Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường tại tỉnh Hòa Bình

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích hus nghiên cứu đề xuất giải pháp cải thiện kết quả quản lý nhà nước về môi trường tại tỉnh hòa bình, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Đỗ Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: Gs. Ts Nguyễn Cao Huần
• Trường học: Trường Đại học Khoa Học Tự Nhiên Hà Nội
• Chuyên ngành: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường tại tỉnh Hòa Bình theo tiếp cận địa lý
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.2. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
• 1.3. QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM SỰ PHÂN HÓA VÀ VAI TRÒ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỐI VỚI QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Ở HÒA BÌNH
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
• 2.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.3. ĐẶC ĐIỂM TAI BIẾN THIÊN NHIÊN VÀ SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG
• 2.4. CÁC VÙNG ĐỊA MÔI TRƯỜNG - CƠ SỞ ĐỊA LÝ CHO QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO KHÔNG GIAN
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG, TÌNH HÌNH QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG TỈNH HÒA BÌNH
• 3.1. HIỆN TRẠNG VÀ DIỄN BIẾN CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG TRÊN CÁC VÙNG ĐỊA MÔI TRƯỜNG CỦA LÃNH THỔ HÒA BÌNH
• 3.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG Ở HÒA BÌNH
• 3.3. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG THEO TIẾP CẬN ĐỊA LÝ
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại Hòa Bình

Quản lý môi trường tại tỉnh Hòa Bình đang đối mặt với nhiều thách thức. Từ việc khai thác tài nguyên thiên nhiên đến ô nhiễm môi trường, các vấn đề này đòi hỏi những giải pháp hiệu quả. Việc nâng cao hiệu quả quản lý môi trường không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh. Các giải pháp cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn địa phương.

1.1. Tình hình hiện tại của quản lý môi trường tại Hòa Bình

Hiện trạng quản lý môi trường tại Hòa Bình cho thấy nhiều vấn đề nghiêm trọng. Ô nhiễm không khí, nước và đất đang gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Các số liệu từ Sở Tài nguyên và Môi trường cho thấy mức độ ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng, cần có những biện pháp khắc phục kịp thời.

1.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao hiệu quả quản lý môi trường

Nâng cao hiệu quả quản lý môi trường là cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn bảo vệ đa dạng sinh học. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để đạt được mục tiêu này.

II. Những thách thức trong quản lý môi trường tại Hòa Bình

Quản lý môi trường tại Hòa Bình đang gặp phải nhiều thách thức lớn. Từ việc thiếu nguồn lực đến sự chồng chéo trong các quy định pháp lý, những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý. Việc nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường cũng là một yếu tố quan trọng.

2.1. Thiếu nguồn lực và năng lực quản lý

Nguồn lực cho công tác quản lý môi trường tại Hòa Bình còn hạn chế. Năng lực của cán bộ quản lý chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ để cải thiện tình hình này.

2.2. Sự chồng chéo trong quy định pháp lý

Nhiều quy định pháp lý về quản lý môi trường còn chồng chéo và thiếu tính khả thi. Điều này gây khó khăn trong việc thực hiện và giám sát các hoạt động bảo vệ môi trường. Cần có sự rà soát và điều chỉnh các quy định này để phù hợp với thực tiễn địa phương.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại Hòa Bình

Để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa công nghệ xanh và các giải pháp bảo vệ môi trường sẽ mang lại hiệu quả cao. Các phương pháp này cần được triển khai đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Ứng dụng công nghệ xanh trong quản lý môi trường

Công nghệ xanh có thể giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Việc áp dụng các công nghệ mới trong xử lý chất thải và bảo vệ môi trường sẽ mang lại hiệu quả cao. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ xanh.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong quản lý môi trường. Cần có các chương trình tuyên truyền và giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Việc tạo ra các hoạt động cộng đồng sẽ giúp tăng cường sự tham gia và trách nhiệm của mọi người.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hòa Bình

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Hòa Bình đã chỉ ra nhiều giải pháp hiệu quả trong quản lý môi trường. Những kết quả này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng. Việc áp dụng các giải pháp này cần được mở rộng và phát triển hơn nữa.

