CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE CÔNG TÁC THU BẢO HIẾM XÃ HOI (BHXH) 1.1 Cơ sở lý luận chung về Bảo hiểm xã hội “Trong lịch sử xã hội loài người quá tình sinh tồn và trưởng thành, mỗi con người phải lao động để làm ra của cải vật chất, để thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu nhất là ăn, ở, mặc, sinh hoạt. Nhưng trong thực tổ, không phải lúc nảo con người cũng gặp may mắn, thuận lợi, có đầy đủ thu nhập và mọi điều kiện sinh sống bình thường. Trái Iai, có rất nhiề trường hợp khó khan, tric trở, rủi ro xảy ra do điều kiện tự nhiên, môi trường, sống, hoặc điều kiện khách quan như: Mỗi trường, mắt vige làm, ốm đau, tai nạn, già không có khả năng lao động, tử vong. Vi vậy, từ xa xưa, con người da có ý thức san sẻ, cưu mang đảm bọc lẫn nhau, trong sông đồng làng, xóm, thôn, bản.
theo tỉnh thin tương thân trơng ái “Nhường cơm sẽ áo", "là lành đàm lá nich”. Sự tương trợ cộng đồng dẫn dẫn được mở rộng và phát triển dưới nhiễu hình thức khác nhau như việc lip quỹ tương, các hội đoàn bằng tiên hoặc bằng hiện vật để trợ giúp lẫn nhau. Những hình thức trợ ip te nguyên cia cá nhân, của cộng đồng đã góp phần bảo đảm nguồn vật chất cần thiết đổi với những người hoạn nạo, khó khăn, thiểu thốn. Đây chính là hình thức bình thành nên Bảo hiểm Sự trợ giúp này là thụ động, cục bộ, không ổn định và không chắc chắn.
Trong quá trình phát triển công nghiệp, đội ngũ Lim công ăn lương tăng nhanh, cuộc sống của họ phụ thuộc vào thu nhập do lao mng làm thuê mang lại. Do đó, khi mắt việc làm hoặc rủi ro như ém dau, nh tật luôn là mối de dọa. Trước site của người lao động có một khoản thu nhập nhất định gọi là trợ cắp để họ trang trải những nhủ cầu sinh sống thiết yêu khi ôm đau, ta nạn.ưong thực tế, nhiễu khi các trường hợp không thể xây ra và người chủ không phải chỉ ra một đồng nào. Nhưng cũng cổ khi xây ra đồn đập.
buộc họ phải bỏ ra một lúc nhiều khoản tiền lớn mà họ không mong muốn. Vì thé, mâu thuẫn chủ- thợ phát sinh. giới thợ liên kết iu tranh buộc g tới chủ thực hiện cam 'Cuộc đấu tranh này diễn ra ngày càng rộng lớn và có tác động nhiều mặt đến đời sống kinh tế xã hội. Do vậy, nhà nước đã phải đứng ra can thiệp và điều hòa mâu thuẫn buộc cả giới chủ và giới thợ phải đóng góp một khoản tiền nhất định hàng tháng để hỗ trợ một phản khi không có việc làm, m dau, tai nạn.
Số tiên đóng góp của cả chủ và thợ hình anh một quỹ tiền tệ tập trung có sự quản lý giám sát của nhà nước. Nhờ đó mà cuộc sống của người lao động và gia đình họ nưày cảng được dim bảo én định. Giới cha cũng thấy minh d bị thiệt hại vẻ ánh tế, ổn định lực lượng lao động để phát tri sin xuất kính doanh, tránh được những sáo trộn không cin thiết, nguồn quỹ tập trung được thiết lập ngày càng lớn và nhanh chóng. Toàn bộ những hoạt động với những mỗi quan hệ ring bude chặt chẽ trên được thể giới quan niệm là BHXH đối với người lao động.
Như vậy BHXH ra đời va phát triển khích quan và ngày cing phát tiễn cùng với sự phát tiễn của mỗi quốc „ mọi thành viên trong xã hội đều thấy edn thiết khi tham gia BHXH, nó tở thành quyển lợi và nhủ cầu không th thiểu của người lao động và à nhu cầu tắt yếu khách quan 1-1 Khái niệm, đặc điễm, vai rò của báo hiểm xã hội * Khái niệm về bảo hiển xã hội Bảo hiển và BIIXH đã hình thành rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội loài người và đã được nhiều nhà khoa học đề cập và nghiên cứu một cách sâu sắc đưới nhiều gốc độ và khía cạnh khác nhau. BHXH đã xuất hiện và phát triển theo cùng với quá trình phát tiền kinh t - xã hội của nhân loại. Theo 16 chức lao động quốc tế (ILO) thì nước Phổ (nay là Cộng hỏa Liên bang Đức) là nước đầu tên tên thé giới ban hành: chế độ BHXH ốm đau vào năm 1883, đánh dầu sự ra đời của BHXH. Đến nay, hầu hết cắc nước trên th giới đã thực hiện chính sách BHXH và coi nó là một trong những chính sách xã hội quan tong nhất trong hệ thống chính sách bảo đảm an sinh xã hội Mic dù đã có quá trình phát tiển tương đối di, nhưng cho đến nay còn có nhiều khái niệm về BHXH, chưa có khái niệm thống nhắt.
