Luận văn thạc sĩ về giải pháp xây dựng và phát triển du lịch bền vững ở Tây Bắc Việt Nam

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp xây dựng và phát triển du lịch bền vững tại Tây Bắc Việt Nam, góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường.

• Tác giả: Trần Đăng Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Võ Mạnh Hà
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du lịch học
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Tây Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG - LÝ LUẬN VÀ NGHIÊN CỨU THỰC TẾ
• 1.1. Khái niệm chung về phát triển bền vững
• 1.2. Khái niệm về phát triển du lịch bền vững
• 1.3. Các chỉ tiêu đánh giá một số cấp phân vị trong tổ chức lãnh thổ du lịch cấp tỉnh trên quan điểm phát triển bền vững
• 1.3.1. Chỉ tiêu đánh giá điểm du lịch
• 1.3.2. Các chỉ tiêu đánh giá cụm du lịch
• 1.4. Sự phát triển du lịch bền vững trên thế giới
• 1.5. Du lịch Việt Nam với phát triển bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH TẠI TÂY BẮC VIỆT NAM
• 2.1. Tiềm năng phát triển du lịch của vùng
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện khí hậu
• 2.1.3. Kinh tế Tây Bắc
• 2.1.4. Trình độ dân trí
• 2.1.5. Cơ sở hạ tầng
• 2.1.6. Hệ thống đô thị hạt nhân
• 2.1.7. Chênh lệch về thu nhập, dân trí giữa các tỉnh, các dân tộc trong vùng
• 2.2. Tài nguyên du lịch
• 2.2.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên
• 2.2.2. Tài nguyên du lịch nhân văn
• 2.2.3. Các yếu tố kinh tế xã hội
• 2.2.4. Cơ sở hạ tầng
• 2.3. Đánh giá thực trạng hoạt động du lịch vùng Tây Bắc
• 2.3.1. Hiện trạng phát triển du lịch tỉnh Hòa Bình
• 2.3.2. Đánh giá thực trạng phát triển du lịch Hòa Bình
• 2.3.3. Hiện trạng phát triển du lịch tỉnh Sơn La
• 2.3.4. Đánh giá thực trạng phát triển du lịch Sơn La
• 2.3.5. Hiện trạng phát triển và đánh giá du lịch tỉnh Lào Cai
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG TẠI TÂY BẮC - VIỆT NAM
• 3.1. Phương hướng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc đến năm 2010
• 3.1.1. Quan điểm phát triển
• 3.1.2. Những mục tiêu cơ bản
• 3.1.3. Những ảnh hưởng trong nước, ngoài nước đến quá trình phát triển kinh tế xã hội
• 3.1.4. Lựa chọn cơ cấu kinh tế và các phương án phát triển
• 3.2. Một số giải pháp thực hiện
• 3.2.1. Các giải pháp về công tác tổ chức, quy hoạch và hoạt động khai thác tiềm năng phát triển kinh doanh du lịch
• 3.2.2. Tôn tạo tài nguyên và bảo vệ môi trường
• 3.2.3. Giải pháp về cộng đồng
• 3.2.4. Giải pháp về tuyên truyền giáo dục
• 3.2.5. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
• 3.2.6. Liên kết chặt chẽ du lịch với các ngành và giữa các địa phương với nhau
• 3.2.7. Đầu tư cho phát triển du lịch
• 3.2.8. Xây dựng và phát triển sản phẩm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch bền vững tại Tây Bắc Việt Nam

Du lịch bền vững là một khái niệm quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Tại Tây Bắc Việt Nam, vùng đất này sở hữu nhiều tiềm năng du lịch phong phú, từ cảnh quan thiên nhiên đến văn hóa đa dạng của các dân tộc. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cần phải gắn liền với bảo vệ môi trường và tài nguyên văn hóa. Điều này không chỉ giúp duy trì sức hấp dẫn của điểm đến mà còn đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng địa phương.

1.1. Khái niệm du lịch bền vững và tầm quan trọng

Du lịch bền vững được định nghĩa là hình thức du lịch không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn bảo vệ tài nguyên cho các thế hệ tương lai. Tại Tây Bắc, việc phát triển du lịch bền vững giúp bảo tồn văn hóa và môi trường, đồng thời thúc đẩy kinh tế địa phương.

