MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, Việt Nam là một trong những quốc gia trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề về biến đổi khí hậu. Chính vì vậy để giảm nhẹ những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, cần phải có những biện pháp phòng tránh, khắc phục. Sử dụng các công trình thủy lợi để phòng tránh và khắc phục hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu cũng là một trong những biện pháp không chỉ Việt Nam mà các quốc gia trên thế giới đang sử dụng.
Công trình thủy lợi có vai trò to lớn trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhằm quản lý chất lượng xây dựng công trình thủy lợi cần phải có những công tác kiểm soát chặt chẽ. Trong đó công tác lựa chọn nhà thầu đủ điều kiện về năng lực tham gia xây dựng các công trình thủy lợi thông qua đấu thầu là một công tác quan trọng nhằm quản lý chất lượng công trình, đưa công trình vào phục vụ kịp thời, nâng cao hiệu quả của công trình thủy lợi. Mục tiêu của đề tài Trên cơ sở nghiên cứu một các khoa học, chất lượng đấu thầu xây dựng công trình thủy lợi ở Vĩnh Phúc luận văn sẽ đạt được những mục tiêu có ý nghĩa thiết thực sau: - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về chất lượng đấu thầu nói chung, đặc biệt là chất lượng đấu thầu xây dựng các công trình thủy lợi và những cấn đề có liên quan đến chất lượng đấu thầu xây dựng.
- Vận dụng những lý luận cơ bản đã đạt được hệ thông trên đây vào phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động đấu thầu xây dựng và chất lượng đấu thầu xây dựng các công trình thủy lợi ở Vĩnh Phúc. - Phân tích ý kiến của các nhà quản lý trong các cơ quan quản lý Nhà nước về đấu thầu, các nhà quản lý đấu thầu của chủ đầu tư, các nhà thầu về đánh giá của họ đối với chất lượng đấu thầu, đối với các quy định về đấu thầu xây dựng của Nhà nước Việt Nam hiện hành để từ đó đề xuất hướng hoàn thiện các quy định đó nhằm nâng cao chất lượng đấu thầu xây dựng công trình thủy lợi ở Vĩnh Phúc. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu: Cách tiếp cận: - Tiếp cận lý thuyết, tìm hiểu các tài liệu đã được nghiên cứu; - Tiếp cận thực tế ở Việt Nam; Phương pháp nghiên cứu: - Nghiên cứu tổng quan về công tác đấu thầu xây dựng; 2 - Tham khảo tài liệu, kinh nghiệm các quốc gia thực hiện tốt công tác đấu thầu, lựa chọn nhà thầu. - Điều tra thu thập, phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp kiểm soát, quản lý chất lượng đấu thầu xây dựng.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu chất lượng đấu thầu xây dựng công trình thủy lợi đứng trên góc độ chủ đầu tư đăt trong mối liên hệ với thể chế quản lý Nhà nước, các nhà thầu. Chất lượng đấu thầu công trình thủy lợi là một khách thể nghiên cứu khách quan, được xem xét trên những góc độ khác nhau, và sẽ được hiểu theo những cách khác nhau dưới ảnh hưởng của các nhân tỏ khách quan và chủ quan. Luận văn sẽ xem xét chất lượng đấu thầu trên góc độ chủ đầu tư, người được trao trọng trách quản lý vốn đầu tư xây dựng công trình với mong muốn thực hiện dự án đó một các hiệu quả nhất, chất lượng nhất, khác quan và công bằng nhất đảm bảo tiến độ đề ra. Phạm vi nghiên cứu: Luận văn sẽ tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động đấu thầu xây dựng các công trình thủy lợi và chất lượng đấu thầu các công trình thủy lợi đứng trên góc độ chủ đầu tư.
Xây dựng công trình thủy lợi là một đối tượng bao gồm nhiều lĩnh vực như xây dựng hồ chứa, đê, kè chắn sóng, trạm bơm tưới-tiêu thoát nước, cải tạo hệ thống tiêu. Luận văn tập trung nghiên cứu hoạt động đấu thầu xây dựng các công trình hồ chứa nước, cải tạo hệ thống tiêu trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Hơn thế nữa, luận văn cũng tập trung nghiên cứu hoạt động đấu thầu như là một quá trình từ khi chuẩn bị, lập kế hoạch đấu thầu cho đến khi công bố kết quả đấu thầu, thương thuyết với nhà thầu để ký kết hợp đồng thực hiện gói thầu. Các vấn đề trước và sau quá trình này sẽ không phải là trọng tâm nghiên cứu của luận văn.
Tuy nhiên, để đẩm bảo tính khoa học của luận văn, luận văn cũng xem xét đến các yếu tố trước và sau quá trình đấu thầu ở một mức độ phù hợp với quy mô luận văn. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài: Đề tài nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng công trình thông qua công tác đấu thầu 6. Kết quả dự kiến đạt được: Đưa ra được một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác đấu thầu trong xây dựng công trình thủy lợi tại Vĩnh Phúc nói riêng, các công trình xây dựng nói chung. TỔNG QUAN VỀ ĐẤU THẦU VÀ QUẢN LÝ ĐẤU THẦU XÂY DỰNG 1.