4.1. Kết quả từ các dự án bảo vệ môi trường

Nhiều dự án bảo vệ môi trường đã được triển khai tại Hòa Bình, mang lại những kết quả tích cực. Các dự án này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn tạo ra việc làm cho người dân. Cần tiếp tục nhân rộng các mô hình thành công này.

4.2. Đánh giá tác động môi trường từ các hoạt động kinh tế

Đánh giá tác động môi trường từ các hoạt động kinh tế là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các nghiên cứu cho thấy nhiều hoạt động kinh tế đang gây áp lực lên môi trường. Cần có các biện pháp giảm thiểu tác động này để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý môi trường tại Hòa Bình

Kết luận, việc nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại Hòa Bình là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được mục tiêu này. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc áp dụng công nghệ mới và nâng cao nhận thức của người dân.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cần được đặt lên hàng đầu trong quản lý môi trường. Cần có các chính sách khuyến khích phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường. Việc này sẽ giúp Hòa Bình phát triển một cách bền vững và hiệu quả.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường

Hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường là cần thiết để học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các giải pháp hiệu quả. Cần có các chương trình hợp tác với các tổ chức quốc tế để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại Hòa Bình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý nhà nước về môi trường là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững trong bối cảnh gia tăng áp lực kinh tế và đô thị hóa. Tỉnh Hòa Bình sở hữu diện tích tự nhiên 459.635 ha, chiếm 1,41% diện tích cả nước, đóng vai trò cửa ngõ vùng Tây Bắc và là không gian phòng hộ đầu nguồn sinh thủy đặc biệt quan trọng cho Thủ đô Hà Nội cùng đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, sự phân hóa địa hình phức tạp từ vùng núi cao trên 1.000 m đến các thung lũng karst thấp, kết hợp cùng hoạt động của 788.274 cư dân với 194 điểm mỏ khoáng sản và hệ thống 335 hồ chứa thủy lợi đã tạo ra những xung đột gay gắt giữa khai thác tài nguyên và bảo vệ sinh thái.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là phương thức quản lý hành chính truyền thống theo ranh giới địa giới thuần túy bộc lộ nhiều điểm nghẽn, thiếu sự phối hợp liên vùng và chưa tính đến đặc thù không gian tự nhiên. Mục tiêu của nghiên cứu là xác lập cơ sở khoa học địa lý vững chắc, đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường đất, nước, không khí, đồng thời phân vùng địa môi trường làm nền tảng tổ chức lại không gian quản lý nhà nước về môi trường tại tỉnh Hòa Bình. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 11 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2012, định hướng tầm nhìn đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp bộ công cụ phân tích không gian giúp tăng từ 30% đến 40% hiệu quả giám sát tài nguyên, giảm thiểu rủi ro tai biến thiên nhiên và định hình khung chính sách quản lý môi trường bền vững theo từng tiểu vùng sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết Địa hệ thống (Geosystem Theory) và Lý thuyết Phát triển bền vững lưu vực sông (Watershed Sustainable Development). Lý thuyết Địa hệ thống nhìn nhận lãnh thổ tỉnh Hòa Bình như một thể tổng hợp tự nhiên - kinh tế - xã hội có cấu trúc phân tầng, nơi mọi biến đổi của thảm phủ thực vật hay địa mạo đều tạo ra phản ứng dây chuyền đến chế độ thủy văn và xói mòn đất. Lý thuyết phát triển bền vững lưu vực định hướng việc kiểm soát các dòng vật chất và ô nhiễm theo tính liên tục từ thượng nguồn xuống hạ lưu, vượt qua ranh giới hành chính chia cắt.

