Tổng quan nghiên cứu

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế tuyến cơ sở là nền tảng cốt lõi nhằm bảo đảm công bằng và hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe nhân dân. Tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, hệ thống y tế công lập gánh vác trách nhiệm chăm sóc sức khỏe cho hơn 139.000 người dân phân bố trên 31 xã, thị trấn, trong đó có 24 xã thuộc diện khó khăn và tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo chiếm trên 28%. Trong bối cảnh thực hiện chính sách thông tuyến khám chữa bệnh bảo hiểm y tế và cơ chế tự chủ tài chính bệnh viện, ngành y tế huyện phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các cơ sở y tế tư nhân cũng như sự dịch chuyển của dòng người bệnh lên tuyến trên. Đội ngũ y tế huyện tuy có bước phát triển với quy mô 540 cán bộ vào năm 2017 nhưng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế về cơ cấu trình độ, kỹ năng lâm sàng chuyên sâu và khả năng làm chủ các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nhân lực y tế; phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng chất lượng nguồn nhân lực và 6 nhóm hoạt động quản trị nhân lực y tế tại huyện Cẩm Khê giai đoạn 2014–2017; xác định các nhân tố ảnh hưởng nội tại và ngoại cảnh; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao nhằm nâng cao chất lượng nguồn lực này trong giai đoạn tiếp theo. Nghiên cứu được triển khai tập trung tại Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê sau sáp nhập tháng 5/2017, bao gồm khối điều trị với 19 khoa phòng, khối y tế dự phòng và 31 trạm y tế cơ sở. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp đóng góp các căn cứ khoa học giúp nâng tỷ lệ nhân lực y tế có trình độ đại học và sau đại học vượt mốc 33,11%, đáp ứng công suất vận hành 520 giường bệnh thực kê và nâng cao chỉ số hài lòng của người bệnh lên trên 85%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết vốn con người của Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Lao động Quốc tế, khẳng định nguồn nhân lực là nguồn vốn đặc biệt kết tinh từ tri thức, kỹ năng và năng lực sáng tạo của người lao động. Trong môi trường y tế, chất lượng nguồn nhân lực được cấu thành và đánh giá qua ba trụ cột nền tảng: Thể lực, Trí lực và Tâm lực.

Thể lực phản ánh trạng thái sức khỏe, độ dẻo dai, sức bền và khả năng chịu đựng áp lực trực đêm hay môi trường truyền nhiễm độc hại của cán bộ y tế. Trí lực thể hiện qua trình độ học vấn, kỹ năng lâm sàng, thâm niên công tác, khả năng chẩn đoán bệnh khó và năng lực làm chủ công nghệ thông tin y tế. Tâm lực được đo lường qua y đức, tinh thần trách nhiệm, thái độ ứng xử và sự tận tụy phục vụ người bệnh theo lời dạy của danh y.

Khung phân tích của đề tài tiếp cận 6 hoạt động quản trị nguồn nhân lực bao gồm: Quy hoạch cán bộ; Tuyển dụng và thu hút; Đào tạo và phát triển; Bố trí và sử dụng lao động dựa trên đánh giá kết quả thực hiện công việc; Chính sách thù lao phúc lợi; và Công tác thanh tra, kiểm tra. Luận văn quán triệt các văn bản chỉ đạo chiến lược như Nghị quyết số 20-NQ/TW năm 2017 của Ban Chấp hành Trung ương về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới; Nghị quyết số 46-NQ/TW năm 2005 của Bộ Chính trị; cùng Thông tư liên tịch số 26, 27, 28/2015/TTLT-BYT-BNV quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp viên chức ngành y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong khung thời gian từ năm 2014 đến năm 2017. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo thống kê định kỳ của Phòng Tổ chức cán bộ, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Chi cục Thống kê huyện và Sở Y tế tỉnh Phú Thọ.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra xã hội học với tổng quy mô 336 mẫu đại diện được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp định ngạch. Cụ thể, mẫu khảo sát bao gồm: 138 cán bộ y tế trực tiếp khám chữa bệnh (gồm 83 nữ chiếm trên 60% và 55 nam tại 46 khoa, phòng, trạm y tế); 138 bệnh nhân và người nhà đến khám điều trị tại các cơ sở y tế; và 60 cán bộ quản lý (gồm 8 cán bộ cấp huyện/Sở, 21 lãnh đạo khoa phòng và 31 trạm trưởng y tế xã).

