Luận văn thạc sĩ về phát triển du lịch sinh thái bền vững tại khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ, TP.HCM

Tổng hợp kiến thức Giải pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần ..., tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong môi

• Tác giả: Vũ Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quyết Thắng
• Trường học: Đại học Công nghệ TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành
• Đề tài: Giải Pháp Khai Thác Tiềm Năng Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững Tại Khu Dự Trữ Sinh Quyển Cần Giờ - Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Mục tiêu chung
• Mục tiêu cụ thể
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• Tài liệu nước ngoài
• Tài liệu trong nước
• Điều mới của luận văn
• Phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp thu thập số liệu
• Phương pháp chuyên gia
• Phương pháp Phân tích – Tổng hợp
• Phương pháp thống kê mô tả
• Phương pháp nghiên cứu thực địa
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DU LỊCH SINH THÁI
• 1.1. Khái niệm du lịch sinh thái
• 1.2. Các đặc trưng của du lịch sinh thái
• 1.3. Các loại hình du lịch sinh thái
• 1.4. Vấn đề khai thác tiềm năng du lịch sinh thái
• 1.4.1. Các khái niệm về tiềm năng du lịch, tài nguyên thiên nhiên
• 1.4.2. Phân loại tài nguyên du lịch, tài nguyên thiên nhiên
• 1.4.3. Tiềm năng du lịch sinh thái
• 1.4.4. Đánh giá tiềm năng du lịch sinh thái
• 1.5. Phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững
• 1.5.1. Khái niệm và các nguyên tắc phát triển du lịch bền vững
• 1.5.2. Du lịch sinh thái và phát triển bền vững
• 1.5.3. Ý nghĩa của việc nghiên cứu du lịch sinh thái và phát triển du lịch bền vững
• 1.5.4. Vai trò của phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững
• 1.6.1. Yếu tố tài nguyên
• 1.6.1.1. Tài nguyên DLST là yếu tố quan trọng trong việc thu hút khách du lịch
• 1.6.2. Nhóm yếu tố liên quan đến công tác quản lý, tổ chức du lịch sinh thái
• 1.6.3. Yếu tố liên quan đến du khách
• 1.6.4. Nhóm các yếu tố khác
• 1.7. Kinh nghiệm về khai thác tiềm năng và phát triển du lịch sinh thái bền vững ở Việt Nam và trên thế giới
• 1.7.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới
• 1.7.1.1. Tại Bali – Indonesia
• 1.7.2. Nghiên cứu một vài mô hình DLST trong nước
• 1.7.3. Những bài học kinh nghiệm trong khai thác tiềm năng du lịch sinh thái bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI TẠI KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN CẦN GIỜ
• 2.1. Khái quát về Cần Giờ
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.3. Điều kiện xã hội
• 2.2. Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững của Cần Giờ
• 2.2.1. Tài nguyên du lịch sinh thái tự nhiên
• 2.2.2. Tài nguyên du lịch sinh thái nhân văn
• 2.3. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái tại khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ
• 2.3.1. Thực trạng về khai thác khách tại Cần Giờ
• 2.3.2. Thực trạng về cơ sở vật chất phục vụ du lịch sinh thái
• 2.3.3. Thực trạng về nguồn nhân lực tham gia hoạt động Du lịch sinh thái tại Cần Giờ
• 2.3.4. Thực trạng về công tác tuyên truyền và quảng bá du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ
• 2.3.5. Đánh giá công tác bảo vệ môi trường và giáo dục cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHAI THÁC TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI BỀN VỮNG TẠI KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN CẦN GIỜ
• 3.1. Định hướng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ
• 3.2. Một số giải pháp về khai thác tài nguyên phục vụ cho du lịch sinh thái bền vững
• 3.2.1. Giải pháp về khai thác tài nguyên phục vụ cho du lịch sinh thái bền vững
• 3.2.2. Giải pháp về cơ sở vật chất phục vụ du lịch sinh thái bền vững
• 3.2.3. Giải pháp về công tác tuyên truyền, vận động
• 3.2.4. Giải pháp về công tác xúc tiến, quảng bá
• 3.2.5. Đa dạng hóa sản phẩm du lịch
• 3.3. Các mặt công tác khác
• 3.3.1. Công tác quản lý nhà nước về du lịch tại địa phương
• 3.3.2. Công tác đảm bảo môi trường kinh doanh dịch vụ du lịch
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Đối với Ủy ban nhân dân thành phố
• Đối với các Sở Ban ngành thành phố
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về du lịch sinh thái tại Cần Giờ