Khung phân tích vận dụng bốn khái niệm then chốt:

1. Quản lý nhà nước về môi trường theo tiếp cận địa lý: Phương thức điều hành tích hợp yếu tố không gian, thời gian và mối liên hệ liên ngành vào việc ra quyết định quy hoạch.
2. Phân vùng địa môi trường: Sự phân chia lãnh thổ thành các đơn vị đồng nhất tương đối về cấu trúc địa chất, địa mạo, khí hậu và mức độ nhạy cảm sinh thái.
3. Tai biến địa chất ngoại sinh: Các hiện tượng trượt lở đất đá, lũ bùn đá, xói mòn bề mặt do tương tác giữa độ dốc địa hình và lượng mưa cực đoan.
4. Sức tải môi trường lãnh thổ: Ngưỡng chịu tải tối đa của hệ sinh thái trước các nguồn phát thải sinh hoạt, công nghiệp và khai khoáng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm chuỗi số liệu thống kê hiện trạng môi trường 5 năm (2005-2010), hồ sơ địa chất khoáng sản, tài liệu khí tượng thủy văn của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hòa Bình cùng hệ thống bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:100.000.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả đã tiến hành 2 đợt khảo sát thực địa chuyên sâu vào tháng 4/2011 và tháng 10/2011, thu thập và phân tích mẫu môi trường tại hơn 50 điểm quan trắc trọng điểm đại diện cho 5 lưu vực sông chính gồm sông Đà, sông Bôi, sông Bùi, sông Bưởi và sông Mã. Phương pháp lấy mẫu phân tầng theo vị trí địa hình và nguồn thải được áp dụng nhằm phản ánh chính xác mức độ ô nhiễm tại các vùng nhạy cảm.

Nghiên cứu ứng dụng công nghệ Hệ thống thông tin địa lý (GIS) với các phần mềm ArcGIS 9.2 và MapInfo 9.5 để biên tập, phân tích không gian và chồng xếp 7 bản đồ đơn tính: địa chất, phân bậc độ cao, địa mạo, thổ nhưỡng, thảm thực vật, tai biến trượt lở và đa dạng sinh học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là khả năng mô hình hóa trực quan các mối tương tác không gian phức tạp, giúp chuyển đổi các dữ liệu môi trường định lượng thành bản đồ phân vùng quản lý thực địa rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu không gian đã chỉ ra bốn phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cấu trúc thổ nhưỡng và thảm thực vật có tính phân hóa độ cao sâu sắc. Nhóm đất Feralit đỏ vàng chiếm ưu thế tuyệt đối với 337.866,30 ha, tương đương 73,51% diện tích tự nhiên, tập trung ở đai đồi núi thấp dưới 700 m. Đất Mùn - Feralit trên núi chiếm 28.430,99 ha (6,19%) phân bố ở đai cao 900 - 1.373 m, đóng vai trò là "bể chứa" sinh thủy quan trọng bậc nhất của các hồ chứa. Độ che phủ rừng tự nhiên giàu và trung bình suy giảm, thay thế bằng 28.432,59 ha đất biến đổi do canh tác và đất trống đồi trọc, làm gia tăng nguy cơ thoái hóa đất.

Thứ hai, chất lượng nước mặt bị suy thoái cục bộ theo lưu vực và có sự chênh lệch lớn giữa mùa khô và mùa mưa. Trên lưu vực sông Đà dài 150 km chảy qua tỉnh, nồng độ chất rắn lơ lửng (TSS) và BOD5 tại các điểm xả thải gần đô thị vượt quy chuẩn cho phép từ 1,3 đến 2,0 lần. Nghiêm trọng hơn, tại lưu vực sông Bôi và sông Bùi, hàm lượng Nitrit và Coliform trong nước ngầm và nước mặt vào mùa khô cao hơn ngưỡng an toàn từ 1,5 đến 2,5 lần do tiếp nhận trực tiếp nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý và chất thải y tế phát sinh khoảng 64 tấn/năm từ các bệnh viện tuyến huyện.

Thứ ba, tai biến trượt lở đất và xói mòn diễn biến phức tạp tại các khu vực sườn đón gió. Với lượng mưa trung bình năm đạt từ 1.300 mm đến trên 2.000 mm (cực đại tại Ngọc Lâu đạt trên 2.200 mm/năm) và hơn 80-90 ngày dông mỗi năm, các huyện vùng cao như Đà Bắc, Mai Châu ghi nhận mật độ trượt lở cao trên các sườn dốc trên 25° dọc theo các tuyến đường giao thông mới mở.