1.2. Tiềm năng du lịch tại Tây Bắc Việt Nam

Tây Bắc Việt Nam nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và nền văn hóa phong phú của các dân tộc thiểu số. Các điểm đến như Sapa, Mộc Châu, và Điện Biên Phủ không chỉ thu hút du khách trong nước mà còn quốc tế, tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho địa phương.

II. Thách thức trong phát triển du lịch bền vững tại Tây Bắc

Mặc dù Tây Bắc có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển du lịch bền vững vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên không bền vững và sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng là những yếu tố cản trở sự phát triển. Cần có những giải pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động của du lịch

Hoạt động du lịch không kiểm soát có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

2.2. Khai thác tài nguyên không bền vững

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên mà không có kế hoạch hợp lý có thể dẫn đến cạn kiệt tài nguyên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến sự phát triển kinh tế lâu dài của địa phương.

III. Giải pháp phát triển du lịch bền vững tại Tây Bắc Việt Nam

Để phát triển du lịch bền vững tại Tây Bắc, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, quản lý tài nguyên đến giáo dục cộng đồng. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương.

3.1. Quy hoạch và quản lý tài nguyên du lịch

Cần xây dựng quy hoạch phát triển du lịch bền vững, trong đó xác định rõ các khu vực bảo tồn và phát triển. Việc quản lý tài nguyên du lịch cần được thực hiện một cách chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.2. Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của du lịch bền vững là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của việc bảo vệ tài nguyên và môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Tây Bắc

Nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững tại Tây Bắc đã chỉ ra nhiều mô hình thành công trong việc bảo tồn tài nguyên và phát triển kinh tế. Những mô hình này có thể được áp dụng rộng rãi để nâng cao hiệu quả phát triển du lịch trong khu vực.

4.1. Mô hình du lịch sinh thái tại Tây Bắc

Mô hình du lịch sinh thái đã được triển khai tại một số địa phương, giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và nâng cao thu nhập cho người dân. Các hoạt động như trekking, tham quan bản làng đã thu hút nhiều du khách.

4.2. Kết quả từ các dự án phát triển du lịch bền vững

Các dự án phát triển du lịch bền vững đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương, từ việc tạo ra việc làm đến nâng cao chất lượng cuộc sống. Những kết quả này cần được nhân rộng để phát triển du lịch bền vững hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của du lịch bền vững tại Tây Bắc

Du lịch bền vững tại Tây Bắc Việt Nam có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cộng đồng và doanh nghiệp. Việc bảo vệ tài nguyên và môi trường cần được đặt lên hàng đầu trong mọi hoạt động phát triển.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác giữa các bên

Sự hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng để phát triển du lịch bền vững. Các bên cần cùng nhau xây dựng kế hoạch và thực hiện các giải pháp hiệu quả.

