CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, vai trò và các hình thức xuất khẩu hàng hóa của doanh nghi ệp 1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu Về cơ bản, xuất khẩu hàng hóa là hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ cho người mua nói chung ở một quốc gia hay khu vực khác nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam, trong đó, tiền tệ được sử dụng làm phương thức thanh toán. Cùng với nhập khẩu, hoạt động xuất khẩu hàng hóa giữa một vị trí quan trọng trong thương mại quốc tế.
Theo nghị định 57/1998/NĐ/CP (ban hành ngày 31/07/1998) hướng dẫn về thi hành luật thương mại đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu: “Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa là hoạt động mua, bán hàng hóa của thương nhân Việt Nam với thương nhân Việt Nam với thương nhân nước ngoài theo các hợp đồng mua bán hàng hóa, bao gồm cả hoạt động tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập và chuyển khẩu hàng hóa.” “Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh thu doanh lợi bằng cách bán sản phẩm hoặc dịch vụ ra thị trường nước ngoài và sản phẩm hay dịch vụ ấy phải di chuyển ra khỏi biên giới của một quốc gia”. (Trần Văn Chu (1999), “Nghiệp vụ kinh doanh xuất nhập khẩu", Nhà xuất bản Thống Kê, Hà Nội, trang 132.) Theo “Luật thương mại 2005 Điều 28, khoản 1”: "Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệ t nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật." Xuất khẩu hàng hóa có thể xem là hàng hóa được sản xuất tại một nước và đưa ra thị trường quốc tế để tiêu thụ hay nói cách khác là bán, trao đổi hàng hóa từ quốc gia này sang quốc gia khác, từ trong nước ra nước ngoài. Cũng có thể nói xuất khẩu là một cách mà các công ty có thể nhanh chóng làm tăng quy mô thị trường tiềm năng. Các doanh nghiệp thường xuất khẩu ở nơi họ có khả năng cạnh tranh.
Điều này có nghĩa là họ sẽ khả năng phát triển ở thị trường đó so với các doanh nghiệp khác trong việc thương mại cùng một mặt hàng. Các công ty, doanh nhân cũng xuất khẩu những hàng hóa phản ánh lợi thế so sánh của quốc gia minh. 4 Như vậy, hoạt động xuất khẩu hàng hóa là sự chuyển giao hàng hóa đất nước mình với quốc gia khác trong đó sử dụng phương tiện thanh toán là tiền tệ. Mục tiêu của hoạt động xuất khẩu là tận dụng tối đa lợi thế so sánh của mỗi một đất nước.
Cùng với đó, hoạt động xuất khẩu dựa vào nhiều phương thức vận tải. Tuy nhiên việc lựa chọn phương tiện di chuyển còn chịu chi phối từ một số yếu tố khác có liên quan. Vai trò của hoạt động xuất khẩu Đối với nền kinh tế giới Mỗi quốc gia muốn phát triển được phải tham gia vào hoạt động XNK. Bởi vì mỗi quốc gia khác nhau về điều kiện tự nhiên có thể có điều kiện thuận lợi về mặt này nhưng lại khó khăn về mặt khác.
Thông qua hoạt động XK các quốc gia có thể hạn chế được những khó khăn của mình, từ đó thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển. Cũng thông qua hoạt động này các nước có thể nhanh chóng tiếp thu được trình độ kỹ thuật công nghệ tiên tiến, từ đó mới có thể phát triển kinh tế và giải quyết các mâu thuẫn trùng thước tăng nguản thu nhập góp phần vào quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới. Đối với nền kinh tế quốc dân Thứ nhất, xuất khẩu tạo nguồn vốn cho nhập khẩu phục vụ CNH - HĐH đất nước. Nguồn vốn quan trọng nhất để nhập khẩu, công nghiệp hóa đất nước chính là xuất khẩu.
Vì chỉ có xuất khẩu hàng hoá là nguồn thu ngoại tệ lớn của đất nước, nguồn thu này dùng để nhập khẩu các trang thiết bị hiện đại phục vụ công nghiệp. Thứ hai, xuất khẩu thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phải triển sản xuất. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ hình thái này sang hình thái khác là tất yếu đối với mỗi quốc gia, ở mỗi giai đoạn phát triển kinh tế thì hình thái chuyển dịch này khác nhau, nó phụ thuộc vào mức tăng trưởng nền kinh tế của mỗi người và kế hoạch phát triển của các quốc gia đó. Thứ ba, chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang nền kinh tế hướng ngoại.
Xuất khẩu những sản phẩm thừa và với tiêu dùng nội địa, ở những nước lạc hậu, kinh tế chậm phát triển, sản xuất chưa đủ đáp ứng tiêu dùng, vì vậy nếu chỉ xuất khẩu những mặt hàng xuất khẩu thừa tiêu dùng nội địa thì XK sẽ bị bó hẹp và tăng trưởng kinh tế rất chậm. Khi có thị trường xuất khẩu thì sẽ thúc đẩy quá trinh tổ chức sản xuất phát triển, nó sẽ kéo theo sự phát triển của các ngành khác liên quan ví dụ khi sản xuất 5 bằng thủ công mỹ nghệ phát triển sẽ kéo theo các ngành như gốm, sứ, mây tre đan, thêu dệt. cũng phát triển theo. Thứ tư, giải quyết vấn đề việc làm, nâng cao đời sống nhân dân.
