Giải pháp tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua giải pháp tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện yên mỹ tỉnh hưng yên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đỗ Lệ Quyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Nguyên Cự
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải pháp tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Danh mục chữ viết tắt
• 1.3. Danh mục bảng
• 1.4. Danh mục hình
• 1.5. Danh mục sơ đồ
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.9.1. Mục tiêu chung
• 1.9.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.10. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.11. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.11.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.11.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.12. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.12.1. Lý luận chung về chất thải
• 1.12.2. Chất thải rắn
• 1.12.3. Chất thải rắn sinh hoạt
• 1.12.4. Nội dung nghiên cứu quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 1.12.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.12.6. Thực trạng chất thải rắn tại Việt Nam
• 1.12.7. Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt một số nước trong khu vực
• 1.12.8. Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại một số tỉnh thành của Việt Nam
• 1.13. Phương pháp nghiên cứu
• 1.13.1. Đặc điểm của địa bàn nghiên cứu
• 1.13.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.13.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 1.13.1.3. Đánh giá chung về địa bàn nghiên cứu
• 1.13.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.13.2.1. Phương pháp chọn điểm và chọn mẫu nghiên cứu
• 1.13.2.2. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu
• 1.13.2.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 1.13.3. Hệ thống các chỉ tiêu sử dụng trong đề tài
• 1.14. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.14.1. Thực trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Yên Mỹ
• 1.14.1.1. Thực trạng hệ thống quản lý hành chính chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ
• 1.14.1.2. Thực trạng nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Yên Mỹ
• 1.14.1.3. Thực trạng hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Yên Mỹ
• 1.14.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Yên Mỹ
• 1.14.1.5. Đánh giá chung tình hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Yên Mỹ
• 1.14.2. Định hướng và giải pháp tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Yên Mỹ
• 1.14.2.1. Giải pháp tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Yên Mỹ
• 1.15. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một trong những vấn đề cấp bách tại huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Với sự gia tăng dân số và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng lớn. Theo thống kê, mỗi ngày huyện Yên Mỹ thải ra khoảng 148,5 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Việc quản lý chất thải rắn không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Do đó, việc tìm ra các giải pháp hiệu quả để quản lý chất thải rắn sinh hoạt là rất cần thiết.

1.1. Đặc điểm và nguồn gốc phát sinh chất thải rắn sinh hoạt

Chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ chủ yếu phát sinh từ các hộ gia đình, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất. Thành phần chất thải rất đa dạng, bao gồm thực phẩm thừa, túi nilon, giấy, kim loại, và nhiều loại khác. Việc phân loại chất thải tại nguồn còn hạn chế, dẫn đến khó khăn trong việc xử lý và tái chế.

1.2. Tình hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt hiện nay

Hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ hiện còn nhiều bất cập. Việc thu gom và xử lý chất thải chủ yếu thực hiện theo phương pháp thủ công, như chôn lấp và đốt ngoài trời. Điều này không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc quản lý chất thải rắn sinh hoạt, nhưng huyện Yên Mỹ vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, đặc biệt là tại các khu vực đông dân cư và làng nghề. Việc thiếu hụt công nghệ xử lý hiện đại và ý thức của người dân trong việc phân loại chất thải là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt công nghệ xử lý chất thải hiện đại

Hiện tại, huyện Yên Mỹ chưa có nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo công nghệ hiện đại. Phần lớn chất thải vẫn được xử lý bằng phương pháp thủ công, dẫn đến hiệu quả thấp và gây ô nhiễm môi trường.

2.2. Ý thức cộng đồng về quản lý chất thải

Người dân tại huyện Yên Mỹ chưa có thói quen phân loại chất thải tại nguồn. Việc tuyên truyền và giáo dục về ý thức bảo vệ môi trường còn hạn chế, dẫn đến tình trạng chất thải không được xử lý đúng cách.