5.2. Triển vọng phát triển du lịch bền vững trong tương lai

Với những tiềm năng sẵn có, Tây Bắc có thể trở thành điểm đến du lịch bền vững hàng đầu. Tuy nhiên, điều này cần phải được thực hiện một cách có kế hoạch và đồng bộ để đảm bảo lợi ích lâu dài cho cả cộng đồng và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng Tây Bắc Việt Nam chiếm khoảng 10% diện tích tự nhiên toàn quốc với 870 km đường biên giới giáp Lào và Trung Quốc, sở hữu tiềm năng du lịch sinh thái và văn hóa bản địa phong phú. Tuy nhiên, theo các số liệu thống kê kinh tế, tổng GDP toàn vùng vào giai đoạn nghiên cứu chỉ đóng góp 1,73% vào GDP cả nước, trong khi mức thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 61,1% so với mức trung bình toàn quốc. Đứng trước thực tế hoạt động du lịch chủ yếu tập trung vào khai thác kinh tế ngắn hạn, nguy cơ suy thoái cảnh quan tự nhiên và mai một bản sắc văn hóa các dân tộc Mường, Thái, H'Mông đang tạo nên áp lực lớn. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Du lịch học với đề tài "Một số giải pháp góp phần xây dựng và phát triển du lịch bền vững ở Tây Bắc Việt Nam" của tác giả Trần Đăng Hiếu, do Tiến sĩ Vũ Mạnh Hà hướng dẫn khoa học, tập trung giải quyết bài toán phát triển hài hòa giữa khai thác kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái. Mục tiêu nghiên cứu là vận dụng lý luận phát triển bền vững để phân tích hiện trạng, lượng hóa sức chứa và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy du lịch thành ngành kinh tế động lực tại các tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai và Yên Bái. Phạm vi nghiên cứu bao quát các cấp phân vị lãnh thổ giai đoạn 1995 - 2007 và định hướng đến năm 2010, tạo tiền đề nâng cao sinh kế cộng đồng bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển bền vững khởi xướng từ Báo cáo Brundtland năm 1987 của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED), kết hợp với mô hình phát triển du lịch bền vững của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO). Khung lý thuyết này vận hành dựa trên sự cân bằng giữa ba trụ cột chính: tăng trưởng kinh tế ổn định, bảo đảm tiến bộ xã hội và gìn giữ tài nguyên sinh thái lâu dài. Luận văn chuẩn hóa các khái niệm chuyên ngành cốt lõi gồm: sức chứa du lịch, tổ chức lãnh thổ du lịch theo cấp phân vị, chỉ số tỷ trọng GDP du lịch (M = Tp/Np) và hệ số thu hút vốn đầu tư nước ngoài (K). Đặc biệt, nghiên cứu ứng dụng khuyến nghị của Tổ chức Du lịch Thế giới xác định một điểm đến đạt trạng thái bền vững khi tỷ lệ vốn tái đầu tư cho việc bảo vệ, tôn tạo môi trường và tài nguyên đạt trên mức 50%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 1995 - 2007 từ Tổng cục Du lịch, Tổng cục Thống kê, Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch và Sở Thương mại - Du lịch 6 tỉnh Tây Bắc. Tác giả đã tiến hành điều tra xã hội học với cỡ mẫu 350 phiếu khảo sát, bao gồm 150 khách du lịch trong nước và quốc tế, 100 hộ dân bản địa tại các điểm du lịch cộng đồng như bản Lác, bản Văn và 100 cán bộ quản lý cùng đại diện doanh nghiệp lữ hành. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm bao quát ý kiến của từng nhóm đối tượng đặc thù theo thành phần dân tộc và vị trí địa lý. Việc lựa chọn phương pháp phân tích ma trận kết hợp đánh giá định lượng đa tiêu chí giúp lượng hóa chính xác giá trị của từng điểm tài nguyên trên thang điểm từ 14 đến 56 điểm, từ đó phân loại khoa học các cấp phân vị điểm và cụm du lịch toàn vùng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều kiện kinh tế - xã hội nội tại của vùng Tây Bắc còn nhiều khó khăn, tạo rào cản cho sự phát triển du lịch. Tỷ lệ hộ nghèo toàn vùng ghi nhận ở mức trên 40%, tại các xã vùng cao lên tới 70%. Lao động nông lâm nghiệp chiếm tới 85,4% cơ cấu việc làm, tỷ lệ người trong độ tuổi lao động chưa biết chữ chiếm 49,6% và chỉ có 1,7% lực lượng lao động có trình độ cao đẳng, đại học.

Thứ hai, mạng lưới hạ tầng giao thông kết nối chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Hệ thống đường quốc lộ toàn vùng dài khoảng 1.300 km nhưng tỷ lệ mặt đường rải nhựa chỉ đạt 9%, đồng thời có hơn 40 xã chưa có đường ô tô đến trung tâm. Dân số đô thị chỉ chiếm 1,44%, khiến vai trò hạt nhân thúc đẩy dịch vụ du lịch của các thị xã còn mờ nhạt.

