Đánh giá đất phục vụ chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cầu Ngang, Trà Vinh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý đất đai đánh giá đất phục vụ chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp thích ứng với biến, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thành Phúc
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quang Khánh
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá đất phục vụ chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đất, đất đai và đánh giá đất đai
• 1.2. Một số thuật ngữ dùng trong đánh giá đất đai
• 1.3. Đất nông nghiệp và phân loại sử dụng đất nông nghiệp
• 1.4. Tổng quan về phương pháp đánh giá đất theo FAO
• 1.5. Một số kỹ thuật dùng trong nghiên cứu
• 1.6. Sử dụng đất nông nghiệp và chuyển đổi sử dụng đất nông nghiệp
• 1.7. Tình hình sử dụng, chuyển đổi sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới
• 1.8. Tình hình sử dụng, chuyển đổi sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam
• 1.9. Tình hình sử dụng, chuyển đổi sử dụng đất nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long
• 1.10. Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp
• 1.11. Một số biểu hiện biến đổi khí hậu tỉnh Trà Vinh
• 1.12. Kịch bản biến đổi khí hậu tại tỉnh Trà Vinh
• 1.13. Các nghiên cứu có liên quan trên thế giới và trong nước
• 1.14. Các quy phạm và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật dùng trong điều tra, đánh giá đất đai
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội chi phối đến chất lượng đất và vấn đề sử dụng đất nông nghiệp
• 2.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất và lựa chọn các loại hình sử dụng đất dùng cho đánh giá đất
• 2.3. Đánh giá thích nghi đất đai theo các kịch bản biến đổi khí hậu
• 2.4. Kiến nghị hướng chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin
• 2.5.2. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 2.5.3. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp
• 2.5.4. Phương pháp phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất
• 2.5.5. Phương pháp phân tích không gian trong hệ thống thông tin địa lý
• 2.5.6. Phương pháp đánh giá thích nghi đất đai theo FAO
• 2.5.7. Phương pháp bản đồ và các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội chi phối đến chất lượng đất và vấn đề sử dụng đất nông nghiệp
• 3.2. Đánh giá chung điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 3.3. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp và lựa chọn các loại hình sử dụng đất dùng cho đánh giá đất
• 3.4. Đánh giá hiệu quả và lựa chọn các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 3.5. Đánh giá thích nghi đất đai theo các kịch bản biến đổi khí hậu
• 3.6. Kịch bản biến đổi khí hậu và các yếu tố của biến đổi khí hậu cho đánh giá đất
• 3.7. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai trong điều kiện hiện tại
• 3.8. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai trong điều kiện có tác động của biến đổi khí hậu
• 3.9. Đánh giá đất đai trong điều kiện hiện tại
• 3.10. Đánh giá đất đai trong điều kiện có tác động của biến đổi khí hậu
• 3.11. Kiến nghị hướng chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung về đất nông nghiệp tại huyện Cầu Ngang Trà Vinh

Huyện Cầu Ngang, thuộc tỉnh Trà Vinh, có điều kiện địa lý phức tạp với địa hình đồng bằng ven biển. Đất nông nghiệp tại đây chủ yếu là đất phèn và đất mặn, chiếm 58,21% diện tích tự nhiên. Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển, với nền nhiệt cao và lượng mưa lớn, tạo ra những thách thức cho sản xuất nông nghiệp. Việc đánh giá đất là cần thiết để xác định khả năng sử dụng đất cho các loại hình sản xuất nông nghiệp khác nhau. Theo nghiên cứu, đến năm 2020, diện tích đất nông nghiệp của huyện đạt 26.739 ha, chiếm 81,45% diện tích tự nhiên. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc chuyển đổi sử dụng đất nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu.

1.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cầu Ngang đang gặp nhiều khó khăn do tác động của biến đổi khí hậu. Nhiều khu vực bị xâm ngập mặn, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Việc chuyển đổi sử dụng đất cần được thực hiện để nâng cao hiệu quả sản xuất. Các loại hình sử dụng đất hiện tại cần được đánh giá để xác định khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu mới. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có 10 vùng thích nghi trong điều kiện hiện tại và 12 vùng thích nghi trong điều kiện có tác động của biến đổi khí hậu.

