Nghiên cứu giải pháp tổng thể phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường vùng Tây Nguyên

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu các giải pháp tổng thể phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường vùng tây, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: TS. Hoàng Ngọc Phong
• Trường học: Viện Chiến lược phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế - xã hội
• Đề tài: Giải pháp phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường vùng Tây Nguyên hiệu quả
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết khoa học
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường vùng Tây Nguyên

Phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường là hai yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển bền vững vùng Tây Nguyên. Vùng này có tiềm năng lớn về nông nghiệp, lâm nghiệp, và công nghiệp chế biến, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức như suy thoái tài nguyên rừng, thiếu nước, và ô nhiễm môi trường. Các giải pháp tổng thể cần tập trung vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển hạ tầng, và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, việc bảo vệ rừng và quản lý tài nguyên nước cần được ưu tiên để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển vùng Tây Nguyên. Cần tập trung vào việc phát triển các ngành công nghiệp chế biến, nông nghiệp bền vững, và du lịch sinh thái. Việc chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang các mô hình hiện đại, ứng dụng công nghệ cao sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân. Đồng thời, cần đẩy mạnh hợp tác liên vùng để tạo ra chuỗi giá trị bền vững.

1.2. Bảo vệ môi trường và tài nguyên rừng

Bảo vệ rừng là yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển bền vững vùng Tây Nguyên. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và bảo vệ đa dạng sinh học. Cần thực hiện các chính sách quản lý rừng bền vững, tăng cường công tác bảo tồn, và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng. Ngoài ra, việc quản lý tài nguyên nước cũng cần được chú trọng để đảm bảo nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt.

II. Giải pháp hiệu quả cho phát triển bền vững

Để đạt được phát triển bền vững vùng Tây Nguyên, cần áp dụng các giải pháp hiệu quả và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường quản lý môi trường, phát triển nông nghiệp bền vững, và thúc đẩy du lịch sinh thái. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, và cộng đồng địa phương để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các chính sách.

2.1. Quản lý môi trường và tài nguyên

Quản lý môi trường là yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo phát triển bền vững. Cần xây dựng các chính sách quản lý môi trường chặt chẽ, đặc biệt là trong việc kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Việc áp dụng các công nghệ xanh và tái tạo năng lượng cũng cần được khuyến khích để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Ngoài ra, cần tăng cường công tác giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

2.2. Phát triển nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp bền vững là một trong những trụ cột chính trong chiến lược phát triển vùng Tây Nguyên. Cần áp dụng các mô hình sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng công nghệ cao, và phát triển các sản phẩm có giá trị kinh tế cao sẽ giúp nâng cao thu nhập cho người dân. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp và nông dân để tạo ra chuỗi giá trị bền vững.

III. Chính sách phát triển và quy hoạch vùng

Chính sách phát triển và quy hoạch vùng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường vùng Tây Nguyên. Cần xây dựng các chính sách phát triển phù hợp với đặc thù của vùng, đồng thời tăng cường công tác quản lý nhà nước về quy hoạch và đầu tư. Việc phối hợp giữa các tỉnh trong vùng và các vùng lân cận cũng cần được chú trọng để tạo ra sự phát triển đồng bộ và hiệu quả.

3.1. Chính sách phát triển vùng

Các chính sách phát triển cần tập trung vào việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, đồng thời đảm bảo bảo vệ môi trường. Cần xây dựng các chính sách ưu tiên phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn như nông nghiệp, lâm nghiệp, và du lịch sinh thái. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo để đáp ứng nhu cầu phát triển của vùng.

3.2. Quy hoạch vùng và quản lý nhà nước

Quy hoạch vùng là yếu tố quan trọng trong việc định hướng phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường. Cần xây dựng các quy hoạch tổng thể và chi tiết cho từng lĩnh vực, đặc biệt là quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch phát triển hạ tầng. Việc tăng cường công tác quản lý nhà nước về quy hoạch cũng cần được chú trọng để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các quy hoạch. Ngoài ra, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan để thực hiện hiệu quả các quy hoạch.

Nội dung chính

Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội và Bảo Vệ Môi Trường Vùng Tây Nguyên: Nghiên Cứu Toàn Diện và Định Hướng Bền Vững

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước mã số KC.23 với tên gọi "Nghiên cứu các giải pháp tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường vùng Tây Nguyên trong tình hình mới" do TS. Hoàng Ngọc Phong (Viện Chiến lược phát triển – Bộ Kế hoạch và Đầu tư) làm chủ nhiệm, tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để xây dựng hệ thống giải pháp tổng thể, khả thi nhằm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững tại Tây Nguyên?

