Đặt vấn đề Phát triển nông thôn là lĩnh vực quan trọng và cấp thiết trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội và hiện đại hóa đất nước. Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển chung của đất nước nông thôn đã có sự đổi mới và phát triển đáng kể. Đây là vấn đề đang được Đảng và Nhà nước rất quan tâm cả về tổng kết lý luận, thực tiễn và đầu tư cho phát triển. Để phát triển nông thôn đúng hướng, có cơ sở khoa học, hợp logic và đảm bảo phát triển bền vững thì phải tiến hành quy hoạch phát triển nông thôn, đây là công việc hết sức quan trọng.
Nhưng để tiến hành được việc quy hoạch thì trước tiên ta phải tiến hành nghiên cứu, đánh giá nông thôn để tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức ở vùng nghiên cứu từ đó mới đưa ra được những định hướng cho sự phát triển. Sự phát triển của nông thôn sẽ tạo điều kiện cho đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ổn định về kinh tế, chính trị, xã hội. Phát triển nông thôn cần có một chiến lược phát triển bền vững. Về chiến lược, cần tập trung vào cải thiện nông thôn về cơ sở hạ tầng, các dịch vụ công cộng, dịch vụ xã hội để nâng cao điều kiện sống cho người dân nông thôn.
Đầu tư tạo điều kiện để thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, tạo công ăn việc làm cho các lao động nông thôn, bởi họ là tầng lớp nhạy cảm nhất với các tác động tiêu cực làm ngăn cản sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, nông nghiệp nước ta về cơ bản vẫn lạc hậu, nông dân còn nghèo, nông thôn chậm tiến bộ. Tốc độ tăng trưởng trong nông nghiệp có xu hướng giảm. Dù chiếm tới 20% GDP trong nền kinh tế, tạo việc làm cho hơn 48% lao động, là thu nhập của trên 68% dân số nhưng chúng ta vẫn áp dụng lối sản xuất manh mún, nhỏ lẻ.
Có một thực tế là khi nông nghiệp tăng trưởng chậm thì sự cải thiện của đời sống nhân dân cũng sẽ chậm, nông thôn dù có nhiều tiến bộ nhưng nhìn chung còn rất nhiều biểu hiện của sự phát triển tự phát, có những xu hướng phát triển không thuận lợi. Nếu không chấn chỉnh kịp thời sẽ làm mai một truyền thống từ ngàn xưa, khó khăn cho thế hệ mai sau. n 2 Tuyên Quang là một tỉnh miền núi có địa bàn rộng, là nơi sinh sống của nhiều dân tộc, nằm trong khu vực có trình độ phát triển còn thấp về nhiều mặt, đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt là ở một số xã vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, vùng chậm phát triển.
Do đó việc xây dựng nông thôn mới cấp xã là hết sức cần thiết. Xây dựng chương trình nông thôn mới cấp xã phát triển theo quy hoạch là gắn nông nghiệp với phát triển nhanh tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ bền vững. Kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn được cải thiện, hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển, bản sắc văn hoá được bảo tồn và phát huy, môi trường sinh thái nông thôn xanh - sạch - đẹp, chất lượng hệ thống chính trị cơ sở được nâng cao. Xã Lang Quán đang từng bước triển khai xây dựng mô hình nông thôn mới.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì chúng ta cần nhìn nhận rằng trước những yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, yêu cầu của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước, nông nghiệp nông thôn xã, sản xuất nông nghiệp vẫn còn nhiều bất cập chưa phát huy được hết tiềm năng sẵn có. Với mong muốn có được một cái nhìn tổng thể về thực trạng phát triển của địa phương, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển chương trình Nông thôn mới tại xã Lang Quán huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang”.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Đề tài Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng xây dựng Nông thôn mới tại xã Lang Quán - Huyện Yên Sơn - Tỉnh Tuyên Quang và đề xuất một số giải pháp để thực hiện chương trình Nông thôn mới đạt hiệu quả cao nhất.2 Mục tiêu cụ thể Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình Nông thôn mới và xây dựng Nông thôn mới ở nước ta hiện nay. Nghiên cứu thực trạng chương trình Nông thôn mới tại xã Lang Quán - Huyện Yên Sơn - Tỉnh Tuyên Quang theo bộ tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới. n 3 Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn trong quá trình xây dựng NTM trên địa bàn xã.
