CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THANH TOÁN VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA HỆ THỐNG KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Một số vấn đề chung về công tác kiểm soát chi XDCB từ nguồn vốn NSNN của KBNN 1. Ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước Theo Luật Ngân sách nhà nước số 01/2002/QH11 thì: "Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước." Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội (chi đầu tư); bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước (chi thường xuyên); chi trả nợ của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật (chi trả nợ, viện trợ).Chi thường xuyên: Là những khoản chi không có trong khu vực đầu tư và có tính chất thường xuyên để tài trợ cho hoạt động của cơ quan nhà nước nhằm duy trì đời sống quốc gia. Chi thường xuyên gồm có: - Chi về chủ quyền quốc gia: tức là các chi phí mà cơ quan nhà nước cần phải thực hiện để bảo vệ chủ quyền quốc gia, nhất là trên lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao, thông tin đại chúng… - Chi phí liên quan đến sự điều hành và duy trì hoạt động của các cơ quan nhà nước để thực hiện những nhiệm vụ được giao phó.
- Chi phí do sự can thiệp của nhà nước vào các hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội để cải thiện đời sống nhân dân.Chi đầu tư: 4 Luận văn thạc sỹ - ĐHKD&CN HÀ NỘI GVHD: PGS.TS Thái Bá Cẩn - Chi cho mua sắm máy móc, thiết bị và dụng cụ. - Chi xây dựng mới và tu bổ công sở, đường xá, kiến thiết đô thị. - Chi cho việc thành lập các doanh nghiệp nhà nước, góp vốn vào các công ty, góp vốn vào các tổ chức kinh doanh. - Chi phí chuyển nhượng đầu tư.
- Những chi phí đầu tư liên quan đến sự tài trợ của nhà nước dưới hình thức cho vay ưu đãi hoặc viện trợ, trợ cấp cho những pháp nhân kinh tế công hay tư, để thực hiện các nhiệm vụ đồng loạt với các nghiệp vụ trên, nhằm thực hiện chính sách phát triển kinh tế của nhà nước.Chi trả nợ, viện trợ: Bao gồm các khoản chi để nhà nước thực hiện nghĩa vụ trả nợ các khoản đã vay trong nước, vay nước ngoài khi đến hạn và các khoản chi làm nghĩa vụ quốc tế; 1.Chi đầu tư xây dựng cơ bản thuộc nguồn vốn ngân sách nhà nước 1. Khái niệm: Chi đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN là các khoản chi để đầu tư xây dựng các công trình thuộc kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội không có khả năng thu hồi vốn, các công trình của các doanh nghiệp Nhà nước đầu tư theo chủ trương và kế hoạch được duyệt, các dự án quy hoạch vùng và lãnh thổ. Chi đầu tư xây dựng cơ bản có thể được thực hiện theo hình thức: đầu tư xây dựng mới hoặc theo hình thức đầu tư xây dựng mở rộng, cải tạo, nâng cấp; đầu tư chiều sâu để hiện đại hóa các tài sản cố định và năng lực sản xuất hiện có.Theo cơ cấu công nghệ của vốn đầu tư thì chi đầu tư xây dựng cơ bản bao gồm chi xây lắp, chi thiết bị và chi khác. Thực chất chi đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN để đầu tư tái sản xuất tài sản cố định nhằm từng bước tăng cường, hoàn thiện và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất phục vụ của nền kinh tế quốc dân.
5 Luận văn thạc sỹ - ĐHKD&CN HÀ NỘI GVHD: PGS.TS Thái Bá Cẩn 1. Đặc điểm: Thứ nhất : Chi ngân sách nhà nước (NSNN) trong đó có chi đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) là một khoản chi lớn trong tổng cầu của nền kinh tế. Mức độ chi, mục đích chi sẽ có tác động rất lớn và tức thì tới các hoạt động trong nền kinh tế. Cụ thể chi NSNN cho đầu tư XDCB thường có tác động lớn đến tổng chi NSNN, đến quan hệ cân đối giữa thu - chi ngân sách và do đó đến các chính sách về thuế, vay nợ, cũng như ảnh hưởng đến các chính sách xã hội khác.
Thứ hai : Nguồn hình thành nên NSNN chủ yếu là từ nguồn thu thuế của các chủ thể trong nền kinh tế, nguồn vay nợ của Chính phủ nên chi NSNN cho đầu tư XDCB có mối quan hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp đến hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế. Thứ ba : Do sản phẩm của chi NSNN cho đầu tư XDCB là các sản phẩm XDCB với những đặc trưng riêng, như có thời gian tồn tại lâu dài, chi phí lớn, tác động trên phạm vi rộng đến hoạt động kinh tế xã hội vùng dự án, nên chất lượng dự án cũng như chi phí thực hiện dự án sẽ có tác động trực tiếp và lâu dài đến hoạt động kinh tế xã hội vùng thực hiện dự án. Phân loại nội dung chi đầu tư XDCB từ NSNN: Trong cơ cấu chi của NSNN, chi đầu tư XDCB thường là khoản chi chiếm tỷ trọng tương đối lớn. Tuỳ theo yêu cầu quản lý, có thể phân loại chi đầu tư XDCB theo các tiêu thức khác nhau: a) Phân loại chi đầu tư XDCB theo tính chất công trình: - Chi xây dựng mới : Là các khoản chi để xây dựng các công trình chưa có trong nền kinh tế quốc dân.