III. Giải pháp tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Để cải thiện tình hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ, cần triển khai một số giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

3.1. Tăng cường công tác thu gom và xử lý chất thải

Cần xây dựng hệ thống thu gom chất thải rắn sinh hoạt hiệu quả hơn, bao gồm việc đầu tư vào công nghệ xử lý hiện đại. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ cho công nhân vệ sinh môi trường để nâng cao chất lượng dịch vụ.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về quản lý chất thải

Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục về ý thức bảo vệ môi trường và phân loại chất thải tại nguồn. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường để nâng cao trách nhiệm cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các giải pháp đề xuất không chỉ mang lại lợi ích cho môi trường mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Việc áp dụng các mô hình quản lý hiệu quả sẽ giúp huyện Yên Mỹ phát triển bền vững.

4.1. Kết quả từ các mô hình quản lý chất thải

Các mô hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt đã được áp dụng tại một số địa phương cho thấy hiệu quả rõ rệt. Việc phân loại chất thải tại nguồn và thu gom đúng cách đã giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp

Các giải pháp được đề xuất đã có tác động tích cực đến việc cải thiện tình hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Người dân đã dần nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và tham gia tích cực vào các hoạt động này.

V. Kết luận và tương lai của quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ đang đứng trước nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội để phát triển. Việc áp dụng các giải pháp đồng bộ và nâng cao ý thức cộng đồng sẽ giúp huyện Yên Mỹ tiến tới một môi trường sống sạch đẹp hơn.

5.1. Tương lai của quản lý chất thải tại huyện Yên Mỹ

Với sự đầu tư vào công nghệ và nâng cao nhận thức cộng đồng, huyện Yên Mỹ có thể xây dựng một hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách quản lý chất thải

Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào công tác quản lý chất thải. Đồng thời, chính quyền địa phương cần tăng cường công tác giám sát và xử lý vi phạm trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng tại Việt Nam đang tạo ra sức ép ngày càng nặng nề lên môi trường sinh thái, đặc biệt là tại khu vực nông thôn nơi phát sinh trên 10 triệu tấn rác thải sinh hoạt mỗi năm. Tại huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên, tốc độ phát triển kinh tế mạnh mẽ với tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng đạt tới 45,88% vào năm 2015 đã kéo theo sự gia tăng đột biến của lượng chất thải rắn sinh hoạt. Theo kết quả khảo sát thực tế, mỗi ngày toàn huyện thải ra môi trường khoảng 148,5 tấn rác thải sinh hoạt, vượt quá khả năng tự làm sạch tự nhiên và năng lực xử lý của hạ tầng địa phương.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn tại huyện Yên Mỹ còn manh mún, công nghệ lạc hậu và thiếu đồng bộ. Mục tiêu cụ thể của công trình khoa học này bao gồm: thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chất thải rắn sinh hoạt nông thôn; thứ hai, phản ánh và phân tích sâu sắc thực trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại 17 đơn vị hành chính thuộc huyện Yên Mỹ giai đoạn 2011 - 2015; thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao năng lực quản lý chất thải rắn đến năm 2020 và định hướng tầm nhìn năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào quy trình quản lý hành chính, thu gom, phân loại và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Yên Mỹ, trong đó khảo sát thực địa trọng điểm tại 4 địa bàn đặc thù gồm xã Liêu Xá, xã Nghĩa Hiệp, xã Trung Hòa và thị trấn Yên Mỹ. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ dữ liệu định lượng chuẩn xác và cơ sở khoa học tin cậy giúp Ủy ban nhân dân huyện Yên Mỹ cùng các cơ quan ban ngành hoàn thiện chính sách môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng nông thôn mới văn minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết quản lý cốt lõi: Lý thuyết quản lý tổng hợp chất thải rắn (Integrated Solid Waste Management - ISWM) và Mô hình kinh tế tuần hoàn gắn liền với nguyên tắc 3R (Reduce - Giảm thiểu, Reuse - Tái sử dụng, Recycle - Tái chế). Lý thuyết ISWM tiếp cận vấn đề chất thải theo chuỗi giá trị khép kín, từ nguồn phát sinh, thu gom, vận chuyển, phân loại cho đến xử lý cuối cùng, bảo đảm sự tương tác tối ưu giữa các giải pháp kỹ thuật, thể chế pháp lý và cơ chế tài chính.

