MPI DSI Bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t− ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn ______________________________ B¸o c¸o tæng kÕt khoa häc ®Ò tµi Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS. Hoµng Ngäc Phong 5676 23/01/2006 Hµ Néi, th¸ng 12 n¨m 2005 Bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t− ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn ______________________________ B¸o c¸o tæng kÕt khoa häc ®Ò tµi Nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS. Hoµng Ngäc Phong Hµ Néi, th¸ng 12 n¨m 2005 B¶n th¶o viÕt xong th¸ng 6 n¨m 2005 Tµi liÖu nµy ®−îc chuÈn bÞ trªn c¬ së kÕt qu¶ thùc hiÖn §Ò tµi cÊp Nhµ n−íc, m· sè KC.23 vµ ®−îc chØnh söa theo kÕt luËn cña Héi ®ång nghiÖm thu cÊp Nhµ n−íc ngµy 22 th¸ng 12 n¨m 2005 t¹i Hµ Néi Danh s¸ch c¬ quan vµ c¸ nh©n tham gia thùc hiÖn ®Ò tµi I. C¸c c¬ quan tham gia nghiªn cøu 1.
Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn vïng, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn;; 2. Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn h¹ tÇng, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn; 3. Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn; 4. Ban Nghiªn cøu ph¸t triÓn c¸c ngµnh dÞch vô; 5.
Khoa §Þa lý, tr−êng §¹i häc khoa häc tù nhiªn thuéc §¹i häc Quèc gia Hµ Néi; 6. Khoa Qu¶n lý kinh tÕ ®« thÞ vµ m«i tr−êng, tr−êng §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n; 7. ViÖn nghiªn cøu Qu¶n lý kinh tÕ Trung −¬ng, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 8. Vô Kinh tÕ ®Þa ph−¬ng vµ l·nh thæ, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 9.
Vô Tæng hîp Tæng Côc Thèng kª; 10. ViÖn Quy ho¹ch thiÕt kÕ n«ng nghiÖp, Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n; 11. ViÖn §Þa lý, ViÖn Khoa häc tù nhiªn vµ c«ng nghÖ quèc gia; 12. ViÖn Nghiªn cøu kinh tÕ Bé Th−¬ng m¹i 13.
Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh Kon Tum; 14. Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh Gia Lai; 15. Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh §¨k L¨k; 16. Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh §¨k N«ng; 17.
Së Khoa häc vµ c«ng nghÖ, Së §Þa chÝnh, Së KÕ ho¹ch vµ §Çu t− tØnh L©m §ång. Nh÷ng ng−êi tham gia nghiªn cøu 1. NguyÔn V¨n Phó, Phã Tr−ëng ban, ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn (CLPT); 2. NguyÔn B¸ ¢n, Phã ViÖn tr−ëng ViÖn CLPT; 3.
NguyÔn V¨n Thµnh, Tr−ëng ban, Ban D©n sè nguån nh©n lùc; 4. NguyÔn V¨n Chinh, Phã ViÖn tr−ëng ViÖn QHTKNN; 5. §µo Träng Thanh- Phã Vô tr−ëng-Vô Quèc phßng an ninh; 6. NguyÔn Cao HuÇn-§¹i häc KHTN, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi; 7.
Cao Ngäc L©n-Phã gi¸m ®èc Trung t©m th«ng tin-®µo t¹o vµ t− vÊn ph¸t triÓn; 8. Lª V¨n N¾p-Phã tr−ëng ban Ban Tæng hîp ViÖn ChiÕn l−îc ph¸t triÓn; 9. Hoµng ThÞ V©n Anh, Nghiªn cøu viªn ViÖn kinh tÕ Th−¬ng m¹i; 10. NguyÔn B¸ Kho¸ng, Phã Vô tr−ëng, Vô Tæng hîp TCTK; 11.
Hoµng PhÈm- Chuyªn viªn cao cÊp Vô kinh tÕ ®Þa ph−¬ng vµ l·nh thæ- Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 12. NguyÔn ViÖt Hång, Chuyªn viªn Vô KÕt cÊu h¹ tÇng vµ ®« thÞ-Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t−; 13. TrÇn ThÞ Néi, Nghiªn cøu viªn chÝnh ViÖn CLPT; 14. §inh C«ng T«n, Nghiªn cøu viªn chÝnh ViÖn CLPT; 15.
NguyÔn V¨n Huy, nghiªn cøu viªn ViÖn CLPT; 16. TrÇn Hµ Nguyªn, nghiªn cøu viªn ViÖn CLPT; 17. NguyÔn ThÞ Hoµng §iÖp, nghiªn cøu viªn, ViÖn CLPT; 18. Lª Thanh B×nh, ViÖn CLPT; 19.
