MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bên cạnh các loại hình du lịch mang thế mạnh của mình nhƣ Du lịch tham quan, du lịch nghỉ dƣỡng, du lịch văn hóa, du lịch Mice… thì du lịch homestay là một loại hình du lịch mới và đang phát triển mạnh, hấp dẫn và thu hút đông đảo khách du lịch đến Lâm Đồng. Loại hình du lịch này giúp con ngƣời quay trở về với tự nhiên thoát khỏi cuộc sống bận rộn và những căn phòng đầy ắp tiện nghi để đi, đến và khám phá những vùng đất mới lạ với những nền văn hóa đậm đà bản sắc. Không chỉ dừng lại ở sự gặp gỡ hay tiếp xúc mà khách du lịch còn trải nghiệm bằng cách hòa nhập vào nền văn hóa đó, gắn bó với những con ngƣời bản xứ để đƣợc làm ngƣời bản xứ trong khoảng thời gian của chuyến đi (Nguyễn Thị Quỳnh, 2015).
Cũng nhƣ nhiều quốc gia và địa phƣơng khác, khi ngành kinh tế du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn thì vấn đề phát triển du lịch bền vững luôn đƣợc các cấp ủy, chính quyền tỉnh quan tâm nhằm tìm ra các giải pháp phát triển. Và du lịch cộng đồng nói chung, du lịch homestay nói riêng đã và đang là hƣớng đi mới trong vấn đề phát triển bền vững ngành kinh tế du lịch Lâm Đồng. Với mong muốn Đà Lạt (Lâm Đồng) trở thành thiên đƣờng homestay, trong những năm gần đây loại hình du lịch homestay phát triển rất mạnh và thu hút rất nhiều khách du lịch trong và ngoài nƣớc đến để tìm hiểu và khám phá cuộc sống của cƣ dân địa phƣơng. Đến nay loại hình du lịch này cũng đã phát triển rộng không chỉ thành phố Đà Lạt mà ra một số địa phƣơng khác của tỉnh và bƣớc đầu đã thu đƣợc những kết quả tốt.
Tuy nhiên trong quá trình phát triển loại hình du lịch này ở một số địa phƣơng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng đang gặp phải rất nhiều khó khăn. Sản phẩm và dịch vụ vẫn còn sơ sài, nghèo nàn chƣa phát triển tƣơng xứng với tiềm năng. Điều kiện cho phát triển loại hình này dù đa dạng nhƣng vẫn chƣa đƣợc khai thác đúng mức, thậm chí còn đƣợc thực hiện một cách manh mún tự phát không những nảy sinh những hạn chế về hiệu quả kinh doanh mà còn tác động tiêu cực tới 2 tài nguyên du lịch của địa phƣơng. Đặc biệt là thông tin về du lịch homestay ở Lâm Đồng đến với khách du lịch còn nghèo nàn và hoạt động quảng bá, xúc tiến cho du lịch homestay còn rời rạc chƣa đem lại hiệu quả tƣơng xứng với tiềm năng phát triển của loại hình du lịch này.
Thực tế hiện nay chƣa có công trình nghiên cứu trực tiếp về phát triển du lịch homestay tại Đà Lạt, vì vậy đòi hỏi phải có những công trình nghiên cứu một cách tổng thể và khoa học về điều kiện phát triển, thực trạng và giải pháp phát triển du lịch homestay ở thành phố Đà Lạt nói riêng và toàn tỉnh Lâm Đồng nói chung nhằm đánh giá đúng mức để khai thác một cách tối ƣu hƣớng tới sự phát triển bền vững, đem lại hiệu quả kinh tế, xã hội, văn hóa cho các chủ thể tham gia, đặc biệt là cộng đồng địa phƣơng. Xuất phát từ những lý do thực tiễn trên đây, tác giả đã chọn đề tài “Phát triển du lịch homestay tại Đà Lạt” làm luận văn tốt nghiệp của mình. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Nghiên cứu về du lịch nói chung và du lịch homestay nói riêng đã đƣợc quan tâm nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam: Trên thế giới Công trình nghiên cứu về phát triển du lịch cộng đồng ở khu vực miền núi của Koeman A. Công trình nghiên cứu này, tác giả đề cập đến kinh nghiệm phát triển các loại hình du lịch cộng đồng ở khu vực miền núi tại một số nƣớc đang phát triển trên thế giới.
Trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến loại hình và sản phẩm du lịch homestay (cùng ở, cùng trải nghiệm và mua sắm hàng hóa tại các điểm đến của dân cƣ khu vực miền núi). Tác giả Lashley, C & Morrison, A, (2000) trong “In Search of Hospitality: Theoretical Perspectives and Debates” Và tác giả Wang. Y trong “Customized authenticity begins at home” đã đƣa ra một số khái niệm và đặc trƣng cơ bản của loại hình du lịch homestay. Kang Santran và Aree Tirasatayapitak (2008), “Sự tham gia của cộng đồng trong việc phát triển du lịch bền vững ở Angkor, Siem Reap, Campuchia”.
Đề tài gồm những mục tiêu chính nhƣ sau: (i) Phân tích tình hình tham gia của cộng đồng 3 trong việc phát triển du lịch bền vững ở Angkor; (ii) Phân tích những chính sách phát triển du lịch bền vững của chính phủ Campuchia trong thời gian vừa qua; (iii) Phân tích ảnh hƣởng của cộng đồng trong việc phát triển du lịch bền vững ở Angkor, Campuchia; (iv) Đề xuất giải pháp cho du lịch có sự tham gia của cộng đồng ở Angkor, Campuchia. Nghiên cứu đã sử dụng cả phƣơng pháp nghiên cứu định tính và định lƣợng để giải quyết những mục tiêu trên. Kanoknon Seubsamarn và Seonghee Cho (2009), “Du lịch tại nhà dân bản xứ ở Thái Lan và sự hài lòng của du khách”, Đại học Missouri. Nghiên cứu này tìm hiểu các động cơ và đặc điểm nhân khẩu học của khách du lịch và điều tra các thuộc tính đáp ứng khách du lịch đến thăm các điểm đến văn hóa.
Mục đích của nghiên cứu này là (1) để khám phá hồ sơ nhân khẩu học của khách du lịch đến thăm nhà trọ ở Thái Lan, (2) để khám phá các yếu tố ảnh hƣởng đến sự lựa chọn của khách du lịch của nhà trọ, (3) để điều tra mà thuộc tính đáp ứng các khách du lịch (những ngƣời đã chọn homestay), (4) để điều tra các yếu tố động lực ảnh hƣởng đến sự hài lòng của khách du lịch. Tại nhà dân ở Thái Lan, du khách đƣợc phục vụ nhƣ là một địa điểm du lịch văn hóa và di sản. Các số liệu của nghiên cứu này đã đƣợc thu thập từ các nhà trọ ở trung tâm của Thái Lan. Ở Việt Nam Năm 1970, du lịch homestay dựa vào cộng đồng xuất phát từ du lịch làng bản xuất hiện và khách du lịch tham quan làng bản, tìm hiểu về phong tục tập quán, cuộc sống hoang dã, lễ hội, cũng có thể một vài khách du lịch muốn tham quan hệ sinh thái, núi non mà thƣờng gọi là du lịch sinh thái.
Thông thƣờng các chuyến du lịch này khách du lịch cần có sự giúp đỡ nhƣ cần có ngƣời dẫn đƣờng để khỏi bị lạc, cần nơi để nghỉ qua đêm, đồ ăn… Lúc đó, khách du lịch có sự hỗ trợ của ngƣời dân bản xứ - đây là tiền đề cho sự phát triển loại hình du lịch cộng đồng homestay. Đến năm 1995 du lịch homestay tại Việt Nam đã bắt đầu đƣợc khá nhiều ngƣời chú ý kể từ khi có chƣơng trình tàu Thanh niên Đông Nam Á, cập cảng lần đầu tiên ở TP. 4 Năm 1997 du lịch homestay dần phát triển ở nƣớc ta, trải qua hơn một thập kỷ phát triển du lịch homestay đã dần khẳng định đƣợc vị thế của mình trong ngành du lịch nƣớc nhà cũng nhƣ du lịch quốc tế. Năm 2002, Việt Nam đón các đoàn khách từ Nhật, Thái Lan và Mỹ du khách từ con tàu Thanh niên Đông Nam Á, và các ngôi nhà cổ gần 100 năm tuổi trên đƣờng Trần Hƣng Đạo, quận 5, TP.HCM là nơi đƣợc chọn là nơi đón khách du lịch.