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh chuỗi thời gian, và phân tích tần số tương đối bằng phần mềm SPSS kết hợp Microsoft Excel. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu lượng hóa chính xác sự chuyển dịch cơ cấu nhân lực qua từng năm, đo lường các chỉ số hài lòng của bệnh nhân theo thang đo chuẩn, và so sánh đối chiếu hiệu quả giữa khối điều trị lâm sàng với khối y tế dự phòng một cách khách quan, khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô nhân lực y tế huyện Cẩm Khê có sự gia tăng cơ học vượt bậc nhưng mất cân đối giữa các khối chức năng. Số lượng người làm việc toàn ngành tăng từ 337 người năm 2015 lên 383 người năm 2016 và đạt 540 người năm 2017 sau sáp nhập. Trong đó, khối điều trị tăng vọt từ 131 người lên 329 người (chiếm 60,93%), khối dự phòng và 31 trạm y tế xã có 200 người (chiếm 37,04%), còn lại là cơ quan quản lý và dân số chiếm 2,03%.

Thứ hai, cơ cấu trình độ chuyên môn còn nhiều hạn chế, tỷ lệ nhân lực trình độ trung cấp vẫn chiếm ưu thế áp đảo. Tại Trung tâm Y tế huyện năm 2017, tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học và sau đại học chỉ đạt 33,11% (giảm so với mức 37,14% của năm 2016 do tiếp nhận thêm tuyến xã). Cán bộ có trình độ chuyên khoa I là 13 người (chiếm 3,95%), chuyên khoa II là 2 người (chiếm 0,60%), thạc sĩ là 2 người (chiếm 0,60%), trong khi nhân sự trình độ trung cấp có tới 185 người, chiếm tỷ trọng cao nhất 56,23%.

Thứ ba, chất lượng chuyên môn tại khối y tế dự phòng và 31 trạm y tế xã ở mức báo động. Năm 2017, tỷ lệ nhân viên có trình độ đại học tại khối này chỉ đạt 19,50% (39 người), chuyên khoa I chiếm 2,00% (4 người), trong khi trình độ trung cấp chiếm tới 65,50% (131 người) và vẫn còn 2,50% cán bộ trình độ sơ cấp chuẩn bị nghỉ hưu.

Thứ tư, áp lực công việc và cường độ lao động vượt ngưỡng định mức. Do số giường bệnh thực kê tại Trung tâm Y tế lên tới 520 giường (vượt 2,73 lần so với chỉ tiêu pháp lệnh 190 giường), đội ngũ y bác sĩ thường xuyên phải làm việc trong tình trạng quá tải, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể lực và tâm lý làm việc.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ nhân lực trung cấp chiếm trên 56% tại khối điều trị và trên 65% tại khối dự phòng là hệ quả của lịch sử tuyển dụng trước đây cùng với sự hạn chế về nguồn tuyển nhân sự chất lượng cao tại địa bàn miền núi. Khi tiến hành sáp nhập Trung tâm Y tế dự phòng và Bệnh viện đa khoa vào tháng 5/2017, việc sáp nhập 31 trạm y tế xã đã làm loãng tỷ lệ nhân sự đại học của toàn đơn vị. Điều này đặt ra áp lực cấp bách trong việc thực hiện lộ trình chuẩn hóa viên chức y tế hạng IV lên trình độ cao đẳng theo quy định pháp luật.