TrÇn Hång Quang, Phã Tr−ëng ban,ViÖn CLPT; 21. NguyÔn V¨n QuyÕt, ViÖn CLPT; 22. NguyÔn ThÞ Xu©n H−¬ng, ViÖn CLPT; 23. TrÇn ThÞ Minh S¬n, ViÖn CLPT; 24.
NguyÔn ThÞ Hoµng §iÖp, ViÖn CLPT; 25. Lª Anh §øc, ViÖn CLPT; 26. TrÇn V¨n Thµnh, ViÖn Khoa häc tù nhiªn vµ c«ng nghÖ quèc gia. ii Bµi tãm t¾t Thùc hiÖn môc tiªu nghiªn cøu lµ ®Ò xuÊt hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p tæng thÓ cã c¨n cø khoa häc cho ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng nh»m ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi, b»ng tiÕp cËn nghiªn cøu tæng thÓ vµ g¾n kÕt c¸c vÊn ®Ò tù nhiªn, m«i tr−êng - kinh tÕ – x· héi – an ninh, quèc phßng, c¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu tæng quan, thùc ®Þa, néi nghiÖp vµ c¸c ph−¬ng ph¸p kh¸c ®Ó gi¶i quyÕt hai nhiÖm vô nghiªn cøu chÝnh lµ (1) Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra ®èi víi vïng T©y Nguyªn trong sö dông tµi nguyªn vµ ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi, (2) §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn.
§Ò tµi ®· chØ ra 6 vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra trong ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng. VÊn ®Ò d©n sè, d©n téc vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi ; (2). Sö dông ®Êt vµ quan hÖ ®Êt ®ai; (3). ThiÕu n−íc ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt; (4).
Rõng ë T©y Nguyªn ®ang bÞ suy gi¶m vÒ diÖn tÝch vµ tr÷ l−îng; (5). Ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ; (6). ChÊt l−îng m«i tr−êng §Ò xuÊt 11 nhãm gi¶i ph¸p tæng thÓ vµ chÝnh s¸ch ®Ó æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi, n©ng cao chÊt l−îng cuéc sèng cña ®ång bµo c¸c d©n téc vïng T©y Nguyªn. §ã lµ: (1) Nhãm gi¶i ph¸p chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ; (2) Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng cña vïng; (3) Tæ chøc l·nh thæ kinh tÕ x· héi vïng; (4) ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p ph¸t ph¸t triÓn nguån nh©n lùc; (5) ChÝnh s¸ch, gi¶i ph¸p ph¸t triÓn khoa häc-c«ng nghÖ; (6) ChÝnh s¸ch, gi¶i ph¸p b¶o vÖ m«i tr−êng; (7) Cñng cè hÖ thèng chÝnh trÞ v÷ng m¹nh tõ c¬ së, kÕt hîp ph¸t triÓn kinh tÕ víi b¶o vÖ quèc phßng an ninh; (8) ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p vÒ tµi chÝnh vµ ®Çu t−; (9) T¨ng c−êng sù phèi hîp, hîp t¸c liªn vïng; (10) Gi¶i ph¸p vÒ quy ho¹ch vµ t¨ng c−êng c«ng t¸c qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ quy ho¹ch; (11) KiÕn nghÞ bæ sung mét sè chÝnh s¸ch ph¸t triÓn trªn mét sè lÜnh vùc vµ (12) §Ò nghÞ Bé Khoa häc vµ c«ng nghÖ cÇn tiÕp tôc chØ ®¹o tËp trung x©y dùng mét ch−¬ng tr×nh nghiªn cøu dµi h¹n träng ®iÓm cña Nhµ n−íc vÒ hÖ thèng nh÷ng gi¶i ph¸p c¬ b¶n, toµn diÖn vµ l©u dµi cho ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng T©y Nguyªn.