Thứ ba, nguồn tài nguyên du lịch rất phong phú nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng. Hòa Bình có hơn 70 di tích khảo cổ hang động karst; hồ Thác Bà (Yên Bái) sở hữu diện tích 23.331 ha mặt nước cùng 1.331 đồi đảo; quần thể chiến tích Điện Biên Phủ với 55 ngày đêm lịch sử và đường hầm chỉ huy dài 320m. Tuy nhiên, phần lớn các cụm du lịch chỉ đạt mức đánh giá hiệu quả khai thác trung bình từ 6 đến 12 điểm trên thang phân hạng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng khai thác du lịch phân tán xuất phát từ việc các địa phương trước đây chủ yếu chú trọng lợi ích kinh tế ngắn hạn, thiếu chiến lược quy hoạch tổng thể cấp vùng. Nguồn thu ngân sách của các tỉnh rất thấp, như Lai Châu chỉ tự cân đối được 15% chi thường xuyên và Hòa Bình đạt 49%, dẫn đến việc thiếu ngân sách đầu tư hạ tầng và bảo tồn di sản. So với các vùng du lịch khác, Tây Bắc chịu thách thức lớn bởi địa hình núi cao chia cắt mạnh từ 2.090m đến 3.080m. Các dữ liệu khảo sát có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột thể hiện tương quan trình độ học vấn của lao động bản địa, biểu đồ tròn phân tích cơ cấu ngân sách chi cho bảo vệ môi trường, cùng bảng ma trận đối sánh 6 chỉ tiêu phân vị để xác định sức chứa tối ưu cho từng cụm điểm du lịch nhạy cảm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch và kiểm soát sức chứa sinh thái. Ủy ban nhân dân các tỉnh Tây Bắc phối hợp cùng Tổng cục Du lịch tiến hành rà soát 100% các điểm đến, áp dụng quy chuẩn giới hạn sức chứa tối đa không quá 1.000 khách/ngày đối với điểm tài nguyên tự nhiên và 500 khách/ngày đối với điểm di tích nhân văn, hoàn thành phê duyệt trong giai đoạn 2008 - 2010.

Thứ hai, tập trung nguồn lực nâng cấp hạ tầng kết nối. Bộ Giao thông Vận tải và chính quyền địa phương ưu tiên bố trí vốn nâng tỷ lệ rải nhựa 1.300 km đường quốc lộ huyết mạch từ 9% lên 45% vào năm 2012, đồng thời mở đường giao thông kiên cố tới 40 xã vùng sâu có tiềm năng du lịch.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực nguồn nhân lực du lịch. Các Sở Thương mại - Du lịch chủ trì mở các lớp đào tạo nghề du lịch cộng đồng, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn đạt 35% và giảm tỷ lệ lao động chưa biết chữ trong ngành xuống dưới 10% trước năm 2015.

Thứ tư, xây dựng quỹ tài chính tái đầu tư môi trường và di sản. Các ban quản lý và doanh nghiệp lữ hành thực hiện trích 15% đến 20% doanh thu từ hoạt động du lịch để bảo dưỡng hơn 70 hang động karst và duy trì cảnh quan rừng đầu nguồn sông Đà.

Thứ năm, đẩy mạnh liên kết tuyến du lịch "Vòng cung Tây Bắc", phát triển sản phẩm du lịch sinh thái gắn với văn hóa nhà sàn, nghệ thuật cồng chiêng của người Mường và người Thái tại Mai Châu, Mộc Châu, Điện Biên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước tại các Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Sử dụng khung đánh giá 6 tiêu chí và thang điểm chuẩn 14 - 56 để thẩm định quy hoạch, phân hạng và quản lý sức chứa điểm đến trên địa bàn.
• Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư: Tham khảo dữ liệu phân bố của 1.331 hòn đảo hồ Thác Bà và khu vực 870 km biên giới để xây dựng các tour du lịch sinh thái mạo hiểm, nghỉ dưỡng văn hóa khác biệt.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Du lịch học, Địa lý kinh tế: Tiếp cận phương pháp luận tổ chức lãnh thổ du lịch theo cấp phân vị, công thức tính chỉ số GDP du lịch (M) và hệ số đầu tư trực tiếp (K).
• Các tổ chức phát triển xã hội và phi chính phủ: Khai thác mô hình du lịch cộng đồng homestay làm công cụ tạo việc làm, hỗ trợ giảm tỷ lệ nghèo trên 40% cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao du lịch Tây Bắc có nhiều tài nguyên nhưng đóng góp GDP toàn vùng trước đây chỉ đạt 1,73%? Nguyên nhân bắt nguồn từ cơ sở hạ tầng giao thông yếu kém với chỉ 9% đường quốc lộ được thảm nhựa, địa hình núi cao hiểm trở 2.090m đến 3.080m và tỷ lệ mù chữ trong độ tuổi lao động lên tới 49,6%, gây khó khăn cho việc thương mại hóa dịch vụ du lịch.

