CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động tín dụng Hoạt động tín dụng là một trong những nghiệp vụ cơ bản của NHTM, nó là một hoạt động sinh lợi chủ yếu và luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản có của các NHTM với nội dung chủ yếu là huy động vốn với chi phí đầu vào là trả lãi tiền gửi cho người gửi tiền và các chi phí có liên quan đến việc huy động vốn để thực hiện cho vay, kết quả đầu ra là thu lãi cho vay. Trong trường hợp có khả năng xảy ra rủi ro do các khoản cho vay không thu hồi được buộc ngân hàng phải trích lập và sử dụng nguồn dự phòng rủi ro để hoàn trả cho người gửi tiền, tức là tăng chi phí đầu vào, từ đó làm giảm hiệu quả hoạt động tín dụng. Hiệu quả hoạt động tín dụng là điều kiện tiên quyết đối với sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, vì hoạt động tín dụng là hoạt động chủ yếu mang lại lợi nhuận nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đe dọa hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
Do vậy, việc nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng tại các NHTM luôn là một yêu cầu bức xúc, là điều kiện sống còn cho bản thân mỗi ngân hàng, cho hệ thống ngân hàng và rộng hơn nữa là cho cả nền kinh tế. Hiệu quả hoạt động tín dụng bao gồm 2 yếu tố: mức độ an toàn và khả năng sinh lời do hoạt động tín dụng mang lại. Trong hoạt động tín dụng, rủi ro càng cao thì tỷ suất sinh lợi kỳ vọng càng lớn và ngược lại. Do đó, ngân hàng có thể theo đuổi hoạt động tín dụng có mức độ rủi ro cao hay thấp trong ngắn hạn, tuy nhiên, trong dài hạn đều phải tính đến mối quan hệ giữa rủi ro và khả năng sinh lời, đảm bảo gia tăng thu nhập cho ngân hàng và chủ sử dụng vốn.
Theo các cơ sở trên có thể đưa ra một khái niệm chung về hiệu quả hoạt động tín dụng của NHTM như sau “Hiệu quả hoạt động tín dụng của NHTM là thu được lãi tối đa từ việc cấp tín dụng với chi phí trả lãi tối thiểu trên cơ sở rủi ro thấp nhất”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Khi đánh giá hiệu quả tín dụng ngân hàng cần phải xem xét cả hai mặt là hiệu quả kinh tế và lợi ích xã hội: - Đối với ngân hàng: hiệu quả tín dụng được xét trên hai phương diện là khả năng đáp ứng nhu cầu vay vốn của khách hàng và khả năng thu hồi nợ vay. Ngân hàng phải thu được nợ và lãi đầy đủ, đúng hạn, có nghĩa là ngân hàng đã hoàn tất một chu kỳ hay vòng quay vốn tín dụng ở mức độ rủi ro thấp nhất và hiệu quả cao nhất. Hay nói khác đi là hiệu quả tín dụng thường đi đôi với chất lượng các khoản cho vay, chất lượng của các khoản vay tốt mới đem lại hiệu quả cao cho ngân hàng, ngược lại chất lượng các khoản cho vay kém sẽ dể kéo theo rủi ro và tổn thất cho ngân hàng.
- Đối với khách hàng: hiệu quả tín dụng đối với khách hàng được hiểu là khoản tín dụng mà ngân hàng cung cấp sẽ được khách hàng hấp thụ một cách chủ động, đúng mục đích, an toàn và hiệu quả, đảm bảo khả năng hoàn trả nợ cho ngân hàng theo đúng cam kết trong hợp đồng tín dụng. Để đảm bảo hiệu quả khoản vay, khách hàng phải thực hiện đầy đủ các điều kiện tín dụng, điều kiện giải ngân một cách tốt nhất, đồng vốn phải thật sự đi vào sản xuất và lưu thông hàng hóa và kết thúc quá trình này thì hàng hóa phải được tiêu thụ, hạn chế hàng hóa tồn kho, nâng cao vòng quay vốn và hiệu quả sử dụng vốn vay, giúp doanh nghiệp hoàn thành tốt phương án vay vốn sản suất kinh doanh, tăng doanh thu và lợi nhuận cho khách hàng. - Đối với nền kinh tế: ngân hàng là mạch máu của nền kinh tế, trong đó tín dụng có vai trò quan trọng và quyết định đến các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Đảng và nhà nước, góp phần phát triển các vùng kinh tế, các ngành kinh tế mũi nhọn. Ngành kinh tế phát triển sẽ tạo công ăn việc làm cho người lao động, giải quyết nạn thất nghiệp, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, từ đó góp phần ổn định trật tự, an ninh xã hội.
Ngoài ra, hiệu quả tín dụng còn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, góp phần ổn định kinh tế tiền tệ, ổn định kinh tế vĩ mô, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn liền phát triển kinh tế - xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động tín dụng 1.1 Các nhân tố bên trong - Nguồn nhân lực là yếu tố hàng đầu đối với hầu hết các tổ chức. Tùy thuộc vào trình độ, năng lực, kỹ năng của nguồn nhân lực mà các NHTM có thể quyết định phát triển kinh doanh theo hướng nào, hoặc đào tạo nguồn nhân lực theo hướng đã hoạch định. Xây dựng một đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp sẽ góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh, chất lượng phục vụ khách hàng và hiệu quả hoạt động của ngân hàng.