Thứ tư, bất cập trong phân bố dân cư tạo sức ép sinh thái không đồng đều. Gần 80% dân số tập trung tại các vùng thung lũng thấp và thành phố Hòa Bình, dẫn đến mật độ tại huyện Kim Bôi lên tới 257,8 người/km2, trong khi các xã vùng cao huyện Kỳ Sơn chỉ đạt mật độ dưới 35 người/km2. Cơ cấu tổ chức quản lý môi trường cấp huyện và xã còn thiếu hụt nghiêm trọng về trang thiết bị quan trắc và nhân lực chuyên môn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng suy thoái môi trường tại Hòa Bình bắt nguồn từ sự kết hợp giữa các yếu tố tự nhiên nội tại (địa hình chia cắt mạnh, đá mẹ dễ phong hóa, mưa tập trung) và phương thức khai thác tài nguyên thiếu quy hoạch. Hoạt động xẻ núi mở đường giao thông và xây dựng thủy điện nhỏ IPP đã làm mất cân bằng sườn dốc tự nhiên, kích hoạt hàng loạt điểm sạt lở.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây về trượt lở tại Tây Bắc, kết quả nghiên cứu này đã tiến xa hơn khi lượng hóa được mối tương quan giữa lớp phủ thổ nhưỡng, cấu trúc địa mạo và mật độ tai biến. Việc áp dụng công cụ GIS cho phép tích hợp các lớp dữ liệu thành bản đồ phân vùng địa môi trường thống nhất. Dữ liệu nghiên cứu được chuẩn hóa dưới dạng bảng ma trận tải lượng ô nhiễm và biểu đồ biến thiên chất lượng nước theo mùa, giúp các nhà quản trị dễ dàng nhận diện các điểm nóng ô nhiễm thay vì chỉ tiếp cận qua các báo cáo văn bản hành chính thông thường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về môi trường tại Hòa Bình, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoạch định không gian và phân vùng quản lý môi trường chuyên biệt: Thiết lập quy chế quản lý bảo vệ môi trường đặc thù cho 4 tiểu vùng địa môi trường chính (vùng lưu vực hồ sông Đà, vùng núi cao Tây Bắc, vùng đồi núi trung du phía Đông, và vùng karst phía Nam). Cơ quan chủ trì là Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường, hoàn thành ban hành quy chế phân vùng trước năm 2015. Mục tiêu bảo đảm 100% các dự án đầu tư mới phải tuân thủ định hướng phân vùng chức năng sinh thái.

2. Xây dựng và số hóa cơ sở dữ liệu GIS quan trắc môi trường đa thời gian: Triển khai hệ thống thông tin địa lý tích hợp dữ liệu viễn thám để giám sát tự động biến động thảm phủ rừng, điểm mỏ khoáng sản và chất lượng nguồn nước mặt. Dự án do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Chi cục Bảo vệ Môi trường thực hiện trong giai đoạn 2013-2018, đặt mục tiêu rút ngắn 30% thời gian phản ứng trước các sự cố sạt lở đất và xả thải trái phép.

3. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực thực thi pháp luật cấp cơ sở: Bổ sung biên chế cán bộ có chuyên môn sâu về khoa học môi trường và quản lý địa lý cho 100% Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện và cán bộ địa chính - môi trường cấp xã. Giai đoạn thực hiện 2013-2017 với chỉ tiêu 100% cán bộ quản lý được tập huấn kỹ năng sử dụng bản đồ số và thanh tra môi trường.