Một số khái niệm liên quan đến đấu thầu xây dựng Trên thực tế hiện nay tồn tại rất nhiều khái niệm, cách hiểu về đấu thầu. Xuất phát từ Từ điển Tiếng Việt, “đấu thầu” được hiểu là việc tổ chức cuộc so đọ công khai ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được chấp nhận. Theo đó thì “đấu thầu” là một cuộc đọ sức công khai giữa các tổ chức về kỹ thuật và tài chính. Theo quan niệm của chủ thầu (Bên mời thầu), cũng như theo định nghĩa trong Quy chế đấu thầu ban hành kèm theo Nghị định số 88/1999/NĐ- CP ngày 1/9/1999 của Chính phủ thì “đấu thầu” là quá trình lựa chọn Nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu của Bên mời thầu trên cơ sở cạnh tranh giữa các Nhà thầu.
Xét theo quan niệm Nhà thầu thì “đấu thầu” là cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các Nhà thầu để nhận được dự án cung cấp các sản phẩm hàng hoá và dịch vụ từ yêu cầu của Bên mời thầu. Căn cứ theo Luật đấu thầu năm 2005 và sửa đổi bổ sung năm 2009 được Quốc hội thông qua ngày 19 tháng 6 năm 2009 tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XII thì “đấu thầu” là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án sử dụng vốn nhà nước từ 30% trở lên cho mục tiêu đầu tư phát triển, dự án sử dụng vốn nhà nước để mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân, dự án sử dụng vốn nhà nước để mua sắm tài sản nhằm phục vụ việc cải tạo, sửa chữa lớn các thiết bị, dây chuyền sản xuất, công trình, nhà xưởng đã đầu tư của doanh nghiệp nhà nước trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Vậy đứng trên quan niệm Nhà thầu và chủ thầu, “đấu thầu” là cuộc “thi tuyển” trong hoạt động xây dựng giữa các Nhà thầu thoả mãn các yêu cầu của chủ thầu từ đó lựa chọn được Nhà thầu thích hợp nhất. Một số thuật ngữ liên quan được quy định tại Quy chế đấu thầu ban hành kèm theo Nghị định 88/1999/NĐ-CP ngày 1 tháng 9 năm 1999 của chính phủ, Luật đấu thầu năm 4 2005 và sửa đổi bổ sung năm 2009 được Quốc hội thông qua ngày 19 tháng 6 năm 2009 tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XII: “Dự án” là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm đạt được mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một thời gian nhất định dựa trên nguồn vốn xác định.
Dự án bao gồm dự án đầu tư và không có tính chất đầu tư. “Bên mời thầu” là chủ dự án, chủ đầu tư hoặc pháp nhân đại diện hợp pháp của chủ dự án, chủ đầu tư được giao trách nhiệm thực hiện công việc đấu thầu. “Người có thẩm quyền” là người được quyền quyết định dự án theo quy định của pháp luật. Đối với các dự án có sự tham gia vốn nhà nước của doanh nghiệp nhà nước từ 30% trở lên, trừ các dự án sử dụng 100% vốn nhà nước, thì người có thẩm quyền là Hội đồng quản trị hoặc đại diện có thẩm quyền của các bên tham gia góp vốn.
Chủ đầu tư là người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án Bên mời thầu là chủ đầu tư hoặc tổ chức chuyên môn có đủ năng lực và kinh nghiệm được chủ đầu tư sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu. “Nhà thầu” là tổ chức, cá nhân trong nước hoặc nước ngoài có năng lực pháp luật dân sự, đối với cá nhân còn phải có năng lực hành vi dân sự để ký kết và thực hiện hợp đồng. Nhà thầu là nhà xây dựng trong đấu thầu xây lắp; là nhà cung cấp hàng hoá trong đấu thầu mua sắm hàng hoá; là nhà tư vấn trong đấu thầu tuyển chọn tư vấn; là nhà đầu tư trong đấu thầu lựa chọn đối tác đầu tư. “Gói thầu” là toàn bộ dự án hoặc một phần công việc của dự án được phân chia theo tính chất kỹ thuật hoặc trình tự thực hiện dự án, có quy mô hợp lý để bảo đảm tính đồng bộ của dự án.
Trong trường hợp mua sắm, gói thầu có thể là một loại đồ dùng trong thiết bị hoặc phương tiện. Gói thầu được thực hiện theo một hoặc nhiều hợp đồng (gói thầu được chia thành nhiều phần) “Xây lắp” là những công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt thiết bị các công trình, hạng mục công trình. 5 Tóm lại, “đấu thầu” thực chất là quá trình thoả mãn các yêu cầu về kỹ thuật, tài chính của cả hai chủ thể cơ bản tham gia vào quá trình đấu thầu để thực hiện một dự án sao cho có hiệu quả nhất với chi phí thấp, tạo ra các công trình có chất lượng cao. Chất lượng quản lý công tác đấu thầu trong xây dựng 1.
Khái niệm về quản lý công tác đấu thầu Đấu thầu là một hoạt động quan trọng trong nền kinh tế, cho nên đứng về phía Nhà nước, cần phải phân cấp cơ quan quản lý Nhà nước về hoạt động đấu thầu nhằm tạo ra sự ổn định, sự nề nếp cho hoạt động đấu thầu.