Bằng phương pháp tiếp cận hệ thống liên ngành kết hợp khảo sát thực địa chuyên sâu và phân tích định lượng dữ liệu giai đoạn 1990–2004, công trình đã xác định 6 vấn đề cấp bách: biến động dân số - dân tộc, xung đột sử dụng đất đai, thiếu nước sản xuất, suy thoái rừng nghiêm trọng, bất cập trong tăng trưởng kinh tế và ô nhiễm môi trường cục bộ. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng 11 nhóm giải pháp tổng thể và hệ sinh thái chính sách đồng bộ, định hướng phân vùng lãnh thổ đến năm 2010 và tầm nhìn 2020. Kết quả nghiên cứu đóng vai trò là cơ sở khoa học then chốt giúp các cơ quan quản lý Nhà nước hoạch định chính sách đầu tư, hoàn thiện quy hoạch kinh tế liên vùng và bảo đảm an ninh biên giới quốc gia.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Tây Nguyên giữ vị trí địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng về chính trị, kinh tế và quốc phòng – an ninh của Việt Nam, đồng thời là "mái nhà Đông Dương" với vai trò vùng phòng hộ đầu nguồn cho 4 hệ thống sông lớn (Sê San, Srêpôk, Sông Ba và thượng nguồn Đồng Nai). Mặc dù sở hữu lợi thế vượt trội về tài nguyên đất đỏ bazan (chiếm 25% diện tích tự nhiên vùng), khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên và tiềm năng thủy điện dồi dào (chiếm 30% trữ năng kinh tế cả nước), Tây Nguyên trong nhiều thập kỷ phải đối mặt với những mâu thuẫn sâu sắc giữa phát triển và bảo tồn.

Trước đây, các công trình lớn như Chương trình Tây Nguyên 1 (1976–1980) chủ yếu tập trung điều tra tài nguyên tự nhiên, hay Chương trình 48C (1984–1988) nhấn mạnh vào quy hoạch kinh tế - xã hội thuần túy, tạo nên khoảng trống tri thức về một mô hình tích hợp đa ngành gắn kết giữa kinh tế - tự nhiên - xã hội và an ninh quốc phòng. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, biến đổi khí hậu và làn sóng di dân tự do ồ ạt, việc đánh giá toàn diện tác động của các quyết sách lịch sử (Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, Quyết định 168/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) trở nên cấp thiết.

Đề tài KC.23 xuất hiện kịp thời nhằm lấp đầy khoảng trống đó, mang tính thời sự cao khi đóng góp trực tiếp vào quá trình chuẩn bị Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X và thiết lập khuôn khổ hợp tác trong Tam giác phát triển Việt Nam – Lào – Campuchia.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu ứng dụng khung phương pháp luận hiện đại, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu tổng quan lý luận, điều tra thực địa và xử lý dữ liệu nội nghiệp:

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design): Đề tài tiếp cận theo quan điểm hệ thống động, xem xét vùng Tây Nguyên trong mối tương tác nội tại giữa các tiểu vùng sinh thái và mối liên hệ liên vùng với Duyên hải Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ cùng tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (GMS).
2. Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection):
   • Điều tra thực địa: Tổ chức 4 đợt khảo sát với 20 lượt chuyên gia trong 45 ngày đêm, tiếp cận trực tiếp đến các huyện, xã vùng sâu vùng xa và các "điểm nóng" về tranh chấp đất đai, môi trường và dân tộc tại 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng.
   • Dữ liệu thứ cấp liên ngành: Thu thập chuỗi số liệu kinh tế - xã hội, địa lý, lâm nghiệp và khí tượng thủy văn từ Tổng cục Thống kê, Viện Chiến lược phát triển, Viện Địa lý, Viện Quy hoạch & Thiết kế Nông nghiệp, kết hợp dữ liệu quản lý từ các Sở KH&CN, Sở Địa chính 5 tỉnh địa phương.
3. Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques):
   • Phân tích cân bằng nước mặt - nước ngầm trên các lưu vực sông chính.
   • Kỹ thuật đánh giá biến động sử dụng đất giai đoạn 1990–2003 bằng số liệu kiểm kê thực tế.
   • Xây dựng hệ thống bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1/100.000 (bản đồ địa hình, thảm thực vật, phân bố dân cư - lao động, định hướng giao thông, lưới điện).
4. Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Reliability): Kết quả nghiên cứu được kiểm chứng qua 3 phiên hội thảo khoa học lớn, 37 báo cáo chuyên đề nhánh và bảo vệ thành công trước Hội đồng nghiệm thu cấp Nhà nước ngày 22/12/2005.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Báo cáo nghiên cứu đã chỉ rõ các phát hiện cốt lõi định hình bức tranh toàn cảnh của Tây Nguyên:

