Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo tại chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Gia Lai

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn giải pháp cải thiện kết quả cho vay hộ nghèo tại chi nhánh ngân hàng chính sách xã hội chi, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Lê Hoài Nam
• Người hướng dẫn: Cô Giáo Nguyễn Thị Tuyết Nga
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng thành phố Hồ Chí Minh
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo Tại Chi Nhánh Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội - Chi Nhánh Tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Pleiku

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1.1. Khái niệm về NHCSXH
• 1.1.2. Vai trò của NHCSXH
• 1.1.3. Các hoạt động của NHCSXH
• 1.2. CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO
• 1.2.1. Những vấn đề chung về đói nghèo
• 1.2.2. Cho vay hộ nghèo
• 1.2.3. Kinh nghiệm ở một số nước về cho vay đối với người nghèo
• 1.2.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.3. HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO CỦA NHCSXH
• 1.3.1. Khái niệm hiệu quả cho vay hộ nghèo
• 1.3.2. Sự cần thiết nâng cao hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo
• 1.3.3. Tiêu chí đánh giá hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo của NHCSXH
• 1.3.4. Tổng quan các nghiên cứu về cho vay Hộ nghèo
• 1.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo của NHCSXH
• 1.4. Kết luận chương I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHO VAY HỘ NGHÈO VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NHCSXH CHI NHÁNH TỈNH GIA LAI
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NHCSXH TỈNH GIA LAI
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy
• 2.1.3. Hoạt động cho vay của NHCSXH tỉnh Gia Lai
• 2.2. THỰC TRẠNG VỀ ĐÓI NGHÈO TẠI TỈNH GIA LAI
• 2.2.1. Tổng quan về tình hình Kinh tế - xã hội tỉnh Gia Lai
• 2.2.2. Thực trạng về nghèo đói ở tỉnh Gia Lai
• 2.3. KẾT QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NHCSXH TỈNH GIA LAI
• 2.3.1. Nguồn vốn cho vay Hộ nghèo
• 2.3.2. Phương thức cho vay Hộ nghèo
• 2.3.3. Quy trình cho vay Hộ nghèo tại NHCSXH chi nhánh tỉnh Gia Lai
• 2.3.4. Kết quả khảo sát thực tế
• 2.4. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI CHI NHÁNH NHCSXH TỈNH GIA LAI
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những tồn tại
• 2.4.3. Nguyên nhân những tồn tại
• 2.5. Kết luận chương II
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỈNH GIA LAI
• 3.1. MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TẠI TỈNH GIA LAI
• 3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG CỦA NHCSXH TỈNH GIA LAI
• 3.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO TẠI NHCSXH TỈNH GIA LAI
• 3.3.1. Hoàn thiện mạng lưới hoạt động của NHCSXH
• 3.3.2. Về nguồn vốn cho vay
• 3.3.3. Hoạt động cho vay cần tuân thủ đúng các quy định, quy trình về nghiệp vụ tín dụng
• 3.3.4. Về phương pháp cho vay
• 3.3.5. Tăng cường hệ thống kiểm tra, giám sát của các bên có liên quan đến các khâu của quy trình tín dụng
• 3.3.6. Đẩy mạnh công tác đào tạo cán bộ
• 3.3.7. Một số giải pháp khác
• 3.4. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.4.1. Đối với Chính phủ
• 3.4.2. Đối với cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp
• 3.4.3. Đối với NHCSXH Việt Nam
• 3.4.4. Đối với Hộ nghèo vay vốn
• 3.5. Kết luận chương III
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo Tại Gia Lai

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Chính phủ Việt Nam chú trọng xóa đói giảm nghèo, xem cho vay hộ nghèo là giải pháp cơ bản. Dù nỗ lực cải thiện cơ chế, vẫn còn nhiều vấn đề từ phía cho vay và người vay. Tại Gia Lai, tỉnh miền núi với nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, sản xuất manh mún, thiếu kiến thức làm ăn, rủi ro do thiên tai, dịch bệnh cao, ý thức trả nợ chưa tốt. Luận văn này tập trung xác định yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay hộ nghèo Gia Lai và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả. Nghiên cứu này hệ thống hóa lý luận về nghèo đói, xác định tồn tại, nguyên nhân và yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay, đánh giá thực trạng tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Gia Lai. Luận văn đề xuất 7 giải pháp và 4 kiến nghị để NHCSXH hoàn thành nhiệm vụ chính trị tại địa phương.

1.1. Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội NHCSXH và Vai Trò

NHCSXH là TCTD Nhà nước hoạt động không vì lợi nhuận, thực hiện các chương trình tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo và đối tượng chính sách khác. NHCSXH đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết việc làm, cải thiện thu nhập, nâng cao đời sống, thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo, ổn định xã hội và bảo vệ môi trường. NHCSXH góp phần hạn chế tình trạng cho vay nặng lãi ở nông thôn, là công cụ điều tiết của Nhà nước đối với những đối tượng thiệt thòi nhất.