Du lịch sinh thái tại Cần Giờ, TP.HCM, là một lĩnh vực đang được chú trọng phát triển nhằm khai thác tiềm năng tự nhiên và văn hóa của khu vực này. Du lịch sinh thái không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ môi trường. Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ với hệ sinh thái phong phú, bao gồm rừng ngập mặn và các loài động thực vật đa dạng, là một trong những điểm đến lý tưởng cho loại hình du lịch này. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại cho thấy hoạt động du lịch tại đây chưa được khai thác hiệu quả, với lượng khách và doanh thu chưa tương xứng với tiềm năng. Việc phát triển du lịch bền vững tại Cần Giờ cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và thu hút du khách.

1.1. Tầm quan trọng của du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ môi trường. Nó không chỉ tạo ra việc làm cho người dân địa phương mà còn nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Theo nghiên cứu, du lịch sinh thái có thể giúp tăng cường tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân văn, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững. Cần Giờ, với vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú, có khả năng trở thành một điểm đến hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự đầu tư và quản lý hiệu quả từ các cơ quan chức năng.

II. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái tại Cần Giờ

Thực trạng phát triển du lịch sinh thái tại Cần Giờ hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù khu vực này có nhiều tiềm năng, nhưng việc khai thác tài nguyên vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Lượng khách du lịch đến Cần Giờ vẫn còn hạn chế, doanh thu từ du lịch chưa tương xứng với tiềm năng. Các cơ sở vật chất phục vụ du lịch còn thiếu và chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách. Hơn nữa, công tác quảng bá du lịch cũng chưa được chú trọng, dẫn đến việc nhiều du khách chưa biết đến Cần Giờ như một điểm đến du lịch hấp dẫn. Để phát triển du lịch bền vững, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện tình hình hiện tại.

2.1. Đánh giá thực trạng khai thác tài nguyên

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên tại Cần Giờ hiện nay còn nhiều hạn chế. Các hoạt động du lịch chưa được tổ chức một cách bài bản, dẫn đến việc sử dụng tài nguyên không hiệu quả. Nhiều khu vực vẫn chưa được khai thác để phục vụ cho du lịch sinh thái, trong khi đó, các hoạt động du lịch hiện tại chủ yếu tập trung vào các điểm du lịch nổi tiếng mà chưa chú trọng đến việc phát triển các sản phẩm du lịch mới. Điều này không chỉ làm giảm sức hấp dẫn của Cần Giờ mà còn ảnh hưởng đến bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ môi trường. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương để xây dựng các sản phẩm du lịch đa dạng và bền vững.

III. Giải pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ

Để phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường công tác quản lý nhà nước về du lịch, đảm bảo các hoạt động du lịch diễn ra trong khuôn khổ pháp luật và bảo vệ môi trường. Thứ hai, cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm của du khách. Thứ ba, việc quảng bá du lịch cần được chú trọng hơn, sử dụng các kênh truyền thông hiện đại để giới thiệu về Cần Giờ đến với du khách. Cuối cùng, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong việc phát triển du lịch, từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Định hướng phát triển du lịch sinh thái

Định hướng phát triển du lịch sinh thái tại Cần Giờ cần tập trung vào việc bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên thiên nhiên. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch gắn liền với hệ sinh thái và văn hóa địa phương, từ đó thu hút du khách đến với Cần Giờ. Việc phát triển các tour du lịch sinh thái, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm thực tế sẽ giúp du khách hiểu rõ hơn về giá trị của thiên nhiên và văn hóa địa phương. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, từ đó nâng cao ý thức của người dân trong việc tham gia vào hoạt động du lịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa và du lịch hàng đầu của cả nước, nơi ngành du lịch đạt tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân 16,4% mỗi năm, đóng góp tới 39% vào tổng doanh thu du lịch toàn quốc và chiếm khoảng 9% tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP). Cùng với xu hướng toàn cầu khi lượng du khách quốc tế vượt mốc 1 tỷ lượt người và đạt mức tăng trưởng ổn định trên 4,0% mỗi năm theo báo cáo của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), nhu cầu trải nghiệm du lịch sinh thái gắn liền với thiên nhiên nguyên sơ ngày càng gia tăng mạnh mẽ.

Trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam và Quy hoạch tổng thể vùng Đông Nam Bộ tầm nhìn đến năm 2030, huyện Cần Giờ được định vị là một trong ba trung tâm không gian du lịch trọng điểm của thành phố. Sở hữu Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên tại Việt Nam được UNESCO công nhận với diện tích rừng ngập mặn rộng lớn, Cần Giờ nắm giữ vị trí chiến lược và tài nguyên vô giá để phát triển các loại hình du lịch sinh thái bền vững.