4. Tăng cường kiểm soát nguồn thải công nghiệp - làng nghề và xã hội hóa bảo tồn sinh thái: Bắt buộc 100% khu công nghiệp, cụm công nghiệp dọc lưu vực sông Bùi, sông Đà phải xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn QCVN trước năm 2016. Đồng thời, mở rộng chi trả dịch vụ môi trường rừng cho cộng đồng dân cư sinh sống tại vùng đệm của 4 khu bảo tồn thiên nhiên (Ngọc Sơn - Ngổ Luông, Thượng Tiến, Pu Canh, Hang Kia - Pà Cò), nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh lên trên 50% vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phương pháp luận của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Hòa Bình và các tỉnh miền núi phía Bắc có thể sử dụng trực tiếp tài liệu này làm căn cứ xây dựng báo cáo hiện trạng môi trường 5 năm, lập quy hoạch bảo vệ môi trường và phê duyệt đánh giá tác động môi trường (ĐTM).
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành: Các chuyên gia trong lĩnh vực Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai, Địa lý Tự nhiên và Sinh thái học có thể khai thác khung lý thuyết địa hệ thống và quy trình phân vùng địa môi trường bằng GIS làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.
• Chủ đầu tư dự án thủy điện, khai thác khoáng sản và hạ tầng: Doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn tỉnh nắm bắt được các thông số nhạy cảm về tai biến trượt lở, trữ lượng 194 điểm mỏ và các tiêu chuẩn bảo vệ nguồn nước để lập kế hoạch thiết kế, thi công an toàn và giảm thiểu rủi ro pháp lý.
• Các tổ chức phi chính phủ và quỹ bảo tồn thiên nhiên: Các tổ chức phát triển bền vững có cơ sở dữ liệu về 1.494 loài thực vật và khu hệ động vật quý hiếm trong Sách đỏ để xây dựng các dự án tài trợ sinh kế cộng đồng gắn liền với bảo tồn rừng đầu nguồn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiếp cận địa lý mang lại ưu thế gì vượt trội so với cách quản lý môi trường truyền thống? Tiếp cận địa lý tích hợp đồng thời yếu tố không gian, thời gian và mối quan hệ liên ngành vào bức tranh quản lý. Thay vì xử lý ô nhiễm cô lập theo từng ranh giới xã, huyện, phương pháp này cho phép nhận diện nguồn gốc ô nhiễm theo lưu vực sông và các đới địa mạo tự nhiên. Việc kết hợp bản đồ GIS tỷ lệ 1:100.000 giúp cơ quan quản lý phân bổ nguồn lực chính xác vào các vùng nhạy cảm sinh thái.

2. Lưu vực sông Đà tại tỉnh Hòa Bình đang chịu những áp lực môi trường nào lớn nhất? Lưu vực sông Đà dài 150 km qua tỉnh phải gánh chịu áp lực kép từ quá trình đô thị hóa dọc thành phố Hòa Bình và hoạt động giao thông thủy, thủy điện. Nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý triệt để khiến các chỉ số BOD5 và TSS tại nhiều điểm hạ lưu vượt chuẩn từ 1,3 đến 2,0 lần. Bên cạnh đó, hiện tượng bồi lắng lòng hồ với dung tích 9,5 tỷ m3 và xói lở bờ sông sau đập xả lũ là thách thức lớn đối với công tác điều tiết nguồn nước.

3. Tại sao việc quản lý môi trường đất tại Hòa Bình cần ưu tiên nhóm đất Feralit và đất Mùn núi cao? Nhóm đất Feralit đỏ vàng chiếm tới 73,51% diện tích tự nhiên của tỉnh, phân bố chủ yếu trên sườn dốc dễ bị rửa trôi khi mất thảm phủ thực vật. Trong khi đó, đất Mùn - Feralit ở đai cao 900 - 1.373 m chiếm 6,19% diện tích là tầng sinh thủy trực tiếp nuôi dưỡng các con sông. Việc bảo vệ nghiêm ngặt hai nhóm đất này giúp ngăn chặn nguy cơ hoang mạc hóa và duy trì an toàn nguồn nước cho hơn 788.000 người dân.

4. Đa dạng sinh học tại Hòa Bình có vai trò gì trong cấu trúc ổn định sinh thái vùng Tây Bắc? Hòa Bình lưu giữ 1.494 loài thực vật bậc cao (chiếm 14,4% số loài cả nước) cùng 4 khu bảo tồn thiên nhiên trọng điểm như Hang Kia - Pà Cò, Ngọc Sơn - Ngổ Luông. Hệ sinh thái núi đá vôi độc đáo là nơi bảo tồn các nguồn gen quý như Thông đỏ bắc và Thông 5 lá Pà Cò. Giữ vững tính đa dạng sinh học tại đây là điều kiện tiên quyết để duy trì cân bằng sinh thái, phòng chống thiên tai cho toàn bộ vùng hạ lưu đồng bằng sông Hồng.