• Suy giảm nghiêm trọng tài nguyên rừng và đa dạng sinh học: Dù tỷ lệ che phủ rừng năm 2003 vẫn đạt 54,95% (2,99 triệu ha, chiếm 36% diện tích rừng cả nước), chất lượng rừng đã suy thoái báo động. So với giai đoạn sau 1975, Tây Nguyên mất gần 1 triệu ha rừng và 100 triệu m³ gỗ. Hiện tại, rừng giàu chỉ còn chiếm 10,4%, rừng trung bình 22,7%, trong khi có tới 67% diện tích là rừng nghèo kiệt; diện tích đất trống đồi núi trọc lên tới 1,5 triệu ha.
• Mất cân bằng tài nguyên nước theo mùa gay gắt: Tổng lượng dòng chảy mặt dồi dào (53,7 km³/năm), nhưng phân bố cực kỳ bất hợp lý: mùa lũ tập trung 80–90% lượng nước năm gây ngập lụt cục bộ, trong khi mùa khô (kéo dài 4–5 tháng) chỉ chiếm 10–20%. Tình trạng mất rừng đầu nguồn khiến các sông suối nhỏ cạn kiệt, mực nước ngầm tụt sâu xuống mức 50–150m, gây khô hạn trên diện rộng và gia tăng chi phí khai thác thủy lợi.
• Tăng trưởng nóng nông nghiệp và xung đột đất đai: Quỹ đất nông nghiệp tăng thêm 788.708 ha giai đoạn 1990–2003 (bình quân tăng gần 78.000 ha/năm), trong đó đất trồng cây công nghiệp lâu năm (cà phê, cao su) tăng đột biến gấp 3,19 lần, chiếm 52,92% cơ cấu đất nông nghiệp. Xu hướng mở rộng tự phát này đã xâm hại trực tiếp vào đất lâm nghiệp (giảm 343.357 ha rừng tự nhiên), thúc đẩy nạn phá rừng làm nương rẫy và gia tăng xói mòn rửa trôi đất.
• Áp lực di dân tự do và biến động cơ cấu xã hội: Luồng di dân tự do quy mô lớn từ các tỉnh phía Bắc đã làm thay đổi sâu sắc cấu trúc nhân khẩu học và tộc người, tạo sức ép khổng lồ lên hạ tầng y tế, giáo dục, làm phức tạp thêm các vấn đề về tập quán canh tác, đất đai thổ nhưỡng và trật tự an toàn xã hội.
• Tiềm năng công nghiệp - dịch vụ chưa được khai thác đồng bộ: Tiềm năng thủy điện đạt 57 tỷ kWh lý thuyết (17 tỷ kWh trữ năng kinh tế, tương đương 30% toàn quốc) và trữ lượng bô-xít khổng lồ phân bố tập trung, song liên kết hạ tầng giao thông Đông - Tây sang Duyên hải còn yếu kém, chi phí logistics cao làm giảm sức hấp dẫn của dòng vốn đầu tư.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Đề tài KC.23 đem lại nhiều đóng góp đột phá về cả mặt lý luận lẫn thực tiễn:

1. Đóng góp về mặt lý luận: Nâng tầm phương pháp luận quy hoạch phát triển vùng bằng việc tích hợp hữu cơ mô hình 5 trục: Tự nhiên – Tài nguyên – Kinh tế – Xã hội – Quốc phòng An ninh, thay thế cách tiếp cận đơn ngành phân mảnh trước đây.
2. Đổi mới công cụ quy hoạch: Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa liên ngành cùng hệ thống bản đồ chuyên đề định hướng không gian lãnh thổ (tỷ lệ 1/100.000), phục vụ trực tiếp cho việc giám sát tài nguyên và phân vùng sinh thái - kinh tế.
3. Giải pháp ứng dụng thực tiễn: Đề xuất 11 nhóm chính sách toàn diện, bao gồm: chuyển dịch cơ cấu cây trồng có kiểm soát, mô hình canh tác bảo vệ đất dốc, quản lý khai thác thủy điện đa mục tiêu và giải pháp củng cố hệ thống chính trị vững mạnh từ cơ sở.
4. Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác để Chính phủ và các địa phương rà soát, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể KT-XH 5 tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2006–2010, tầm nhìn 2020, đồng thời thúc đẩy quy hoạch khu vực biên giới Tam giác phát triển CLV.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Nội dung báo cáo hướng tới các nhóm độc giả và tổ chức chuyên môn đa dạng:

• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý Nhà nước: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và PTNT, Bộ Tài nguyên & Môi trường, Ban Chỉ đạo Tây Nguyên và UBND 5 tỉnh Tây Nguyên tham khảo trong chỉ đạo điều hành quy hoạch phát triển bền vững và phân bổ nguồn lực công.
• Cộng đồng nghiên cứu học thuật: Các viện nghiên cứu, trường đại học chuyên ngành kinh tế phát triển, địa lý tự nhiên, lâm nghiệp, xã hội học và nhân học sử dụng làm nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực và phát triển các đề tài kế thừa.
• Doanh nghiệp & Nhà đầu tư: Các tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp sạch, chế biến sâu nông - lâm sản (cà phê, hạt điều, cao su), phát triển năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái nắm bắt quy hoạch lãnh thổ, chính sách ưu đãi và hạn chế rủi ro đầu tư.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Phát hiện then chốt là mâu thuẫn trực tiếp giữa việc phát triển "nóng" cây công nghiệp tự phát cùng làn sóng di dân tự do với sự suy kiệt nghiêm trọng của chất lượng rừng (67% rừng nghèo kiệt) và sự tụt giảm báo động của tài nguyên nước ngầm vào mùa khô.

2. Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu có điểm gì khác biệt?

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tích hợp liên ngành toàn diện: kết hợp dữ liệu vĩ mô nhiều năm với 4 đợt khảo sát thực địa tại các điểm nóng, lồng ghép đồng thời các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng.

3. Kết quả của nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho khu vực khác không?

Phương pháp luận phân vùng sinh thái - kinh tế và mô hình giải pháp bảo vệ đất dốc hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho các vùng có địa hình cao nguyên, miền núi tương đồng như Tây Bắc hoặc vùng Trung du Bắc Bộ.

4. Hướng đi tiếp theo (next steps) của đề tài là gì?

Kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ thành lập Chương trình nghiên cứu khoa học dài hạn trọng điểm cấp Nhà nước chuyên biệt về các giải pháp căn cơ, dài hạn cho phát triển bền vững Tây Nguyên.

5. Những ứng dụng thực tiễn cấp bách nhất được đề xuất?

Bao gồm: thực hiện nghiêm chính sách giao đất giao rừng, xây dựng công trình thủy lợi tích trữ nước mùa khô kết hợp điều tiết liên hồ chứa, và hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối liên vùng Đông – Tây.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo tổng kết khoa học đề tài cấp Nhà nước KC.23 do TS. Hoàng Ngọc Phong chủ nhiệm là công trình khoa học có quy mô lớn, tính thực tiễn sâu sắc và giá trị ứng dụng cao. Bằng việc làm rõ hiện trạng tài nguyên và xác định 6 thách thức cấp bách, đề tài đã đặt nền tảng khoa học vững chắc cho hệ thống giải pháp phát triển kinh tế - xã hội gắn liền với bảo vệ môi trường và quốc phòng an ninh vùng Tây Nguyên.

Trong giai đoạn phát triển mới, các cơ quan ban ngành và doanh nghiệp cần tiếp tục vận dụng linh hoạt hệ thống giải pháp này, ưu tiên ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu và hoàn thiện thể chế kinh tế liên vùng để hiện thực hóa mục tiêu đưa Tây Nguyên trở thành vùng kinh tế động lực giàu mạnh và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MPI DSI Bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t− ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn ______________________________ B¸o c¸o tæng kÕt khoa häc ®Ò tµi Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS. Hoµng Ngäc Phong 5676 23/01/2006 Hµ Néi, th¸ng 12 n¨m 2005 Bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t− ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn ______________________________ B¸o c¸o tæng kÕt khoa häc ®Ò tµi Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS. Hoµng Ngäc Phong Hµ Néi, th¸ng 12 n¨m 2005 B¶n th¶o viÕt xong th¸ng 6 n¨m 2005 Tµi liÖu nµy ®−îc chuÈn bÞ trªn c¬ së kÕt qu¶ thùc hiÖn §Ò tµi cÊp Nhµ n−íc, m· sè KC.23 vµ ®−îc chØnh söa theo kÕt luËn cña Héi ®ång nghiÖm thu cÊp Nhµ n−íc ngµy 22 th¸ng 12 n¨m 2005 t¹i Hµ Néi Danh s¸ch c¬ quan vµ c¸ nh©n tham gia thùc hiÖn ®Ò tµi I. C¸c c¬ quan tham gia nghiªn cøu 1.

Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn vïng, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn;; 2. Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn h¹ tÇng, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn; 3. Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn; 4. Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn c¸c ngµnh dÞch vô; 5.

Khoa §Þa lý, tr−êng §¹i häc khoa häc tù nhiªn thuéc §¹i häc Quèc gia Hµ Néi; 6. Khoa Qu¶n lý kinh tÕ ®« thÞ vµ m«i tr−êng, tr−êng §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n; 7. ViÖn nghiªn cøu Qu¶n lý kinh tÕ Trung −¬ng, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 8. Vô Kinh tÕ ®Þa ph−¬ng vµ l·nh thæ, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 9.

Vô Tæng hîp Tæng Côc Thèng kª; 10. ViÖn Quy ho¹ch thiÕt kÕ n«ng nghiÖp, Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n; 11. ViÖn §Þa lý, ViÖn Khoa häc tù nhiªn vµ c«ng nghÖ quèc gia; 12. ViÖn Nghiªn cøu kinh tÕ Bé Th−¬ng m¹i 13.

Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh Kon Tum; 14. Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh Gia Lai; 15. Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh §¨k L¨k; 16. Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh §¨k N«ng; 17.

Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh L©m §ång. Nh÷ng ng−êi tham gia nghiªn cøu 1. NguyÔn V¨n Phó, Phã Tr−ëng ban, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn (CLPT); 2. NguyÔn B¸ ¢n, Phã ViÖn tr−ëng ViÖn CLPT; 3.

NguyÔn V¨n Thµnh, Tr−ëng ban, Ban D©n sè nguån nh©n lùc; 4. NguyÔn V¨n Chinh, Phã ViÖn tr−ëng ViÖn QHTKNN; 5. §µo Träng Thanh- Phã Vô tr−ëng-Vô Quèc phßng an ninh; 6. NguyÔn Cao HuÇn-§¹i häc KHTN, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi; 7.

Cao Ngäc L©n-Phã gi¸m ®èc Trung t©m th«ng tin-®µo t¹o vµ t− vÊn ph¸t triÓn; 8. Lª V¨n N¾p-Phã tr−ëng ban Ban Tæng hîp ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn; 9. Hoµng ThÞ V©n Anh, Nghiªn cøu viªn ViÖn kinh tÕ Th−¬ng m¹i; 10. NguyÔn B¸ Kho¸ng, Phã Vô tr−ëng, Vô Tæng hîp TCTK; 11.

Hoµng PhÈm- Chuyªn viªn cao cÊp Vô kinh tÕ ®Þa ph−¬ng vµ l·nh thæ- Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 12. NguyÔn ViÖt Hång, Chuyªn viªn Vô KÕt cÊu h¹ tÇng vµ ®« thÞ-Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 13. TrÇn ThÞ Néi, Nghiªn cøu viªn chÝnh ViÖn CLPT; 14. §inh C«ng T«n, Nghiªn cøu viªn chÝnh ViÖn CLPT; 15.

NguyÔn V¨n Huy, nghiªn cøu viªn ViÖn CLPT; 16. TrÇn Hµ Nguyªn, nghiªn cøu viªn ViÖn CLPT; 17. NguyÔn ThÞ Hoµng §iÖp, nghiªn cøu viªn, ViÖn CLPT; 18. Lª Thanh B×nh, ViÖn CLPT; 19.

TrÇn Hång Quang, Phã Tr−ëng ban,ViÖn CLPT; 21. NguyÔn V¨n QuyÕt, ViÖn CLPT; 22. NguyÔn ThÞ Xu©n H−¬ng, ViÖn CLPT; 23. TrÇn ThÞ Minh S¬n, ViÖn CLPT; 24.