Thang điểm đánh giá điểm du lịch bền vững trong luận văn được phân cấp như thế nào? Thang điểm tổng hợp dao động từ 14 đến 56 điểm, trong đó điểm du lịch có giá trị quốc tế và quốc gia đạt từ 43 đến 56 điểm, điểm du lịch giá trị cấp vùng đạt 29 đến 42 điểm, và điểm du lịch cấp địa phương đạt 14 đến 28 điểm.

Chỉ số M và hệ số K phản ánh điều gì trong đánh giá phát triển du lịch bền vững? Chỉ số M xác định tỷ trọng GDP du lịch trên tổng GDP địa phương để đánh giá mức độ tăng trưởng thực chất của ngành. Hệ số K đo lường tỷ lệ vốn đầu tư FDI vào du lịch so với toàn nền kinh tế, thể hiện sức hút và tính bền vững về nguồn vốn.

Luận văn nhấn mạnh việc bảo tồn những giá trị văn hóa nhân văn đặc trưng nào? Trọng tâm là bảo tồn kiến trúc nhà sàn truyền thống, các làn điệu dân ca, dàn cồng chiêng 12 chiếc của người Mường, sáo Ôi, cùng các lễ hội tiêu biểu như hội Sắc bùa, hội Chá chiêng của đồng bào Thái và Mường tại thung lũng Mai Châu.

Biện pháp nào được đề xuất để bảo vệ các hang động karst trước áp lực du khách? Tác giả đề xuất thiết lập giới hạn đón khách dưới 250 người/lượt tham quan, đồng thời trích tối thiểu 15% đến 20% nguồn thu vé tham quan để thực hiện quan trắc môi trường và tu bổ định kỳ cho hơn 70 hang động khảo cổ.

Kết luận

• Hệ thống hóa khung lý luận về du lịch bền vững và xây dựng bảng tiêu chí định lượng đánh giá điểm, cụm du lịch vùng núi.
• Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển du lịch trong bối cảnh tỷ lệ nghèo toàn vùng trên 40% và hạ tầng rải nhựa chỉ đạt 9%.
• Đề xuất 8 nhóm giải pháp liên ngành nhằm phát huy giá trị hơn 70 hang động karst và 870 km tuyến biên giới.
• Xác định lộ trình giai đoạn 2008 - 2015 tập trung chuẩn hóa tối thiểu 35% lao động du lịch và nâng cấp giao thông kết nối.
• Thiết lập cơ chế trích 15% đến 20% doanh thu tái đầu tư cho bảo tồn sinh thái và di sản văn hóa bản địa.

Công trình là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và giới học thuật quan tâm đến phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam. Hãy nghiên cứu và áp dụng ngay các giải pháp từ luận văn để góp phần thúc đẩy kinh tế Tây Bắc phát triển hiệu quả và bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, kiến nghị cùng phụ lục và tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn đƣợc bố cục thành 3 chƣơng: Chƣơng I: PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG - LÝ LUẬN VÀ NGHIÊN CỨU THỰC TẾ Chƣơng II : THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH TẠI TÂY BẮC VIỆT NAM. Chƣơng III : MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG TẠI TÂY BẮC VIỆT NAM. PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG - LÝ LUẬN VÀ NGHIÊN CỨU THỰC TẾ 1.1 Khái niệm chung về phát triển bền vững * Quan niệm: trong Báo cáo "Tƣơng lai chung của chúng ta" của Hội đồng Thế giới về Môi trƣờng và Phát triển của Liên hợp quốc (1987), phát triển bền vững đƣợc định nghĩa "là sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau". [19, tr3] Hội nghị Thƣợng đỉnh Trái đất về Môi trƣờng và phát triển tổ chức ở Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hội nghị Thƣợng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định: phát triển bền vững là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt của sự phát triển, gồm: phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trƣờng.

Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là sự tăng trƣởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao đƣợc chất lƣợng môi trƣờng sống.[19] * Các nguyên tắc đảm bảo cho phát triển bền vững: Để đảm bảo sự phát triển bền vững ở Việt Nam, trong quá trình phát triển, cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau [19]: + Con ngƣời là trung tâm của phát triển bền vững. Đáp ứng ngày càng đầy đủ hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của mọi tầng lớp nhân dân, xây dựng đất nƣớc giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh là nguyên tắc quán triệt nhất quán trong mọi giai đoạn phát triển. + Coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm của giai đoạn phát triển sắp tới, bảo đảm an ninh lƣơng thực, năng lƣợng để phát triển bền vững, bảo đảm vệ sinh và an toàn thực phẩm cho nhân dân; kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài 9 hòa với phát triển xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên thiên nhiên trong giới hạn cho phép về mặt sinh thái và bảo vệ môi trƣờng lâu bền. Từng bƣớc thực hiện nguyên tắc "mọi mặt: kinh tế, xã hội và môi trƣờng đều cùng có lợi".

+ Bảo vệ và cải thiện chất lƣợng môi trƣờng phải đƣợc coi là một yếu tố không thể tách rời của quá trình phát triển. Tích cực và chủ động phòng ngừa, ngăn chặn những tác động xấu đối với môi trƣờng do hoạt động của con ngƣời gây ra. Cần áp dụng rộng rãi nguyên tắc "ngƣời gây thiệt hại đối với tài nguyên và môi trƣờng thì phải bồi hoàn". Xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ và có hiệu lực về công tác bảo vệ môi trƣờng; chủ động gắn kết và có chế tài bắt buộc lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trƣờng trong việc lập quy hoạch, kế hoạch, chƣơng trình và dự án phát triển kinh tế-xã hội, coi yêu cầu về bảo vệ môi trƣờng là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá phát triển bền vững.

+ Quá trình phát triển phải bảo đảm đáp ứng một cách công bằng nhu cầu của thế hệ hiện tại và không gây trở ngại tới cuộc sống của các thế hệ tƣơng lai. Tạo lập điều kiện để mọi ngƣời và mọi cộng đồng trong xã hội có cơ hội bình đẳng để phát triển, đƣợc tiếp cận tới những nguồn lực chung và đƣợc phân phối công bằng những lợi ích công cộng, tạo ra những nền tảng vật chất, tri thức và văn hoá tốt đẹp cho những thế hệ mai sau, sử dụng tiết kiệm những tài nguyên không thể tái tạo lại đƣợc, gìn giữ và cải thiện môi trƣờng sống, phát triển hệ thống sản xuất sạch và thân thiện với môi trƣờng; xây dựng lối sống lành mạnh, hài hoà, gần gũi và yêu quý thiên nhiên. + Khoa học và công nghệ là nền tảng và động lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy phát triển nhanh, mạnh và bền vững đất nƣớc. Công nghệ hiện đại, sạch và thân thiện với môi trƣờng cần đƣợc ƣu tiên sử dụng rộng rãi trong các ngành sản xuất, trƣớc mắt cần đƣợc đẩy mạnh sử dụng ở những ngành và lĩnh vực sản xuất có tác dụng lan truyền mạnh, có khả năng thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành và lĩnh vực sản xuất khác.

10 + Phát triển bền vững là sự nghiệp của toàn Đảng, các cấp chính quyền, các bộ, ngành và địa phƣơng; của các cơ quan, doanh nghiệp, đoàn thể xã hội, các cộng đồng dân cƣ và mọi ngƣời dân. Phải huy động tối đa sự tham gia của mọi ngƣời có liên quan trong việc lựa chọn các quyết định về phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trƣờng ở địa phƣơng và trên quy mô cả nƣớc. Bảo đảm cho nhân dân có khả năng tiếp cận thông tin và nâng cao vai trò của các tầng lớp nhân dân, đặc biệt của phụ nữ, thanh niên, đồng bào các dân tộc ít ngƣời trong việc đóng góp vào quá trình ra quyết định về các dự án đầu tƣ phát triển lớn, lâu dài của đất nƣớc. + Gắn chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển bền vững đất nƣớc.

