiêu chuẩn an toàn.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đánh giá tổng hợp tiềm năng phát triển cây chè tại Bản Ngoại; khẳng định những đe dọa thực tế từ sự suy giảm lượng mưa và gia tăng nhiệt độ đối với năng suất chè; đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với UBND huyện Đại Từ, chính quyền xã Bản Ngoại và Trạm Khuyến nông trong việc hỗ trợ vốn vay, chuyển giao công nghệ tưới và quy hoạch vùng chè an toàn.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa được hiện trạng tài nguyên đất đai, diễn biến khí tượng và năng lực sản xuất chè tại địa bàn nghiên cứu qua hệ thống dữ liệu thống kê cụ thể:

Chỉ số / Hạng mục	Đơn vị tính	Giá trị ghi nhận	Nguồn gốc dữ liệu
Tổng diện tích tự nhiên xã Bản Ngoại	ha	1.246,62	Báo cáo kiểm kê đất đai xã 2015
Diện tích đất nông nghiệp (2015)	ha	966,72	Báo cáo kiểm kê đất đai xã 2015
Diện tích chè toàn xã năm 2016	ha	243,04	Báo cáo kế hoạch sản xuất xã 2016
Diện tích chè kinh doanh (thâm canh: 70 ha)	ha	210,00	Báo cáo kế hoạch sản xuất xã 2016
Năng suất chè bình quân xã năm 2016	tạ/ha	130,00	Báo cáo kế hoạch sản xuất xã 2016
Sản lượng chè toàn xã năm 2016	tấn	2.457,00	Báo cáo kế hoạch sản xuất xã 2016
Diện tích trồng mới, trồng thay thế chè (2016)	ha	25,30	Đạt 126,5% kế hoạch giao
Mẫu điều tra nông hộ (Slovin)	Hộ	96	15 hộ nghèo, 81 hộ không nghèo
Xu thế tăng nhiệt độ trạm Thái Nguyên (1960 - 2010)	°C/thập kỷ	0,08	Chuỗi số liệu quan trắc khí tượng
Xu thế tăng nhiệt độ trạm Định Hóa (1960 - 2010)	°C/thập kỷ	0,18	Chuỗi số liệu quan trắc khí tượng
Mức sụt giảm lượng mưa năm sau 1980	mm/năm	10 - 17	Chuỗi số liệu quan trắc khí tượng
Hạ tầng kênh mương thủy lợi	km	17 cứng hóa / 25 mương đất	Báo cáo hạ tầng xã Bản Ngoại 2016

Hệ thống giải pháp và kiến nghị của tác giả:

• Giải pháp kỹ thuật canh tác: Khuyến cáo nông hộ chuyển dần diện tích chè trung du cằn cỗi sang các giống chè cành mới có khả năng chống chịu khô hạn và sâu bệnh; áp dụng công nghệ tưới phun mưa tự động thay cho việc tưới tràn gây xói mòn đất dốc; bón cân đối phân NPK kết hợp phân chuồng hoai mục và phân vi sinh để duy trì độ phì nhiêu và giữ ẩm cho đất.
• Giải pháp cơ sở hạ tầng và chính sách: Đề nghị UBND xã Bản Ngoại và huyện Đại Từ huy động nguồn lực kiên cố hóa 25 km kênh mương đất còn lại; cải tạo 47 km đường giao thông liên thôn phục vụ vận chuyển nguyên liệu chè; tổ chức thêm các lớp tập huấn kỹ thuật bảo vệ thực vật chuyên sâu thay vì chỉ dừng ở 02 lớp tập huấn/năm như năm 2016.
• Đóng góp so với nghiên cứu trước: Khóa luận kết nối được chuỗi số liệu khí hậu quan trắc vĩ mô 50 năm của tỉnh Thái Nguyên với số liệu điều tra vi mô cấp nông hộ tại một xã trung du miền núi, làm rõ sự tương thích giữa nhận thức cảm quan của người dân về các đợt hạn hán, rét đậm với quy luật biến động nhiệt ẩm thực tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu thực hiện trong giới hạn phạm vi không gian của một xã (Bản Ngoại) và lựa chọn khảo sát tại 3 xóm đại diện; dung lượng mẫu được xác định ở mức sai số $e = 10%$ ($n = 96$ hộ) do hạn chế về nguồn lực điều tra. Khoảng thời gian thu thập dữ liệu thực địa ngắn (từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2017), chưa bao quát hết chu kỳ sản xuất cả năm của cây chè qua các mùa khí hậu khác nhau. Các đánh giá về mức độ thiệt hại kinh tế chủ yếu dựa trên hồi tưởng và nhận thức chủ quan của nông hộ thông qua bảng hỏi, chưa có các ô thí nghiệm đối chứng thực địa.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi điều tra sang các xã lân cận thuộc vùng chè trọng điểm huyện Đại Từ; giảm sai số mẫu điều tra xuống mức $e = 5%$; thiết lập các mô hình thực nghiệm so sánh sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế của các giống chè mới dưới các chế độ tưới tiết kiệm khác nhau trong bối cảnh khô hạn kéo dài.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo phù hợp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Khuyến nông, Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong việc tìm hiểu quy trình thiết kế bảng hỏi bán cấu trúc, xác định dung lượng mẫu theo công thức Slovin và phân tổ hộ nông thôn theo chuẩn nghèo đa chiều.

