PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Trong khoảng 5 năm trở lại đây, kinh tế gặp nhiều khó khăn kéo dài ở một số quốc gia và khu vực trên thế giới nhƣng ngành du lịch vẫn phát triển và ít bị ảnh hƣởng so với các ngành tế tế khác. Theo tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO năm 2015 lƣợng du khách quốc tế đạt hơn 1 tỷ lƣợt ngƣời, tăng hơn 4% so với năm trƣớc đó. Lƣợng khách du lịch ra nƣớc ngoài (có nghỉ qua đêm) tăng hơn 50 triệu lƣợt ngƣời.
Năm 2015 cũng là năm thứ sáu liên tiếp lƣợng khách du lịch quốc tế đạt mức tăng trƣởng hàng năm từ 4% trở lên và Du lịch quốc tế đã tiến triển đến một tầm cao mới, đóng góp vào tăng trƣởng kinh tế, tạo việc làm cho nhiều ngƣời ở khắp nơi trên thế giới. Cũng theo UNWTO dự báo khu vực Châu Á-Thái Bình Dƣơng, Châu Mỹ sẽ tăng mạnh nhất với mức tăng là 4-5% trong những năm tiếp theo, tiếp đến là Châu Âu với mức tăng 3,5-4,5%. Trong khi đó, số liệu tƣơng ứng dự kiến của Châu Phi và Trung Đông đều là 2-5%. Do đó, các quốc gia cần tăng cƣờng chính sách để thúc đẩy ngành du lịch tiếp tục tăng trƣởng, bao gồm tăng cƣờng tính bền vững trong hoạt động du lịch (Thu Hƣơng, 2013).
Đối với thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Ban Thƣờng vụ Thành ủy về phát triển ngành du lịch đã khẳng định “Du lịch là ngành kinh tế có tính liên ngành liên vùng, là ngành kinh tế tổng hợp, có giá trị kinh tế cao góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của TP.HCM cụ thể: doanh thu ngành du lịch thành phố bình quân tăng 16,4%, chiếm khoảng 39% doanh thu du lịch cả nƣớc, đóng góp 9% vào tăng trƣởng GRDP” (Thành ủy TP. Trong Chiến lƣợc phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 và Quy hoạch tổng thể phát triển vùng Đông Nam bộ đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 đã xác định phát triển du lịch bền vững (DLBV) gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trƣờng; bảo đảm an ninh, quốc phòng, trật tự an toàn xã hội 2 và Cần Giờ đƣợc xác định là một trong ba trung tâm không gian du lịch của TP. Có rất nhiều đề tài nghiên cứu đến việc phát triển du lịch về Cần Giờ, tuy nhiên chủ yếu đƣa ra các vấn đề về chiến lƣợc, sản phẩm và vấn đề môi trƣờng khi phát triển du lịch, chƣa quan tâm đến việc khai thác các tiềm năng để phục vụ phát triển du lịch sinh thái bền vững để thu hút khách du lịch. Hiện nay, Cần Giờ là địa phƣơng có nhiều tiềm năng nhất để phát triển hoạt động phát triển du lịch sinh thái bền vững của TP.
Du lịch sinh thái bền vững mang lại nguồn kinh tế to lớn, tạo cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho quốc gia cũng nhƣ cộng đồng ngƣời dân địa phƣơng và góp phần bảo vệ môi trƣờng sinh thái, bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên việc khai thác tiềm năng vào phục vụ du lịch tại Cần Giờ chƣa đạt hiệu quả cao do nhiều nguyên nhân nhƣ quy mô đầu tƣ chƣa tƣơng xứng với tiềm năng; quy hoạch chƣa đồng bộ; đội ngũ quản lý chƣa nhận thức đầy đủ về DLST, công tác tổ chức quản lý tại các điểm tài nguyên còn yếu kém, ngƣời dân địa phƣơng chƣa nhận thức tầm quan trọng của mình trong hoạt động DLST tại địa phƣơng (UBND huyện Cần Giờ, 2016). Vấn đề đặt ra là thực trạng khai thác tiềm năng du lịch sinh thái tại Cần Giờ chƣa đi đúng hƣớng và cần có giải pháp đúng đắn trong việc khai thác tiềm năng để phục vụ phát triển DLSTBV tại đây. Đề tài “Giải pháp khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ” đƣợc tác giả nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn trên, nhằm góp phần vào công tác nâng cao và phát triển DLSTBV tại Cần Giờ.
Tuy nhiên, luận văn chỉ giới hạn trong việc đánh giá và phân tích thực trạng khai thác du lịch sinh thái tại đây qua đó đƣa ra giải pháp thiết thực. Mục tiêu của đề tài: 2. Mục tiêu chung: 3 Đƣa ra các giải pháp thiết thực để phát triển DLSTBV tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Mục tiêu cụ thể: -Hệ thống hóa các lý thuyết liên quan đến khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững.
-Đánh giá thực trạng khai thác du lịch sinh thái tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. -Đề xuất định hƣớng và một số giải pháp khai thác tiềm năng phát triển DLSTBV tại khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: 3. Đối tƣợng nghiên cứu: - Đề tài nghiên cứu tiềm năng để phát triển hoạt động DLSTBV tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ.
Từ đó đề xuất ra những giải pháp thiết thực để phát triển hoạt động DLSTBV tại địa bàn nghiên cứu. - Các chủ thể tham gia vào công tác quản lý, khai thác tài nguyên, phát triển hoạt động DLST gồm cơ quan quản lý nhà nƣớc, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng dân cƣ địa phƣơng và khách du lịch đến với Cần Giờ. Phạm vi nghiên cứu: *Về không gian: Phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ giới hạn trên địa bàn huyện Cần Giờ thuộc TP.HCM mà cụ thể hơn là Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. *Về thời gian: Nhóm nghiên cứu thu thập các tài liệu thứ cấp và sơ cấp về tiềm năng và thực trạng phát triển DLST trong giai đoạn 2012 – 2016 và một số tài liệu sơ cấp đƣợc thu thập từ tháng 4 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017.
