CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỂ C ơ BẢN VỂ HIỆU QUẢ KINH DOANH HÀNG NHẬP KHẨU CỦA DOANH N G H I Ệ P TRONG C ơ CHẾ THỊ TRƯỜNG 1. TổNG QUAN VỂ KINH DOANH HÀNG NHẬP KHAU 1. S ự Cần thiết của kinh doanh nhập khẩu Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa các nước thông qua các hình thức thanh toán khác nhau. Sự trao đổi đó phản ánh mối quan hệ xã hội và sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa những người sản xuất hàng hoá riêng biệt của các quốc gia.
Thương mại quốc tế có tính chất sống còn vì ngoại thương mở rộng sản xuất và tiêu dùng tất cả các m ặt hàng với số lượng nhiều hơn mức có thể tiêu dùng với gianh giới của khả năng sản xuất, tiêu dùng trong nước khi thực hiện chế độ tự cung, tự cấp, không buôn bán. Thương mại quốc tế là một tất yếu khách quan, nó tạo ra hiệu quả kinh tế cao nhất trong nền sản xuất của mỗi quốc gia cũng như trên toàn thế giới. Chế độ tư bản chủ nghĩa ra đời gắn chặt thị trường dân tộc với thị trường thế giới, gắn phân công lao động trong nước với phân công lao động quốc tế. Thương mại và thị trường thế giới đã trở thành một tiền đề của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.
Trong điều kiện hiện nay, khi quá trình quốc tế hoá đời sống thế giới trở nên sâu rộng hơn bao giờ hết và khi cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã phát triển đến một trình độ cho phép có thể phân chia các công doạn của quá trình sản xuâì thành các khâu khác nhau và phân bổ ở những vị trí cách xa nhau thì không một nước nào có thể đóng cửa nền kinh tế, tự mình thực hiện một chính sách biệt lập tách khỏi mối quan hệ cùng có lợi với thế giới bên ngoài và đồng thời phải chịu những ràng buộc nhất định. - 4 - Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế. Nhập khẩu tác động một cách trực tiếp và quyết định đến sản xuất và đời sống. Nhập khẩu là để tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại cho sản xuất và tiêu dùng trong nước những hàng hoá không sản xuất được, hoặc sản xuất không đáp ứng nhu cầu.
Nhập khẩu còn để thay thế, nghĩa là nhập khẩu những thứ mà sản xuất trong nước sẽ không có lợi bằng nhập khẩu. Làm được như vậy sẽ tác động tích cực đến sự phát triển cân đối và khai thác tiềm năng thê mạnh của nền kinh tế quốc dân về sức lao động, vốn, cơ sở vật chất tài nguyên và khoa học kỹ thuật. Nhận thức rõ điêu đó, Đảng và Nhà nước ta đã có những hướng đi mới trong đường lối chính sách của mình. Hiện nay chúng ta đã và đang tạo mọi điều kiện để mở rộng giao lưu kinh tế với nước ngoài, mở rộng để thu hút mọi nguồn vốn đầu tư.
Trong Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng đã nhấn mạnh: “Giữ vững độc lập tự chủ đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tê, da phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại. Dựa vào các nguồn lực trong nước là chính đi đôi với tranh thủ tối da nguồn lực bên ngoài. Xây dựng một nền kinh tê mở, hội nhập với khu vực và thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu q u ả. Xuất nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán ở pham vi quốc tê, là một hệ thống các quan hê mua bán trong một nền thương mai có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục đích đẩy mạnh sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân.
Do đó, xuất nhập khẩu là hoạt động kinh tế đối ngoại dễ đem lại những hiệu quả đột biến rất cao, hoặc có thể gây ra thiệt hại vì nó phải dối đầu với một hệ thống kinh tế khác từ bên ngoài mà các chủ thể trong nước tham gia xuất nhập khẩu không dễ dàng khống chế được. Vì vậy, chúng ta cần nâng cao hiệu quả kinh doanh thương mại quốc tế nói chung và kinh doanh nhập khẩu nói riêng. V ai trò của kinh doanh nhập khẩu Trong điều kiện nước ta hiện nay, vai trò nhập khẩu được thể hiện ở các khía cạnh sau đây : - Thúc đẩy nhanh quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, chuyển dịch kinh tế theo hướng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. - Bổ sung kịp thời những mặt mất cân đối của nền kinh tế, đảm bảo một sự phát triển cân đối và ổn định, khai thác đến mức tối đa tiềm năng và khả năng của nền kinh tế vào vòng quay kinh tế.
- Nhập khẩu đảm bảo đầu vào cho sản xuất, tạo việc làm ổn định cho người lao động, góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân. - Nhập khẩu có vai trò tích cực thúc đẩy xuất khẩu, góp phần nâng cao chất lượng sản xuất hàng xuất khẩu, tạo môi trường thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng Việt nam ra nước ngoài. Thông qua việc phát triển kinh doanh nhập khẩu thì chúng ta mới có điều kiện mở mang dân trí, tiếp thu những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới để đưa vào sản xuất và phục vụ đời sống. Có như vậy mới kết hợp được sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, trên cơ sở phân công lao động quốc tế, hợp tác và liên kết kinh tế quốc tế để đẩy mạnh sự kết hợp giữa nước ta với cuộc sống văn minh nhân loại nhằm tạo điều kiện khai thác có hiệu quả mọi tiềm năng và thế mạnh của đất nước.