- Mô hình tổ chức của ngân hàng: mô hình tổ chức của ngân hàng phải đảm bảo khả năng vận hành của từng phòng ban, đồng thời cơ chế vận hành phải đồng bộ, phối hợp nhịp nhàng, mục tiêu cuối cùng là cung cấp các sản phẩm dịch vụ tốt nhất, nhanh nhất, đáp ứng kịp thời nhu cầu của khách hàng và hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất, hiệu quả cao nhất. Trong mô hình cần phải phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng khâu, từng bộ phận, đặc biệt trong lĩnh vực tín dụng cần phải tách bạch các khâu từ tiếp nhận hồ sơ tín dụng, thẩm định, tác nghiệp, quản lý tín dụng nhằm hạn chế rủi ro trong hoạt động cấp tín dụng, hạn chế thấp nhất các tổn thất có thể xảy ra, đảm bảo khả năng thu hồi vốn và hiệu quả tín dụng cao. - Chính sách tín dụng: được các NHTM thiết lập nhằm mục đích quy định thống nhất cách ứng xử, đảm bảo tính minh bạch, công khai và công bằng của ngân hàng trong việc phát triển mối quan hệ đối với từng nhóm khách hàng vay vốn. Một chính sách tín dụng hợp lý sẽ tạo điều kiện để NHTM sử dụng tối đa hóa ngồn vốn của mình khi cho vay, bảo đảm an toàn trong kinh doanh là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả tín dụng của NHTM.
- Công tác thẩm định và phân tích tín dụng : là khâu đầu tiên và quyết định đến chất lượng tín dụng, nếu cán bộ làm công tác tín dụng không quan tâm đúng mức thì nguy cơ xảy ra rủi ro rất cao. Việc nâng cao chất lượng thẩm định thông qua việc đánh giá chính xác tình hình tài chính, tình hình hoạt động kinh doanh, năng lực của khách hàng để đề xuất tín dụng phù hợp, nâng cao chất lượng và hiệu quả tín dụng của NHTM. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Mạng lưới hoạt động: Mạng lưới hoạt động của ngân hàng càng rộng khắp thì càng có nhiều cơ hội tiếp cận khách hàng cũng như cung cấp các sản phẩm dịch vụ nhanh chóng hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. - Hoạt động Marketing: thực hiện tốt công tác chăm sóc khách hàng truyền thống của BIDV nhân dịp lễ, tết, sinh nhật, ngày thành lập, ngày Quốc tế Phụ nữ,… nhằm củng cố lòng trung thành của khách hàng, đồng thời giới thiệu sản phẩm dịch vụ của BIDV nhằm thu hút thêm khách hàng mới, mang lại lợi ích cho BIDV.
- Thông tin tín dụng: là những thông tin về khách hàng, dự án, phương án sản xuất kinh doanh, tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng, đối thủ cạnh tranh, thông tin về môi trường kinh tế, xã hội, luật pháp. Thông tin tín dụng có vai trò quan trọng, là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả tín dụng. Thông tin càng đầy đủ, kịp thời, chính xác và toàn diện thì hoạt động cho vay của ngân hàng đối với từng khách hàng sẽ chuẩn xác hơn và chủ động hơn, giúp ngân hàng cũng như khách hàng không bỏ lỡ các cơ hội kinh doanh, đồng thời khả năng phòng ngừa và hạn chế rủi ro cho những khoản tín dụng của ngân hàng càng tốt, chất lượng tín dụng càng được nâng cao và ngược lại. - Kiểm tra, kiểm soát của ngân hàng: để hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả tín dụng thì ngoài việc thẩm định trước khi cho vay, ngân hàng còn phải tiến hành kiểm tra, kiểm soát quá trình sử dụng vốn vay ngân hàng nhằm phát hiện kịp thời và xử lý những khoản vay có vấn đề.
Bên cạnh đó cần kết hợp thường xuyên với công tác kiểm soát nội bộ ngân hàng nhằm kịp thời phát hiện và ngăn ngừa các thiếu sót trong hệ thống xử lý nghiệp vụ. Đồng thời giảm thiểu được các rủi ro: rủi ro không tuân thủ chính sách và quy trình nghiệp vụ, rủi ro gian lận do bên thứ ba hoặc cán bộ của ngân hàng gây ra.2 Các nhân tố bên ngoài - Yếu tố môi trường: gồm môi trường kinh tế, môi trường chính trị xã hội, môi trường pháp lý, môi trường cạnh tranh, môi trường tự nhiên. + Môi trường kinh tế: Khi nền kinh tế ổn định sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho tín dụng ngân hàng phát triển. Nền kinh tế ổn định, các doanh nghiệp hoạt động sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 xuất kinh doanh thuận lợi, có hiệu quả mang lại lợi nhuận cao, doanh nghiệp hoàn trả được vốn vay ngân hàng cả gốc và lãi vay, nên hoạt động tín dụng của ngân hàng phát triển, chất lượng tín dụng được nâng cao.
Ngược lại trong thời kỳ suy thoái kinh tế, sản xuất kinh doanh bị thu hẹp, đầu tư, tiêu dùng đều giảm sút, nhu cầu tín dụng giảm, vốn tín dụng đã thực hiện cũng khó có thể sử dụng có hiệu quả hoặc trả nợ đúng hạn cho ngân hàng. + Môi trường chính trị, xã hội: Môi trường chính trị, xã hội ổn định sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động, thu hút đầu tư.