So sánh với các điển hình thành công như Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ hay Bệnh viện Đa khoa huyện Ba Vì, Cẩm Khê chưa xây dựng được cơ chế đãi ngộ đủ mạnh để thu hút và giữ chân bác sĩ chính quy tốt nghiệp loại khá, giỏi. Các dữ liệu khảo sát 138 cán bộ và 138 bệnh nhân khi được mô hình hóa qua biểu đồ cột phân tầng cơ cấu nhân lực và bảng đối chiếu mức độ hài lòng về kỹ năng lâm sàng đã chỉ ra rõ rệt: Mức độ hài lòng của người bệnh tỷ lệ thuận với trình độ tay nghề và thái độ phục vụ của nhân viên y tế. Tuy nhiên, sự thiếu hụt trang thiết bị cận lâm sàng chuyên sâu và chính sách thù lao chưa tương xứng với cường độ trực đêm đã trở thành lực cản kìm hãm động lực cống hiến của nhân viên y tế tuyến cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng toàn diện nguồn nhân lực y tế huyện Cẩm Khê đến năm 2025, các giải pháp trọng tâm cần được thực thi đồng bộ:

Thứ nhất, đổi mới công tác dự báo và triển khai chính sách tuyển dụng, thu hút nhân lực chất lượng cao. Ban Giám đốc Trung tâm Y tế huyện cần phối hợp Phòng Nội vụ tham mưu cho UBND huyện ban hành gói ưu đãi tài chính, hỗ trợ phụ cấp thu hút một lần từ 50 đến 100 triệu đồng và hỗ trợ tiền thuê nhà cho bác sĩ chính quy, thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa. Mục tiêu đến năm 2022 nâng tỷ lệ bác sĩ và dược sĩ đại học của toàn huyện lên mức tối thiểu 45%.

Thứ hai, đẩy mạnh đào tạo chuẩn hóa chức danh nghề nghiệp theo Thông tư liên tịch số 26, 27, 28/2015/TTLT-BYT-BNV. Đơn vị cần chủ động ký kết hợp đồng liên kết đào tạo theo địa chỉ với Đại học Y Dược Thái Nguyên và Đại học Y Hà Nội, cử 100% cán bộ y sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên trình độ trung cấp đi học liên thông nâng chuẩn lên cao đẳng và đại học, bảo đảm hoàn thành trước hạn năm 2024.

Thứ ba, hoàn thiện chính sách đãi ngộ, phúc lợi và cải thiện môi trường làm việc. Đơn vị cần điều chỉnh quy chế chi tiêu nội bộ, sử dụng hiệu quả nguồn thu dịch vụ khám chữa bệnh xã hội hóa để nâng thu nhập tăng thêm cho người lao động đạt từ 1,5 đến 2,5 lần mức lương cơ bản. Đồng thời, tổ chức đánh giá kết quả thực hiện công việc định kỳ 6 tháng một lần gắn với thi đua khen thưởng minh bạch.

Thứ tư, nâng cao tâm lực y đức và tăng cường luân chuyển cán bộ tuyến xã - huyện. Phòng Tổ chức cán bộ cần phối hợp tổ chức công đoàn mở các khóa bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp ứng xử, văn hóa bệnh viện cho toàn bộ 540 cán bộ; thực hiện luân phiên bác sĩ từ khối điều trị về hỗ trợ chuyên môn cho 31 trạm y tế xã trong khung thời gian 2018–2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là Lãnh đạo Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê và các nhà quản lý bệnh viện tuyến huyện: Luận văn cung cấp khung phương pháp luận và dữ liệu thực chứng để rà soát đề án vị trí việc làm, tái cấu trúc bộ máy sau sáp nhập và phân bổ tối ưu 540 nhân sự theo năng lực thực tế.

Nhóm thứ hai là Cơ quan quản lý nhà nước gồm Sở Y tế tỉnh Phú Thọ và UBND huyện Cẩm Khê: Đề tài cung cấp cơ sở dữ liệu chi tiết về 31 trạm y tế xã để phê duyệt quy hoạch mạng lưới y tế, bố trí nguồn ngân sách hỗ trợ kinh phí đào tạo liên thông và ban hành các chính sách thu hút nhân tài phù hợp đặc thù địa phương.

Nhóm thứ ba là Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản trị nhân lực và Y tế công cộng: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng, kỹ thuật thiết kế phiếu khảo sát 336 mẫu và cách tiếp cận mô hình chất lượng nhân lực Thể lực - Trí lực - Tâm lực.

