Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong những năm gần đây, trên thế giới xuất hiện không ít các công trình nghiên cứu về phát triên đội ngũ giáo viên dưới góc độ nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực. Trong tác phẩm: "The secret to Pinland’s success: educating teachers" (Bí mật thành công của giáo dục Phần Lan: Đào tạo các giáo viên) của tác giả Pasi Sahlberg (2010) đã nêu vai trò quan trọng của người thầy. Nền giáo dục ưu tú của Nga, được đặt nền móng từ cải cách của Sa Hoàng Piot Đệ Nhất từ đầu thế kỷ 18, phát triển cực thịnh dưới thời Xô viết, đã được thế giới công nhận là một nền giáo dục mạnh và nhiều nhà giáo dục nổi tiếng, đã đặt nền móng cho nền giáo dục Nga, đã nêu vai trò quan trọng của người thầy.
Johan Amos Comensky (1592- 1670) là một nhà giáo dục sinh ra tại vùng đất nay thuộc Cộng hoà Séc. Ông là người đầu tiên đặt nền móng cho ngành sư phạm của thị giác. Trong cuốn sách nổi tiếng mang tên "Didactica Magna" (Nền giáo dục tuyệt vời), ông đã chỉ ra một hệ thống giáo dục lý tưởng mà ngày nay hầu hết các nước trên thế giới đều áp dụng. Đó là sự phân cấp bậc học với trường mầm non, tiểu học, trung học, trường cao đẳng dạy nghề và đại học, trong đó có vai trò rất lớn của người thầy.
Avich Sukhomlinskiy (1918- 1970) nhà sư phạm Xô Viết cho rằng: một trong những giải pháp hữu hiệu nhất để phát triển đội ngũ giáo viên là phải bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, phải biết lựa chọn giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những 6 giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng những biện pháp khác nhau. Ở các nước trên thế giới, từ nước nghèo, nước đang phát triển, nước phát triển, đội ngũ giáo viên luôn được coi trọng và quyết định việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Việc nghiên cứu về vấn đề quy hoạch phát triển giáo dục đào tạo (GDĐT), trong đó có đội ngũ giáo viên ở nước ta đã được chú trọng và thực hiện từ khá lâu. Ngay từ những năm cuối thập kỷ 70 của thế kỷ trước, Viện Khoa học giáo dục đã có nghiên cứu và dự báo về kế hoạch phát triển giáo dục với quy mô cấp tỉnh.
Năm 1995, Uỷ ban kế hoạch Nhà nước đã có quy hoạch phát triển giáo dục đào tạo trong quy hoạch tổng thể kinh tế- xã hội địa bàn trọng điểm phía Bắc- Trung bộ. Riêng trong lĩnh vực dự báo giáo dục. Ban Chiến lược phát triển GDĐT (thuộc Bộ GDĐT) đã có công trinh: “Dự báo quy mô phát triển giáo dục và đào tạo cho các năm 2000, 2005, 2010 và 2020”, Hà Nội 1999. Công trình đã tóm lược các phương pháp dự báo thường dùng để dự báo các tiêu chí phát triển GDĐT, trong đó có các phương pháp dự báo phát triển của đội ngũ giáo viên.
Từ các cơ sở lý luận đó, công trình đã đưa ra các số liệu tương đối đầy đủ và chi tiết cho từng cấp học về quy mô học sinh và tỷ lệ học sinh trong độ tuổi so với số dân trong nhiều thời điểm khác nhau. Căn cứ các số liệu về học sinh, công trình cũng đã đưa ra dự báo về quy mô giáo viên của từng cấp học cho từng thời điểm khác nhau của thời kỳ dự báo. Ngay từ khi Cách mạng tháng Tám thành công và qua các cuộc cải cách giáo dục năm 1950, 1956, 1979 và trong những năm đổi mới nhiều công trình nghiên cứu đã để lại những bài học quý giá về xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên như: Nguyễn Thị Phương Hoa (2002) “Con đường nâng cao chất lượng cải cách các cơ sở đào tạo đội ngũ giáo viên”.Các công trình này nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên theo 2 hướng: Nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên dưới góc độ phát triển nguồn nhân lực; Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu chung của xã hội. Vấn đề nghiên cứu phát triển GDĐT trong đó có đội ngũ giáo viên đã được quan tâm và thực hiện từ khá lâu ở nước ta, một số đề tài nghiên cứu về giáo dục như: Khoa học quản lý giáo dục của Trần Kiểm (1996), Phát triển nguồn nhân lực con người - giáo trình dành cho học viên chuyên ngành quản lý giáo dục của Đặng Quốc Bảo (2009).