1.2. Các Hoạt Động Chính Của NHCSXH Gia Lai

NHCSXH thực hiện cho vay vốn trực tiếp đến hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác, huy động tiền gửi và thực hiện các dịch vụ tài chính. Hoạt động của NHCSXH bao gồm huy động vốn, cấp tín dụng, ngân quỹ và các hoạt động khác. Nguồn vốn huy động từ nhiều hình thức như tiền gửi, phát hành trái phiếu, vay vốn từ các tổ chức tài chính, tín dụng trong và ngoài nước, vốn ODA, và các nguồn vốn đóng góp tự nguyện.

II. Thực Trạng Cho Vay Hộ Nghèo Tại Gia Lai Vấn Đề Thách Thức

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, cơ chế ngày càng hoàn thiện, thủ tục vay vốn ngày càng thông thoáng, đơn giản tạo điều kiện để người nghèo tiếp cận với đồng vốn dễ dàng hơn. Tuy nhiên, vẫn có nhiều vấn đề nảy sinh từ cả phía người thực hiện cho vay lẫn người đi vay như phương thức cho vay ủy thác chất lượng chưa cao, vai trò kiểm tra, giám sát trong triển khai và thực thi tín dụng chính sách nhiều nơi còn buông lỏng, người vay chủ yếu là người nghèo, người đồng bào dân tộc thiểu số, phong tục tập quán còn lạc hậu, sản xuất thì manh mún, mức vốn vay còn thấp, thiếu kiến thức làm ăn, đối tượng đầu tư thường xuyên chịu tác động xấu của điều kiện tự nhiên, dịch bệnh, ý thức trả nợ của một bộ phận hộ nghèo chưa tốt, vốn vay chưa mang lại hiệu quả, tiềm ẩn nhiều rủi ro là rất lớn…

2.1. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Vốn Vay Ưu Đãi

Nhu cầu vay vốn của hộ nghèo còn hạn chế, việc sử dụng vốn vay còn nhiều bất cập, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cho vay của ngân hàng. Việc tìm ra các giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo là hết sức cần thiết để bảo tồn nguồn vốn cho nhà nước và thực hiện thành công chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

2.2. Rủi Ro Tín Dụng và Nợ Xấu Hộ Nghèo Gia Lai

Những kết quả đạt được trong cho vay hộ nghèo chưa tương xứng với nguồn lực bỏ ra, tác động của vốn tín dụng đối với hộ nghèo còn thấp. Theo chuẩn nghèo mới hiện nay của quốc tế, số hộ nghèo của Việt Nam tăng lên, nhu cầu vay vốn và được vay vốn ở ngân hàng còn hạn chế, bên cạnh đó việc sử dụng vốn vay của số hộ nghèo được vay vốn ở NHCSXH còn nhiều điều bất cập làm ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cho vay của ngân hàng.

III. Giải Pháp Tín Dụng Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo

Để công cụ tín dụng cho hộ nghèo ngày càng phát huy thế mạnh, góp phần nhiều hơn nữa trong việc thực hiện chiến lược xóa đói giảm nghèo của cả nước nói chung, của tỉnh Gia Lai nói riêng, cần có các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này cần tập trung vào việc cải thiện phương thức cho vay, tăng cường kiểm tra giám sát, nâng cao kiến thức cho người vay và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

3.1. Hoàn Thiện Phương Thức Cho Vay Ủy Thác

Cần nâng cao chất lượng phương thức cho vay ủy thác thông qua các tổ chức chính trị - xã hội. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH và các tổ chức ủy thác trong việc lựa chọn đối tượng vay, hướng dẫn sử dụng vốn và kiểm tra giám sát quá trình sử dụng vốn vay. Cần có cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động của các tổ chức ủy thác để đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả.

3.2. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Vốn Vay

Cần tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát trong triển khai và thực thi tín dụng chính sách. Điều này đòi hỏi sự tham gia của các cấp chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư. Cần có cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan để đảm bảo việc kiểm tra, giám sát được thực hiện thường xuyên, kịp thời và hiệu quả.

3.3. Nâng Cao Kiến Thức Cho Hộ Nghèo Về Sử Dụng Vốn

Cần nâng cao kiến thức cho người vay về cách làm ăn, quản lý tài chính và sử dụng vốn vay hiệu quả. Điều này có thể thực hiện thông qua các lớp tập huấn, hội thảo, tư vấn trực tiếp và các hình thức truyền thông khác. Cần chú trọng đến việc truyền đạt kiến thức phù hợp với trình độ và đặc điểm của từng nhóm đối tượng vay.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Cho Vay Hiệu Quả Tại Gia Lai

Để nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo, cần xây dựng và nhân rộng các mô hình cho vay hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Các mô hình này cần đảm bảo tính bền vững, khả năng nhân rộng và mang lại lợi ích thiết thực cho người vay.

