chương I điều 3 của Luật Bảo vệ Môi trường 2014 định nghĩa: “Chất thải là vật chất được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác”. Vậy có thể hiểu chất thải là những gì mà con người đã sử dụng, không còn dùng được nữa (hoặc không muốn dùng nữa) vứt bỏ ngoài môi trường. * Phân loại chất thải: - Phân loại theo nguồn gốc phát sinh gồm có: + Chất thải sinh hoạt: phát sinh hàng ngày ở các đô thị, làng mạc, khu dân cư các trung tâm dịch vụ, công viên,. + Chất thải công nghiệp: phát sinh trong quá trình sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp (gồm nhiều thành phần phức tạp, đa dạng, trong đó chủ yếu là các dạng rắn, dạng lỏng, dạng khí).
+ Chất thải xây dựng: là các phế thải như đất, đá, gạch ngói, bê tông vỡ, vôi vữa, đồ gỗ, nhựa, kim loại do các hoạt động xây dựng tạo ra. + Chất thải nông nghiệp: sinh ra do các hoạt động nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản trước và sau thu hoạch. - Phân loại theo trạng thái chất thải gồm: chất thải rắn, chất thải lỏng, chất thải khí. - Phân loại theo thành phần chất thải: theo cách phân loại này chia ra thành phần chất thải vô cơ và hữu cơ.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phân loại theo mức độ nguy hại đối với con người và sinh vật thì gồm có: chất thải nguy hại và chất thải không nguy hại. Mỗi cách phân loại đều có một mục đích nhất định nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, sử dụng, tái chế hay kiểm soát và quản lý chất thải có hiệu quả. Chất thải rắn * Khái niệm Theo nghị định số 38/2015/NĐ – CP của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, thì “Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn hoặc sệt (còn gọi là bùn thải) được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác”. Một quan điểm khác thì: “Chất thải rắn là tất cả các chất thải, phát sinh từ các hoạt động của con người và động vật, thường ở dạng rắn và bị đổ bỏ vì không sử dụng được hoặc không được mong muốn nữa” (Trần Thị Mỹ Diệu, 2010).
Nguồn gốc phát sinh, thành phần và tốc độ phát sinh của CTR là cơ sở quan trọng trong thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý, và đề xuất các chương trình quản lý CTR thích hợp. * Phân loại - Phân loại CTR theo nguồn gốc phát sinh: Bảng 2. Chất thải rắn theo nguồn phát sinh khác nhau Nguồn phát sinh Tính chất Loại chất thải Thông thường Rác thực phẩm, giấy, vải, da, rác vườn, gỗ, thủy tinh, lon, kim loại, lá cây, vật liệu xây dựng thải từ xây sửa nhà, đường giao thông,. CTR đô thị Nguy hại Đồ điện, điện tử hư hỏng, nhựa, túi nilon, pin, săm lốp xe, sơn thừa, đèn neon hỏng,.
Thông thường Rác thực phẩm, giấy, vải, da, rác vườn, gỗ, thủy tinh, lon, kim loại, lá cây, rơm rạ, cành cây, chất thải chăn nuôi,. CTR nông thôn Nguy hại Đồ điện, nhựa, túi nilon, pin, săm lốp xe, sơn thừa, đèn neon hỏng, bao bì thuốc bảo vệ thực vật,. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguồn phát sinh Tính chất Loại chất thải Thông thường Rác thải sinh hoạt của công nhân trong quá trình CTR công nghiệp sản xuất và sinh hoạt,. Nguy hại Kim loại nặng, giẻ lau máy, cao su, bao bì đựng hóa chất độc hại,.
Thông thường Chất thải nhà bếp, chất thải từ hoạt động hành CTR y tế chính, bao gói thông thường,. Nguy hại Phế thải phẫu thuật, bông gạc chất thải bệnh nhân, chất phóng xạ, hóa chất độc hại,. Nguồn: Bộ Tài nguyên môi trường (2011) - Theo vị trí hình thành: người ta phân biệt chất thải hay chất thải rắn trong nhà, ngoài nhà, trên đường phố, chợ,. - Theo thành phần hóa học và vật lý: người ta phân biệt các thành phần hữu cơ, vô cơ, cháy được, không cháy được, kim loại, phi kim loại, da, giẻ vụn, cao su, chất dẻo,.
- Theo Nguyễn Thị Kim Thái (2011) tùy từng mục tiêu mà CTR được phân chia thành các cách khác nhau. Theo bản chất nguồn tạo thành, CTR được phân thành các loại: + Chất thải rắn sinh hoạt: là những chất thải liên quan đến các hoạt động của con người, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cư, các cơ quan, trường học, các trung tâm dịch vụ thương mại. Chất thải rắn sinh hoạt có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dư thừa hoặc quá hạn sử dụng, xương động vật, tre, gỗ, lông gà vịt, vải, giấy, rơm rạ, xác động vật, vỏ rau quả,. + Chất thải rắn công nghiệp: là các chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp.
Các nguồn phát sinh chất thải công nghiệp bao gồm: Các phế thải từ vật liệu trong quá trình sản xuất công nghiệp, tro, xỉ trong các nhà máy nhiệt điện. Các phế thải từ nhiên liệu phục vụ cho sản xuất. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các phế thải trong quá trình công nghiệp. Bao bì đóng gói sản phẩm.