Tuy nhiên, thực tế khai thác du lịch tại Cần Giờ giai đoạn 2012 - 2016 cho thấy hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Tỷ lệ khách lưu trú qua đêm chỉ chiếm khoảng 15% đến 20%, chi tiêu bình quân của du khách còn thấp và các sản phẩm du lịch chủ yếu mang tính tự phát, thiếu chiều sâu. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm được đặt ra là phân tích toàn diện thực trạng, nhận diện các điểm nghẽn trong khai thác tài nguyên và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ. Luận văn hướng đến mục tiêu thiết lập định hướng khai thác tiềm năng đến năm 2025, tạo bước chuyển biến đột phá để du lịch sinh thái Cần Giờ vừa tối đa hóa lợi ích kinh tế - xã hội, vừa bảo tồn nghiêm ngặt hệ sinh thái rừng ngập mặn và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên mô hình ba trụ cột về du lịch sinh thái bền vững của Pamela A. Wight (1997), trong đó khẳng định sự cân bằng tuyệt đối giữa ba mục tiêu: kinh tế cộng đồng, bảo tồn môi trường hợp lý và kết hợp hài hòa lợi ích doanh nghiệp với giáo dục sinh thái. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng khung lý thuyết và định nghĩa chuẩn hóa của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cùng 10 nguyên tắc phát triển du lịch bền vững do Tổng cục Du lịch Việt Nam công bố năm 2017.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Du lịch sinh thái (loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, có trách nhiệm, gắn với bảo tồn và nâng cao phúc lợi người dân bản địa); Phát triển du lịch bền vững (phương thức thỏa mãn nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến tài nguyên của thế hệ tương lai); Sức chứa du lịch (Instantaneous Carrying Capacity - CPI), được tính toán theo công thức $CPI = AR / a$ (trong đó $AR$ là diện tích khu vực, $a$ là tiêu chuẩn không gian tối thiểu trên một du khách, ví dụ tiêu chuẩn nghỉ dưỡng biển là 30-40 m2/người, dã ngoại sinh thái là 100-200 m2/người).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy và giá trị thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập và xử lý các chuỗi số liệu thống kê giai đoạn 2012 - 2016 từ Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh, Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, Viện Địa lý Tài nguyên và Ủy ban nhân dân huyện Cần Giờ.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp và Cỡ mẫu: Khảo sát thực địa được thực hiện từ tháng 4/2017 đến tháng 7/2017 với cỡ mẫu chính thức gồm 232 phiếu điều tra hợp lệ từ du khách đang trải nghiệm tại các điểm du lịch trọng điểm như Khu du lịch Vàm Sát, Khu du lịch Dần Xây và Bãi biển 30/4. Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn chuyên sâu 15 chuyên gia quản lý nhà nước, đại diện doanh nghiệp lữ hành và ban quản trị các khu du lịch sinh thái.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp thuận tiện tại các điểm đến thực tế, giúp phản ánh chân thực cơ cấu du khách theo độ tuổi, giới tính, thu nhập và hành vi tiêu dùng.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả nhằm tổng hợp các chỉ số tài chính, lượng khách và cơ sở lưu trú; kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp chuyên gia để kiểm chứng các nhận định định tính, từ đó xác lập các mô hình dự báo khoa học cho giai đoạn phát triển đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực chứng từ nguồn thứ cấp và khảo sát 232 du khách đã chỉ ra bốn phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, tài nguyên du lịch sinh thái tự nhiên và nhân văn của Cần Giờ vô cùng đa dạng nhưng phân bổ khai thác chưa đồng đều. Huyện sở hữu hơn 33.000 ha rừng ngập mặn tái sinh, hệ thống kênh rạch chằng chịt, bãi biển dài hơn 20 km cùng di tích lịch sử Chiến khu Rừng Sác và Lễ hội Nghinh Ông (Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia). Tuy nhiên, hoạt động khai thác du lịch hiện chỉ tập trung chủ yếu ở khoảng 20% diện tích có hạ tầng tiếp cận, khiến hơn 80% tiềm năng vùng đệm chưa được đưa vào chuỗi giá trị du lịch.