Các khái niệm chính được làm rõ và chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

1. Chất thải: Vật chất được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường năm 2014.
2. Chất thải rắn: Chất thải ở thể rắn hoặc sệt (bùn thải) phát sinh từ các hoạt động kinh tế - xã hội theo Nghị định số 38/2015/NĐ-CP của Chính phủ.
3. Chất thải rắn sinh hoạt: Phần chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của hộ gia đình, khu dân cư, trung tâm thương mại và cơ quan hành chính.
4. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt: Tập hợp các hoạt động quy hoạch, quản lý hành chính, kiểm soát nguồn phát thải, phân loại tại nguồn, thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái chế và xử lý nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ niên giám thống kê huyện Yên Mỹ giai đoạn 2011 - 2015, Báo cáo Môi trường quốc gia năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn theo Quyết định số 2149/2009/QĐ-TTg, cùng hệ thống văn bản pháp quy như Nghị định số 59/2007/NĐ-CP và Nghị định số 179/2013/NĐ-CP.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu gồm 120 hộ gia đình, 20 công nhân vệ sinh môi trường và đại diện cán bộ quản lý môi trường tại 4 địa bàn khảo sát: xã Liêu Xá, xã Nghĩa Hiệp, xã Trung Hòa và thị trấn Yên Mỹ. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các khu vực có đặc điểm kinh tế đa dạng từ đô thị hóa cao, phát triển làng nghề tiểu thủ công nghiệp đến thuần nông.

Phương pháp phân tích số liệu chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả (tính toán số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân) và phương pháp thống kê so sánh (so sánh chuỗi thời gian 2011 - 2015, so sánh liên vùng nông thôn - đô thị). Việc lựa chọn phương pháp phân tích này giúp lượng hóa chính xác xu hướng biến động lượng phát thải và đánh giá khách quan các yếu tố tác động. Timeline nghiên cứu được triển khai xuyên suốt từ năm 2013 đến năm 2015 về thu thập hồ sơ, khảo sát thực địa được hoàn tất trong giai đoạn 2015 - 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lượng chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Yên Mỹ gia tăng với tốc độ nhanh chóng, đạt khối lượng trung bình 148,5 tấn/ngày vào năm 2015. Nguyên nhân trực tiếp gắn liền với quy mô dân số đạt 141.686 người (tăng bình quân hơn 1.000 người/năm trong giai đoạn 2011 - 2015) và sự phát triển mạnh mẽ của 82 dự án đầu tư công nghiệp đang hoạt động trên tổng diện tích 9.250,14 ha đất tự nhiên của huyện.

Thứ hai, công tác phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn chưa đạt hiệu quả và mang tính tự phát. Khoảng 85% hộ dân điều tra chỉ thực hiện phân loại sơ sài bằng cách tận dụng thức ăn thừa cho chăn nuôi hoặc giữ lại kim loại, chai nhựa có giá trị để bán phế liệu. Trên 60% đến 75% lượng rác hữu cơ dễ phân hủy vẫn bị vứt lẫn cùng túi nilon, rác vô cơ và chứa đựng trong xô nhựa, thùng xốp hoặc bao tải tạm bợ.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng thu gom và công nghệ xử lý rác thải còn rất thô sơ, tiềm ẩn rủi ro ô nhiễm thứ cấp cao. Toàn bộ 17 xã và thị trấn chủ yếu dựa vào các tổ vệ sinh môi trường thôn xóm với phương tiện thu gom thủ công, thiếu trang thiết bị bảo hộ lao động đạt chuẩn. Hơn 90% lượng rác thu gom được xử lý bằng biện pháp chôn lấp hở hoặc đốt lộ thiên ngoài trời; dự án nhà máy xử lý rác tập trung công nghệ hiện đại vẫn đang trong quá trình xây dựng với kỳ vọng vận hành vào năm 2025.

