Tổng quan nghiên cứu

Trong năm 2020, Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả của Ủy ban nhân dân xã Nam Chính đã tiếp nhận 9.365 hồ sơ và thực hiện trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính cho hàng nghìn lượt giao dịch của tổ chức và công dân. Xã Nam Chính được thành lập trên cơ sở sáp nhập nguyên trạng hai xã Nam Chính và Đức Chính từ ngày 01/01/2020 theo Nghị quyết số 820/NQ-UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Sự thay đổi về quy mô tổ chức với diện tích tự nhiên rộng lớn cùng 4.379 hộ dân phân bổ tại 10 thôn đã tạo ra áp lực rất lớn lên công tác giải quyết thủ tục hành chính tại cơ sở.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là nhận diện những bất cập phát sinh trong quá trình vận hành cơ chế một cửa và một cửa liên thông tại địa phương sau sáp nhập. Mặc dù công tác cải cách hành chính được quan tâm chỉ đạo quyết liệt, song tình trạng hồ sơ quá hạn cục bộ vẫn xảy ra, nhất là trong lĩnh vực đất đai và tài nguyên môi trường. Hệ thống phần mềm một cửa điện tử đôi lúc hoạt động chưa ổn định, cơ sở vật chất chưa đồng bộ và năng lực xử lý tình huống của một số công chức phụ trách quầy giao dịch chưa bắt kịp yêu cầu mới.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là phân tích thực trạng chất lượng dịch vụ hành chính công, đánh giá mức độ hài lòng của người dân thông qua bộ tiêu chí chuẩn hóa, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ tại UBND xã Nam Chính, huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận. Phạm vi không gian tập trung tại Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả của UBND xã Nam Chính; phạm vi thời gian khảo sát thực địa từ ngày 01/09/2020 đến ngày 30/10/2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp hàm ý quản trị thiết thực nhằm chuẩn hóa 106 thủ tục hành chính thuộc 9 lĩnh vực cấp xã và 32 thủ tục liên thông với cấp huyện, góp phần nâng tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hẹn lên trên 98% và hỗ trợ địa phương hoàn thành 19 tiêu chí xây dựng xã nông thôn mới nâng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết về dịch vụ hành chính công của Lê Chi Mai (2006), xác định đây là loại hình dịch vụ công quyền do cơ quan hành chính nhà nước cung cấp dựa trên quy định của pháp luật nhằm phục vụ các quyền và nghĩa vụ hợp pháp của tổ chức và công dân. Bản chất của dịch vụ hành chính công mang tính thẩm quyền pháp lý bắt buộc, tính phi lợi nhuận, tính bình đẳng và đóng vai trò hỗ trợ đắc lực cho chức năng quản lý nhà nước.

Đồng thời, đề tài kết hợp mô hình đánh giá sự hài lòng đối với dịch vụ hành chính công của Lê Dân (2011) cùng khung đo lường chuẩn hóa theo Quyết định số 2640/QĐ-BNV ngày 10/10/2017 của Bộ Nội vụ. Hệ thống đánh giá bao gồm 5 thành phần cốt lõi: Tiếp cận dịch vụ, Thủ tục hành chính, Đội ngũ công chức trực tiếp giải quyết công việc, Kết quả cung ứng dịch vụ hành chính công và Việc tiếp nhận, xử lý ý kiến góp ý, phản ánh, kiến nghị. Các khái niệm nền tảng được làm rõ gồm: cơ chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông theo Nghị định số 61/2018/NĐ-CP, hồ sơ hành chính công, quy trình nghiệp vụ điện tử và chỉ số đo lường sự hài lòng của khách hàng trong khu vực công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu chính thức gồm 150 người dân và đại diện tổ chức trực tiếp thực hiện giao dịch tại Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả thuộc UBND xã Nam Chính. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên thực hiện trong khung thời gian từ ngày 01/09/2020 đến ngày 30/10/2020. Tác giả kết hợp hai hình thức phát phiếu điều tra: phát phiếu giấy trực tiếp tại quầy giao dịch khi công dân nộp và nhận kết quả hồ sơ, đồng thời gửi phiếu khảo sát trực tuyến qua email và các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook đến các cá nhân sử dụng thiết bị thông minh trên địa bàn xã.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo tổng kết cải cách hành chính năm 2020, hệ thống 106 thủ tục hành chính cấp xã theo Quyết định số 4070/QĐ-UBND và 32 thủ tục liên thông theo Quyết định số 4069/QĐ-UBND của UBND huyện Đức Linh. Dữ liệu sơ cấp được phân tích bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh đối chiếu tỷ lệ phần trăm và kết hợp phỏng vấn sâu một số chuyên gia, cán bộ lãnh đạo quản lý. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác mức độ thỏa mãn của người dân theo từng tiêu chí Likert, bảo đảm tính khách quan, khoa học và phản ánh trung thực bối cảnh thực thi công vụ tại cấp chính quyền cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên 150 mẫu tại Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả xã Nam Chính cho thấy nhiều điểm sáng đi kèm với các nút thắt cần tháo gỡ trong việc giải quyết 106 thủ tục hành chính cấp xã và 32 thủ tục liên thông cấp huyện:

Thứ nhất, về khả năng tiếp cận dịch vụ và chi phí, khoảng 85% người dân tham gia khảo sát đánh giá cao vị trí trụ sở UBND xã nằm thuận lợi trên trục Tỉnh lộ 766 dài 2,3 km, chỉ cách trung tâm huyện Đức Linh 2,5 km. Các mức thu phí và lệ phí được thực hiện đúng quy định của Nhà nước, không phát sinh chi phí ngoài luồng, thể hiện tính minh bạch và đặc trưng phi lợi nhuận của dịch vụ hành chính.