Thứ hai, cơ cấu lưu trú và mức độ chi tiêu của khách du lịch còn rất hạn chế. Lượng du khách đến Cần Giờ tăng trưởng bình quân khoảng 10-12% mỗi năm trong giai đoạn 2012 - 2016, nhưng tỷ lệ khách đi về trong ngày chiếm tới hơn 75%. Thời gian lưu trú bình quân chỉ đạt 1,2 ngày/khách. Mức chi tiêu trung bình của một khách nội địa ước tính chỉ dao động từ 300.000 đến 500.000 VNĐ/ngày, chủ yếu dành cho dịch vụ ăn uống hải sản và vé tham quan cơ bản, hoàn toàn thiếu vắng các dịch vụ giải trí sinh thái cao cấp và mua sắm quà lưu niệm đặc trưng.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng du lịch và khả năng tiếp cận điểm đến là rào cản lớn nhất. Tính đến đầu năm 2017, toàn huyện chỉ có khoảng 32 cơ sở lưu trú với quy mô nhỏ lẻ, đa phần là nhà nghỉ bình dân chưa được xếp hạng sao đạt chuẩn quốc tế. Hệ thống giao thông phụ thuộc độc đạo vào tuyến đường Rừng Sác và điểm nghẽn phà Bình Khánh, làm kéo dài thời gian di chuyển từ trung tâm thành phố lên tới 60-90 phút cho quãng đường hơn 50 km, gây tâm lý e ngại cho khách du lịch.

Thứ tư, nguồn nhân lực và sự tham gia của cộng đồng bản địa còn mang tính tự phát. Tỷ lệ lao động du lịch trực tiếp được đào tạo chuyên môn bài bản dưới 35%, phần lớn hướng dẫn viên thiếu chứng chỉ chuyên ngành du lịch sinh thái và kỹ năng diễn giải môi trường. Tỷ lệ người dân địa phương tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch chỉ chiếm khoảng 22%, chủ yếu làm các công việc thời vụ thu nhập bấp bênh.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua các bảng tổng hợp cơ cấu du khách và biểu đồ tăng trưởng doanh thu giai đoạn 2012 - 2016, có thể thấy rõ độ lệch lớn giữa tốc độ tăng trưởng lượt khách và tốc độ tăng trưởng doanh thu thực tế. Nguyên nhân gốc rễ xuất phát từ việc quy hoạch sản phẩm còn trùng lặp, thiếu các sản phẩm du lịch sinh thái chuyên sâu như du lịch nghiên cứu khoa học, khám phá đời sống rừng ngập mặn ban đêm, hay trải nghiệm nông nghiệp sinh thái nhà vườn tại xã Long Hòa và Lý Nhơn.

So sánh với mô hình thành công của Bali (Indonesia) trong việc huy động cộng đồng tham gia bảo tồn văn hóa và du lịch, hay chính sách quản lý du lịch có trách nhiệm tại các vườn quốc gia của Thái Lan, Cần Giờ còn thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế rõ ràng với người dân địa phương. Hơn nữa, tác động của biến đổi khí hậu với mức tăng nhiệt độ khoảng 0,1°C mỗi thập niên và nguy cơ nước biển dâng đang đe dọa trực tiếp các công trình di tích ven biển cũng như hệ sinh thái thủy sinh, đòi hỏi công tác quản trị sức chứa (CPI) phải được kích hoạt ngay lập tức để ngăn chặn nguy cơ quá tải cục bộ tại các điểm nhạy cảm sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược thực hiện từ nay đến năm 2025:

Thứ nhất, tái định vị và đa dạng hóa sản phẩm du lịch sinh thái đặc thù. Doanh nghiệp lữ hành cần phối hợp với Ban Quản lý Rừng phòng hộ Cần Giờ thiết kế các tour du lịch sinh thái trải nghiệm cao cấp như: tuyến du lịch đường thủy tầm trung từ bến Bạch Đằng đi Cần Giờ, tour giáo dục môi trường chuyên đề cho học sinh - sinh viên, và chuỗi homestay sinh thái nhà vườn đạt chuẩn. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ khách lưu trú qua đêm từ 20% lên mức trên 40% và tăng mức chi tiêu bình quân của du khách lên ít nhất 50% vào năm 2025.

Thứ hai, đẩy nhanh tiến độ hiện đại hóa kết cấu hạ tầng giao thông và dịch vụ du lịch. Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cùng Sở Giao thông Vận tải cần ưu tiên triển khai dự án cầu Cần Giờ thay thế phà Bình Khánh, kết hợp nâng cấp hệ thống bến thủy nội địa tại Vàm Sát, Dần Xây và Cần Thạnh. Đồng thời, thu hút đầu tư xây dựng ít nhất 2 đến 3 khu nghỉ dưỡng sinh thái thân thiện với môi trường (Eco-resort) đạt tiêu chuẩn 4-5 sao, tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn mật độ xây dựng và xử lý nước thải 100% trước khi xả ra tự nhiên.