Thứ tư, cơ chế tài chính và quản lý hành chính bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Địa phương chưa ban hành được biểu phí vệ sinh môi trường phân loại riêng biệt cho hộ kinh doanh và hộ không kinh doanh. Mức thu phí thấp khiến nguồn kinh phí chi trả cho công nhân vệ sinh không đủ hấp dẫn, đồng thời các chế tài xử phạt hành vi đổ trộm rác thải theo Nghị định 179/2013/NĐ-CP chưa được thực thi triệt để.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nét mối tương quan giữa sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế và sức ép môi trường. Khi tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng tăng từ 43,07% năm 2011 lên 45,88% năm 2015, và tỷ trọng lao động phi nông nghiệp tăng vọt từ 15,65% lên 45,33%, thói quen tiêu dùng sản phẩm đóng gói tiện lợi đã đẩy lượng rác nhựa và túi nilon tăng nhanh. Khi biểu diễn qua biểu đồ cơ cấu kinh tế và bảng thành phần chất thải, dữ liệu cho thấy chất thải sinh hoạt nông thôn Yên Mỹ có tỷ lệ hữu cơ cao (60 - 75%), rất tương đồng với đặc điểm rác thải nông thôn toàn quốc nhưng khác biệt đáng kể so với khu vực đô thị (nơi chất thải hữu cơ chỉ chiếm khoảng 50%).

So sánh với mô hình xử lý rác thải tại thôn Lai Xá, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội – nơi áp dụng thành công trạm ủ vi sinh bằng chế phẩm BioMicromix với quy mô đầu tư 400 - 500 triệu đồng cho công suất 3 - 5 tấn/ngày – cho thấy Yên Mỹ hoàn toàn có tiềm năng áp dụng công nghệ vi sinh phân tán để giảm tải cho các bãi rác. Bên cạnh đó, bài học từ kinh nghiệm quản lý của Singapore cho thấy việc phân định phí thu gom rác từ 6 đến 15 đôla Singapore đối với hộ dân và 30 đến 235 đôla Singapore đối với cơ sở thương mại là chìa khóa duy trì nguồn tài chính bền vững cho hệ thống quản lý chất thải.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các hạn chế tại huyện Yên Mỹ, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Thiết lập quy chế phân loại rác bắt buộc tại nguồn: Triển khai cấp phát mô hình thùng rác 2 ngăn (hữu cơ và vô cơ) cho 100% hộ gia đình tại 17 xã, thị trấn. Mục tiêu đặt ra là đạt tỷ lệ 70% hộ dân phân loại đúng quy chuẩn vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Yên Mỹ chỉ đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Ủy ban nhân dân cấp xã.

2. Hoàn thiện mạng lưới thu gom và nâng cấp trang thiết bị: Đầu tư thay thế toàn bộ xe đẩy tay cũ bằng phương tiện xe gom chuyên dụng có nắp đậy kín, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động đạt chuẩn cho 100% công nhân thuộc các tổ vệ sinh môi trường thôn xóm. Target metric: Nâng tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt toàn huyện lên trên 85% trong giai đoạn 2017 - 2020. Chủ thể thực hiện: Hợp tác xã dịch vụ môi trường và Ban chỉ đạo môi trường cấp xã.

3. Triển khai công nghệ ủ rác hữu cơ vi sinh tại cụm dân cư: Xây dựng các bể ủ rác hữu cơ hiếu khí thể tích 30 - 40 m3 sử dụng chế phẩm sinh học BioMicromix hoặc chế phẩm EM tại các vùng sản xuất nông nghiệp, đồng thời đôn đốc hoàn thành nhà máy xử lý hiện đại trước năm 2025. Target metric: Giảm thiểu 60% khối lượng rác hữu cơ phải đưa ra bãi chôn lấp tập trung. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án huyện Yên Mỹ phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hưng Yên.

4. Cải cách cơ chế tài chính và siết chặt chế tài xử phạt: Ban hành bảng giá phí thu gom rác thải mới, áp dụng mức phí đối với hộ kinh doanh cao gấp 2 đến 3 lần hộ gia đình thuần túy; áp dụng mức xử phạt nghiêm khắc theo Nghị định số 179/2013/NĐ-CP đối với các hành vi vứt rác bừa bãi. Timeline thực hiện: Hoàn thành trong năm 2017. Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện Yên Mỹ.