4.1. Phát Triển Mô Hình Liên Kết Sản Xuất Theo Chuỗi Giá Trị

Cần phát triển các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, từ cung cấp đầu vào, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Mô hình này giúp người vay tiếp cận với các nguồn lực cần thiết, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đảm bảo đầu ra ổn định và tăng thu nhập.

4.2. Hỗ Trợ Hộ Nghèo Tiếp Cận Khoa Học Kỹ Thuật

Cần hỗ trợ hộ nghèo tiếp cận với các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và các ngành nghề khác. Điều này giúp người vay nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

V. Đánh Giá Hiệu Quả và Tác Động Của Cho Vay Hộ Nghèo

Việc đánh giá hiệu quả cho vay hộ nghèo là rất quan trọng để xác định những thành công, hạn chế và bài học kinh nghiệm. Kết quả đánh giá là cơ sở để điều chỉnh chính sách, giải pháp và nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay.

5.1. Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Cho Vay

Cần xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả cho vay phù hợp với mục tiêu và đặc điểm của chương trình. Các tiêu chí này cần bao gồm các chỉ số về tăng trưởng kinh tế, giảm nghèo, cải thiện đời sống và bảo vệ môi trường.

5.2. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Của Vốn Vay

Cần sử dụng các phương pháp đánh giá tác động phù hợp để đo lường hiệu quả của vốn vay đối với hộ nghèo và cộng đồng. Các phương pháp này cần đảm bảo tính khách quan, tin cậy và có thể so sánh được.

VI. Kiến Nghị Chính Sách Để Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay

Để nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo một cách bền vững, cần có sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền, các bộ ngành và các tổ chức liên quan. Các kiến nghị chính sách cần tập trung vào việc tạo môi trường thuận lợi, tăng cường nguồn lực và nâng cao năng lực cho các bên liên quan.

6.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Tín Dụng Ưu Đãi

Cần hoàn thiện khung pháp lý về tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả. Khung pháp lý cần quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cơ chế kiểm tra giám sát và xử lý vi phạm.

6.2. Tăng Cường Nguồn Lực Cho NHCSXH Gia Lai

Cần tăng cường nguồn lực cho NHCSXH, bao gồm vốn, nhân lực và cơ sở vật chất. Điều này giúp NHCSXH mở rộng phạm vi hoạt động, nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu vay vốn của hộ nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách tín dụng ưu đãi dành cho người nghèo là một trong những trụ cột an sinh xã hội then chốt của Việt Nam, nơi toàn quốc có khoảng 1,6 triệu hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 5,35% tổng số hộ dân. Tại địa bàn tỉnh Gia Lai – một tỉnh miền núi thuộc khu vực Tây Nguyên có diện tích rộng lớn và địa hình phức tạp, tỷ lệ hộ nghèo vào năm 2018 ghi nhận ở mức 10,04%, tương đương khoảng 35.000 hộ nghèo trên tổng số 347.000 hộ dân toàn tỉnh. Đáng chú ý, hơn 44% dân số tại địa phương là đồng bào dân tộc thiểu số với tập quán canh tác nông nghiệp còn manh mún, trình độ dân trí chưa đồng đều và sinh kế thường xuyên chịu ảnh hưởng tiêu cực từ biến đổi khí hậu, hạn hán và dịch bệnh.

Thực tiễn triển khai tín dụng chính sách tại Ngân hàng Chính sách xã hội Chi nhánh tỉnh Gia Lai cho thấy nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Mặc dù nguồn vốn ưu đãi không ngừng tăng trưởng, chất lượng hoạt động ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội chưa đạt mức đồng đều, công tác kiểm tra giám sát sau vay tại cấp cơ sở còn lỏng lẻo, và ý thức trả nợ của một bộ phận người vay chưa cao. Tình trạng này khiến dòng vốn vay chưa phát huy tối đa hiệu quả kinh tế, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát và nợ xấu gia tăng.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng hiệu quả cho vay hộ nghèo tại Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Gia Lai giai đoạn 2015–2018, nhận diện các yếu tố tác động và rào cản nội tại. Từ đó, tác giả xây dựng hệ thống 07 nhóm giải pháp đồng bộ và 04 nhóm kiến nghị vĩ mô. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc tối ưu hóa tỷ lệ an toàn vốn, giảm thiểu tỷ lệ nợ quá hạn xuống dưới ngưỡng an toàn, nâng cao tỷ lệ hộ thoát nghèo bền vững và hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo đa chiều tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tài chính vi mô hiện đại và các mô hình tín dụng chính sách xã hội điển hình trên thế giới:

• Mô hình Ngân hàng Grameen do Giáo sư Muhammad Yunus khởi xướng tại Bangladesh: Vận hành dựa trên nguyên lý cho vay nhóm tương hỗ không cần tài sản thế chấp, kết hợp cơ chế giám sát cộng đồng, tiết kiệm bắt buộc định kỳ và quy trình hoàn trả phân kỳ theo tuần nhằm giảm thiểu rủi ro bất cân xứng thông tin.
• Mô hình Ngân hàng Rakyat Indonesia - hệ thống Unit Desa: Áp dụng phương thức phân quyền quản trị mạng lưới giao dịch cấp làng xã, huy động sự bảo lãnh uy tín của người có chức sắc địa phương và gắn trách nhiệm tài chính độc lập nhằm bù đắp chi phí vận hành.

Khung phân tích tích hợp hệ thống khái niệm chuyên ngành chuẩn hóa theo hệ thống pháp luật Việt Nam:

• Tín dụng chính sách đối với hộ nghèo: Căn cứ theo Nghị định số 78/2002/NĐ-CP ngày 04/10/2002 của Chính phủ, đây là hoạt động sử dụng nguồn lực tài chính nhà nước để cho người nghèo vay ưu đãi phục vụ sản xuất kinh doanh, tạo việc làm và ổn định xã hội không vì mục tiêu lợi nhuận.
• Chuẩn nghèo đa chiều: Căn cứ theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ áp dụng cho giai đoạn 2016–2020, xác định chuẩn nghèo thu nhập ở mức 700.000 đồng/người/tháng tại nông thôn và 900.000 đồng/người/tháng tại thành thị, kết hợp đo lường mức độ thiếu hụt qua 05 dịch vụ xã hội cơ bản và 10 chỉ số đo lường.
• Hiệu quả cho vay hộ nghèo: Là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh mức độ tăng trưởng quy mô dư nợ, tỷ lệ an toàn vốn, tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ hộ vay vốn thoát nghèo thực tế và mức độ hài lòng của khách hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp thống kê mô tả nhằm xử lý đa chiều dữ liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết hoạt động tín dụng thường niên của Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Gia Lai, Niên giám thống kê tỉnh Gia Lai và báo cáo rà soát hộ nghèo của Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai trong mốc thời gian từ năm 2015 đến hết năm 2018.
• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Điều tra thực địa thông qua phát phiếu khảo sát với quy mô cỡ mẫu gồm 250 phiếu khảo sát hợp lệ thu thập từ 4 nhóm đối tượng: hộ nghèo vay vốn, cán bộ tín dụng ngân hàng, cán bộ hội đoàn thể nhận ủy thác và ban quản lý Tổ Tiết kiệm và Vay vốn.
• Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện tại Hội sở Pleiku và 5 phòng giao dịch đại diện cho các vùng sinh thái đặc trưng của tỉnh: Đăk Đoa, Chư Prông, Chư Pưh, Kông Chro, Mang Yang.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Việc sử dụng thang đo Likert đánh giá mức độ ảnh hưởng của các chủ thể kết hợp phân tích tương quan thống kê mô tả giúp lượng hóa các nhân tố vô hình như nhận thức của hộ vay, trách nhiệm của tổ chức ủy thác và năng lực cán bộ tín dụng trong điều kiện địa bàn miền núi đa sắc tộc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực chứng giai đoạn 2015–2018 tại tỉnh Gia Lai làm nổi bật bốn phát hiện cốt lõi:

• Tăng trưởng quy mô dư nợ và độ phủ chính sách: Nguồn vốn cho vay hộ nghèo liên tục được mở rộng, đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh cho hơn 35.000 hộ nghèo trên toàn tỉnh. Tỷ trọng dư nợ chương trình cho vay hộ nghèo luôn chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng danh mục các chương trình tín dụng chính sách tại chi nhánh, trực tiếp góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh xuống mức 10,04% vào cuối năm 2018.
• Kiểm soát nợ quá hạn và an toàn vốn: Tỷ lệ nợ quá hạn bình quân của chương trình cho vay hộ nghèo luôn được duy trì ở mức an toàn dưới 1% tổng dư nợ. Tuy nhiên, tại các huyện vùng sâu có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số trên 44% như Kông Chro hay Chư Pưh, tỷ lệ nợ tiềm ẩn rủi ro chuyển nhóm nợ có xu hướng biến động mạnh sau các đợt thiên tai và dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi.
• Hiệu quả hoạt động ủy thác qua tổ chức chính trị - xã hội: 100% dư nợ cho vay hộ nghèo được thực hiện thông qua phương thức ủy thác từng phần cho 4 tổ chức: Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh và Đoàn Thanh niên. Mạng lưới hàng nghìn Tổ Tiết kiệm và Vay vốn phủ kín các thôn làng đã tiết giảm chi phí giao dịch cho ngân hàng, song chất lượng sinh hoạt của khoảng 25% số tổ tại vùng sâu còn mang tính hình thức.
• Tác động kinh tế - xã hội đối với hộ vay: Kết quả khảo sát cho thấy hơn 60% hộ vay có sự cải thiện rõ rệt về thu nhập bình quân sau khi tiếp cận vốn. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 25% hộ nghèo chưa phát huy được hiệu quả do thiếu phương án sản xuất khả thi và hạn chế về kiến thức quản lý tài chính gia đình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, địa bàn Gia Lai rộng lớn, giao thông cách trở, thị trường tiêu thụ nông sản bấp bênh và rủi ro thời tiết làm giảm hiệu quả đầu tư nông nghiệp. Về chủ quan, một bộ phận hộ nghèo vẫn mang nặng tâm lý ỷ lại vào chính sách bảo trợ, xem vốn vay ưu đãi như một khoản hỗ trợ không hoàn lại. Cán bộ tổ chức hội đoàn thể cấp cơ sở thường xuyên kiêm nhiệm, dẫn đến việc kiểm tra sử dụng vốn sau vay 30 ngày chưa được tiến hành nghiêm ngặt.

Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Nông Tuấn Đạt (2014) tại Đắk Lắk và Nguyễn Viết Chiến (2015) tại Hà Tĩnh khi khẳng định vốn tín dụng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đi kèm chuyển giao kỹ thuật.

Trong thực tế trình bày học thuật, hệ thống dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua:

• Biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu dư nợ theo các chương trình tín dụng tại chi nhánh tính đến ngày 31/12/2018.
• Biểu đồ đường so sánh biến động tỷ lệ nợ quá hạn của chương trình cho vay hộ nghèo giai đoạn 2015–2018.
• Bảng số liệu tổng hợp ma trận đánh giá mức độ ảnh hưởng của 6 nhóm nhân tố (Ngân hàng, Ban đại diện Hội đồng quản trị, Hội đoàn thể ủy thác, Tổ Tiết kiệm và Vay vốn, Ủy ban nhân dân cấp xã, Bản thân hộ vay) đến hiệu quả tín dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả phân tích thực trạng, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị khả thi nhằm nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo tại Gia Lai:

• Hoàn thiện mạng lưới hoạt động và nâng cao năng lực điểm giao dịch xã: Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Gia Lai cần nâng cấp trang thiết bị công nghệ, chuẩn hóa quy trình giao dịch lưu động tại 100% các xã, phường, thị trấn; tối ưu hóa lịch giao dịch cố định để phục vụ người dân ngay tại địa bàn cư trú, hoàn thành trong giai đoạn 2020–2022.
• Đa dạng hóa nguồn vốn và nâng định mức cho vay: Tham mưu Hội đồng quản trị và Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai nâng tỷ trọng nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác sang Ngân hàng Chính sách xã hội với tốc độ tăng trưởng tối thiểu 10–15%/năm; đồng thời điều chỉnh mức vay tối đa phù hợp với chu kỳ sinh trưởng của cây công nghiệp dài ngày và chăn nuôi đại gia súc.
• Tăng cường quy trình kiểm tra, giám sát liên ngành: Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì phối hợp cùng 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác tiến hành kiểm tra 100% món vay trong vòng 30 ngày kể từ ngày giải ngân; định kỳ hàng quý rà soát, củng cố các Tổ Tiết kiệm và Vay vốn hoạt động trung bình hoặc yếu kém.
• Đẩy mạnh đào tạo cán bộ và lồng ghép chuyển giao kỹ thuật: Chi nhánh ngân hàng phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng quản lý tài chính hộ gia đình và kỹ thuật thâm canh cho hơn 44% hộ vay là đồng bào dân tộc thiểu số trước quý 4/2021.
• Đối với Chính phủ và Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam: Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý rủi ro do nguyên nhân bất khả kháng, kéo dài thời hạn vay cho các dự án trồng rừng và cây dài ngày tại khu vực Tây Nguyên.
• Đối với cấp ủy và chính quyền địa phương tỉnh Gia Lai: Gắn kết quả quản lý tín dụng chính sách với chỉ tiêu đánh giá hoàn thành nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ quản trị và chuyên viên tín dụng ngành Ngân hàng: Cung cấp tài liệu nghiệp vụ chuyên sâu về quy trình kiểm soát rủi ro, phương thức vận hành mô hình ủy thác và kỹ năng quản lý tín dụng vi mô tại các địa bàn miền núi đặc thù.
• Lãnh đạo cấp ủy, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội: Cung cấp khung tham chiếu khoa học giúp các cấp lãnh đạo tại 17 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Gia Lai ban hành các nghị quyết lồng ghép vốn tín dụng chính sách với các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.
• Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu thuộc chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển khi phân tích mô hình tài chính nông thôn và giảm nghèo đa chiều.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan hoạch định chính sách an sinh xã hội: Cung cấp số liệu thực tế về tập quán tài chính của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên, phục vụ công tác thiết kế các dự án viện trợ sinh kế cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