Phát triển các quan hệ song phƣơng và đa phƣơng, thực hiện các cam kết quốc tế và khu vực; tiếp thu có chọn lọc những tiến bộ khoa học công nghệ, tăng cƣờng hợp tác quốc tế để phát triển bền vững. Chú trọng phát huy lợi thế, nâng cao chất lƣợng, hiệu quả, năng lực cạnh tranh. Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn những tác động xấu đối với môi trƣờng do quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế gây ra. + Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trƣờng với bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.2 Khái niệm về phát triển du lịch bền vững Một số khái niệm về phát triển du lịch bền vững *Khái niệm về du lịch bền vững Theo định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO) “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và ngƣời dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tƣơng lai.

Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con ngƣời trong khi đó vẫn 11 duy trì đƣợc sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống của con ngƣời”.[22] Du lịch bền vững ở Việt Nam là một khái niệm còn mới. Tuy nhiên, nhận thức về một phƣơng thức phát triển du lịch có trách nhiệm với môi trƣờng, có tác dụng giáo dục, nâng cao hiểu biết cho cộng đồng đã bƣớc đầu hình thành nhƣ một số loại hình du lịch thân thiện với môi trƣờng đã xuất hiện với tên gọi là du lịch sinh thái, du lịch xanh. Luật Du lịch xác định: “Du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đƣợc các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của tƣơng lai”. Tuy nhiên sự phát triển này chỉ mang tính tƣơng đối bởi trong một xã hội “động” tức một xã hội luôn có sự thay đổi và phát triển thì sự bền vững của yếu tố này có thể sẽ là nguyên nhân ảnh hƣởng đến sự bền vững của những yếu tố khác.

Không một xã hội nào, một nền kinh tế nào có thể đạt đƣợc sự bền vững tuyệt đối. Mọi hoạt động, mọi biện pháp của con ngƣời chỉ nhằm đạt mục đích đảm bảo khả năng khai thác lâu, bền các nguồn tài nguyên trên Trái đất. * Các nguyên tắc cơ bản của phát triển du lịch bền vững Những nguyên tắc để đảm bảo phát triển du lịch bền vững không tách rời những nguyên tắc chung cho phát triển bền vững. Tuy nhiên, mỗi ngành, mỗi lĩnh vực trong cuộc sống, trong phát triển kinh tế xã hội lại có những mục tiêu, những đặc điểm đặc trƣng của mình.

Do vậy, sự phát triển du lịch cần phải tuân thủ các nguyên tắc riêng của mình trên cơ sở các nguyên tắc chung của phát triển bền vững. Phát triển du lịch bền vững hƣớng tới việc đảm bảo đạt đƣợc 3 mục tiêu cơ bản bao gồm: phát triển bền vững về kinh tế, bền vững về tài nguyên và môi trƣờng và bền vững về xã hội. Để đảm bảo đạt đƣợc 3 mục tiêu cơ bản trên, phát triển du lịch bền vững cần tuân thủ các nguyên tắc cụ thể sau [22]: 12 + Khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên một cách hợp lý. + Giảm thiểu chất thải ra môi trƣờng.

+ Chú trọng việc đào tạo nâng cao nhận thức về tài nguyên và môi trƣờng. + Chú trọng việc xây dựng và quản lý thực hiện quy hoạch phát triển du lịch phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội. + Tăng cƣờng tính trách nhiệm trong hoạt động xúc tiến du lịch. + Chú trọng việc chia sẻ lợi ích và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng vào các hoạt động phát triển du lịch.

Việc thực hiện một cách nghiêm túc và đầy đủ những nguyên tắc cơ bản này sẽ đảm bảo chắc chắn cho sự phát triển bền vững của hoạt động du lịch, phát triển bền vững chính là chìa khóa cho sự thành công lâu dài của ngành du lịch. * Một số dấu hiệu nhận biết phát triển du lịch bền vững - Các chỉ số về thu nhập du lịch: Du lịch cũng nhƣ tất cả các ngành kinh tế khác đều cần đƣợc đánh giá sự phát triển thông qua sự gia tăng về doanh thu, về giá trị đóng góp cho nền kinh tế quốc dân. Với quan điểm phát triển thông thƣờng, sự gia tăng các giá trị này của ngành kinh tế nào càng lớn thì ngành kinh tế đó càng đƣợc coi là phát triển mạnh.