5. Tăng cường tuyên truyền và lồng ghép tiêu chuẩn văn hóa: Duy trì lịch phát sóng tuyên truyền vệ sinh môi trường trên hệ thống truyền thanh xã tối thiểu 2 lần/tuần (3 - 5 phút/lần); đưa tiêu chí giữ gìn vệ sinh và phân loại rác vào quy ước thôn, bình xét gia đình văn hóa hàng năm. Chủ thể thực hiện: Hội đồng Đội, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và Mặt trận Tổ quốc xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện và xã: Luận văn cung cấp cho lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện Yên Mỹ, Phòng Tài nguyên và Môi trường, cùng cán bộ địa chính - môi trường cấp xã một khung hành động thực tiễn, số liệu nền tảng và căn cứ khoa học để xây dựng đề án bảo vệ môi trường, quy hoạch mạng lưới điểm tập kết rác thải giai đoạn 2016 - 2025.

2. Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu học thuật: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn xác về phương pháp luận nghiên cứu liên ngành trong kinh tế môi trường và quản lý kinh tế nông thôn, cung cấp hệ thống chỉ tiêu phân tích lượng phát thải thực tế tại vùng đồng bằng sông Hồng.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã dịch vụ vệ sinh môi trường: Cung cấp tài liệu định hướng về tổ chức mô hình thu gom cơ sở, dự toán định mức chi phí vận hành trạm ủ vi sinh quy mô nhỏ (3 - 5 tấn/ngày) và lộ trình tham gia đấu thầu xã hội hóa dịch vụ công ích môi trường.

4. Ban chỉ đạo chương trình Xây dựng Nông thôn mới: Tài liệu là cẩm nang hữu ích để các xã đối chiếu, hoàn thiện Tiêu chí số 17 về Môi trường và An toàn thực phẩm, giúp nâng cao nhận thức cộng đồng và duy trì cảnh quan đường làng ngõ xóm xanh - sạch - đẹp.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ diễn biến như thế nào? Theo số liệu nghiên cứu, vào năm 2015 toàn huyện phát sinh 148,5 tấn chất thải sinh hoạt mỗi ngày. Sự bùng nổ lượng rác xuất phát từ tốc độ gia tăng dân số đạt trên 141.000 người cùng với hoạt động của 82 dự án sản xuất công nghiệp và làng nghề trên địa bàn huyện.

Phương pháp xử lý rác thải chủ yếu hiện nay tại huyện Yên Mỹ là gì và có hạn chế nào? Huyện chủ yếu áp dụng phương pháp thủ công là chôn lấp hở và đốt ngoài trời tại các bãi rác tạm của thôn xóm. Phương pháp này gây ô nhiễm nặng nề bầu không khí và đe dọa trực tiếp mạch nước ngầm ở độ sâu 6 - 15m vốn là nguồn nước sinh hoạt chính của người dân.

Tại sao công tác phân loại rác tại nguồn ở khu dân cư nông thôn Yên Mỹ chưa thành công? Nguyên nhân chủ yếu do thói quen sinh hoạt lâu đời, thiếu các chế tài kiểm tra xử phạt và địa phương chưa cung cấp đồng bộ hệ thống thùng rác phân loại. Hầu hết các hộ gia đình chỉ phân loại phế liệu để bán ve chai, còn rác hữu cơ và vô cơ vẫn bị vứt chung vào bao dứa hoặc túi nilon.

Mô hình ủ rác hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh mang lại lợi ích gì cho địa phương? Kinh nghiệm từ mô hình Lai Xá với mức đầu tư 400 - 500 triệu đồng cho thấy việc ứng dụng chế phẩm vi sinh BioMicromix trong các bể ủ 30 - 40 m3 giúp triệt tiêu mùi hôi, tiêu diệt mầm bệnh và biến 60 - 75% lượng rác hữu cơ thành phân bón phục vụ cho 5.626,86 ha đất nông nghiệp của huyện.