NguyÔn ThÞ Hoµng §iÖp, ViÖn CLPT; 25. Lª Anh §øc, ViÖn CLPT; 26. TrÇn V¨n Thµnh, ViÖn Khoa häc tù nhiªn vµ c«ng nghÖ quèc gia. ii Bµi tãm t¾t Thùc hiÖn môc tiªu nghiªn cøu lµ ®Ò xuÊt hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p tæng thÓ cã c¨n cø khoa häc cho ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng nh»m ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi, b»ng tiÕp cËn nghiªn cøu tæng thÓ vµ g¾n kÕt c¸c vÊn ®Ò tù nhiªn, m«i tr−êng - kinh tÕ – x· héi – an ninh, quèc phßng, c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu tæng quan, thùc ®Þa, néi nghiÖp vµ c¸c ph−¬ng ph¸p kh¸c ®Ó gi¶i quyÕt hai nhiÖm vô nghiªn cøu chÝnh lµ (1) Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra ®èi víi vïng T©y Nguyªn trong sö dông tµi nguyªn vµ ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi, (2) §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn.

§Ò tµi ®· chØ ra 6 vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra trong ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng. VÊn ®Ò d©n sè, d©n téc vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi ; (2). Sö dông ®Êt vµ quan hÖ ®Êt ®ai; (3). ThiÕu n−íc ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt; (4).

Rõng ë T©y Nguyªn ®ang bÞ suy gi¶m vÒ diÖn tÝch vµ tr÷ l−îng; (5). Ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ; (6). ChÊt l−îng m«i tr−êng §Ò xuÊt 11 nhãm gi¶i ph¸p tæng thÓ vµ chÝnh s¸ch ®Ó æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi, n©ng cao chÊt l−îng cuéc sèng cña ®ång bµo c¸c d©n téc vïng T©y Nguyªn. §ã lµ: (1) Nhãm gi¶i ph¸p chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ; (2) Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng cña vïng; (3) Tæ chøc l·nh thæ kinh tÕ x· héi vïng; (4) ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p ph¸t ph¸t triÓn nguån nh©n lùc; (5) ChÝnh s¸ch, gi¶i ph¸p ph¸t triÓn khoa häc-c«ng nghÖ; (6) ChÝnh s¸ch, gi¶i ph¸p b¶o vÖ m«i tr−êng; (7) Cñng cè hÖ thèng chÝnh trÞ v÷ng m¹nh tõ c¬ së, kÕt hîp ph¸t triÓn kinh tÕ víi b¶o vÖ quèc phßng an ninh; (8) ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p vÒ tµi chÝnh vµ ®Çu t−; (9) T¨ng c−êng sù phèi hîp, hîp t¸c liªn vïng; (10) Gi¶i ph¸p vÒ quy ho¹ch vµ t¨ng c−êng c«ng t¸c qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ quy ho¹ch; (11) KiÕn nghÞ bæ sung mét sè chÝnh s¸ch ph¸t triÓn trªn mét sè lÜnh vùc vµ (12) §Ò nghÞ Bé Khoa häc vµ c«ng nghÖ cÇn tiÕp tôc chØ ®¹o tËp trung x©y dùng mét ch−¬ng tr×nh nghiªn cøu dµi h¹n träng ®iÓm cña Nhµ n−íc vÒ hÖ thèng nh÷ng gi¶i ph¸p c¬ b¶n, toµn diÖn vµ l©u dµi cho ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng T©y Nguyªn.