Các nội dung định hƣớng và một số giải pháp phát triển du lịch sinh thái tại Cần Giờ đƣợc đề xuất cho giai đoạn đến năm 2025. Tổng quan tài liệu nghiên cứu: 4 4. Tài liệu nƣớc ngoài: - Đã có nhiều công trình nghiên cứu về du lịch sinh thái theo hƣớng bền vững trên thế giới. Một số nghiên cứu có thể kể đến nhƣ: Trong nghiên cứu: "Du lịch sinh thái - cân bằng các mục tiêu kinh tế, môi trường và xã hội trong khuôn khổ đạo đức" Pamela A.
Wight (1997) đã đƣa ra những nguyên tắc cơ bản làm nền tảng phát triển DLST bền vững, trong đó 3 nhóm mục tiêu về kinh tế, xã hội, môi trƣờng đƣợc coi là có tầm quan trọng nhƣ nhau, phải đƣợc giải quyết một cách cân đối để đạt đƣợc sự phát triển bền vững, bao gồm: Kinh tế cộng đồng; Bảo tồn hợp lý; Kết hợp kinh tế với môi trường. Các mục tiêu kinh tế Các mục tiêu xã hội - Lợi ích kinh tế của Kết hợp kinh tế - Lợi ích cộng đồng người dân với môi - Sự tham gia KHH, - Lợi ích của doanh trường giáo dục và việc nghiệp của các ngành làm DLST - Không làm cạn kiệt nguồn lực Bảo tồn một bền vững - Thừa nhận giá trị cách hợp lý nguồn tài nguyên Các mục tiêu môi trường Biểu đồ 1. Mô hình của Pamela A. Wight về các nguyên tắc và giá trị du lịch sinh thái bền vững Trong nghiên cứu của Hill (2011) “Du lịch sinh thái ở khu vực Amazon Peru sự kết hợp giữa du lịch, bảo tồn và phát triển cộng đồng”: đã đề xuất một số nguyên tắc chủ yếu nhằm đạt đƣợc thành công trong quá trình phát triển du lịch sinh thái bền vững ở khu vực rừng nhiệt đới.
Cụ thể, những nguyên tắc đó là tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch sinh thái, trao đổi nhận thức giữa cộng đồng và ngƣời điều hành tour du lịch, đồng quản lý tài nguyên rừng, kết hợp đào tạo và du lịch, giảm thiểu ảnh hƣởng của hoạt 5 động du lịch tới môi trƣờng và hệ sinh thái. Nghiên cứu này nhấn mạnh mối quan hệ giữa du lịch sinh thái, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển cộng đồng địa phƣơng. Bhuiyan và đồng sự (2011) “Vai trò của chính phủ trong phát triển du lịch sinh thái”: nghiên cứu điểm ở khu vực kinh tế duyên hải đã khẳng định sự can thiệp của Chính phủ là rất cần thiết đối với các quốc gia đang phát triển trong việc lập kế hoạch và xúc tiến hoạt động du lịch sinh thái. Cụ thể, ở Malaysia, sự can thiệp chủ yếu của Chính phủ trong lĩnh vực phát triển du lịch sinh thái là phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, thúc đẩy khả năng tiếp cận du lịch, đào tạo, xúc tiến du lịch, phát triển du lịch bền vững.
Nghiên cứu cũng đề xuất Chính phủ nên xây dựng một kế hoạch hành động du lịch sinh thái bền vững, xây dựng năng lực thể chế, đầu tƣ cho các dự án du lịch sinh thái ở các khu rừng đặc dụng, phát triển nguồn nhân lực…Đặc biệt, Chính phủ nên đảm bảo lợi ích kinh tế, xã hội, văn hóa và sinh thái của cộng đồng địa phƣơng thông qua việc tham gia phát triển DLST bền vững. Chase và đồng sự (1998) cũng áp dụng phƣơng pháp tƣơng tự “Cầu về du lịch sinh thái và nguyên tắc phân biệt giá trong thu phí vào cổng vƣờn quốc gia ở Costa Rica”. Tuy nhiên, Chase và đồng sự không chỉ đề xuất khung mức bằng lòng chi trả mà còn xây dựng đƣợc hàm cầu về du lịch sinh thái đối với vƣờn quốc gia và đánh giá đƣợc độ co giãn của cầu theo thu nhập. Trên cơ sở đó, nghiên cứu tính toán mức phí nhằm tối đa hóa doanh thu và phân tích ứng dụng của nguyên tắc phân biệt giá đối với quản lý du lịch sinh thái trong vƣờn quốc gia.
Tác giả cũng kết luận mức phí vào cổng hiện hành không phản ánh chính xác mức bằng lòng chi trả của du khách. Ozcan và đồng sự (2009) “Tiềm năng du lịch sinh thái và quản lý du lịch sinh thái ở hạ lƣu sông Kavak (Thổ Nhĩ Kỳ)”: nhận thấy rằng cần phải thực hiện một hệ thống các giải pháp để có thể phát huy tối đa tiềm năng du lịch sinh thái. Các giải pháp đó bao gồm xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch 6 sinh thái đáp ứng nhu cầu của du khách, thực hiện các biện pháp ngăn ngừa tác động tiêu cực của hoạt động du lịch sinh thái tới bảo tồn chim hoang dã, đồng thời đặt những biển quảng bá thông tin về tính đặc hữu của loài chim trong khu bảo tồn.