5. Việc phân vùng địa môi trường có tính khả thi như thế nào khi áp dụng tại cấp cơ sở? Phân vùng địa môi trường chuyển hóa các dữ liệu khoa học phức tạp thành các phân khu chức năng cụ thể với tiêu chí kiểm soát rõ ràng. Cán bộ địa chính - môi trường cấp xã có thể dựa vào bản đồ phân vùng để xác định chính xác khu vực nào được phép cấp phép sản xuất tiểu thủ công nghiệp, khu vực nào bắt buộc phải khoanh nuôi tái sinh rừng, từ đó nâng cao tính minh bạch và hiệu lực cưỡng chế thực thi.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho việc đổi mới phương thức quản lý môi trường tại Hòa Bình thông qua việc tích hợp lý thuyết địa hệ thống và công nghệ GIS.
• Công trình đã lượng hóa chi tiết hiện trạng tài nguyên của tỉnh với 459.635 ha diện tích, 8 nhóm đất chính, 194 điểm mỏ và mạng lưới 5 lưu vực sông trọng yếu.
• Đã chỉ rõ bức tranh phân hóa chất lượng môi trường, cảnh báo các điểm nóng ô nhiễm cục bộ tại sông Đà, sông Bôi, sông Bùi và xác định nguy cơ tai biến trượt lở đất trên sườn dốc đón mưa lớn.
• Đã đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ gắn liền lộ trình cụ thể đến năm 2020, lấy phân vùng địa môi trường làm công cụ cốt lõi để tổ chức không gian phát triển bền vững.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương sớm thể chế hóa kết quả phân vùng vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tổng thể; các nhà quản lý và nhà nghiên cứu hãy chủ động ứng dụng khung dữ liệu không gian này để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường lưu vực trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, luận văn có 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Chƣơng 2: Đặc điểm sự phân hóa và vai trò điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đối với quản lý môi trường ở Hòa Bình Chƣơng 3: Thực trạng môi trường, tình hình quản lý môi trường và các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường tỉnh Hòa Bình 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu theo hƣớng nghiên cứu tài nguyên thiên nhiên và môi trƣờng Cho đến nay, có rất nhiều công trình nghiên cứu về tài nguyên thiên nhiên và môi trường trên lãnh thổ tỉnh Hòa Bình, cụ thể các nghiên cứu - Nghiên cứu về khí hậu - thủy văn: được đề cập một cách chung nhất trong các nghiên cứu của Phạm Ngọc Toàn và Phan Tất Đắc (1975) về khí hậu Việt Nam. Sau đó, đặc điểm khí hậu tỉnh Hòa Bình được đề cập rõ hơn trong nghiên cứu của Nguyễn Thị Hiền, 2007 [12]; - Nghiên cứu về địa chất, địa mạo và các tai biến: được nghiên cứu từ rất sớm trong các công trình nghiên cứu về những nét cơ bản địa chất cấu trúc của phần Bắc, Trung và Nam Đông Dương của các nhà địa chất Pháp vào những năm đầu thế kỷ XX.

Sau năm 1975, công tác điều tra địa chất và khoáng sản được tiến hành có hệ thống trên cả nước có thể kể đến các công trình của Trần Đức Lương và Nguyễn Xuân Bao (bản đồ địa chất Việt Nam tỉ lệ 1/500. Do đặc điểm địa chất, địa mạo và các điều kiện tự nhiên khác ảnh hưởng đến các tai biến thiên nhiên trên lãnh thổ. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành nghiên cứu ở đây, một số công trình như: Đánh giá dự báo các quá trình tai biến thiên nhiên và môi trường miền núi Tây Bắc Việt Nam (Nguyễn Quang Mỹ (chủ trì), Nguyễn Vi Dân, Lại Huy Anh, 1997); Xói mòn đất và tai biến thiên nhiên ở Tây Bắc (Nguyễn Quang Mỹ, Vũ Văn Phái, 1998); Kết hợp viễn thám và hệ thông tin địa lý để dự báo tai biến trượt trọng lực ở tỉnh Hoà Bình (Nguyễn Ngọc Thạch, 2002). Do hoạt động tai biến của tỉnh diễn ra khá phức tạp nên Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh, các Sở ban ngành cơ đã sớm phối hợp với các đơn vị có chức năng thực hiện các đề tài như: + Nghiên cứu, đánh giá, xác định các vùng có nguy cơ hoang mạc hóa ở tỉnh Hòa Bình theo các chỉ tiêu khí hậu (Nguyễn Thị Hiền, 2008) + Đánh giá hiện trạng xói mòn bề mặt đất gây suy giảm chất lượng đất trên một số loại hình đất canh tác đặc trưng tại tỉnh Hòa Bình, đề xuất giải pháp khắc phục (Sở Khoa học và công nghệ tỉnh Hòa Bình 2011) - Nghiên cứu về đất: Sử dụng đất trống, đồi núi trọc và bảo vệ rừng (Kỷ yếu Hội nghị khoa học, 1994); Tài nguyên và môi trường đất hoang mạc hóa tỉnh Hòa Bình và các giải pháp ngăn chặn (Nguyễn Bá Nhuận, 2008); - Nghiên cứu về thảm thực vật: Hòa Bình có một thảm thực vật tự nhiên đa dạng, phong phú với nhiều khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia.