Giải pháp nào để giải quyết bài toán thiếu hụt kinh phí quản lý chất thải tại cấp xã? Luận văn khuyến nghị điều chỉnh mức phí vệ sinh theo hướng tính đúng tính đủ, phân loại biểu phí riêng cho các cơ sở kinh doanh theo mô hình của Singapore, đồng thời kết hợp huy động nguồn lực xã hội hóa từ các doanh nghiệp công nghiệp trên địa bàn và ngân sách hỗ trợ môi trường.

Kết luận

• Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Yên Mỹ năm 2015 phát sinh ở mức cao, đạt 148,5 tấn/ngày, đặt ra thách thức lớn đối với hạ tầng bảo vệ môi trường nông thôn.
• Hoạt động phân loại tại nguồn còn sơ sài, tỷ lệ thu gom đúng chuẩn chưa đồng đều và hình thức xử lý chủ yếu vẫn là chôn lấp thủ công hoặc đốt lộ thiên.
• Năng lực của các tổ vệ sinh môi trường thôn xóm còn nhiều hạn chế về cả trang thiết bị bảo hộ, trình độ chuyên môn lẫn nguồn thu tài chính từ phí dịch vụ.
• Luận văn đã xây dựng hệ thống 5 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, kết hợp giữa thể chế hành chính, công nghệ sinh học và cơ chế kinh tế thị trường.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của nghiên cứu là cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện và lộ trình quản lý chất thải rắn sinh hoạt giai đoạn 2017 - 2020, hướng tới vận hành hiệu quả nhà máy xử lý hiện đại vào năm 2025.

Hệ thống giải pháp trong luận văn là tài liệu tham khảo cấp thiết cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và chính quyền địa phương nhằm chuẩn hóa quy trình quản lý chất thải rắn sinh hoạt và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I điều 3 của Luật Bảo vệ Môi trường 2014 định nghĩa: “Chất thải là vật chất được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác”. Vậy có thể hiểu chất thải là những gì mà con người đã sử dụng, không còn dùng được nữa (hoặc không muốn dùng nữa) vứt bỏ ngoài môi trường. * Phân loại chất thải: - Phân loại theo nguồn gốc phát sinh gồm có: + Chất thải sinh hoạt: phát sinh hàng ngày ở các đô thị, làng mạc, khu dân cư các trung tâm dịch vụ, công viên,. + Chất thải công nghiệp: phát sinh trong quá trình sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp (gồm nhiều thành phần phức tạp, đa dạng, trong đó chủ yếu là các dạng rắn, dạng lỏng, dạng khí).

+ Chất thải xây dựng: là các phế thải như đất, đá, gạch ngói, bê tông vỡ, vôi vữa, đồ gỗ, nhựa, kim loại do các hoạt động xây dựng tạo ra. + Chất thải nông nghiệp: sinh ra do các hoạt động nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản trước và sau thu hoạch. - Phân loại theo trạng thái chất thải gồm: chất thải rắn, chất thải lỏng, chất thải khí. - Phân loại theo thành phần chất thải: theo cách phân loại này chia ra thành phần chất thải vô cơ và hữu cơ.

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Phân loại theo mức độ nguy hại đối với con người và sinh vật thì gồm có: chất thải nguy hại và chất thải không nguy hại. Mỗi cách phân loại đều có một mục đích nhất định nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, sử dụng, tái chế hay kiểm soát và quản lý chất thải có hiệu quả. Chất thải rắn * Khái niệm Theo nghị định số 38/2015/NĐ – CP của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, thì “Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc sệt (còn gọi là bùn thải) được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác”. Một quan điểm khác thì: “Chất thải rắn là tất cả các chất thải, phát sinh từ các hoạt động của con người và động vật, thường ở dạng rắn và bị đổ bỏ vì không sử dụng được hoặc không được mong muốn nữa” (Trần Thị Mỹ Diệu, 2010).