Kết quả của quá trình này là sự hình thành các tài sản cố định mới của nền kinh tế, góp phần làm tăng số lượng và chất lượng tài sản cố định, tăng thêm năng lực sản xuất của nền kinh tế. - Chi để cải tạo, mở rộng và đổi mới kỹ thuật : Là các khoản chi để phát triển thêm quy mô sản xuất, tăng thêm công suất, năng lực và hiện đại hoá tài sản cố định hiện có. 6 Luận văn thạc sỹ - ĐHKD&CN HÀ NỘI GVHD: PGS.TS Thái Bá Cẩn - Chi khôi phục tài sản cố định : Là các khoản chi để xây dựng lại toàn bộ hay từng phần của những tài sản cố định đang phát huy tác dụng nhưng bị tổn thất do các yếu tố khách quan hoặc chủ quan. b) Phân loại chi đầu tư XDCB theo cấu thành vốn đầu tư: - Chi về xây dựng : Là những khoản chi để xây dựng các công trình kiến trúc trong các ngành kinh tế quốc dân, như nhà máy, hầm mỏ, bệnh viện, trường học.
kể cả giá trị và chi phí lắp đặt các thiết bị gắn với công trình xây dựng như hệ thống cấp thoát nước, hệ thống chiếu sáng. - Chi về lắp đặt : Là những khoản chi để lắp đặt các thiết bị dây chuyền công nghệ. Như vậy, các chi phí về tiền công lắp đặt, chi phí về vật liệu phụ và chi phí chạy thử có tải và không tải máy móc thiết bị hợp thành chi phí về lắp đặt. - Chi về mua sắm máy móc thiết bị : Là những khoản chi hợp thành giá trị của máy móc thiết bị mua sắm, như chi phí giao dịch; giá trị máy móc thiết bị ghi trên hoá đơn; chi phí vận chuyển, bốc dỡ.
Chi về mua sắm máy móc thiết bị có ý nghĩa quyết định đến việc làm tăng thêm năng lực sản xuất của nền kinh tế quốc dân. Trong điều kiện phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ hiện nay, khoản chi này ngày càng tăng lên trong tổng chi đầu tư XDCB. - Chi xây dựng cơ bản khác : Là những khoản chi nhằm đảm bảo điều kiện cho quá trình xây dựng các công trình, như chi phí chuẩn bị đầu tư, chi phí khảo sát thiết kế, chi phí xây dựng đường giao thông, lán trại tạm thời phục vụ thi công, phi phí đền bù đất đai, hoa màu trên mặt bằng thực hiện dự án, chi cho bộ máy quản lý của đơn vị chủ đầu tư, chi phí thuê chuyên gia, tư vấn, giám sát xây dựng công trình. Khoản chi này thường chiếm tỷ trọng nhỏ trong chi đầu tư XDCB.
c) Phân loại chi XDCB theo trình tự XDCB: - Chi chuẩn bị đầu tư : Là những khoản chi phục vụ cho việc điều tra, khảo sát để lập dự án đầu tư. Nội dung của chuẩn bị đầu tư là xác định sự cần thiết phải lập dự án đầu tư, xác định quy mô đầu tư, tiến hành tiếp xúc, thăm dò thị 7 Luận văn thạc sỹ - ĐHKD&CN HÀ NỘI GVHD: PGS.TS Thái Bá Cẩn trường trong nước hoặc ngoài nước để tìm nguồn cung ứng vật tư, thiết bị cho dự án hoạt động, khả năng tiêu thụ sản phẩm. Xem xét khả năng có thể huy động các nguồn vốn để đầu tư và lựa chọn hình thức đầu tư; tiến hành điều tra, khảo sát và chọn địa điểm xây dựng. để lập dự án đầu tư và thẩm định dự án đầu tư.
- Chi chuẩn bị thực hiện đầu tư: Là những khoản chi về khảo sát thiết kế, lập, thẩm định tổng dự toán, dự toán công trình, chi giải phóng mặt bằng, chi chuẩn bị xây dựng công trình kỹ thuật hạ tầng, như các công trình nước, đường đi, bãi chứa, lán trại .Chi đào tạo công nhân vận hành, chi cho ban quản lý công trình. - Chi thực hiện đầu tư : Là tất cả các khoản chi phí để triển khai xây dựng công trình, đưa dự án vào khai thác, sử dụng hợp thành giá trị công trình được nghiệm thu bàn giao và đã được quyết toán, bao gồm: Chi xây dựng công trình; chi mua sắm, gia công, vận chuyển, lắp đặt thiết bị; chi phí lập, thẩm tra báo cáo quyết toán vốn đầu tư hoàn thành, và một số khoản chi phí khác phục vụ cho quá trình thực hiện đầu tư. Xét nội dung chi theo trình tự XDCB có ý nghĩa lớn về quản lý thời hạn xây dựng, đảm bảo quản lý chất lượng kỹ thuật của công trình, đảm bảo phương hướng đầu tư đúng đắn, sử dụng vốn tiết kiệm và nâng cao hiệu quả của vốn đầu tư. Đối tượng chi đầu tư XDCB từ vốn NSNN Vốn NSNN chỉ được chi cho các dự án đầu tư thuộc đối tượng sử dụng vốn NSNN theo quy định của Luật NSNN và quy chế quản lý đầu tư và xây dựng.