Đặt vấn đề Chương trình xây dựng nông thôn mới (XDNTM) là một trong những nội dung, nhiệm vụ quan trọng để triển khai thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW, Nghị quyết toàn diện nhất về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn từ trước tới nay. Công tác xây dựng nông thôn mới được coi là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên; chủ trương XDNTM là chủ trương quan trọng, hết sức đúng đắn, hợp lòng dân, được nhân dân đồng tình ủng hộ. Ngay trong những năm đầu triển khai, Chương trình mục tiêu quốc gia về XDNTM đã nhanh chóng trở thành phong trào của cả nước. Thái Nguyên là một tỉnh vùng núi thuộc Đông Bắc Bộ có địa bàn rộng, là nơi sinh sống của nhiều dân tộc.
Trong nhiều năm thực hiện mô hình nông thôn mới đã đạt được nhiều thành tựu nhất định. Để duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững đi đối với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái; quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; bảo đảm mọi người dân được phát huy mọi tiềm năng, tham gia và thụ hưởng bình đẳng thành quả của phát triển; xây dựng xã hội hòa bình, thịnh vượng, dân chủ, công bằng, văn minh và bền vững là mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030 của tỉnh Thái Nguyên. Do vậy việc xây dựng nông thôn mới bền vững, hoàn thành các chỉ tiêu và tiêu chí nâng cao là hết sức cần thiết. Cùng với các địa phương khác trong cả nước, xã Phấn Mễ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên đã sớm tổ chức triển khai thực hiện Chương trình.
Sau một thời gian, Chương trình đã nhanh chóng đi vào cuộc sống, trở thành phong trào chung của cả hệ thống chính trị trên địa bàn, được tầng lớp nhân dân hết sức quan tâm, ủng hộ và tích cực triển khai. Luan van 2 Xây dựng mô hình nông thôn mới cấp xã phát triển theo quy hoạch là găn nông nghiệp với phát triển nhanh tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ bền vững. Kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn được cải thiện, hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển, bản sắc văn hóa dân tộc đc bảo tồn và phát huy, môi trường sinh thái nông thôn xanh - sạch - đẹp, chất lượng, hệ thống chính trị cơ sở được nâng cao. Xuất phát từ những thực trạng trên em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng và giải pháp nhằm xây dựng nông thôn mới tại xã Phấn Mễ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, giai đoạn 2016-2020 ” 1.
Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng nông thôn mới trên địa bàn xã Phấn Mễ-huyện Phú Lương-tỉnh Thái Nguyên, đưa các giải pháp xây dựng nông thôn mới cho xã, hoàn thiện nâng cao chất lượng các nhóm tiêu chí và các tiêu chí nâng cao .Trong giai đoạn tiếp theo hoàn thành các tiêu chí tiến tới xã nông thôn mới kiểu mẫu. Mục tiêu cụ thể Đánh giá thực trạng địa bàn xã Phấn Mễ theo bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới. Đưa ra được những thuận lợi, khó khăn và yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện nông thôn mới bền vững và nâng cao các tiêu chí nông thôn mới tại xã Phấn Mễ - huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên.
Đưa ra những giải pháp nhằm thực hiện thành công các tiêu chí đưa xã Phấn-Mễ-Phú Lương-Thái Nguyên trở thành xã nông thôn mới kiểu mẫu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Đây là cơ hội tốt cho sinh viên thực hành khảo sát thực tế, áp dụng những kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, và có cơ hội gặp gỡ, học tập, trao đổi kiến Luan van 3 thức với những người có kinh nghiệm và dân địa phương. Đồng thời đề tài cũng là cơ sở hình thành ý tưởng cho các dự án, đề tài nghiên cứu khoa học.
Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra nhiều kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp cho vùng nông thôn trong địa bàn xã. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Phấn Mễ có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện phát triển của địa phương. Luan van 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học 2. Các khái niệm về nông thôn • Khái niệm về nông thôn: Nông thôn được coi là một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Hiện nay trên thế giới chưa có sự thống nhất về định nghĩa nông thôn mà có nhiều quan điểm khác nhau. Khái niệm về nông thôn cần đặt trong điều kiện thời gian và không gian xác định của nông thôn mỗi quốc gia, mỗi vùng và lãnh thổ.
Trong từ điển tiếng Việt, nông thôn được định nghĩa là khu vực chủ yếu tập chung dân cư làm nghề nông: -Về điều kiện tự nhiên, nông thôn có vung đất đai rộng lớn,bao quanh đô thị. -Về kinh tế nông thôn chủ yếu làm nông nghiệp (nông, lâm, ngư nghiệp), có cơ sở hạ tầng kĩ thuật lạc hậu, trình độ phát triển cơ sở vật chất và kĩ thuật, trình độ sản xuất hàng hóa còn kém. -Về xã hội, nông thôn có trình độ học vấn, điều kiện cho giáo dục; y tế, đời sống vật chất; tinh thần còn thấp. Tuy nhiên lại có những di sản văn hóa, phong tục tập quán, lễ hội rất phong phú và mang bản sắc riêng.
Khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và tiến trình phát triển kinh tế.Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu: “ Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác ”. • Khái niệm về phát triển nông thôn Luan van 5 Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện và đa phương, bao gồm các hoạt động phát triển về nông nghiệp và các hoạt động có tính chất liên kết phục vụ nông nghiệp, công nghiệp quy mô vừa và nhỏ, các ngành nghề truyền thống, cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, nguồn nhân lực nông thôn, xây dựng, tăng cường các dịch vụ và phương tiện phục vụ cộng đồng nông thôn. Phát triển nông thôn phải đảm bảo tính bền vững của môi trường, này nay vấn đề phát triển nông thôn bền vững được đặt ra nhằm tạo sự phát triển lâu dài, ổn định không những cho các vùng nông thôn mà còn đối với cả quốc gia.
Có thể hiểu phát triển nông thôn bền vững một cách ngắn gọn là sự phát triển tập chung vào người dân ( tiếp cận từ dưới lên ), đồng thời phải phát triển đa ngành và giải quyết thích đáng mối liên hệ đa ngành ( tiếp cận tổng hợp ) và phát triển phải đảm bảo sự cân xứng với việc quản lý môi trường ( tiếp cận quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên ). Phát triển nông thôn là sự phát triển tổng hợp của tất cả hoạt động có mỗi liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hóa, xã hội, thế chất và môi trường. Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình quốc gia. Sự phát triển của các vùng nông thôn sự đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của cả nước.
Như vậy, có rất nhiều quan điểm về khái niệm phát triển nông thôn. Trong điều kiện của Việt Nam, tổng hợp các quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế của Chính phủ, thuật ngữ này có thể hiểu như sau: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường, nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân nông thôn. Quá trình này,trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hộ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”. Các vấn đề nông thôn Nói đến các vấn đề nông thôn không bao giờ là nỗi thời ở Việt Nam.
Trước hết để tìm hiểu những vấn đề nóng, bức xúc ở nông thôn thì trước tiên ta phải tìm hiểu những đặc trưng của vùng nông thôn. Đặc trưng của vùng nông thôn Nông thôn là nơi sinh sống và làm việc của một cộng đồng dân cư bao gồm chủ yếu là nông dân, là vùng chủ yếu sản xuất nông nghiệp. Các hoạt động sản xuất và dịch vụ chủ yếu phục vụ cho nông nghiệp, cộng đồng nông thôn. Mật độ dân cư ở nông thôn thấp hơn đô thị.
Nông thôn có cơ cấu hạ tầng, có trình độ tiếp cận thị trường, trình độ sản xuất hàng hóa thấp hơn so với thành thị. Nông thôn chịu sức hút của thành thị về nhiều mặt, dân nông thôn thường tìm cách di chuyển lên thành thị. Nông thôn trải trên địa bàn khá rộng, chịu tác động bởi điều kiện tự nhiên. Nông thôn là vùng có trình độ văn hóa, khoa học, kĩ thuật thấp hơn thành thị.
Thu nhập, đời sống vật chất tinh thần của nông thôn thấp hơn thành thị. Nông thôn trải trên địa bàn khá rộng, chịu tác động bởi điều kiện tự nhiên. Những vấn đề tồn tại của nông thôn hiện nay Những vấn đề đặt ra ở nông thôn Nông thôn hiện nay còn tồn tại một số hạn chế, bất cập sau: – Quy hoạch phát triển nông thôn chưa toàn diện, chưa chi tiết, thiếu minh bạch và không mang tính hiệu lực thực thi. – Nông thôn đang thiếu sự đồng bộ về pháp luật, chính sách kinh tế – xã hội và môi trường để phát triển hài hòa, bền vững.
– Quản lý nhà nước đối với nông thôn hiện nay còn nhiều vấn đề. Đó là, phân định chức năng, trách nhiệm không rõ ràng giữa cơ quan chính quyền và sự thiếu điều kiện, chế tài để triển khai. Chưa có tiêu chí để đánh giá tính hiệu lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước đối với nhiệm vụ phát triển Luan van 7 kinh tế – xã hội trên địa bàn. Tình trạng quan liêu, hành chính trong hoạt động quản lý nhà nước ở nông thôn của các cấp còn nặng nề.
– Các hoạt động văn hóa, tinh thần ở nông thôn còn nghèo nàn, chưa định hướng được người dân vào xây dựng đời sống nông thôn truyền thống, văn minh, tiến bộ.