Tác động của XK đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt, trước hết, sản xuất hàng XK là nơi thu hút hàng triệu lao động vào làm việc và có thu nhập cao. XK còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sống và đáp ứng ngày một phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng của nhân dân, Thứ năm, mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại. Thông thường hoạt động XK ra đời sản hơn các hoạt động kinh tế đối ngủại khắc nên có thúc đẩy các quan hệ này phát triển. Chẳng hạn, xuất khẩu và sản xuất hàng hóa thúc đẩy các quan hệ tín dụng, đầu tư, vận tải quốc tế… tác động ngược lại chính là các quan hệ kinh tế đối ngoại lại tạo điều kiện để cho mở rộng XK.
Đối với các doanh nghiệp Thứ nhất, hoạt động xuất khẩu giúp các công ty, doanh nhân mở rộng thị trường, giới thiệu thương hiệu doanh nghiệp ra thị trường thương mại nước ngoài. Hoạt động xuất khẩu đã khiến cho rất nhiều công ty không chỉ là hoạt động thương mại ở trong nước mà còn mang thương hiệu của doanh nghiệp ra thị trường quốc tế. Hầu hết các công ty khi xuất khẩu đều phải trải qua các quy trình chặt chẽ để có thể xuất khẩu trong cùng lĩnh vực tại các quốc gia khác bằng sự cạnh tranh công bằng. Bằng sự nỗ lực của mình, doanh nghiệp có thể định vị được thương hiệu của các mặt hàng cũng thương hiệu của doanh nghiệp một cách vững chắc.
Thứ hai, hoạt động này mang đến doanh thu lớn cho các công ty, thương nhân. Đây có thể coi là mối quan tâm hàng đầu đối với hầu hết các doanh nghiệp. Mỗi một doanh nghiệp khi tham gia hoạt động trong bất kỳ lĩnh vực nào thì đều muốn mang về doanh thu, lợi nhuận. cao và hoạt động xuất khẩu cũng như thế.
Thứ ba, từ sức ép cạnh tranh, doanh nghiệp có động lực đổi mới và phát triển hơn. Bước ra môi trường kinh doanh quốc tế, một doanh nghiệp sẽ phải cạnh cạnh với rất nhiều những công ty khác bao gồm cả trong nước cũng như những doanh nghiệp của các đất nước khác. Để phát triển lâu dài đòi hỏi các công ty cần có sự lớn mạnh trong tiềm lực tài chính, chuyên môn nghiệp vụ, nhân lực và không ngừng cải tiến về mặt sản phẩm. Các hình thức xuất khẩu hàng hóa của doanh nghiệp Hiện nay, trên thế giới, các công ty, doanh nghiệp giao dịch với nhau theo nhiều cách thức khác nhau.
Do đó, các hình thức xuất nhập khẩu cũng trở nên đa dạng, phong phú với các đặc điểm, cách tiến hành riêng. Tuy nhiên, trong thực tế, xuất nhập khẩu được thực hiện với một số hình thức chủ yếu sau: a. Xuất khẩu trực tiếp Xuất nhập khẩu trực tiếp là hình thức xuất nhập khẩu khá phổ biến trên thế giới. Ở hình thức xuất nhập khẩu này, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ trực tiếp tiến hành trao đổi, thỏa thuận mức giá, điều khoản giao hàng với nhau không thông qua trung gian (bên thứ 3).
Trong hình thức xuất khẩu trực tiếp, hai bên mua bán hàng sẽ trực tiếp ký kết hợp đồng ngoại thương. Hai bên xuất và nhập hàng hóa sẽ tự tiến hành các trao đổi trực tiếp với nhau về số lượng, chất lượng, điều khoản giao nhận, thanh toán,. với hàng hóa, dịch vụ. Sau khi thống nhất được những điều trên, hai bên sẽ tiến hành ký kết hợp đồng.
Hợp đồng ký kết giữa hai bên phải phù hợp với luật lệ của quốc gia cũng như thông lệ mua bán quốc tế. Bên giao hàng sẽ trực tiếp giao hàng hóa, dịch vụ cho bên nhận hàng theo những điều khoản trong hợp đồng đã ký kết. Công việc của 2 doanh nghiệp khi tham gia giao dịch xuất nhập khẩu trực tiếp bao gồm 2 giai đoạn: - Thu mua tạo nguồn hàng để xuất khẩu. - Đàm phán, ký kết hợp đồng xuất khẩu với doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ ở nước ngoài, tiến hành giao hàng và thanh toán tiền hàng với đơn vị đối tác.
Hình thức xuất khẩu trực tiếp thích hợp đối với hầu hết các loại hình doanh nghiệp hiện nay bởi nó có một số ưu điểm như: Giảm được chi phí trung gian do đó làm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp; giúp phát huy tính tự chủ của doanh nghiệp. Tuy nhiên bên cạnh những ưu điểm thì hình thức xuất nhập khẩu này còn có một nhược điểm như: có thể tiềm ẩn nguy cơ rủi ro, lừa đảo cho doanh nghiệp, đòi hỏi phải có người đủ chuyên môn, kiến thức cũng như kỹ năng; khối lượng hàng háo khi tham gia giao dịch thường phải lớn thì mới bù đắp được chi phí trong việc giao dịch. Xuất khẩu uỷ thác Xuất khẩu ủy thác là hình thức xuất khẩu thông qua một doanh nghiệp thứ ba. Doanh nghiệp này sẽ có nhiệm vụ kí kết hợp đồng, làm các công việc cần thiết để 7 xuất khẩu hàng hóa cho doanh nghiệp sản xuất.
Doanh nghiệp thuê doanh nghiệp ủy thác sẽ trả một khoản phí gọi là phí ủy thác cho doanh nghiệp được ủy thác. Xuất khẩu ủy thác bao gồm các giai đoạn: - Ký hợp đồng xuất khẩu uỷ thác với đơn vị trong nước. - Ký hợp đồng xuất khẩu, giao hàng và thanh toán tiền hàng với bên nước ngoài.