Những nghiên cứu về thực vật của khu vực được đề cập chung nhất trong các công trình nghiên cứu về một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật và những hệ sinh thái rừng nhiệt đới ở Việt 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Và được nghiên cứu cụ thể hơn trong Thảm thực vật tỉnh Hòa Bình trong nghiên cứu hoang mạc hóa (Lê Trần Chấn, 2008); - Nghiên cứu về môi trường: Là tỉnh có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, tuy nhiên do đặc điểm sử dụng các nguồn tài nguyên đã gây áp lực tới môi trường. Trong các nghiên cứu đã nói rõ: Tài nguyên và hiện trạng môi trường nước tỉnh Hòa Bình (Phan Thị Thanh Hằng, 2007); Nghiên cứu và dự báo biến động của môi trường và đề xuất các định hướng phát triển kinh tế - xã hội vùng thượng và hạ du thủy điện Hòa Bình (Nguyễn Thượng Hùng, 1995); Ngoài ra, còn có các đề tài nhiệm vụ các sở ban ngành cũng đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường trên địa bàn tỉnh như: + Xây dựng báo cáo Hiện trạng môi trường Đất và Đa dạng sinh học tỉnh Hoà Bình năm 2009 (Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh Hòa Bình). Đề tài đã tập trung vào phân tích đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường đất của các loại hình sử dụng đất khác nhau; nguồn tài nguyên sinh vật để đưa ra các giải pháp bảo vệ và bảo tồn các nguồn tài nguyên này.

+ Điều tra, thống kê đánh giá các chỉ tiêu về Tài nguyên - Môi trường và phát triển bền vững tỉnh Hoà Bình (Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh Hòa Bình, 2009). Đề tài đã tập trung thống kê, đánh giá các chỉ tiêu cơ bản và có vai trò quan trọng về tài nguyên – môi trường với mục tiêu phát triển bền vững ở tỉnh Hòa Bình. + Báo cáo hiện trạng chất lượng môi trường hàng năm (Sở Tài nguyên và môi trường 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010), Báo cáo môi trường 5 năm 2006-2010 của tỉnh (Sở Tài nguyên và môi trường, 2010), Báo cáo kết quả điều tra và phân tích nước thải trên địa bàn tỉnh phục vụ công tác quản lý và bảo vệ môi trường (Sở Tài nguyên và môi trường, 2008). Các báo cáo không chỉ đưa ra các kết quả phân tích hiện trạng chất lượng môi trường mà còn có giá trị đánh giá diễn biến biến đổi môi trường và tìm hiểu các nguồn thải gây ô nhiễm môi trường trên địa bàn.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa trong việc quản lý và bảo vệ môi trường của tỉnh. Các công trình nghiên cứu theo hƣớng nghiên cứu, đánh giá tổng hợp - Nghiên cứu quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch ngành: mang tính chất định hướng cho phát triển kinh tế - xã hội và các ngành kinh tế. Các định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hòa Bình đều thực hiện dựa vào quy hoạch phát triển kinh tế xã hội đến năm 2010 và định hướng đến 2020 (UBND tỉnh Hòa Bình, 2005); báo cáo quy hoạch sử dụng đất đai tỉnh Hòa Bình thời kỳ 2000- 2010 (Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình, 2001). Các quy hoạch ngành cũng được chú trọng, tập trung vào phát triển: ngành nông nghiệp; công nghiệp chung của tỉnh và của các huyện, thành phố; 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ môi trường: được đề cập đến trong Báo cáo quy hoạch môi trường tỉnh Hòa Bình đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 (Sở Tài nguyên và môi trường, 2008).