Nhóm thứ tư là Cán bộ, y bác sĩ và nhân viên y tế tại các cơ sở y tế tuyến huyện: Giúp người lao động nhận thức rõ yêu cầu chuẩn hóa bằng cấp chức danh nghề nghiệp, từ đó chủ động xây dựng lộ trình học tập nâng cao trình độ chuyên môn đáp ứng thời kỳ hội nhập.

Câu hỏi thường gặp

Vấn đề cấp bách nhất đối với nguồn nhân lực y tế huyện Cẩm Khê giai đoạn 2015–2017 là gì? Vấn đề cấp bách nhất là sự mất cân đối cơ cấu trình độ khi nhân lực trung cấp chiếm tới 56,23% ở khối điều trị và 65,50% ở khối dự phòng. Trong khi đó, áp lực phục vụ hơn 139.000 dân đòi hỏi phải khẩn trương chuẩn hóa trình độ chức danh nghề nghiệp theo yêu cầu của Bộ Y tế.

Việc sáp nhập Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê tháng 5/2017 mang lại thuận lợi và thách thức gì? Thuận lợi là thống nhất đầu mối quản lý toàn diện 3 khối với quy mô 540 nhân sự và 520 giường bệnh thực kê. Thách thức là sự chênh lệch lớn về trình độ giữa khối điều trị và 31 trạm y tế xã, gây khó khăn cho việc đồng bộ chất lượng chuyên môn.

Mô hình nào được luận văn sử dụng để đánh giá chất lượng nguồn nhân lực y tế? Luận văn áp dụng khung lý thuyết đánh giá toàn diện dựa trên ba trụ cột: Thể lực (tình trạng sức khỏe, độ bền ca trực), Trí lực (bằng cấp, tay nghề lâm sàng, ứng dụng công nghệ), và Tâm lực (y đức, tinh thần phục vụ qua khảo sát 138 người bệnh).

Tại sao việc chuẩn hóa trình độ chức danh nghề nghiệp là nhiệm vụ bắt buộc trước năm 2024? Theo Thông tư liên tịch số 26, 27, 28/2015/TTLT-BYT-BNV, viên chức y tế ngạch hạng IV phải đạt chuẩn trình độ tối thiểu từ cao đẳng trở lên. Do đó, 185 cán bộ trung cấp tại Cẩm Khê bắt buộc phải được đào tạo nâng chuẩn để bảo đảm điều kiện hành nghề.

Chính sách đãi ngộ nào có tính đột phá để thu hút bác sĩ giỏi về huyện Cẩm Khê? Luận văn đề xuất cơ chế trích quỹ thu sự nghiệp để hỗ trợ thu nhập tăng thêm từ 1,5 đến 2,5 lần lương hệ số, cấp kinh phí hỗ trợ ban đầu và đài thọ toàn bộ học phí đào tạo sau đại học cho các bác sĩ chuyên khoa cam kết công tác lâu dài.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản trị và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế tuyến cơ sở theo ba khía cạnh Thể lực, Trí lực và Tâm lực.
  • Phản ánh chân thực thực trạng nhân lực y tế huyện Cẩm Khê với quy mô 540 cán bộ, chỉ rõ điểm nghẽn về trình độ chuyên môn khi nhân sự trung cấp chiếm trên 56%.
  • Nhận diện đầy đủ tác động đa chiều từ việc sáp nhập Trung tâm Y tế huyện năm 2017 và áp lực quá tải khi vận hành 520 giường bệnh thực kê cho hơn 139.000 người dân.
  • Xây dựng hệ thống 10 nhóm giải pháp đồng bộ, trọng tâm là tuyển dụng thu hút bác sĩ chính quy, tăng thu nhập 1,5 đến 2,5 lần và hoàn thành nâng chuẩn chức danh trước 2024.
  • Đề xuất lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2018 đến năm 2025 gắn liền với phân định trách nhiệm cụ thể của Sở Y tế, UBND huyện và Ban Giám đốc Trung tâm Y tế.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Văn Phúc là công trình khoa học có giá trị lý luận và tính ứng dụng thực tiễn sâu sắc. Đây là cẩm nang hữu ích dành cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực y tế vững mạnh. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và các nhà quản lý hãy khai thác ngay nguồn tư liệu này để áp dụng vào thực tiễn quản trị tại địa phương.