Và du khách lúc đấy đã có những cảm nhận rất khác biệt về đất nƣớc, con ngƣời Việt Nam. Năm 2006 du lịch homestay tại Việt Nam bắt đầu trở thành một loại hình đƣợc đông đảo lƣợng khách du lịch tham gia và mang lại lợi ích kinh tế khá cao cho ngành du lịch nƣớc nhà. Để định hƣớng phát triển du lịch có hiệu quả trên cơ sở sử dụng hợp lý các tài nguyên du lịch, phát triển du lịch theo định hƣớng bền vững, tăng cƣờng thu hút du khách quốc tế, Đảng và Nhà nƣớc, các Bộ và Ngành đã ban hành nhiều văn bản và chính sách mang tính định hƣớng. Trong số đó, quan trọng là: Quyết định số 1528/QĐ-TTg (ngày 03/9/2015) của Thủ tƣớng Chính phủ về ban hành một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành Phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.
Đây là văn bản tạo ra các khung quy định pháp lý để qui hoặc phát triển thành phố Đà Lạt trong tƣơng lai, nhằm khai thác hợp lý các tiềm năng về phát triển du lịch và phát triển du lịch theo hƣớng bền vững. Đề tài nghiên cứu cấp bộ “Nghiên cứu vận dụng kinh nghiệm của nước ngoài trong việc quản lý phát triển loại hình lưu trú cho khách du lịch ở nhà dân” của Tổng cục Du lịch Việt Nam (2006) với nội dung chủ yếu là thu thập, tổng hợp một số kinh nghiệm phát triển loại hình du lịch homestay của một số quốc gia và khu vực trên thế giới trên cơ sở đó lựa chọn những điểm phù hợp của mỗi nƣớc để đề xuất, vận dụng vào điều kiện và hoàn cảnh thực tế của Việt Nam. “Tài liệu hướng dẫn vận hành Du lịch lưu trú tại nhà dân” của Tổng cục Du lịch (2013). Đƣợc Liên minh Châu Âu (EU) tài trợ, Chƣơng trình Phát triển du lịch có trách nhiệm với môi trƣờng và xã hội (Dự án EU) đã biên soạn tài liệu này nhằm nâng cao năng lực cho những ngƣời điều hành homestay ở các khu vực nông thôn 5 xa xôi hẻo lánh ở Việt Nam nhằm tăng cƣờng chuẩn điều hành homestay, tạo việc làm và thu nhập cho ngƣời dân địa phƣơng.
Một số tài liệu của tác giả Nguyễn Thạnh Vƣợng (2014), sự lựa chọn của du khách đối với du lịch homestay ở Tiền Giang. Trong các đề tài trên các tác giả đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch homestay. Đƣa ra các điều kiện để phát triển du lịch homestay và đánh giá thực trạng phát triển homestay ở một số địa phƣơng của nƣớc ta. Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp cụ thể để phát triển du lịch homestay ở từng địa phƣơng.
Ở Lâm Đồng Trong những năm qua, ở Lâm Đồng đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển du lịch nói chung và trong số đó có những công trình nghiên cứu mà nội dung có đề cập đến một số vấn đề liên quan đến du lịch homestay, và những vấn đề liên quan đến du lịch Đà Lạt – Lâm Đồng. Song, chƣa có công trình nào tập trung nghiên cứu sâu và toàn diện về tiềm năng, điều kiện và thực trạng về phát triển du lịch homestay ở tại Đà Lạt – Lâm Đồng.