iii Môc Lôc Trang Më ®Çu 1 I Sù cÇn thiÕt cña viÖc nghiªn cøu 1 II Mét sè th«ng tin chung cña ®Ò tµi 2 III Môc tiªu vµ nhiÖm vô nghiªn cøu 2 IV T×nh h×nh ho¹t ®éng cña ®Ò tµi 2 V Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 7 VI HiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cña ®Ò tµi 8 PhÇn thø nhÊt Thùc tr¹ng ph¸t triÓn vµ nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®èi víi vïng T©y Nguyªn trong sö dông tµi nguyªn vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi Ch−¬ng I 13 Kh¸i qu¸t ®Æc ®iÓm tù nhiªn vµ tµi nguyªn, kinh tÕ x· héi vïng T©y Nguyªn 1.1 Nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ tù nhiªn vµ tµi nguyªn 13 1.3 Tµi nguyªn khÝ hËu 19 1.5 Thæ nh−ìng vµ tµi nguyªn ®Êt 28 1.6 Tµi nguyªn sinh vËt 33 1.2 D©n sè vµ nguån nh©n lùc 40 1.1 D©n sè vµ gia t¨ng d©n sè 40 1.4 Nguån nh©n lùc 55 iv Trang Ch−¬ng II 61 Thùc tr¹ng khai th¸c vµ sö dông l·nh thæ víi vÊn ®Ò m«i tr−êng d−íi t¸c ®éng cña c¸c chÝnh s¸ch 2.1 C¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn vµ ®Çu t− cho vïng T©y Nguyªn thêi 61 gian qua 2.1 ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn ®èi víi vïng T©y Nguyªn 61 2.2 C¬ cÊu ®Çu t− ®· cã sù chuyÓn dÞch theo h−íng tËp trung h¬n 64 cho c¸c môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi 2.2 Thùc tr¹ng ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vïng 67 2.1 T¨ng tr−ëng kinh tÕ 67 2.2 ChuyÓn dÞch c¬ cÊu trong c¸c ngµnh vµ lÜnh vùc 68 2.3 Thùc tr¹ng ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc x· héi 78 2.1 Giao th«ng vËn t¶i 90 2.3 B−u chÝnh- viÔn th«ng 95 2.4 HiÖn tr¹ng vÒ m«i tr−êng 97 2.1 M«i tr−êng ®« thÞ ë T©y Nguyªn 97 2.2 M«i tr−êng n«ng th«n ë T©y Nguyªn 100 Ch−¬ng III 103 Nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn 3.1 VÊn ®Ò d©n téc, d©n sè vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi 103 3.1 VÊn ®Ò s¾c téc vµ t«n gi¸o 103 3.2 Sö dông ®Êt vµ quan hÖ ®Êt ®ai 105 3.3 ThiÕu n−íc ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ phôc vô ®êi sèng d©n sinh 107 3.4 Rõng ë T©y Nguyªn ®ang bÞ suy gi¶m vÒ diÖn tÝch vµ tr÷ l−îng 108 v Trang 3.5 Ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi 112 3.6 ChÊt l−îng m«i tr−êng 113 PhÇn thø hai C¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi Ch−¬ng IV 115 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n bèi c¶nh vµ quan ®iÓm ph¸t triÓn vïng T©y Nguyªn 4.1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n 115 4.1 Quan niÖm vµ b¶n chÊt cña c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ 115 4.2 TiÕp cËn nghiªn cøu cña ®Ò tµi 115 4.3 Ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®èi víi vïng T©y Nguyªn 116 4.2 Bèi c¶nh ph¸t triÓn cña vïng trong t×nh h×nh míi 121 4.1 Ph¸t triÓn cña khoa häc c«ng nghÖ vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 121 4.2 Xu h−íng ph¸t triÓn hµi hßa gi÷a con ng−êi vµ thiªn nhiªn. 124 Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ m«i tr−êng 4.3 Xu h−íng vÒ chÝnh trÞ, v¨n hãa, x· héi vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn 126 vïng T©y Nguyªn 4.4 Xu h−íng ph¸t triÓn cña TiÓu vïng Mª C«ng më réng 128 4.5 Quan hÖ hîp t¸c trong tam gi¸c ph¸t triÓn vµ hîp t¸c theo c¸c 130 hµnh lang 4.6 Vïng T©y Nguyªn trong ChiÕn l−îc ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi 133 quèc gia 4.3 Quan ®iÓm ph¸t triÓn vïng T©y Nguyªn 137 4.4 Môc tiªu ph¸t triÓn vïng T©y Nguyªn 140 Ch−¬ng V 143 C¸c nhãm gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn cña vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi 5.1 Nhãm gi¶i ph¸p tæng thÓ vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ 143 vi Trang 5.1 ChuyÓn dÞch c¬ cÊu ngµnh vµ thµnh phÇn kinh tÕ 143 5.2 C¬ cÊu kinh tÕ ngµnh 144 5.3 C¬ cÊu thµnh phÇn kinh tÕ 148 5.4 C¬ cÊu kinh tÕ l·nh thæ 149 5.2 ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn n«ng nghiÖp 150 5.1 Nh÷ng luËn cø khoa häc vµ c¸c gi¶i ph¸p cô thÓ thóc ®Èy chuyÓn 150 ®æi c¬ cÊu n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n ë vïng T©y Nguyªn 5.2 Ph−¬ng h−íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng 153 th«n T©y Nguyªn 5.