iii Môc Lôc Trang Më ®Çu 1 I Sù cÇn thiÕt cña viÖc nghiªn cøu 1 II Mét sè th«ng tin chung cña ®Ò tµi 2 III Môc tiªu vµ nhiÖm vô nghiªn cøu 2 IV T×nh h×nh ho¹t ®éng cña ®Ò tµi 2 V Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 7 VI HiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cña ®Ò tµi 8 PhÇn thø nhÊt Thùc tr¹ng ph¸t triÓn vµ nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®èi víi vïng T©y Nguyªn trong sö dông tµi nguyªn vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi Ch−¬ng I 13 Kh¸i qu¸t ®Æc ®iÓm tù nhiªn vµ tµi nguyªn, kinh tÕ x· héi vïng T©y Nguyªn 1.1 Nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ tù nhiªn vµ tµi nguyªn 13 1.3 Tµi nguyªn khÝ hËu 19 1.5 Thæ nh−ìng vµ tµi nguyªn ®Êt 28 1.6 Tµi nguyªn sinh vËt 33 1.2 D©n sè vµ nguån nh©n lùc 40 1.1 D©n sè vµ gia t¨ng d©n sè 40 1.4 Nguån nh©n lùc 55 iv Trang Ch−¬ng II 61 Thùc tr¹ng khai th¸c vµ sö dông l·nh thæ víi vÊn ®Ò m«i tr−êng d−íi t¸c ®éng cña c¸c chÝnh s¸ch 2.1 C¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn vµ ®Çu t− cho vïng T©y Nguyªn thêi 61 gian qua 2.1 ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn ®èi víi vïng T©y Nguyªn 61 2.2 C¬ cÊu ®Çu t− ®· cã sù chuyÓn dÞch theo h−íng tËp trung h¬n 64 cho c¸c môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi 2.2 Thùc tr¹ng ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vïng 67 2.1 T¨ng tr−ëng kinh tÕ 67 2.2 ChuyÓn dÞch c¬ cÊu trong c¸c ngµnh vµ lÜnh vùc 68 2.3 Thùc tr¹ng ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc x· héi 78 2.1 Giao th«ng vËn t¶i 90 2.3 B−u chÝnh- viÔn th«ng 95 2.4 HiÖn tr¹ng vÒ m«i tr−êng 97 2.1 M«i tr−êng ®« thÞ ë T©y Nguyªn 97 2.2 M«i tr−êng n«ng th«n ë T©y Nguyªn 100 Ch−¬ng III 103 Nh÷ng vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn 3.1 VÊn ®Ò d©n téc, d©n sè vµ c¸c vÊn ®Ò x· héi 103 3.1 VÊn ®Ò s¾c téc vµ t«n gi¸o 103 3.2 Sö dông ®Êt vµ quan hÖ ®Êt ®ai 105 3.3 ThiÕu n−íc ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ phôc vô ®êi sèng d©n sinh 107 3.4 Rõng ë T©y Nguyªn ®ang bÞ suy gi¶m vÒ diÖn tÝch vµ tr÷ l−îng 108 v Trang 3.5 Ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi 112 3.6 ChÊt l−îng m«i tr−êng 113 PhÇn thø hai C¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi Ch−¬ng IV 115 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n bèi c¶nh vµ quan ®iÓm ph¸t triÓn vïng T©y Nguyªn 4.1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n 115 4.1 Quan niÖm vµ b¶n chÊt cña c¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ 115 4.2 TiÕp cËn nghiªn cøu cña ®Ò tµi 115 4.3 Ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®èi víi vïng T©y Nguyªn 116 4.2 Bèi c¶nh ph¸t triÓn cña vïng trong t×nh h×nh míi 121 4.1 Ph¸t triÓn cña khoa häc c«ng nghÖ vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 121 4.2 Xu h−íng ph¸t triÓn hµi hßa gi÷a con ng−êi vµ thiªn nhiªn. 124 Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ m«i tr−êng 4.3 Xu h−íng vÒ chÝnh trÞ, v¨n hãa, x· héi vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn 126 vïng T©y Nguyªn 4.4 Xu h−íng ph¸t triÓn cña TiÓu vïng Mª C«ng më réng 128 4.5 Quan hÖ hîp t¸c trong tam gi¸c ph¸t triÓn vµ hîp t¸c theo c¸c 130 hµnh lang 4.6 Vïng T©y Nguyªn trong ChiÕn l−îc ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi 133 quèc gia 4.3 Quan ®iÓm ph¸t triÓn vïng T©y Nguyªn 137 4.4 Môc tiªu ph¸t triÓn vïng T©y Nguyªn 140 Ch−¬ng V 143 C¸c nhãm gi¶i ph¸p tæng thÓ ph¸t triÓn cña vïng T©y Nguyªn trong t×nh h×nh míi 5.1 Nhãm gi¶i ph¸p tæng thÓ vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ 143 vi Trang 5.1 ChuyÓn dÞch c¬ cÊu ngµnh vµ thµnh phÇn kinh tÕ 143 5.2 C¬ cÊu kinh tÕ ngµnh 144 5.3 C¬ cÊu thµnh phÇn kinh tÕ 148 5.4 C¬ cÊu kinh tÕ l·nh thæ 149 5.2 ChÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn n«ng nghiÖp 150 5.1 Nh÷ng luËn cø khoa häc vµ c¸c gi¶i ph¸p cô thÓ thóc ®Èy chuyÓn 150 ®æi c¬ cÊu n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n ë vïng T©y Nguyªn 5.2 Ph−¬ng h−íng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp vµ n«ng 153 th«n T©y Nguyªn 5.