Thứ hai, về thủ tục hành chính và thời gian xử lý, trong tổng số 9.365 hồ sơ tiếp nhận năm 2020, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hẹn và sớm hẹn chiếm đa số. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 12% đến 15% người dân phản ánh việc phải bổ sung giấy tờ từ 2 lần trở lên, tập trung nhiều nhất ở lĩnh vực đất đai và tài nguyên môi trường gồm 16 thủ tục liên thông phức tạp giữa cấp xã và cấp huyện.

Thứ ba, về năng lực và thái độ của công chức, trên 80% người dân ghi nhận tinh thần trách nhiệm, thái độ lịch sự và nhã nhặn của nhân viên một cửa. Dẫu vậy, khoảng 10% ý kiến khảo sát cho biết tốc độ thao tác trên phần mềm một cửa điện tử vào các khung giờ cao điểm còn chậm do tình trạng công chức phụ trách bộ phận một cửa thường xuyên có sự thay đổi, luân chuyển và chưa được bồi dưỡng kỹ năng tin học chuyên sâu định kỳ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế nêu trên bắt nguồn từ quá trình sáp nhập hai đơn vị hành chính xã Nam Chính và Đức Chính vào đầu năm 2020. Việc sáp nhập làm gia tăng đột biến số lượng hồ sơ cần chuyển đổi thông tin địa chính, hộ tịch cho 4.379 hộ dân với 10 thôn, tạo áp lực quá tải cục bộ lên đội ngũ công chức vốn chưa được tăng cường về mặt biên chế.

Dữ liệu khảo sát phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa tính ổn định của hạ tầng công nghệ thông tin với mức độ hài lòng chung của người dân. Trong nghiên cứu, dữ liệu đánh giá 5 tiêu chí thành phần có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua bảng phân bố tần số giá trị trung bình kết hợp biểu đồ mạng nhện (radar chart), giúp chỉ rõ độ lệch giữa kỳ vọng của người dân và khả năng đáp ứng thực tế của chính quyền. So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các địa bàn nông thôn chuyển đổi, việc thiếu hụt trang thiết bị hiện đại và đường truyền internet không ổn định là rào cản phổ biến làm giảm hiệu năng của mô hình một cửa điện tử. Việc tiếp nhận và xử lý ý kiến phản ánh của công dân tuy đã có bước tiến nhưng vẫn phụ thuộc nhiều vào tiếp xúc trực tiếp, chưa phát huy hết tiềm năng của các kênh số hóa tương tác hai chiều.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính công tại UBND xã Nam Chính trong giai đoạn 2023 - 2025, bốn nhóm giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và tối ưu hóa phần mềm một cửa điện tử. UBND xã Nam Chính cần đầu tư thay thế hệ thống máy vi tính cấu hình cao, máy quét văn bản chuyên dụng tại quầy giao dịch, nâng cấp băng thông mạng cáp quang nội bộ nhằm giảm thời gian chờ đợi xử lý mỗi hồ sơ xuống dưới 5 phút, hoàn thành dứt điểm trong quý 2 năm 2023 do Công chức Văn phòng - Thống kê chủ trì thực hiện.

Thứ hai, chuẩn hóa, rà soát và công khai minh bạch 100% quy trình của 106 thủ tục hành chính cấp xã. Đẩy mạnh việc niêm yết thủ tục bằng bảng tra cứu điện tử và mã QR tại phòng chờ tiếp dân, ban hành phiếu hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ chuẩn hóa theo Mẫu số 02 của Thông tư số 01/2018/TT-VPCP để giảm tỷ lệ bổ sung hồ sơ xuống dưới 3%, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và sớm hạn đạt trên 99% vào cuối năm 2023 dưới sự thực hiện của Công chức Tư pháp - Hộ tịch và Địa chính.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực chuyên môn và văn hóa ứng xử công vụ. Tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo bồi dưỡng chuyên sâu hàng năm về kỹ năng quản trị nhà nước, xử lý tình huống giao tiếp và nghiệp vụ phần mềm cho toàn bộ công chức Bộ phận Một cửa, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 95% công dân hài lòng tuyệt đối về thái độ phục vụ trong giai đoạn 2023 - 2025.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xử lý ý kiến phản ánh, kiến nghị. Thiết lập đa dạng hóa các kênh tương tác số gồm đường dây nóng, nhóm Zalo cộng đồng kết nối đến 10 thôn và hòm thư góp ý điện tử. Ban hành quy chế xử lý phản ánh bắt buộc với cam kết trả lời thỏa đáng cho công dân trong vòng 48 giờ làm việc, do Chủ tịch UBND xã trực tiếp theo dõi và chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

  1. Lãnh đạo và cán bộ công chức UBND cấp xã, phường: Vận dụng trực tiếp khung đo lường 5 tiêu chí để tự đánh giá, rà soát quy trình nội bộ, cải tiến công tác tiếp nhận và trả kết quả cho 106 thủ tục hành chính, từ đó nâng cao chỉ số cải cách hành chính tại cơ quan.