Các số liệu kiểm kê đất đai, hiện trạng sản xuất cây trồng năm 2016 và chuỗi số liệu nhiệt - ẩm 50 năm tại hai trạm Thái Nguyên, Định Hóa là nguồn dữ liệu thứ cấp có giá trị cho cán bộ chuyên trách nông nghiệp, khuyến nông viên cơ sở tại huyện Đại Từ khi xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng và các phương án ứng phó với hạn hán, thời tiết cực đoan tại địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Công thức và tiêu chí xác định cỡ mẫu điều tra nông hộ trong đề tài được thực hiện như thế nào?
Tác giả áp dụng công thức Slovin: $$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$ Với tổng số hộ của xã Bản Ngoại là $N = 2.181$ hộ và mức sai số cho phép $e = 10%$ ($0,1$), cỡ mẫu tính toán ra là 96 hộ. Mẫu được phân bổ tại 3 xóm: Cao Khản (27 hộ - vùng thấp), Rừng Lâm (34 hộ - vùng cao) và Phú Hạ (35 hộ - vùng trung tâm).

2. Chuẩn phân loại hộ nghèo và không nghèo trong mẫu nghiên cứu dựa trên căn cứ nào?
Đề tài căn cứ vào quy định chuẩn nghèo năm 2016 của Chính phủ áp dụng cho khu vực nông thôn theo tiêu chí thu nhập. Theo đó, nhóm hộ nghèo là những hộ có mức thu nhập dưới 700.000 đồng/người/tháng (mẫu điều tra có 15 hộ), và nhóm hộ không nghèo có thu nhập từ 700.000 đồng/người/tháng trở lên (mẫu điều tra có 81 hộ).

3. Chuỗi số liệu khí tượng quan trắc 50 năm (1960 - 2010) tại tỉnh Thái Nguyên cho thấy quy luật biến đổi nhiệt độ và lượng mưa ra sao?
Nhiệt độ trung bình năm tăng 0,08°C/thập kỷ tại trạm Thái Nguyên và tăng 0,18°C/thập kỷ tại trạm Định Hóa, trong đó nhiệt độ mùa đông có xu thế tăng nhanh hơn mùa hè. Lượng mưa năm sau thập niên 1980 giảm từ 10 - 17 mm/năm so với trước đó; lượng mưa mùa giảm mạnh vào các tháng mùa mưa (hè - thu), trong khi hiện tượng mưa phùn vào mùa đông suy giảm rõ rệt.

4. Quy mô diện tích và kết quả sản xuất chè của xã Bản Ngoại năm 2016 đạt các chỉ tiêu cụ thể nào?
Xã Bản Ngoại có tổng diện tích chè 243,04 ha, trong đó diện tích chè kinh doanh là 210 ha (bao gồm 70 ha chè thâm canh) và chè kiến thiết cơ bản là 70,4 ha. Năng suất chè bình quân đạt 130 tạ/ha, tổng sản lượng búp tươi đạt 2.457 tấn (đạt 112,9% so với kế hoạch và bằng 102% so với cùng kỳ). Diện tích trồng mới và trồng thay thế trong năm đạt 25,3 ha.