II. Phương pháp đánh giá đất nông nghiệp

Nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh giá đất của FAO (1976, 1985, 2007) làm cơ sở lý thuyết. Các bước nghiên cứu được thực hiện theo quy trình đánh giá đất nông nghiệp của Việt Nam (TCVN 8409-2012). Phương pháp này cho phép xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện Cầu Ngang. Kết quả đánh giá cho thấy có 6 loại hình sử dụng đất được lựa chọn để đánh giá khả năng thích nghi. Việc áp dụng phương pháp này giúp xác định rõ ràng các vùng đất có tiềm năng phát triển nông nghiệp, từ đó đưa ra các kiến nghị về quy hoạch đất nông nghiệp.

2.1. Đánh giá khả năng thích nghi đất đai

Đánh giá khả năng thích nghi đất đai là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Nghiên cứu đã xác định được 20 đơn vị đất đai trong điều kiện hiện tại và 33 đơn vị đất đai trong điều kiện có tác động của biến đổi khí hậu. Kết quả này cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh cơ cấu sử dụng đất để phù hợp với tình hình thực tế. Việc đánh giá đất không chỉ giúp xác định tiềm năng sử dụng mà còn hỗ trợ trong việc xây dựng các chính sách quản lý đất đai hiệu quả.

III. Kiến nghị chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp

Dựa trên kết quả đánh giá, nghiên cứu đề xuất các phương án chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2030. Các loại hình sử dụng đất như LUT-1, LUT-3, và LUT-4 được xác định là có tiềm năng cao trong điều kiện hiện tại và trong điều kiện có tác động của biến đổi khí hậu. Việc chuyển đổi này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các chính sách chính sách đất đai cần được điều chỉnh để hỗ trợ cho quá trình chuyển đổi này.

3.1. Định hướng quy hoạch sử dụng đất

Định hướng quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp cần phải dựa trên các kết quả đánh giá đất và tình hình thực tế của huyện Cầu Ngang. Việc quy hoạch cần chú trọng đến khả năng thích nghi của đất đai với biến đổi khí hậu. Các biện pháp như cải tạo đất, lựa chọn giống cây trồng phù hợp và áp dụng công nghệ mới sẽ là những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tham gia của cộng đồng trong quá trình quy hoạch và thực hiện các chính sách liên quan đến quản lý đất đai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh, nằm trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) với diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 81,45% diện tích tự nhiên, tương đương 26.739 ha năm 2020. Khu vực này có điều kiện địa lý phức tạp với địa hình đồng bằng ven biển, hệ thống sông rạch chằng chịt, khí hậu nhiệt đới gió mùa, nền nhiệt cao và lượng mưa lớn phân hóa theo mùa. Đặc biệt, nguồn nước mặn và mưa cùng với tài nguyên đất chủ yếu là đất phèn và đất mặn chiếm 58,21% diện tích tự nhiên đã ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. Biến đổi khí hậu (BĐKH) với các biểu hiện như nước biển dâng, xâm nhập mặn sâu vào nội đồng, hạn hán kéo dài và thời tiết cực đoan đã làm thay đổi điều kiện sản xuất, gây ra nhiều khó khăn cho người dân địa phương.

Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng thích nghi của đất phục vụ chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu tại huyện Cầu Ngang, từ đó đề xuất các phương án chuyển đổi phù hợp đến năm 2030. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào đất sản xuất nông nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản và đất lâm nghiệp, với dữ liệu chính lấy từ các năm 2010, 2015, 2020 và dự báo đến năm 2030 theo các kịch bản BĐKH được Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học về đánh giá đất đai cấp huyện mà còn hỗ trợ công tác quản lý, quy hoạch sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết đánh giá đất đai của Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên Hiệp Quốc (FAO) từ các năm 1976, 1985 và 2007, kết hợp với Quy trình đánh giá đất nông nghiệp của Việt Nam (TCVN 8409-2012). Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết đánh giá thích nghi đất đai (Land Suitability Evaluation): Đánh giá mức độ phù hợp của đất đối với các loại hình sử dụng đất nông nghiệp dựa trên các đặc tính đất, khí hậu, địa hình và yêu cầu kỹ thuật của từng loại cây trồng. Cấu trúc phân hạng thích nghi gồm 4 cấp: S1 (rất thích nghi), S2 (thích nghi trung bình), S3 (ít thích nghi), và N (không thích nghi).