Tuy đã đạt một số kết quả tốt, nhưng trong lĩnh vực điều tra, đánh giá tài nguyên môi trường trên địa bàn tỉnh Hòa Bình còn một số tồn tại như: Phần lớn các đề tài là các nghiên cứu mang tính chất chuyên ngành, nội dung nghiên cứu chỉ chuyên sâu theo từng lĩnh vực riêng biệt mà chưa có được nghiên cứu một cách hệ thống đồng bộ theo quan điểm tổng hợp, liên ngành, phát triển bền vững. Để giải quyết được các hạn chế nêu trên, trong đề tài của luận văn, tác giả đã tiến hành thu thập, kế thừa có chọn lọc các tài liệu hiện có, điều tra bổ sung những yếu tố tài nguyên, môi trường, liên kết tổng hợp các tài liệu để có được một bộ cơ sở dữ liệu về tài nguyên, môi trường phục vụ công tác quản lý nhà nước về môi trường trên địa bàn tỉnh Hòa Bình. Các nghiên cứu chuyên ngành, các nghiên cứu đánh giá tổng hợp cùng với thực tế địa phương đã định hướng cho đề tài luận văn của tác giả. CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ MÔI TRƢỜNG 1.

Cơ sở khoa học về quản lý nhà nƣớc về môi trƣờng Cơ sở khoa học là cầu nối giữa khoa học với hệ thống tự nhiên - con người - xã hội bao gồm: 1. Cơ sở triết học của Quản lý môi trường (QLMT): Nguyên lý về tính thống nhất vật chất thế giới gắn tự nhiên, con người và xã hội thành một hệ thống rộng lớn "Tự nhiên, con người và xã hội trong đó yếu tố con người giữ vai trò quan trọng. Tính thống nhất của hệ thống "tự nhiên - con người – xã hội" đòi hỏi giải quyết vấn đề môi trường và thực hiện công tác quản lý môi trường phải toàn diện và hệ thống. Con người nắm bắt cuội nguồn sự thống nhất đó, phải đưa ra các phương sách thích hợp để giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh trong hệ thống đó.

Vì chính con người đã góp phần quan trọng vào việc phá vỡ tất yếu khách quan là sự thống nhất giữa tự nhiên - con người – xã hội. Quan hệ giữa con người và tự nhiên phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội loài người. Với sự xuất hiện nền văn minh trí tuệ, sự thống nhất giữa quan hệ con người - tự nhiên và con người - xã hội được bảo đảm bởi hoạt động trí tuệ con người. Môi trường tự nhiên và hoạt động xã hội được bảo đảm bởi hoạt động trí tuệ con người.

Môi trường tự nhiên và hoạt động xã hội sẽ được duy trì cân bằng một cách hợp lý. Như vậy, để bảo vệ MT sống cần giữ hài hoà quan hệ con người - tự nhiên và con người – xã hội bằng cách đưa thêm vào nền sản xuất vật chất của con người chức năng tái sản xuất tài nguyên thiên nhiên. Mặt khác cần tạo công nghệ mới, công nghệ sạch để chuyển sản xuất của con người thành mắt xích của tự nhiên và xã hội. Để đánh giá chất lượng môi trường sống, cần phải xét đến tiêu chuẩn môi trường trạng thái các hệ sinh thái tự nhiên và sức khoẻ của dân cư sống trong khu vực.

Như 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vậy, phải kết hợp mục tiêu kinh tế với mục tiêu môi trường trong việc hoạch định các chính sách kinh tế. Cơ sở kinh tế của QLMT: được hình thành trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường và thực hiện điều tiết xã hội của cải vật chất điều diễn ra với sức ép của sự trao đổi hàng hoá theo giá trị. Loại hàng hoá có chất lượng tốt và giá thành rẻ sẽ được tiêu thụ nhanh và ngược lại.