5. Thực trạng mạng lưới giao thông và thủy lợi phục vụ sản xuất của xã Bản Ngoại tại thời điểm nghiên cứu có đặc điểm gì?
Hạ tầng giao thông có 3,3 km đường Quốc lộ 37 trải nhựa, 6 km đường xã và liên thôn đã bê tông hóa, 16 km đường cấp phối, và 47 km đường liên thôn còn lại là đường đất gồ ghề, lầy lội vào mùa mưa. Hệ thống thủy lợi gồm các ao hồ, đập dâng với 17 km kênh mương đã được kiên cố hóa và 25 km mương đất nội đồng.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trần Thanh Xuân đã hệ thống hóa bức tranh toàn diện về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng sản xuất chè tại xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ năm 2016 trong mối liên hệ mật thiết với diễn biến khí hậu 50 năm qua của tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu chỉ ra sự gia tăng nhiệt độ và sụt giảm lượng mưa đã và đang trực tiếp gây khó khăn cho việc thâm canh chè của các nông hộ, trong khi nhận thức và năng lực thích ứng kỹ thuật của người dân địa phương còn nhiều bất cập. Các giải pháp khuyến nông được đề xuất về chuyển đổi cơ cấu giống chịu hạn, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm và nâng cấp hạ tầng thủy lợi nội đồng mang tính khả thi, cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ định hướng phát triển bền vững ngành chè tại địa bàn cấp cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Biến đổi khí hậu là vấn đề đang được toàn nhân loại quan tâm. Biến đổi khí hậu đã và đang tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội và môi trường toàn cầu. Trong những năm qua nhiều nơi trên thế giới đã phải chịu nhiều thiên tai nguy hiểm như bão lớn, nắng nóng dữ dội, lũ lụt, hạn hán và khí hậu khắc nghiệt gây thiệt hại lớn về tính mạng con người và vật chất.

Đã có nhiều nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa các thiên tai nói trên với biến đổi khí hậu. Trong một thế giới ấm lên rõ rệt như hiện nay và việc xuất hiện ngày càng nhiều các thiên tai đặc biệt nguy hiểm với tần suất, quy mô và cường độ ngày càng khó lường, thì những nghiên cứu về biến đổi khí hậu càng cần được đẩy mạnh. Theo Bộ Tài nguyên và Môi Trường biến đổi khí hậu là một trong những thách thức lớn của nhân loại, có tác động mạnh mẽ đến sản xuất, đời sống, môi trường, năng lượng, sức khỏe trên phạm vi toàn thế giới…vấn đề biến đổi khí hậu đã đang và sẽ làm thay đổi toàn diện và sâu sắc quá trình phát triển và an ninh toàn cầu. Biến đổi khí hậu đã và đang là vấn đề thời sự nóng bỏng nhất, nó không chỉ đơn thuần là vấn đề về môi trường mà còn là vấn đề về phát triển, thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học, nhiều nhà quản lý và các chính khách trên thế giới.

Kofi Annan đã ví “Biến đổi khí hậu như một mối đe dọa với hòa bình và an ninh toàn cầu, có mức độ nguy hiểm xếp ngang hàng với xung đột vũ trang, buôn lậu vũ khí hay nghèo đói” [18]. Bộ tài nguyên và môi trường tổng kết: khoảng mười năm trở lại đây, Việt Nam đã phải gánh chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu, bằng chứng là các hiện tượng thời tiết cực đoan: Thiên tai liên tục xảy ra, gia tăng về cường c 2 độ, quy mô và mức độ, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Tính riêng 2006, thiệt hại do bão gây ra ở Việt Nam lên đến 1,2 tỉ USD. Thiên tai năm 2015 đã làm 154 người chết, 127 người bị thương, 1.242 nhà bị đổ, sập, trôi, 35.233 nhà bị ngập, hư hỏng, hơn 445.00 ha diện tích lúa hoa màu bị thiệt hại, ước tổng thiệt hại khoảng 8.

Trong 5 năm 2011 - 2015 thiên tai đã khiến 1.128 người chết và mất tích (trung bình mỗi năm có 226 người chết và mất tích). Thiệt hại về vật chất trung bình mỗi năm 13. Thái Nguyên là tỉnh trung du miền núi phía Bắc tuy không phải chịu sự tác động mạnh mẽ của BĐKH như các tỉnh ven biển, nhưng ít nhiều cũng ảnh hưởng đến đời sống sản xuất cũng như sinh hoạt của người dân nơi đây BĐKH đã làm suy thoái đất, hạn hán, gây tổn thất cho sản xuất nông nghiệp trên toàn tỉnh; ảnh hưởng đến 1/3 diện tích đất, đe dọa an ninh lương thực, gây đói nghèo cho hơn 1 triệu người dân tại Thái Nguyên, đặc biệt là các xã nghèo miền núi. Tác động đến quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội: Thái Nguyên tăng trưởng kinh tế cao nhưng chưa bền vững, quá trình thực hiện quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội chưa được lồng ghép một cách hiệu quả với BVMT, hạn chế phát thải khí nhà kính, ứng phó với BĐKH.

Mức ô nhiễm và suy giảm chất lượng môi trường vẫn đang tiếp tục gia tăng.