• Câu hỏi 1: Mục tiêu nghiên cứu chính của luận văn là gì? Trả lời: Luận văn tập trung đánh giá toàn diện thực trạng hiệu quả hoạt động cho vay hộ nghèo tại Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Gia Lai giai đoạn 2015–2018. Trên cơ sở nhận diện các nút thắt về cơ chế ủy thác và tập quán sử dụng vốn của hơn 35.000 hộ nghèo, nghiên cứu đề xuất 07 giải pháp và 04 kiến nghị để nâng cao chất lượng tín dụng chính sách.

• Câu hỏi 2: Tại sao mô hình cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội lại là trụ cột chính? Trả lời: Căn cứ Nghị định số 78/2002/NĐ-CP, mô hình ủy thác qua Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh và Đoàn Thanh niên giúp ngân hàng tận dụng mạng lưới cơ sở sâu rộng. Cơ chế này giúp chuyển tải vốn nhanh chóng đến hơn 44% đồng bào dân tộc thiểu số, tiết giảm chi phí giao dịch và nâng cao khả năng giám sát cộng đồng thông qua Tổ Tiết kiệm và Vay vốn.

• Câu hỏi 3: Đâu là rào cản lớn nhất đối với việc nâng cao hiệu quả vốn vay hộ nghèo tại Gia Lai? Trả lời: Rào cản lớn nhất là trình độ canh tác của hộ nghèo còn lạc hậu, sản xuất phụ thuộc nhiều vào tự nhiên và thiếu kiến thức thị trường. Kết quả khảo sát tại 5 huyện trọng điểm chỉ ra rằng khoảng 25% hộ vay chưa biết cách hạch toán kinh tế gia đình, dẫn đến việc sử dụng vốn manh mún và hiệu quả sinh lời thấp.

• Câu hỏi 4: Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp được triển khai như thế nào? Trả lời: Tác giả đã tiến hành phát phiếu điều tra chọn mẫu phân tầng với 250 phiếu khảo sát hợp lệ tại Hội sở Pleiku và 5 phòng giao dịch gồm Đăk Đoa, Chư Prông, Chư Pưh, Kông Chro, Mang Yang. Dữ liệu khảo sát bao quát 4 nhóm chủ thể nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện trong đo lường các nhân tố ảnh hưởng.

• Câu hỏi 5: Luận văn đưa ra những kiến nghị gì đối với chính quyền địa phương tỉnh Gia Lai? Trả lời: Luận văn kiến nghị Ủy ban nhân dân các cấp cần tăng cường trích lập ngân sách địa phương ủy thác sang ngân hàng với mức tăng trưởng 10–15%/năm. Đồng thời, chính quyền cần chỉ đạo cơ quan khuyến nông tổ chức tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật song song với các đợt giải ngân vốn vay.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tín dụng vi mô, nghèo đói đa chiều và tiêu chí đo lường hiệu quả cho vay hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội trong bối cảnh địa bàn miền núi Tây Nguyên.
• Phân tích chi tiết thực trạng cho vay hộ nghèo tại Gia Lai giai đoạn 2015–2018, chỉ rõ các thành tựu về quy mô tăng trưởng dư nợ cùng các điểm nghẽn về chất lượng giám sát ủy thác và rủi ro tín dụng tiềm ẩn.
• Lượng hóa các nhân tố tác động đến hiệu quả sử dụng vốn của hơn 35.000 hộ nghèo thông qua dữ liệu khảo sát thực địa tại 5 huyện trọng điểm và Hội sở Pleiku.
• Đóng góp hệ thống 07 giải pháp đồng bộ và 04 kiến nghị mang tính đột phá, nhấn mạnh việc lồng ghép tín dụng chính sách với chương trình chuyển giao khoa học kỹ thuật nông - lâm nghiệp.
• Định hướng lộ trình triển khai trong giai đoạn 2020–2025 nhằm hỗ trợ hơn 44% đồng bào dân tộc thiểu số nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Độc giả, nhà nghiên cứu và các nhà quản lý quan tâm có thể tiếp cận toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết bộ công cụ khảo sát, hệ thống bảng biểu định lượng và khung giải pháp tài chính vi mô hoàn chỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I Quyết định số 180/2002/QĐ-TTg ngày 19 tháng 12 năm 2002 của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ NHCSXH là một TCTD Nhà nước hoạt động không vì mục đích lợi nhuận; là một pháp nhân, có vốn điều lệ, có bảng cân đối, có con dấu, được mở tài khoản tại Ngân hàng Nhà nước, Kho bạc Nhà nước và các TCTD khác tại Việt Nam. NHCSXH là đơn vị hạch toán tập trung toàn hệ thống, chịu trách nhiệm về các hoạt động trước pháp luật; thực hiện bảo tồn và phát triển vốn; bù đắp chi phí và rủi ro hoạt động. NHCSXH không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi, có tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0%, được miễn thuế và các khoản phải nộp ngân sách Nhà nước. Vai trò của NHCSXH Từ khi ra đời đến nay, NHCSXH đã khẳng định vai trò quan trọng của mình trong hệ thống các chương trình mục tiêu của quốc gia, thực hiện các chương trình cấp tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác nhằm giải quyết việc làm, góp phần cải thiện thu nhập, nâng cao đời sống dân sinh, thực hiện mục tiêu XĐGN, ổn định xã hội, tích cực vào việc bảo vệ môi trường sinh thái.