Bùi Minh Hiển cùng các cộng sự Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo có trình bày trong cuốn “Quản lý giáo dục” những yêu cầu chung để xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên gồm đủ số lượng, đạt chất lượng, đồng bộ về cơ cấu. Hồ văn Liên trong giáo trình “Tổ chức và quản lý giáo dục và trường học” có nêu vai trò, nhiệm vụ, chức năng của giáo viên trong công cuộc chấn hưng giáo dục. Ngoài ra còn nhiều bài viết ở những cuốn tạp chí Giáo dục, Thế giới trong ta, các công trình nghiên cứu được công bố ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, Phát triển giáo dục, những luận văn của các tác giả như: Luận văn “Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học ở Bình Thuận” của học viên Hoàng Tấn Rư, năm 2002 trong đó tác giả nêu những vấn đề lý luận về giáo dục Tiểu học, giáo viên tiểu học và đề ra các giải pháp để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên ở tỉnh Bình Thuận. Luận văn “Quản lý việc nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên tiểu 8 học huyện Phú Giáo, Bình Dương”, năm 2007, của học viên Mai Long Nguyên đã nghiên cứu thực trạng đội ngũ giáo viên tiểu học ở Phú giáo, từ đó đề ra những biện pháp hướng đến việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Như vậy, nhìn chung những công trình trên đã góp phần làm sáng tỏ về lý luận và đã đề xuất được một số biện pháp tốt, tích cực, hữu ích trong định hướng cho việc xây dựng quy hoạch phát triên giáo dục cho từng địa điểm, địa bàn theo định hướng cơ cấu vùng miền. Ở địa phương Bình Định, nhằm thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI), tỉnh ủy đã xây dựng Chương trình hành động số 20 về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, trên cơ sở đánh giá thực trạng, chỉ chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại, yếu kém, từ đó đã đề ra những chỉ tiêu và những giải pháp cụ thể để thực hiện đổi mới giáo dục đào tạo đến năm 2020. Ở huyện An Lão, thực hiện Nghị quyết Đại hội đảng bộ huyện lần thứ XVIII, huyện ủy đã xây dựng Chương trình hành động về “Nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo giai đoạn 2016-2020”, trong đó đã chú trọng việc phát triển, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo. Trong luận văn này chúng tôi kế thừa những kết quả nghiên cứu đi trước, tiếp tục khái quát làm rõ thêm cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên, khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học ở huyện An Lão, tỉnh Bình Định địa phương đặc thù còn nhiều khó khăn; trên cơ sở đố đề xuất một số giải pháp cụ thể để phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học huyện An Lão, tỉnh Bình Định.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Giáo viên và đội ngũ giáo viên 1. Giáo viên Định nghĩa: “Giáo viên là người dạy học ở bậc phổ thông hoặc tương đương”[15]. Tại điều 70 Luật giáo dục của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2005 đã đưa ra định nghĩa pháp lý đầy đủ về Nhà giáo và những tiêu chuẩn của một Nhà giáo: 1.
Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường hoặc các cơ sở giáo dục khác. Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn sau đây: Phẩm chất đạo đức, tư tưởng tốt; đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ. Luật Giáo dục cũng đã quy định rất cụ thể về tên gọi đối với từng đối tượng nhà giáo theo cấp, bậc giảng dạy và công tác. Nhà giáo dạy ở cơ sở giáo dục mần non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên.
Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn về phẩm chất, tư tưởng, đạo đức tốt; đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ; đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp; lý lịch bản thân rõ ràng. Như vậy, giáo viên là những người có trực tiếp tham gia giảng dạy trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục nghề nghiệp. Để được trực tiếp tham gia giảng dạy, người giáo viên phải có đủ phẩm chất và năng lực nhất định, về tiêu chuẩn chuyên môn, người giáo viên phải được đào tạo và có trình độ theo đúng chuấn yêu cầu của cấp học mà mình tham gia giảng dạy. Trong một trường học, tất cả các đối tượng đang thực hiện nhiệm vụ trực tiếp tham gia giảng dạy đều được gọi là giáo viên, mặc dù nhiệm vụ chính của các đối tượng này tại thời điêm đó có thể không phải là giảng dạy mà đang làm công tác quản lý như hiệu trưởng, phó hiệu trưởng.
Đội ngũ giáo viên Đội ngũ (danh từ): số đông người sắp có thứ tự. [15] Đội ngũ giáo viên: Tập thể những người đảm nhiệm công tác giáo dục và dạy học có đủ tiêu chuẩn đạo đức, chuyên môn và nghiệp vụ quy định. Là lực lượng quyết định hoạt động của nhà trường. Muốn có đội ngũ giáo viên mạnh cần có chế độ, chính sách thỏa đáng, nhất là ở các trường vùng sâu, vùng xa, để phát huy hết tiềm năng của mỗi người, đoàn kết gắn bó mọi người thành một khối thống nhất.