Đề xuất, định hướng một số giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình xây dựng Nông thôn mới trên địa bàn xã trong những năm tới.3 Ý nghĩa khoa học của khóa luận 1.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Giúp bản thân có thể vận dụng được những kiến thức đã học để viết khóa luận tốt nghiệp phục vụ cho học tập và nghiên cứu khoa học. Nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của bản thân, vận dụng được những kiến thức đã học được ở nhà trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và những kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu và học tập trong lĩnh vực Nông thôn mới. Các khuyến nghị và dự báo có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách tại địa phương.2 Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các đề tài, đề án về xây dựng Nông thôn mới tại địa phương hoặc nơi khác.
Công cuộc xây dựng Nông thôn mới đang diễn ra đồng bộ trên phạm vi cả nước, xã Lang Quán cũng đang bắt tay vào xây dựng Nông thôn mới theo bộ tiêu chí quốc gia vì vậy, đề tài chỉ ra những khó khăn, hạn chế, những điều chưa làm được và cần phải làm ở địa phương để có thể đưa ra những giải pháp phù hợp với từng tiêu chí. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm nông thôn Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác.
Nông thôn là vùng khác với đô thị là ở đó có một cộng đồng chủ yếu là nông dân, làm nghề chính là nông nghiệp; có mật độ dân cư thấp hơn; có kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn; Có mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp hơn. Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Theo Ngân hàng thế giới (1975): “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển” (Mai Thanh Cúc, 2005) [1].
Phát triển nông thôn có tác động theo nhiều chiều khác nhau. Đây là một quá trình thu hút mọi người dân tham gia vào các chương trình phát triển, nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của các cư dân nông thôn, đồng thời phát triển nông thôn là quá trình thực hiện hiện đại hóa nền văn hóa nông thôn nhưng vẫn bảo tồn được những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng khoa học và công nghệ. PTNT là sự phát triển tổng hợp của tất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hóa, xã hội, thể chế và môi trường. Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia.
Sự phát triển của các vùng nông thôn sẽ đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của đất nước (Phạm Vân Đình và Đỗ Kim Chung, 1997) [4]. Nông thôn mới Ở mỗi quốc gia đều có sự phân biệt khác nhau giữa vùng nông thôn và đô thị. Chẳng hạn tại Mỹ, một loạt khu chung cư cao tầng ở nông thôn không được xếp vào đô thị. Ở Nga, người ta quan điểm đô thị là những tụ điểm dân cư từ trên chục nghìn người trở lên.
(Tô Duy Hợp, 1977)[8] Còn ở Việt Nam chúng ta cần phải nhận thức về nội dung chức năng nông thôn mới XHCN Việt Nam. Trong Nghị quyết số 26 NQ/TW đưa ra mục tiêu “ xây dựng nông thôn mới “ có kết cấu hạ tầng kinh tế hiện đại, có cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lí, gắn liền nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp , dịch vụ, đô thị theo quy hoạch, xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường. Như vậy, nông thôn mới trước tiên nó phải là nông thôn, không phải là thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: (1) làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; (2) sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; (3) đời sống vật chất và tinh thần của dân nông thôn ngày càng được nâng cao; (4) bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; (5) xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ. Chức năng của nông thôn mới trước hết phải là nơi sản xuất nông nghiệp, tạo ra các sản phẩm nông nghiệp có năng suất chất lượng cao theo hướng sản xuất hàng hóa.
Bên cạnh đó, nông thôn mới phải đảm nhận được vai trò giữ gìn văn hóa truyền thống dân tộc. Làng quê nông thôn Việt Nam khác lắm so với các nước xung quanh; ngay cả ở Việt Nam, làng quê dân tộc Thái khác với H’Mông khác với Êđê. Nếu quá trình xây dựng nông thôn mới làm phá vỡ chức năng này là đi ngược với lòng dân và làm xóa nhòa truyền thống văn hóa muôn đời của người Việt.