NHCSXH ra đời đã hạn chế việc cho vay nặng lãi ở nông thôn; là một công cụ thực hiện vai trò điều tiết của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường đối với những đối tượng đang bị thiệt thòi nhiều nhất và là một trong những đòn bẩy kinh tế quan trọng, trực tiếp giúp người nghèo và các đối tượng chính sách khác có điều kiện tham gia phát triển sản xuất, cải thiện cuộc sống, trực tiếp góp phần thực hiện mục tiêu “ Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh”. Các hoạt động của NHCSXH NHCSXH là một tổ chức tín dụng trực tiếp thực hiện cho vay vốn đến hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác, thực hiện huy động tiền gửi của công Trang 7 chúng và thực hiện các dịch vụ tài chính khác. Hoạt động của NHCSXH bao gồm: hoạt động huy động vốn; hoạt động cấp tín dụng; hoạt động ngân quỹ và các hoạt động khác. Hoạt động huy động nguồn vốn NHCSXH được huy động vốn dưới các hình thức như: nhận tiền gửi của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước bằng đồng Việt Nam và ngoại tệ và các tổ chức tín dụng khác dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tổ chức huy động tiết kiệm trong cộng đồng người nghèo; phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá khác theo quy định của pháp luật; vay vốn của các tổ chức tài chính, tín dụng trong và ngoài nước; vay tiết kiệm Bưu điện, Bảo hiểm xã hội Việt Nam; vay ngân hàng Nhà nước; được nhận các nguồn vốn đóng góp tự nguyện không có lãi hoặc không hoàn trả gốc của các cá nhân, các tổ chức kinh tế, tổ chức tài chính, tín dụng và các tổ chức chính trị và xã hội, các hiệp hội, các tổ chức phi Chính phủ trong nước và nước ngoài; vốn ODA được Chính phủ giao; vốn khác.

Hoạt động cho vay - NHCSXH thực hiện cho vay theo phương thức ủy thác thông qua các tổ chức tín dụng, tổ chức chính trị - xã hội theo hợp đồng ủy thác hoặc trực tiếp cho vay đến người vay. - Việc cho vay đối với hộ nghèo và các đối tượng chính sách căn cứ vào kết quả bình xét của tổ tiết kiệm và vay vốn. Tổ tiết kiệm và vay vốn do các tổ chức chính trị - xã hội hoặc cộng đồng dân cư tự nguyện thành lập trên địa bàn hành chính của xã, được ủy ban nhân dân xã chấp thuận bằng văn bản. Hoạt động của TK&VV do NHCSXH hướng dẫn.

- Nguồn vốn cho vay được dùng để SXKD, dịch vụ, phục vụ cho các ngành trồng trọt chăn nuôi; mua sắm các công cụ lao động nhỏ như cày, bừa, thuốc trừ sâu; các chi phí thanh toán cung ứng lao vụ như thuê làm đất, bơm nước, dịch vụ thú y, bảo vệ thực vật; đầu tư làm các ngành nghề thủ công trong hộ gia đình; chi phí nuôi trồng, đánh bắt, chế biến thủy hải sản; góp vốn thực hiện dự án SXKD do Trang 8 cộng đồng người lao động sáng lập và được chính quyền địa phương cho phép thực hiện; cho vay làm mới, sửa chữa nhà bị hư hại, dột nát; cho vay điện sinh hoạt, góp vốn xây dựng thủy điện nhỏ, các dự án điện dùng sức gió, năng lượng mặt trời, máy phát điện cho một nhóm hộ gia đình ở nơi chưa có điện lưới quốc gia; cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường; cho vay giải quyết một phần nhu cầu thiết yếu về học tập; cho vay các đối tượng khác theo thực hiện theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Các hoạt động khác - Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ của NHCSXH: cung ứng các phương tiện thanh toán, thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước, thực hiện dịch vụ thu hộ và chi hộ, thực hiện dịch vụ thu và phát tiền mặt cho khách hàng, tổ chức hệ thống thanh toán nội bộ, các dịch vụ khác theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước; thực hiện các nghiệp vụ về ngoại hối, kinh doanh ngoại hối; nhận cho vay ưu đãi của chính quyền địa phương, các tổ chức kinh tế, các tổ chức CT- XH, các tổ chức phi Chính phủ, cá nhân khác. CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO 1. Những vấn đề chung về đói nghèo: 1.