2. Lý thuyết chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất (Land Use Change Theory): Phân tích các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sự thay đổi mục đích và cơ cấu sử dụng đất nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế và thích ứng với điều kiện môi trường mới.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: Đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit - LU), Đặc trưng đất đai (Land Characteristic - LC), Chất lượng đất đai (Land Quality - LQ), Loại hình sử dụng đất (Land Utilization Type - LUT), và Yêu cầu sử dụng đất (Land Use Requirement - LUR).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh giá đất theo hướng dẫn của FAO, kết hợp với quy trình kỹ thuật của Việt Nam (TCVN 8409-2012). Dữ liệu thu thập bao gồm:

• Dữ liệu thứ cấp: Số liệu thống kê kinh tế - xã hội, bản đồ địa hình, bản đồ đất đai, dữ liệu khí hậu, thủy văn, kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng từ các cơ quan như UBND huyện Cầu Ngang, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Trà Vinh, Bộ TN&MT.

• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa, phỏng vấn chuyên gia, thu thập ý kiến cán bộ địa phương và người dân.

Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ GIS để xây dựng bản đồ đơn vị đất đai, chồng xếp các bản đồ đơn tính nhằm xác định các đơn vị đất đai (DVĐĐ) và phân vùng thích nghi đất đai. Mô hình ALES (Automated Land Evaluation System) được áp dụng để tự động hóa quá trình đánh giá thích nghi đất đai và phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất. Cỡ mẫu khảo sát gồm 24 phiếu tham vấn chuyên gia và khảo sát hộ sản xuất nông nghiệp tại huyện Cầu Ngang.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 3/2022 đến tháng 1/2023, bao gồm các bước: thu thập dữ liệu, xây dựng bản đồ, đánh giá thích nghi đất đai trong điều kiện hiện tại và có tác động của BĐKH, đề xuất phương án chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Huyện Cầu Ngang có địa hình đồng bằng ven biển, bị chia cắt bởi hệ thống sông rạch chằng chịt. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với nền nhiệt cao và lượng mưa lớn, phân hóa theo mùa. Đất chủ yếu là đất phèn và đất mặn chiếm 58,21% diện tích tự nhiên. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ, giảm tỷ trọng nông lâm ngư nghiệp. Đất nông nghiệp năm 2020 chiếm 26.739 ha, tương đương 81,45% diện tích tự nhiên.

2. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất và lựa chọn loại hình sử dụng đất: Qua phân tích hiệu quả kinh tế và tính phổ biến, 06 loại hình sử dụng đất nông nghiệp được lựa chọn để đánh giá khả năng thích nghi đất đai. Kết quả cho thấy có 20 đơn vị đất đai (DVĐĐ) được xác định trong điều kiện hiện tại và 33 DVĐĐ khi xét đến tác động của biến đổi khí hậu.

3. Phân vùng thích nghi đất đai: Toàn huyện có 10 vùng thích nghi đất đai trong điều kiện hiện tại và 12 vùng thích nghi khi tính đến tác động của biến đổi khí hậu. Sự gia tăng số vùng thích nghi phản ánh khả năng thích ứng của đất đai với các điều kiện biến đổi khí hậu.

4. Kiến nghị chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất đến năm 2030: Dựa trên kết quả đánh giá thích nghi đất đai và đối chiếu với hiện trạng, đề xuất chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất như sau:

   • Trong điều kiện hiện tại: LUT-1 (đất trồng cây hàng năm) 12.471 ha; LUT-3 (đất trồng cây lâu năm) 660 ha; LUT-4 (đất nuôi trồng thủy sản) 1.035 ha.

   • Trong điều kiện có tác động của BĐKH: LUT-1 tăng nhẹ lên 12.541 ha; LUT-3 tăng lên 722 ha; LUT-4 tăng lên 1.111 ha.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy biến đổi khí hậu đã và đang tác động rõ rệt đến điều kiện tự nhiên và khả năng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cầu Ngang. Việc xác định 33 đơn vị đất đai trong điều kiện có tác động BĐKH, tăng 65% so với điều kiện hiện tại, phản ánh sự phân hóa phức tạp hơn của đất đai do các yếu tố như xâm nhập mặn, ngập úng và biến đổi nhiệt độ.

So sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh ĐBSCL khác, như Cà Mau và Kiên Giang, kết quả tương đồng về sự cần thiết chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt là tăng diện tích đất nuôi trồng thủy sản và giảm diện tích đất trồng lúa truyền thống. Việc sử dụng mô hình ALES kết hợp GIS giúp tự động hóa và nâng cao độ chính xác trong đánh giá thích nghi đất đai, đồng thời hỗ trợ phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh diện tích các loại hình sử dụng đất trong điều kiện hiện tại và có tác động BĐKH, bản đồ phân vùng thích nghi đất đai, cũng như bảng tổng hợp các đơn vị đất đai và mức độ thích nghi tương ứng. Những kết quả này cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc hoạch định chính sách và quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu: Tăng diện tích đất nuôi trồng thủy sản và đất trồng cây lâu năm có khả năng chịu mặn, giảm diện tích đất trồng cây hàng năm kém hiệu quả. Mục tiêu đạt chuyển đổi hoàn thành trước năm 2030, do UBND huyện phối hợp Sở NN&PTNT thực hiện.

2. Ứng dụng công nghệ GIS và mô hình ALES trong quản lý đất đai: Xây dựng hệ thống thông tin địa lý tích hợp đánh giá thích nghi đất đai để hỗ trợ ra quyết định quy hoạch và quản lý đất đai chính xác, kịp thời. Thời gian triển khai trong 2 năm, do Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên đất tỉnh chủ trì.

3. Tăng cường đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và nông dân: Về kỹ thuật chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng đất thích ứng với biến đổi khí hậu, kỹ thuật canh tác bền vững. Thực hiện liên tục hàng năm, do Sở NN&PTNT phối hợp các đơn vị đào tạo.

4. Xây dựng và hoàn thiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất: Bao gồm hỗ trợ tài chính, kỹ thuật, thị trường tiêu thụ sản phẩm cho các loại hình sử dụng đất mới phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu. Thời gian thực hiện trong giai đoạn 2023-2030, do UBND tỉnh và các sở ngành liên quan phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao hiệu quả quản lý đất đai.

2. Nhà nghiên cứu và chuyên gia trong lĩnh vực quản lý đất đai, nông nghiệp và biến đổi khí hậu: Tham khảo phương pháp luận, mô hình đánh giá đất đai kết hợp GIS và ALES, cũng như các kết quả phân vùng thích nghi đất đai phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

3. Nông dân và các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Cầu Ngang và vùng lân cận: Áp dụng các kiến nghị chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất, kỹ thuật canh tác thích ứng để nâng cao năng suất, thu nhập và giảm thiểu rủi ro do biến đổi khí hậu.

4. Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức phát triển nông nghiệp bền vững: Dựa trên kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ, dự án phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá thích nghi đất đai trong bối cảnh biến đổi khí hậu?
   Đánh giá thích nghi đất đai giúp xác định mức độ phù hợp của đất với các loại hình sử dụng trong điều kiện biến đổi khí hậu, từ đó đề xuất chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất phù hợp nhằm giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả sản xuất.

2. Phương pháp ALES có ưu điểm gì trong đánh giá đất đai?
   ALES tự động hóa quá trình phân tích dữ liệu đất đai, kết hợp GIS để xây dựng bản đồ thích nghi đất đai chính xác, đồng thời phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất, giúp ra quyết định nhanh và khoa học hơn.

3. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến đất nông nghiệp tại huyện Cầu Ngang?
   BĐKH gây ra xâm nhập mặn sâu, ngập úng, hạn hán kéo dài, làm giảm chất lượng đất, thu hẹp diện tích đất canh tác, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây trồng, đòi hỏi phải chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất để thích ứng.

4. Các loại hình sử dụng đất nào được ưu tiên trong chuyển đổi cơ cấu tại huyện Cầu Ngang?
   Đất trồng cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản được ưu tiên tăng diện tích do khả năng chịu mặn và thích ứng tốt hơn với điều kiện biến đổi khí hậu, trong khi đất trồng cây hàng năm có xu hướng giảm.

5. Làm thế nào để nông dân áp dụng hiệu quả các khuyến nghị chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất?
   Cần có chương trình đào tạo, tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ tài chính và thị trường tiêu thụ sản phẩm, đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức để nông dân hiểu và thực hiện chuyển đổi hiệu quả.