Bởi Iẽ BHXH là đối tượng nghiên cứu của nhiều môn khoa học khác nhau như kinh tế, xã hội, pháp ý ‘Theo từ điển Bách khoa: “BHXH là sự đảm bảo, thay thể hoặc bù dip một phần thu ‘cho người lao động khi ho toặc giảm thu nhập do bị 6 dau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề ngh in tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tu cdựa trên cơ sở một “quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo, an toàn đời sống cho người lao động và gia đỉnh họ, đẳng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội" Công ước 102 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đưa ra khái niệm về BHXH như sau: “BHIXH là sự bảo về xã hội cung cắp cho các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công công, nhằm chống lại những khổ khăn vé kinh tế và hội dẫn đến việc ngừng hoặc giảm sút đáng ké về tha nhập gây ra bởi ôm đau, thai sin, tai nạn lao động, thất nghiệp, tà tật, tuổi gi và chết: đồng thời bảo đảm chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con”. Khái niệm này đã phản ánh được sự kết hợp hai mặt của BHXH là mặt kinh tế và mặt xã hội Con theo khái niệm của BHXH Việt Nam: “BHXH là sự bảo vệ của xã hội đ người lao động thông qua việc huy động các nguồn đóng góp để trợ cấp cho họ,nhằm khắc phục những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập gây ra bởi bởi ôm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, mắt khả năng lao động, tuổi già và chết. Đồng thời, bảo dim chăm sóc y tế cho các thân nhân trong gia đình người lao động, để góp phần én định cuộc s ng của bản thân người lao động và gia đình, góp, phần an toàn xã hội”. Như vậy có thể khái quát về BHXH như sau: “BHXH [a sự dim bảo thay thể hoặc bà đắp một phn cho người lao động, Khi họ gặp phải những bién c rủ ro làm suy giảm sức khỏe, mát khả năng lao động, mắt việc làm, chỗ; gẵn liễu với quá trình tạo lập một quỹ tiền tệ tập trưng được hình thành bởi các bên tham gia BIIXH đóng góp và việc sử đụng quỹ dé cung cắp tài chính nhằm đảm bảo mức sống cơ bản cho bản thâm “người lao động và những người ruột thị (bổ, mẹ, vợ/chồng, con) của người lao động trực tp phải mới dưỡng, sáp phần đảm bảo a toàn xã hội" I5] * Đặc điềm của BHXH: BHXH là một hình thức bảo hiểm có tim quan trọng đổi với một quốc gia, nổ cổ một số đặc điểm cơ bản sau: = Mụe đích hoạt động của BHXH không vì lợi nhuận mà vì quyền lợi của người lao động, của cả công đồng ~ Hoạt động BHXH nhằm huy động sự đóng góp của người lao động và Nhà nước tạo.
lập tải chính để phân phối sử dụng nỗ đảm bảo bù dip một phần thu nhập nhất định nào đó cho người lao động khi có những sự cố bảo hiểm xuất hiện như: tai nạn, ốm. Bigu đồ cổ nghĩa là mục đích của quỹ BHXH là lấy một phần tha nhập trong thời gian lao động bình thu 1g để giảnh bảo đảm cho cuộc sống trong những, ngày không lao động không có thu nhập. - Việc phân phối sử dụng quỹ BHXH được chia làm bai phần: + Phin thực hiện chế độ hưu trí mang tính chất bồi hoàn. Mức bồi hoàn phụ thuộc vao.
mức đồng góp vào quỹ BHXH. + Các chế độ còn lại vừa mang tinh chất bồi hoàn, vừa mang tính chất không bồi hoàn Nghĩa là khi người lao động trong qué tình lao động không bị 6m đau, tai nạn thi không được bởi hoàn: khi bị ốm đau, tai nạn thi được bồi hoàn. Mức bai hoàn phụ thuộc vao mức độ ốm đau, tai nạn va theo quy định trong di lệ BHXH hiện hành. + Sự tồn ti và phát tiển của quỹ BHIXH phụ thuộc vào điều kiện phát triển kinh tế, xã hội của xã hội loài người nỏi chung, của từng nước nói riêng.
Việc vận dụng và thực. hiện các chế độ BHXH do tổ chức quốc tẾ vé lao động quy định hoàn ton phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội của từng nước, để vừa én định đời sống của người lao. động, vẫn ôn định phát ign kín tễ xã hội của đắt nước. * Vai trò của BHXH: «a, Dai vải đồi sng kinhtế - xã hội BHIXH hoạt động theo nguyên tie "cộng ding - lấy số đồng bù cho số it” tức là dùng số tiền đóng góp nhỏ của số đông người tham gia BHXH để bù dip, chia sẻ cho một số.
it người với số tiền lớn hơn so với đồng góp của từng người, khi họ gặp phải những. biến cô rủi ro gây tốn that, Hoạt động BIIXH là một loại hoạt động dịch vụ công, mang tinh xã hội cao; lấy hiệu quả xã hội làm mục tiêu hoạt động. Hoạt động BHXH là quá trình tổ chức, triển khai thực hiện cúc chế độ, chính sich BHXH của tổ chức quản lý sự nghiệp BIIXH đối với người lao động tham gia và hưởng các chế độ BHXH. Là quá trình tổ chức thực hiện sắc nghiệp vụ thu BHXH đối với người sử dụng lao động và người lao động: giả quyết các chế độ, chính sách và chỉ BHXH cho người được hưởng; quản lý quỹ BHXH và thực hiện đầu tu bảo tn và tăng trưởng quỹ BHXH.
“rong điều kiện phát triển nền kinh t thị trường theo định hướng XHCN hiện nay. BHXH càng trở nên quan trọng trong việc góp phần đảm bảo công tác xã hội và phát triển xã hội một cách bén vũng. Nó giữ vai trỏ quan trong không chỉ đối với NLB mà còn cóý nghĩa to lớn đối với tổ chức SDLD va toàn xã hội.