Thứ ba, chuẩn hóa nguồn nhân lực và phát triển mô hình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng (CBET). Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh và chính quyền huyện Cần Giờ cần tổ chức các lớp đào tạo nghiệp vụ lữ hành, kỹ năng diễn giải môi trường và ngoại ngữ cho cư dân địa phương. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn đạt 70% vào năm 2023, tạo sinh kế bền vững cho hơn 1.500 hộ dân bản địa tham gia vào các hoạt động cung cấp dịch vụ ăn uống, chèo thuyền và làm quà lưu niệm thủ công.

Thứ tư, thiết lập hệ thống giám sát sức chứa sinh thái và ứng phó biến đổi khí hậu. Ban Quản lý Khu Dự trữ sinh quyển cần ứng dụng công nghệ để kiểm soát giới hạn sức chứa CPI tại các điểm nhạy cảm, duy trì tiêu chuẩn không gian tối thiểu từ 100-200 m2/khách dã ngoại. Tăng cường tuyên truyền bảo vệ môi trường, kiểm soát 100% rác thải nhựa tại các điểm du lịch ven biển và tích hợp kịch bản nước biển dâng vào quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng du lịch dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, là tài liệu tham khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và Nhà hoạch định chính sách: Lãnh đạo Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh, Ủy ban nhân dân huyện Cần Giờ và Sở Tài nguyên và Môi trường có thể sử dụng các số liệu thực chứng và khung giải pháp của đề tài để xây dựng quy hoạch không gian du lịch, đề án phát triển kinh tế ban đêm và chính sách hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái cộng đồng.
• Doanh nghiệp lữ hành và Nhà đầu tư du lịch: Các công ty du lịch trong và ngoài nước có cơ sở dữ liệu xác thực về thị hiếu, hành vi và mức sẵn lòng chi trả của 232 du khách, từ đó thiết kế các tour du lịch sinh thái mới lạ, định giá dịch vụ chuẩn xác và xây dựng chiến lược xúc tiến thương hiệu hiệu quả.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Du lịch: Cung cấp nguồn học liệu phong phú về phương pháp tiếp cận đánh giá tài nguyên, mô hình cân bằng ba trụ cột của Pamela A. Wight và ứng dụng công thức tính sức chứa du lịch (CPI) trong một nghiên cứu điển hình tại Việt Nam.
• Ban Quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Cung cấp bài học kinh nghiệm thực tiễn về việc giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học, quản trị điểm đến có trách nhiệm và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư bản địa.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiềm năng nổi bật nhất của Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ trong phát triển du lịch sinh thái là gì? Cần Giờ sở hữu hơn 33.000 ha rừng ngập mặn phục hồi nguyên vẹn với hệ động thực vật phong phú, nằm liền kề đô thị hơn 10 triệu dân. Đây là lợi thế cạnh tranh tuyệt đối giúp địa phương phát triển các tour du lịch sinh thái đường sông, nghiên cứu khoa học và dã ngoại trong ngày chỉ với khoảng 60 phút di chuyển.

2. Đâu là điểm nghẽn lớn nhất kìm hãm sự bứt phá của du lịch Cần Giờ? Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở hạ tầng kết nối giao thông phụ thuộc vào phà Bình Khánh và sự thiếu hụt cơ sở lưu trú cao cấp. Hơn 75% du khách chỉ tham quan trong ngày, chi tiêu bình quân dưới 500.000 VNĐ/người, khiến doanh thu du lịch chưa tương xứng với quy mô tài nguyên hiện có.

3. Làm thế nào để cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn rừng ngập mặn? Cần áp dụng nghiêm ngặt mô hình ba trụ cột của Pamela A. Wight và công thức tính sức chứa du lịch CPI, giới hạn lượng khách dã ngoại ở mức 100-200 m2/người. Mọi dự án xây dựng phải đảm bảo đánh giá tác động môi trường, bảo vệ 100% diện tích rừng lõi và xử lý triệt để nước thải sinh hoạt.

4. Mô hình du lịch cộng đồng mang lại lợi ích cụ thể gì cho người dân Cần Giờ? Du lịch cộng đồng giúp chuyển đổi sinh kế cho hàng nghìn hộ dân từ đánh bắt, nuôi trồng tự phát sang cung ứng dịch vụ homestay, ẩm thực và hướng dẫn trải nghiệm. Mô hình này giúp nâng cao thu nhập của cư dân bản địa từ 30% đến 50%, đồng thời nâng cao ý thức tự giác bảo vệ tài nguyên rừng ngập mặn.