+ Chất thải xây dựng là các phế thải như đất cát, gạch ngói, bê tông vỡ do các hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình,. chất thải xây dựng gồm: Vật liệu xây dựng trong quá trình dỡ bỏ công trình xây dựng Đất đá do việc đào móng trong xây dựng Các vật liệu như kim loại, chất dẻo Các chất thải từ các hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật như trạm xử lý nước thiên nhiên, nước thải sinh hoạt, bùn cặn từ các cống thoát nước thành phố. + Chất thải nông nghiệp: là những chất thải và những mẫu thừa thải ra từ các hoạt động nông nghiệp như trồng trọt, thu hoạch các loại cây trồng, các sản phẩm thải ra từ chế biến sữa, của các lò giết mổ,. - Theo mức độ nguy hại: + Chất thải nguy hại: bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, độc hại, chất thải sinh học dễ thối rữa, các chất dễ cháy nổ hoặc các chất thải phóng xạ, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan,.
có nguy cơ đe dọa tới sức khỏe người, động vật và cây cỏ. Nguồn phát sinh chất thải nguy hại chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiệp. + Chất thải y tế nguy hại: là chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp hoặc tương tác với các chất khác gây nguy hại tới môi trường và sức khỏe của cộng đồng. Theo quy chế quản lý chất thải y tế, các loại chất thải y tế nguy hại được phát sinh từ các hoạt động chuyên môn trong các bệnh viện, trạm xá và trạm y tế.
Các nguồn phát sinh ra chất thải bệnh viện bao gồm: Các kim loại, ống tiêm Các chi thể cắt bỏ, tổ chức mô cắt bỏ Chất thải sinh hoạt từ các bệnh nhân Các chất thải có chứa các chất có nồng độ cao sau đây: chì, thủy ngân, cadimi, arsen, xianua,. Các chất thải phóng xạ trong bệnh viện 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Chất thải không nguy hại: là những chất thải không chứa các chất và hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tương tác thành phần. Trong số các chất thải thì chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ có thể sơ chế dùng ngay trong sản xuất và tiêu dùng, còn phần lớn phải hủy bỏ hoặc phải qua một quá trình chế biến phức tạp, qua nhiều khâu mới có thể sử dụng lại nhằm đáp ứng nhu cầu khác nhau của con người. * Nguồn gốc phát sinh: Trong xã hội công nghệ thì CTR phát sinh ở khắp mọi khâu, từ khai thác khoáng sản, làm giàu nguyên liệu, sản xuất tới chế biến, phân phối và tiêu thụ sản phẩm.
Các quá trình sản xuất có công nghệ và thiết bị lạc hậu sẽ sản ra nhiều chất thải trên một đơn vị sản phẩm, gây lãng phí nguồn tài nguyên, hiệu quả sử dụng nguyên liệu và năng lượng thấp. Các nguồn chủ yếu phát sinh ra CTR bao gồm: Nhà dân, khu dân Cơ quan, trường học Nơi vui chơi, cư giải trí Chợ, bến xe, nhà ga Bệnh viện, cơ sở CTR y tế Giao thông, xây Nông nghiệp, hoạt Khu công nghiệp, dựng động xử lý rác thải nhà máy, xí nghiệp Sơ đồ 2. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn Nguồn: Nguyễn Văn Phước (2010) 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhà dân, khu dân cư: chất thải phát sinh là những thực phẩm thừa, cacton, nhựa, vải, da, gỗ vụn, thủy tinh, kim loại, tro bếp, lá cây, các chất thải đặc biệt (đồ điện, điện tử hỏng, lốp xe,.) và các chất thải độc hại. Thành phần chủ yếu của các chất thải từ khu vực gia đình là chất thải hữu cơ.
Các cơ quan, trường học: chất thải phát sinh là giấy, cacton, gỗ vụn, nhựa, thủy tinh,. Nơi vui chơi giải trí: chất thải phát sinh là những thực phẩm thừa, nilon, cacton, vải, thủy tinh, lá cây,. Bệnh viện, cơ sở y tế: thực phẩm thừa, giấy, cacton, nilon, thủy tinh, nhựa, vải,. Đặc biệt là chất thải y tế nguy hại.
Khu công nghiệp, nhà máy, xí nghiệp: chất thải chủ yếu là các phế phẩm của quá trình sản xuất. Nông nghiệp, hoạt động xử lý chất thải: đáng kể nhất ở đây chính là thuốc bảo vệ thực vật và vỏ thuốc bảo vệ thực vật. Giao thông, xây dựng: chất thải chủ yếu ở đây chính là vôi, vữa, bê tông, gạch, thép, cốt pha,. Chợ, bến xe, nhà ga: chất thải gồm thực phẩm thừa, giấy vụn, lá cây, túi nilon,.
Như vậy, có thể thấy CTR được thải ra từ mọi hoạt động sống của đời sống xã hội. Mọi hoạt động trong xã hội diễn ra sẽ kéo theo sự phát sinh một lượng chất thải nào đó, điều này sẽ có ảnh hưởng lớn tới sức khỏe con người. Vậy từ việc phân tích được các nguồn gốc phát sinh chất thải rắn thì cần phải xây dựng hướng giải quyết cụ thể theo từng nguồn gốc phát sinh để có hiệu quả tốt nhất.