Nguồn gốc phát sinh, thành phần và tốc độ phát sinh của CTR là cơ sở quan trọng trong thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý, và đề xuất các chương trình quản lý CTR thích hợp. * Phân loại - Phân loại CTR theo nguồn gốc phát sinh: Bảng 2. Chất thải rắn theo nguồn phát sinh khác nhau Nguồn phát sinh Tính chất Loại chất thải Thông thường Rác thực phẩm, giấy, vải, da, rác vườn, gỗ, thủy tinh, lon, kim loại, lá cây, vật liệu xây dựng thải từ xây sửa nhà, đường giao thông,. CTR đô thị Nguy hại Đồ điện, điện tử hư hỏng, nhựa, túi nilon, pin, săm lốp xe, sơn thừa, đèn neon hỏng,.

Thông thường Rác thực phẩm, giấy, vải, da, rác vườn, gỗ, thủy tinh, lon, kim loại, lá cây, rơm rạ, cành cây, chất thải chăn nuôi,. CTR nông thôn Nguy hại Đồ điện, nhựa, túi nilon, pin, săm lốp xe, sơn thừa, đèn neon hỏng, bao bì thuốc bảo vệ thực vật,. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguồn phát sinh Tính chất Loại chất thải Thông thường Rác thải sinh hoạt của công nhân trong quá trình CTR công nghiệp sản xuất và sinh hoạt,. Nguy hại Kim loại nặng, giẻ lau máy, cao su, bao bì đựng hóa chất độc hại,.

Thông thường Chất thải nhà bếp, chất thải từ hoạt động hành CTR y tế chính, bao gói thông thường,. Nguy hại Phế thải phẫu thuật, bông gạc chất thải bệnh nhân, chất phóng xạ, hóa chất độc hại,. Nguồn: Bộ Tài nguyên môi trường (2011) - Theo vị trí hình thành: người ta phân biệt chất thải hay chất thải rắn trong nhà, ngoài nhà, trên đường phố, chợ,. - Theo thành phần hóa học và vật lý: người ta phân biệt các thành phần hữu cơ, vô cơ, cháy được, không cháy được, kim loại, phi kim loại, da, giẻ vụn, cao su, chất dẻo,.

- Theo Nguyễn Thị Kim Thái (2011) tùy từng mục tiêu mà CTR được phân chia thành các cách khác nhau. Theo bản chất nguồn tạo thành, CTR được phân thành các loại: + Chất thải rắn sinh hoạt: là những chất thải liên quan đến các hoạt động của con người, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cư, các cơ quan, trường học, các trung tâm dịch vụ thương mại. Chất thải rắn sinh hoạt có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dư thừa hoặc quá hạn sử dụng, xương động vật, tre, gỗ, lông gà vịt, vải, giấy, rơm rạ, xác động vật, vỏ rau quả,. + Chất thải rắn công nghiệp: là các chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp.

Các nguồn phát sinh chất thải công nghiệp bao gồm:  Các phế thải từ vật liệu trong quá trình sản xuất công nghiệp, tro, xỉ trong các nhà máy nhiệt điện.  Các phế thải từ nhiên liệu phục vụ cho sản xuất. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Các phế thải trong quá trình công nghiệp.  Bao bì đóng gói sản phẩm.

+ Chất thải xây dựng là các phế thải như đất cát, gạch ngói, bê tông vỡ do các hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình,. chất thải xây dựng gồm:  Vật liệu xây dựng trong quá trình dỡ bỏ công trình xây dựng  Đất đá do việc đào móng trong xây dựng  Các vật liệu như kim loại, chất dẻo  Các chất thải từ các hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật như trạm xử lý nước thiên nhiên, nước thải sinh hoạt, bùn cặn từ các cống thoát nước thành phố. + Chất thải nông nghiệp: là những chất thải và những mẫu thừa thải ra từ các hoạt động nông nghiệp như trồng trọt, thu hoạch các loại cây trồng, các sản phẩm thải ra từ chế biến sữa, của các lò giết mổ,. - Theo mức độ nguy hại: + Chất thải nguy hại: bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, độc hại, chất thải sinh học dễ thối rữa, các chất dễ cháy nổ hoặc các chất thải phóng xạ, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan,.

có nguy cơ đe dọa tới sức khỏe người, động vật và cây cỏ. Nguồn phát sinh chất thải nguy hại chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiệp. + Chất thải y tế nguy hại: là chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp hoặc tương tác với các chất khác gây nguy hại tới môi trường và sức khỏe của cộng đồng. Theo quy chế quản lý chất thải y tế, các loại chất thải y tế nguy hại được phát sinh từ các hoạt động chuyên môn trong các bệnh viện, trạm xá và trạm y tế.