  2. Cơ quan quản lý nhà nước và Phòng Nội vụ cấp huyện: Sử dụng số liệu thực chứng và các đề xuất về phân cấp, bố trí nhân sự làm căn cứ hoạch định chính sách luân chuyển công chức, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng nghiệp vụ và phân bổ ngân sách hiện đại hóa công sở sau sắp xếp đơn vị hành chính.

  3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý công: Tiếp cận phương pháp luận kết hợp giữa lý thuyết chất lượng dịch vụ khu vực công với khảo sát định lượng thực tế N=150 để phát triển các đề tài nghiên cứu so sánh về sự hài lòng của người dân.

  4. Các đơn vị tư vấn và phát triển giải pháp chính quyền số: Khai thác bức tranh thực tế về rào cản phần mềm một cửa điện tử tại cấp xã để thiết kế các phần mềm giao dịch công tối ưu, thân thiện hơn với người dùng khu vực nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

  1. Đâu là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng chậm trễ hồ sơ tại UBND xã Nam Chính? Nguyên nhân chủ yếu do quá trình hợp nhất địa giới hành chính năm 2020 làm khối lượng hồ sơ đất đai tăng cao, trong khi phần mềm một cửa điện tử đôi lúc vận hành thiếu ổn định và 16 thủ tục liên thông cấp huyện đòi hỏi nhiều công đoạn thẩm định phức tạp trong thực tế.

  2. Đề tài sử dụng khung lý thuyết nào để đo lường mức độ hài lòng của công dân? Nghiên cứu kết hợp lý thuyết dịch vụ hành chính công của Lê Chi Mai, mô hình đánh giá của Lê Dân và bộ tiêu chí theo Quyết định số 2640/QĐ-BNV của Bộ Nội vụ, bao gồm 5 trụ cột: tiếp cận dịch vụ, thủ tục, công chức, kết quả cung ứng và xử lý phản ánh.

  3. Cỡ mẫu 150 người khảo sát có bảo đảm tính đại diện khoa học không? Cỡ mẫu 150 người dân được chọn ngẫu nhiên trực tiếp tại quầy giao dịch và trực tuyến từ tháng 09/2020 đến tháng 10/2020, phản ánh đầy đủ cơ cấu dân cư của 4.379 hộ thuộc 10 thôn, đáp ứng các tiêu chuẩn thống kê mô tả phục vụ đánh giá thực trạng.

  4. Giải pháp nào mang tính đột phá nhất trong luận văn? Đột phá nhất là giải pháp kết hợp số hóa quy trình 106 thủ tục hành chính qua mã QR với cơ chế tiếp nhận phản hồi đa kênh, cam kết phản hồi kiến nghị của người dân trong 48 giờ và hạn chế tối đa việc đi lại bổ sung hồ sơ.

  5. Kết quả nghiên cứu có khả năng chuyển giao cho các địa phương khác không? Mô hình và hệ thống giải pháp hoàn toàn có thể nhân rộng tại các xã nông thôn mới hoặc các đơn vị hành chính vừa hoàn tất sáp nhập trên địa bàn tỉnh Bình Thuận và các tỉnh lân cận có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đặt ra thông qua 5 đóng góp trọng tâm:

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dịch vụ hành chính công và các tiêu chí đo lường sự hài lòng của công dân tại chính quyền cấp cơ sở.
  • Phân tích thực trạng vận hành và xử lý 9.365 hồ sơ hành chính tại UBND xã Nam Chính sau thời điểm sáp nhập năm 2020.
  • Nhận diện chính xác các rào cản công nghệ và điểm nghẽn nghiệp vụ trong 106 thủ tục cấp xã và 32 thủ tục liên thông.
  • Xác lập bộ dữ liệu thực chứng từ 150 phiếu khảo sát người dân, chỉ ra khoảng cách giữa năng lực cung ứng và kỳ vọng xã hội.
  • Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với mục tiêu đưa xã Nam Chính đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao.

Về lộ trình tiếp theo, UBND xã Nam Chính cần khẩn trương cụ thể hóa các khuyến nghị thành kế hoạch hành động chi tiết theo từng quý trong giai đoạn 2023 - 2025. Các nhà quản lý và cơ quan hành chính hãy tham khảo, áp dụng ngay mô hình này để tạo bước đột phá trong công tác cải cách hành chính và nâng cao sự hài lòng của nhân dân.