Kết luận

• Huyện Cầu Ngang có điều kiện tự nhiên phức tạp, đất chủ yếu là đất phèn và đất mặn chiếm 58,21% diện tích tự nhiên, ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp.
• Biến đổi khí hậu làm gia tăng các yếu tố bất lợi như xâm nhập mặn, ngập úng, hạn hán, đòi hỏi chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp phù hợp.
• Nghiên cứu đã xác định 20 đơn vị đất đai thích nghi trong điều kiện hiện tại và 33 đơn vị trong điều kiện có tác động của biến đổi khí hậu, đồng thời đề xuất phương án chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất đến năm 2030.
• Phương pháp luận kết hợp FAO, GIS và mô hình ALES giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong đánh giá đất đai và phân tích kinh tế.
• Khuyến nghị các giải pháp kỹ thuật, chính sách và đào tạo nhằm thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Cầu Ngang.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục cập nhật dữ liệu và theo dõi tác động của biến đổi khí hậu để điều chỉnh chính sách phù hợp. Đề nghị các bên liên quan tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu trong quy hoạch và phát triển nông nghiệp địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN 1. Dat, đất đai và đánh giá đất đai 1. Một số thuật ngữ dùng trong đánh giá đất đai Theo FAO,1976 và Hội Khoa học Dat Viét Nam, 2015: Dat (Soil): Theo V.William, đất là tang mặt tơi xốp của lục địa có kha năng tạo ra sản phẩm cây trồng. Theo Docutraev: đất là vật thé tự nhiên đặc biệt hình thành do tác động tổng hợp của các yếu tổ sinh vật, khí hậu, đá mẹ, địa hình, thời gian và tác động của con người.

Dat dai (Land): Về mặt địa lý đất đai là một vùng đất chuyên biệt trên bề mặt của trái đất có những đặc tính mang tính ôn định, hay có chu kỳ dự đoán được trong khu vực sinh khí quyền theo chiều thắng từ trên xuống dưới, trong đó bao gồm: không khí, đất, lớp địa chất, nước, quần thể thực vật và động vật, kết quả của những hoạt động bởi con người. Đánh giá đất đai (Evaluation Land): Là quá trình so sánh, đối chiếu những thuộc tính vốn có của từng đơn vị đất đai với những tính chất đất đai mà loại yêu cầu sử dụng đất nhất định cần có. Đánh giá đất đai nhằm cung cấp những thông tin về mức độ thuận lợi và khó khăn cho việc sử dụng đất đai, làm căn cứ đưa ra những quyết định về sử dụng và quản lý đất đai. Don vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit - LU): Là một khoanh/vạt đất được xác định trên bản đồ đơn vị đất đai với những đặc tính và chất lượng tính chất đất đai riêng biệt thích hợp cho từng loại sử dụng đất, có cùng một điều kiện quản lý đất, cùng một khả năng sản xuất và cải tạo đất.

Mỗi đơn vị đất đai có chất lượng riêng và nó thích hợp với một loại sử dụng đất nhất định. Đặc trưng dat đai (Land Characteristic - LC): Là một thuộc tính của đất mà có thể đo lường hoặc ước lượng trong quá trình điều tra bao gồm cả sử dụng viễn thám, điều tra thông thường cũng như bằng cách thống kê tài nguyên thiên nhiên như: loại đất, độ dốc, tầng dày, lượng mưa, độ âm, điều kiện tưới, điều kiện tiêu nước. Chất lượng đất đai (Land Quality - LQ): Là thuộc tính của đất có ảnh hưởng tới tính bền vững đất đai đối với một kiểu sử dụng cụ thể như: đất cát, đất mặn, đất phèn, dat phù sa (loại đất), độ dốc (0 - 3°; >3 - 8°.), vv Kiểu sử dụng đất đai chính (Major kind of Land use): Là phần phân nhỏ chủ yếu của sử dụng đất nông nghiệp như: đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối, đất nông nghiệp khác. Loại sử dụng đất đai (Land Utilization Type - LUT): Một kiểu sử dụng đất đai được miêu tả hay xác định theo mức độ chỉ tiết kiểu sử dụng đất chính.

Loại sử dụng đất đai có liên quan tới mùa vụ, kết hợp mùa vụ hoặc hệ thống cây trồng với các phương pháp quản lý và tưới xác định trong môi trường kỹ thuật và kinh tế xã hội nhất định. Yêu cầu sử dụng đất đai (Land Use Requirement - LUR): Là những điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng đến năng suất và sự ôn định của loại sử dụng đất đai hay đến tình trạng quản lý và thực hiện loại sử dụng đất đai đó. Những yêu cầu sử dụng đất đai thường được xem xét từ chất lượng đất đai của vùng nghiên cứu. Đất nông nghiệp và phân loại sử dụng đất nông nghiệp a.