5. Luận văn đề xuất các mốc lộ trình nào để hiện thực hóa các giải pháp phát triển? Lộ trình được chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn 2018 - 2022 tập trung chuẩn hóa sản phẩm du lịch đường thủy, đào tạo nhân lực đạt 70% có chuyên môn; Giai đoạn 2022 - 2025 hoàn thiện hạ tầng cầu Cần Giờ, đưa vào vận hành các khu nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp và nâng tỷ lệ khách lưu trú lên trên 40%.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, mang lại những giá trị cốt lõi sau:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về du lịch sinh thái bền vững, xác lập khung phân tích dựa trên mô hình Pamela A. Wight và 10 nguyên tắc du lịch bền vững của Tổng cục Du lịch Việt Nam.
• Đánh giá chân thực thực trạng khai thác du lịch tại Cần Giờ thông qua khảo sát 232 du khách và chuỗi số liệu 2012 - 2016, nhận diện chính xác 4 điểm nghẽn về hạ tầng, sản phẩm, nhân lực và sự tham gia của cộng đồng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, gắn liền với các mốc thời gian cụ thể và phân công trách nhiệm rõ ràng cho các bên liên quan.
• Xác định lộ trình phát triển du lịch sinh thái Cần Giờ đến năm 2025 theo hướng bền vững, thích ứng chủ động với biến đổi khí hậu và tối ưu hóa lợi ích kinh tế cho người dân địa phương.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học và thực tiễn giá trị cho công tác đào tạo, nghiên cứu và quản trị điểm đến du lịch sinh thái tại Việt Nam.

Kính mời các nhà quản lý, doanh nghiệp lữ hành và các nhà nghiên cứu cùng khai thác, ứng dụng các phát hiện từ luận văn để đưa du lịch sinh thái Cần Giờ vươn tầm trở thành điểm đến sinh thái xanh kiểu mẫu của khu vực!

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Trong khoảng 5 năm trở lại đây, kinh tế gặp nhiều khó khăn kéo dài ở một số quốc gia và khu vực trên thế giới nhƣng ngành du lịch vẫn phát triển và ít bị ảnh hƣởng so với các ngành tế tế khác. Theo tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO năm 2015 lƣợng du khách quốc tế đạt hơn 1 tỷ lƣợt ngƣời, tăng hơn 4% so với năm trƣớc đó. Lƣợng khách du lịch ra nƣớc ngoài (có nghỉ qua đêm) tăng hơn 50 triệu lƣợt ngƣời.

Năm 2015 cũng là năm thứ sáu liên tiếp lƣợng khách du lịch quốc tế đạt mức tăng trƣởng hàng năm từ 4% trở lên và Du lịch quốc tế đã tiến triển đến một tầm cao mới, đóng góp vào tăng trƣởng kinh tế, tạo việc làm cho nhiều ngƣời ở khắp nơi trên thế giới. Cũng theo UNWTO dự báo khu vực Châu Á-Thái Bình Dƣơng, Châu Mỹ sẽ tăng mạnh nhất với mức tăng là 4-5% trong những năm tiếp theo, tiếp đến là Châu Âu với mức tăng 3,5-4,5%. Trong khi đó, số liệu tƣơng ứng dự kiến của Châu Phi và Trung Đông đều là 2-5%. Do đó, các quốc gia cần tăng cƣờng chính sách để thúc đẩy ngành du lịch tiếp tục tăng trƣởng, bao gồm tăng cƣờng tính bền vững trong hoạt động du lịch (Thu Hƣơng, 2013).

Đối với thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Ban Thƣờng vụ Thành ủy về phát triển ngành du lịch đã khẳng định “Du lịch là ngành kinh tế có tính liên ngành liên vùng, là ngành kinh tế tổng hợp, có giá trị kinh tế cao góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của TP.HCM cụ thể: doanh thu ngành du lịch thành phố bình quân tăng 16,4%, chiếm khoảng 39% doanh thu du lịch cả nƣớc, đóng góp 9% vào tăng trƣởng GRDP” (Thành ủy TP. Trong Chiến lƣợc phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 và Quy hoạch tổng thể phát triển vùng Đông Nam bộ đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 đã xác định phát triển du lịch bền vững (DLBV) gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trƣờng; bảo đảm an ninh, quốc phòng, trật tự an toàn xã hội 2 và Cần Giờ đƣợc xác định là một trong ba trung tâm không gian du lịch của TP. Có rất nhiều đề tài nghiên cứu đến việc phát triển du lịch về Cần Giờ, tuy nhiên chủ yếu đƣa ra các vấn đề về chiến lƣợc, sản phẩm và vấn đề môi trƣờng khi phát triển du lịch, chƣa quan tâm đến việc khai thác các tiềm năng để phục vụ phát triển du lịch sinh thái bền vững để thu hút khách du lịch. Hiện nay, Cần Giờ là địa phƣơng có nhiều tiềm năng nhất để phát triển hoạt động phát triển du lịch sinh thái bền vững của TP.