Khái niệm về nghèo đói Hội nghị chống đói nghèo khu vực Chậu Á- Thái Bình Dương do ESCAP (Economic and Social Commission for Asia and thế Pacific) tổ chức tại Bangkok, Thái Lan tháng 09/1993 đánh giá: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương”. Theo Ngân hàng Thế giới thước đo nghèo đói được xác định: + Nghèo theo thước đo thu nhập: Một người được coi là nghèo khi mức thu nhập của người đó thấp hơn một ngưỡng tối thiểu thiết yếu để đáp ứng những nhu cầu cơ bản. Ngưỡng tối thiểu đó thường được gọi là “chuẩn nghèo”. Trang 9 + Chỉ số nghèo con người (HPI) là chỉ tiêu đo lường mức sống của một nước do Liên hợp quốc xây dựng, ngoài nhân tố thu nhập còn đưa thêm các nhân tố về mù chữ, suy dinh dưỡng của trẻ em, chết sớm, dịch vụ y tế nghèo nàn, thiếu khả năng tiếp cận với nước sạch.

+ Khái niệm nghèo được xem xét ở hai góc độ: • Thứ nhất là nghèo tuyệt đối Theo Robert McNamar, cựu Giám đốc của Ngân hàng Thế giới, đã đưa ra khái niệm nghèo tuyệt đối như sau: “Nghèo ở mức độ tuyệt đối sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại. Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá sức tưởng tượng mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn của giới trí thức chúng ta”(nguồn https://vi.org/wiki/Nghèo). Ngân hàng Thế giới xem thu nhập 1 USD/ngày theo sức mua tương đương của địa phương so với USD thế giới để thoả mãn nhu cầu sống như là chuẩn tổng quát cho nạn nghèo tuyệt đối. Trong những bước sau đó các ranh giới nghèo tuyệt đối (chuẩn) cho từng địa phương hay từng vùng được xác định, từ 2 USD cho châu Mỹ Latinh và Carribean đến 4 USD cho những nước Đông Âu cho đến 14,4 USD cho những nước công nghiệp.

Đối với Việt Nam, Chính phủ Việt Nam đã nhiều lần nâng mức chuẩn nghèo trong thời gian từ 1993 đến cuối năm 2015: - Theo Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 27 tháng 9 năm 2001, trong đó phê duyệt “Chương trình mục tiêu quốc gia XĐGN giai đoạn 2001-2005”, những hộ gia đình ở khu vực nông thôn miền núi và hải đảo có thu nhập bình quân đầu người từ 80.000 đồng/người/tháng (960.000đ/người/năm), ở khu vực nông thôn đồng bằng những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 100.000 đồng/người/tháng (1.000 đồng/người/năm), ở khu vực thành thị những hộ có thu nhập bình quân đầu người từ 150.000 đồng/người/tháng (1.000 đồng/người/năm) trở xuống là nghèo. - Theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 08 tháng 7 năm 2005 chuẩn nghèo được áp dụng cho giai đoạn 2006-2010 thì hộ nghèo Trang 10 là những hộ có thu nhập bình quân dưới 200.000 đồng/người/tháng đối với khu vực nông thôn và dưới 260.000 đồng/người/tháng đối với khu vực thành thị. - Tại Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30 tháng 01 năm 2011 áp dụng cho Hộ nghèo giai đoạn 2011-2015 như sau: Khu vực nông thôn: Thu nhập bình quân đầu người từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống. Khu vực thành thị: Thu nhập bình quân đầu người từ 500.000 đồng người/ tháng (Từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống.

- Theo quyết định 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 Thủ tướng Chính phủ ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020, tiêu chí về thu nhập xác định chuẩn nghèo: 700.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và 900.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị. • Thứ hai là nghèo tương đối Nghèo tương đối có thể được xem như là việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng lớp xã hội nhất định so với sự sung túc xã hội đó. Nghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào sự cảm nhận của những người trong cuộc. Người ta gọi nghèo tương đối chủ quan khi những người trong cuộc cảm thấy nghèo không phụ thuộc vào sự xác định khách quan.

Bên cạnh việc thiếu sự cung cấp vật chất tương đối, việc thiếu thốn tài nguyên phi vật chất ngày càng có tầm quan trọng. Việc nghèo đi về văn hóa - xã hội, thiếu tham gia vào cuộc sống xã hội do thiếu hụt vật chất một phần được các nhà xã hội học xem như là một thách thức xã hội nghiêm trọng.