Dat nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, làm muối và mục dich bảo vệ, phát triển rừng. Phân loại đất nông nghiệp theo Luật đất đai 2013 - Dat trồng cây hàng năm - _ Đất trồng cây lâu năm - Đấtrừng phòng hộ - Dat rimg đặc dụng - Pat rừng trồng - Đất nuôi trồng thủy sản c. Phân loại đất sản xuất nông nghiệp theo ngành nông nghiệp (PQ Khánh, 2021) (1) Phân theo thời gian sinh trưởng (chu kỳ kinh tế): - Cây hàng năm: Lúa, ngô, rau, mau,. - Cây lâu năm: Cao su, điều, tiêu, cà phê,.

(2) Phân theo loại sản phẩm: - Cây lương thực: Lúa, ngô, khoai,. - Cây công nghiệp: Cao su, cà phê, tiêu,. - Cây ăn quả: Cam, quýt, sầu riêng, chôm chôm. - Cây thực phẩm: Các loại rau,.

(3) Phân theo số vụ trong năm đối với cây hàng năm: -01 vụ - 02 vụ, 03 vụ. (4) Phân theo cây trồng và thời vụ gieo trồng (Cơ cấu cây trồng) - Lúa DX + Lúa HT (lúa đông xuân + lúa hè thu) - Lúa DX + Lúa mùa - Rau DX + Lúa HT. Tổng quan về phương pháp đánh giá đất theo FAO 1. Những nguyên tắc của đánh giá đất theo FAO - Mức độ thích hợp của đất đai được đánh giá và phân hạng cho các loại hình sử dụng đất cụ thể.

- Việc đánh giá đòi hỏi có sự so sánh giữa lợi nhuận thu được và đầu tư cần thiết trên các loại đất khác nhau. - Yêu cầu phải có quan điểm tổng hợp, nghĩa là phải có sự phối hợp và tham gia đầy đủ của các nhà nông học, lâm nghiệp, kinh tế và xã hội học. - Việc đánh giá đất phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của vùng nghiên cứu. - Khả năng thích hợp đưa vào sử dụng phải dựa trên cơ sở bền vững, các nhân tố sinh thái trong sử dung đất phải được dùng dé quyết định.

- Đánh giá đất bao gồm sự so sánh của hai hay nhiều loại sử dụng đất. Tiến trình đánh giá đất của FAO Tiến trình đánh giá đất đai chia thành 3 giai đoạn chính: (1) Giai đoạn chuẩn bị, (2) Giai đoạn điều tra thực tế, (3) Giai đoạn xử lý các số liệu và báo cáo kết quả. Trong mỗi giai đoạn có 3 nhóm công việc riêng biệt như sau: - Nhóm công việc liên quan đến sử dụng đất: Điều tra, đánh giá hiện trạng sử dụng đất, nghiên cứu các loại hình và hệ thống sử dụng đất, đánh giá hiệu quả kinh tế và tác động môi trường của các hệ thống sử dụng đất, lựa chọn các hệ thống sử dụng đất và loại hình sử dụng đất có triển vọng đề đánh giá. - Nhóm công việc liên quan đến đất đai: Nghiên cứu các điều kiện tự nhiên có liên quan đến sử dụng đất như: khí hậu, đất, địa hình, địa mạo, thực vật,.; lựa chọn và phân cấp các chỉ tiêu cho bản đồ đất đai, khoanh định các đơn vị đất đai phục vụ cho việc đánh giá.

- Nhóm công việc liên quan đến đất đai và sử dụng đất: So sánh và kết hợp giữa yêu cầu sử dụng đất với chất lượng đất dai dé phân định các mức độ thích hợp của các đơn vị đất đai cho từng loại hình sử dụng đất. Tiến trình các bước công việc như sau : Giai đoạn 1: Đánh giá đất đai, gồm bảy bước: Từ bước 1 đến bước 7. Giai đoạn 2: Áp dụng kết quả đánh giá dat đai, gồm hai bước: 8 và 9. » 3 +b Xác định loại hình ` 2 sử dụng 5 6 7 8 9 end boy đất Đánh Xác định Xác định Quy Áp mục > aC F] P P| giá khả ƑP| hiện trạng [>| loại sử Ƒ hoạch > dung ti êu liêu _ năng kinh tê- xã dụng đât sử kêt qua F cạo thích hội và môi thích dụng đánh định hợp trường hợp nhất đất giá đất đơn vi đất đai > Hình 1.