Du lịch sinh thái bền vững mang lại nguồn kinh tế to lớn, tạo cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho quốc gia cũng nhƣ cộng đồng ngƣời dân địa phƣơng và góp phần bảo vệ môi trƣờng sinh thái, bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên việc khai thác tiềm năng vào phục vụ du lịch tại Cần Giờ chƣa đạt hiệu quả cao do nhiều nguyên nhân nhƣ quy mô đầu tƣ chƣa tƣơng xứng với tiềm năng; quy hoạch chƣa đồng bộ; đội ngũ quản lý chƣa nhận thức đầy đủ về DLST, công tác tổ chức quản lý tại các điểm tài nguyên còn yếu kém, ngƣời dân địa phƣơng chƣa nhận thức tầm quan trọng của mình trong hoạt động DLST tại địa phƣơng (UBND huyện Cần Giờ, 2016). Vấn đề đặt ra là thực trạng khai thác tiềm năng du lịch sinh thái tại Cần Giờ chƣa đi đúng hƣớng và cần có giải pháp đúng đắn trong việc khai thác tiềm năng để phục vụ phát triển DLSTBV tại đây. Đề tài “Giải pháp khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ” đƣợc tác giả nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn trên, nhằm góp phần vào công tác nâng cao và phát triển DLSTBV tại Cần Giờ.

Tuy nhiên, luận văn chỉ giới hạn trong việc đánh giá và phân tích thực trạng khai thác du lịch sinh thái tại đây qua đó đƣa ra giải pháp thiết thực. Mục tiêu của đề tài: 2. Mục tiêu chung: 3 Đƣa ra các giải pháp thiết thực để phát triển DLSTBV tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Mục tiêu cụ thể: -Hệ thống hóa các lý thuyết liên quan đến khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững.

-Đánh giá thực trạng khai thác du lịch sinh thái tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. -Đề xuất định hƣớng và một số giải pháp khai thác tiềm năng phát triển DLSTBV tại khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: 3. Đối tƣợng nghiên cứu: - Đề tài nghiên cứu tiềm năng để phát triển hoạt động DLSTBV tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ.

Từ đó đề xuất ra những giải pháp thiết thực để phát triển hoạt động DLSTBV tại địa bàn nghiên cứu. - Các chủ thể tham gia vào công tác quản lý, khai thác tài nguyên, phát triển hoạt động DLST gồm cơ quan quản lý nhà nƣớc, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng dân cƣ địa phƣơng và khách du lịch đến với Cần Giờ. Phạm vi nghiên cứu: *Về không gian: Phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ giới hạn trên địa bàn huyện Cần Giờ thuộc TP.HCM mà cụ thể hơn là Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. *Về thời gian: Nhóm nghiên cứu thu thập các tài liệu thứ cấp và sơ cấp về tiềm năng và thực trạng phát triển DLST trong giai đoạn 2012 – 2016 và một số tài liệu sơ cấp đƣợc thu thập từ tháng 4 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017.

Các nội dung định hƣớng và một số giải pháp phát triển du lịch sinh thái tại Cần Giờ đƣợc đề xuất cho giai đoạn đến năm 2025. Tổng quan tài liệu nghiên cứu: 4 4. Tài liệu nƣớc ngoài: - Đã có nhiều công trình nghiên cứu về du lịch sinh thái theo hƣớng bền vững trên thế giới. Một số nghiên cứu có thể kể đến nhƣ: Trong nghiên cứu: "Du lịch sinh thái - cân bằng các mục tiêu kinh tế, môi trường và xã hội trong khuôn khổ đạo đức" Pamela A.