Nhập khẩu làm tăng khả năng tiêu dùng, đa dạng hoá mặt hàng, chủng loại, quy cách, cho phép thoả mãn tốt hơn nhu cầu trong nước. Nhập khẩu tăng cường sự chuyển giao công nghệ, tạo ra sự phát triển vượt bậc của sản xuất xã hội, tiết kiệm được chi phí và thời gian, tạo ra sự phát triển đồng đều trong xã hội. Đồng thời nhập khẩu cũng tạo ra sự cạnh tranh giữa hàng nội và hàng ngoại tức là tạo ra động lực buộc các nhà sản xuất trong nước phải không ngừng vươn lên, chính vì thế nó thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển. - 6 - Hiện nay nước ta đã gia nhập vào khối Asean và chuẩn bị trong thời gian không lâu sẽ tham gia vào tổ chức thương mại thế giới WTO trước tình hình đó các doanh nghiệp trong nước muốn tồn tại và phát triển được thì phải quan tâm đến chất lượng và hạ giá thành sản phẩm.
Hàng hoá nhập khẩu không những mở rộng khả năng sản xuất và tiêu dùng trong nước mà còn góp phần không nhỏ vào việc nâng cao đời sống tinh thần, nâng cao tầm hiểu biết của nhân dân về sự phát triển không ngừng của thế giới. Nước ta cũng như nhiều nước đang phát triển khác có khả năng rất lớn về tài nguyên thiên nhiên và nguồn lao dộng. Để khai thác có hiệu quả nguồn tiềm năng này chúng ta cần phải có vốn, khoa học kỹ thuật và công nghệ hiện đại. Muốn vậy chúng ta phải tìm mọi cách để thu hút vốn đầu tư nước ngoài hoăc nhâp khẩu trưc tiếp máy móc thiết bi công nghệ tiên tiến của nước ngoài về để tiến hành sản xuất.
Mỗi một cách làm đều có ưu và nhược điểm riêng của nó. Thu hút vốn đầu tư nước ngoài sẽ bị chủ thể nước ngoài nắm toàn quyền quyết định, mọi kêt quả kinh doanh đều do nước ngoài chi phối. Bên canh đó các tài năng của Việt Nam không có điều kiên phát huy hết khả năng của mình, chúng ta sẽ bị phụ thuộc vào phía nước ngoài. Còn nhập khẩu máy móc thiết bị thì chúng ta không đủ vốn.
Tuy nhiên, Nhà nước ta đã ban hành các chính sách khuyên khích hợp lý cho viêc nhâp khẩu máy móc thiết bị, công nghệ để phát triển kinh tế như chính sách xuất nhập khẩu, chính sách thuế, chính sách tín dụng. Việt Nam là một nước nghèo và thiếu ngoại tệ để nhập khẩu máy móc thiết bị nhằm mục đích phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá. Với nguồn thu hàng năm khoảng 10 tỷ USD từ hoạt động xuất khẩu đã tạo nên một nguồn đáng kể để nhập khẩu máy móc thiết bị và công nghệ. Theo số liệu của Bộ Thương mại, xuất khẩu của Việt Nam hiện nay chỉ có thể bù đắp được 70-80% chi tiêu cho nhập khẩu.
Trong tổng kim ngạch nhập khẩu hiện nay thì đến 80-90% nhập khẩu tư liệu sản xuất, nhập khẩu hàng tiêu dùng chỉ chiếm một tỷ trọng - 7 - không đáng kể. Cho đến nay nhiều công trình nhập khẩu thiết bị đã phát huy được hiệu quả nhất định. Tuy nhiên để phát huy được hết vai trò của hoạt động nhập khẩu thì điều đó còn phụ thuộc rất nhiều vào đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước. Nước ta trong cơ chế cũ quan hệ quốc tế chỉ bó hẹp trong phạm vi một vài nước xã hội chủ nghĩa, hoạt động nhập khẩu chỉ dựa trên các khoản viện trợ và mua bán theo nghị định thư là chính, sự quản lý quá cứng nhắc của Nhà nước đã làm mất đi tính linh hoạt và tính hiệu quả vốn có của hoạt động này.
Bên cạnh đó, chủ thể của hoạt động nhập khẩu là những doanh nghiệp Nhà nước độc quyền, thụ động, cơ cấu cồng kềnh, trình độ cán bộ còn hạn chế. Do vậy hoạt động nhập khẩu không mang lai hiệu quả, đặc biệt là việc nhập những máy móc thiết bị. Tất nhiên những cái cũ không phù hợp với xu thế phát triển của thời đại sẽ bị diệt vong và thay thế vào đó bằng những cái mới tiến bộ hơn - Đó là nền kinh tế thị trường với cơ chế mở có sự điều chỉnh linh hoạt của Nhà nước. Đây là một bước ngoặt lớn cho nền kinh tế nói chung và hoạt động xuất nhập khẩu nói riêng.
Qua một thập kỷ, hoạt động nhập khẩu đã phát huy được vai trò quan trọng của nó, nhập khẩu đã làm cho thị trường trong nước trở nên sôi động tràn ngập các loại hàng hoá với đủ các loại quy cách, chất lượng, mẫu mã, chủng loại đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của nhân dân.