Sơ đồ tiến trình đánh giá đất dai phục vụ quy hoạch sử dung đất 1. Cấu trúc phân hạng và phương pháp xác định mức thích nghỉ a) Cấu trúc phân hạng Cấu trúc tổng quát của phân loại khả năng thích nghi đất đai gồm 4 cấp: Bộ (Orders) Lớp (Classes) Lớp phụ (Sub-classes) > Don vi (Units). Bộ thích nghỉ dat dai được chia lam 3 lớp: S1 (thích nghỉ cao), S2 (thích nghỉ trung bình), S3 (thích nghi kém). Bộ không thích nghi đất đai được chia làm 2 lớp: NI (không thích nghỉ hiện tai) và N2 (không thích nghi vĩnh viễn).

Cấp phân vị (Category) Bộ (Order) Lớp(Class) Lớp phụ (Sub-class) Don vi (Unit) S: thich nghi Si _ eee S21 S2/d-1 So Sold —==— So/d-2 S3 = S2/sl S2/d-3 So/r N không thich nghi) Ni Nii Nk = Nid Ni/r i: Kha năng tưới; d: Dé day tang dat; sl: Độ dốc; r: Luong mưa d-1:Độ dày tang đất 50-70 em; d-2:30- 50 cm; d-3:< 30 em SI: rất thích nghỉ; S2: thích nghỉ trung bình; S3: it thích nghỉ NI: không thích nghỉ hiện tại; N2: không thích nghỉ vĩnh viễn Hình 1. Sơ đồ cấu trúc phân hạng thích nghi dat đai Mức độ thích nghi được xác định bằng cách kết hợp giữa yêu cầu đất đai của các loại hình sử dụng đất với tính chất đất đai và được xét theo phương pháp hạn chế tối đa. Nghĩa là, mức độ thích nghi của mỗi một loại hình sử dụng đất được xác định bởi yếu tô dat đai có mức độ hạn chế cao nhất. Tiêu chuẩn xác định mức thích nghĩ đất đai đối với một loại hình sử dụng đất (LUT) được dựa vào 3 chỉ tiêu: () Năng suất mà LUT đó có thé đạt được (ii) Tỷ suất lãi (iii) Mức đầu tu cần thiết để thực hiện LUT Bang 1.

Một số chỉ tiêu dùng dé xác định loại thích nghi (FAO, 1976) CHÍ TIÊU XÁC ĐỊNH LOẠI eal Năng suất (*) Tỷ suất lãi Xác định về đầu tư S1 (Thích nghỉ cao) >80% >1,51lan Chỉ phi đầu tư thấp S2 (Thích nghỉ TB) Äl-SfỨỦU 0#-l/ển POPS nh eo thô cheap alee duoc vé kinh té Nhiều loại đầu tư cần thiết, có thé S3 (Ít thích nghỉ) 20 - 40% 0,5—0,7lần thực hiện được nhưng không có hiệu quả về kinh tê Nếu không có biện pháp cải tạo và N (Không thích nghỉ) <20% <0,5 lần quản trị đất thích nghỉ thì dù có đầu tư lớn cũng không thực hiện được (*) Mức năng suất so với năng suất tối đa mà một LUT có thể đạt được b) Phương pháp xác định mức thích nghỉ Theo tổng kết của FAO có 4 phương pháp phổ biến có thé vận dụng là: (1) Phương pháp kết hợp các điều kiện hạn chế: Đây là phương pháp sử dụng theo cấp hạn chế cao nhất dé kết luận khả năng thích nghỉ. (2) Phương pháp toán học: Là phương pháp thực hiện bằng các tính cộng, tính nhân, tính theo phần trăm hoặc cho điểm đối với các hệ số và thang bậc quy định. (3) Phương pháp kết hợp theo chủ quan: Người đánh giá tốt nhất là bàn bạc với nông dân, cán bộ nông nghiệp, tóm lược việc kết hợp các điều điện xảy ra khác nhau và chỉnh sửa sao cho chúng có thé đánh giá được cho tat cả các khả năng thích nghi.