Wight (1997) đã đƣa ra những nguyên tắc cơ bản làm nền tảng phát triển DLST bền vững, trong đó 3 nhóm mục tiêu về kinh tế, xã hội, môi trƣờng đƣợc coi là có tầm quan trọng nhƣ nhau, phải đƣợc giải quyết một cách cân đối để đạt đƣợc sự phát triển bền vững, bao gồm: Kinh tế cộng đồng; Bảo tồn hợp lý; Kết hợp kinh tế với môi trường. Các mục tiêu kinh tế Các mục tiêu xã hội - Lợi ích kinh tế của Kết hợp kinh tế - Lợi ích cộng đồng người dân với môi - Sự tham gia KHH, - Lợi ích của doanh trường giáo dục và việc nghiệp của các ngành làm DLST - Không làm cạn kiệt nguồn lực Bảo tồn một bền vững - Thừa nhận giá trị cách hợp lý nguồn tài nguyên Các mục tiêu môi trường Biểu đồ 1. Mô hình của Pamela A. Wight về các nguyên tắc và giá trị du lịch sinh thái bền vững Trong nghiên cứu của Hill (2011) “Du lịch sinh thái ở khu vực Amazon Peru sự kết hợp giữa du lịch, bảo tồn và phát triển cộng đồng”: đã đề xuất một số nguyên tắc chủ yếu nhằm đạt đƣợc thành công trong quá trình phát triển du lịch sinh thái bền vững ở khu vực rừng nhiệt đới.

Cụ thể, những nguyên tắc đó là tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch sinh thái, trao đổi nhận thức giữa cộng đồng và ngƣời điều hành tour du lịch, đồng quản lý tài nguyên rừng, kết hợp đào tạo và du lịch, giảm thiểu ảnh hƣởng của hoạt 5 động du lịch tới môi trƣờng và hệ sinh thái. Nghiên cứu này nhấn mạnh mối quan hệ giữa du lịch sinh thái, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển cộng đồng địa phƣơng. Bhuiyan và đồng sự (2011) “Vai trò của chính phủ trong phát triển du lịch sinh thái”: nghiên cứu điểm ở khu vực kinh tế duyên hải đã khẳng định sự can thiệp của Chính phủ là rất cần thiết đối với các quốc gia đang phát triển trong việc lập kế hoạch và xúc tiến hoạt động du lịch sinh thái. Cụ thể, ở Malaysia, sự can thiệp chủ yếu của Chính phủ trong lĩnh vực phát triển du lịch sinh thái là phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, thúc đẩy khả năng tiếp cận du lịch, đào tạo, xúc tiến du lịch, phát triển du lịch bền vững.

Nghiên cứu cũng đề xuất Chính phủ nên xây dựng một kế hoạch hành động du lịch sinh thái bền vững, xây dựng năng lực thể chế, đầu tƣ cho các dự án du lịch sinh thái ở các khu rừng đặc dụng, phát triển nguồn nhân lực…Đặc biệt, Chính phủ nên đảm bảo lợi ích kinh tế, xã hội, văn hóa và sinh thái của cộng đồng địa phƣơng thông qua việc tham gia phát triển DLST bền vững. Chase và đồng sự (1998) cũng áp dụng phƣơng pháp tƣơng tự “Cầu về du lịch sinh thái và nguyên tắc phân biệt giá trong thu phí vào cổng vƣờn quốc gia ở Costa Rica”. Tuy nhiên, Chase và đồng sự không chỉ đề xuất khung mức bằng lòng chi trả mà còn xây dựng đƣợc hàm cầu về du lịch sinh thái đối với vƣờn quốc gia và đánh giá đƣợc độ co giãn của cầu theo thu nhập. Trên cơ sở đó, nghiên cứu tính toán mức phí nhằm tối đa hóa doanh thu và phân tích ứng dụng của nguyên tắc phân biệt giá đối với quản lý du lịch sinh thái trong vƣờn quốc gia.

Tác giả cũng kết luận mức phí vào cổng hiện hành không phản ánh chính xác mức bằng lòng chi trả của du khách. Ozcan và đồng sự (2009) “Tiềm năng du lịch sinh thái và quản lý du lịch sinh thái ở hạ lƣu sông Kavak (Thổ Nhĩ Kỳ)”: nhận thấy rằng cần phải thực hiện một hệ thống các giải pháp để có thể phát huy tối đa tiềm năng du lịch sinh thái. Các giải pháp đó bao gồm xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch 6 sinh thái đáp ứng nhu cầu của du khách, thực hiện các biện pháp ngăn ngừa tác động tiêu cực của hoạt động du lịch sinh thái tới bảo tồn chim hoang dã, đồng thời đặt những biển quảng bá thông tin về tính đặc hữu của loài chim trong khu bảo tồn.