Các nguồn phát sinh ra chất thải bệnh viện bao gồm:  Các kim loại, ống tiêm  Các chi thể cắt bỏ, tổ chức mô cắt bỏ  Chất thải sinh hoạt từ các bệnh nhân  Các chất thải có chứa các chất có nồng độ cao sau đây: chì, thủy ngân, cadimi, arsen, xianua,.  Các chất thải phóng xạ trong bệnh viện 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Chất thải không nguy hại: là những chất thải không chứa các chất và hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tương tác thành phần. Trong số các chất thải thì chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ có thể sơ chế dùng ngay trong sản xuất và tiêu dùng, còn phần lớn phải hủy bỏ hoặc phải qua một quá trình chế biến phức tạp, qua nhiều khâu mới có thể sử dụng lại nhằm đáp ứng nhu cầu khác nhau của con người. * Nguồn gốc phát sinh: Trong xã hội công nghệ thì CTR phát sinh ở khắp mọi khâu, từ khai thác khoáng sản, làm giàu nguyên liệu, sản xuất tới chế biến, phân phối và tiêu thụ sản phẩm.

Các quá trình sản xuất có công nghệ và thiết bị lạc hậu sẽ sản ra nhiều chất thải trên một đơn vị sản phẩm, gây lãng phí nguồn tài nguyên, hiệu quả sử dụng nguyên liệu và năng lượng thấp. Các nguồn chủ yếu phát sinh ra CTR bao gồm: Nhà dân, khu dân Cơ quan, trường học Nơi vui chơi, cư giải trí Chợ, bến xe, nhà ga Bệnh viện, cơ sở CTR y tế Giao thông, xây Nông nghiệp, hoạt Khu công nghiệp, dựng động xử lý rác thải nhà máy, xí nghiệp Sơ đồ 2. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn Nguồn: Nguyễn Văn Phước (2010) 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhà dân, khu dân cư: chất thải phát sinh là những thực phẩm thừa, cacton, nhựa, vải, da, gỗ vụn, thủy tinh, kim loại, tro bếp, lá cây, các chất thải đặc biệt (đồ điện, điện tử hỏng, lốp xe,.) và các chất thải độc hại. Thành phần chủ yếu của các chất thải từ khu vực gia đình là chất thải hữu cơ.

Các cơ quan, trường học: chất thải phát sinh là giấy, cacton, gỗ vụn, nhựa, thủy tinh,. Nơi vui chơi giải trí: chất thải phát sinh là những thực phẩm thừa, nilon, cacton, vải, thủy tinh, lá cây,. Bệnh viện, cơ sở y tế: thực phẩm thừa, giấy, cacton, nilon, thủy tinh, nhựa, vải,. Đặc biệt là chất thải y tế nguy hại.

Khu công nghiệp, nhà máy, xí nghiệp: chất thải chủ yếu là các phế phẩm của quá trình sản xuất. Nông nghiệp, hoạt động xử lý chất thải: đáng kể nhất ở đây chính là thuốc bảo vệ thực vật và vỏ thuốc bảo vệ thực vật. Giao thông, xây dựng: chất thải chủ yếu ở đây chính là vôi, vữa, bê tông, gạch, thép, cốt pha,. Chợ, bến xe, nhà ga: chất thải gồm thực phẩm thừa, giấy vụn, lá cây, túi nilon,.

Như vậy, có thể thấy CTR được thải ra từ mọi hoạt động sống của đời sống xã hội. Mọi hoạt động trong xã hội diễn ra sẽ kéo theo sự phát sinh một lượng chất thải nào đó, điều này sẽ có ảnh hưởng lớn tới sức khỏe con người. Vậy từ việc phân tích được các nguồn gốc phát sinh chất thải rắn thì cần phải xây dựng hướng giải quyết cụ thể theo từng nguồn gốc phát sinh để có hiệu quả tốt nhất.