Tổng quan nghiên cứu

Công tác thanh tra là chức năng thiết yếu trong chu trình quản lý nhà nước, giữ vai trò then chốt trong việc duy trì kỷ cương pháp luật, phòng chống tham nhũng và bảo vệ lợi ích công cộng. Tại tỉnh Phú Thọ, với địa bàn gồm 13 đơn vị hành chính cấp huyện cùng 23 sở, ban, ngành, hoạt động thanh tra đã được triển khai trên nhiều lĩnh vực trọng điểm như quản lý ngân sách, đầu tư xây dựng cơ bản và quản lý đất đai. Mặc dù ngành thanh tra tỉnh Phú Thọ đã nỗ lực hoàn thành 100% số cuộc thanh tra theo kế hoạch hàng năm trong giai đoạn 2015-2017, thực tiễn vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Những vấn đề nổi cộm là kết luận thanh tra có cuộc còn chung chung, xử lý sau thanh tra chưa triệt để, tiến độ một số cuộc kéo dài và vẫn xuất hiện hiện tượng chồng chéo, trùng lặp đối tượng thanh tra. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa lý luận về thanh tra nhà nước; đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017; phân tích các yếu tố ảnh hưởng về thể chế, nhân lực, phối hợp liên ngành; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng công tác thanh tra. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ thu hồi tiền sai phạm đạt trên 90%, giảm hơn 30% tình trạng thanh tra trùng lặp và chuẩn hóa 100% năng lực chuyên môn cho đội ngũ thanh tra viên trên địa bàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết quản lý nhà nước hiện đại và lý thuyết kiểm soát quyền lực công, khẳng định thanh tra là khâu kiểm tra không thể tách rời nhằm hoàn thiện chu trình quản lý hành chính. Khung phân tích vận dụng quy trình thanh tra 3 bước chuẩn hóa theo Thông tư số 02/2010/TT-TTCP của Thanh tra Chính phủ, bao gồm: chuẩn bị thanh tra, tiến hành thanh tra trực tiếp và kết thúc ban hành kết luận thanh tra. Bốn khái niệm trọng tâm được làm rõ theo Luật Thanh tra năm 2010, Nghị định số 86/2011/NĐ-CP và Nghị định số 33/2015/NĐ-CP gồm: thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá việc thực hiện chính sách pháp luật; thanh tra hành chính đối với cơ quan, tổ chức trực thuộc; thanh tra chuyên ngành đối với việc chấp hành quy chuẩn chuyên môn; và xử lý sau thanh tra nhằm đảm bảo hiệu lực thi hành của các kết luận thanh tra.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp trong mốc thời gian từ năm 2015 đến năm 2018. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hơn 50 báo cáo tổng kết, văn bản chỉ đạo của Thanh tra tỉnh Phú Thọ, 23 sở ngành và 13 huyện giai đoạn 2015-2017. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa từ ngày 11/10/2017 với cỡ mẫu 120 đối tượng là cán bộ thanh tra và đại diện đơn vị được thanh tra. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho 3 cấp: Thanh tra tỉnh, Thanh tra sở và Thanh tra huyện. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi số liệu theo thời gian và phân tích định tính từ phỏng vấn sâu. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan thực trạng, kiểm chứng chéo số liệu báo cáo với cảm nhận thực tế, nhận diện chính xác các nguyên nhân cốt lõi gây hạn chế chất lượng thanh tra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện thực tiễn quan trọng tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017:

Thứ nhất, dù 100% kế hoạch thanh tra được hoàn thành, cơ cấu các cuộc thanh tra còn tập trung cục bộ: lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản chiếm 42% tổng số cuộc, tài chính - ngân sách chiếm 35%, và quản lý đất đai chiếm 23%.

Thứ hai, hiệu quả phát hiện sai phạm kinh tế cao nhưng tỷ lệ thu hồi tiền về ngân sách nhà nước chỉ đạt từ 68,5% đến 72,4% tổng số tiền kiến nghị thu hồi, cho thấy khâu xử lý sau thanh tra còn nhiều hạn chế.

Thứ ba, khảo sát 120 mẫu điều tra cho thấy có 38,3% cán bộ đánh giá kết luận thanh tra ở một số cuộc còn chung chung, chưa chỉ rõ trách nhiệm cá nhân; 41,7% ý kiến nhận định việc giám sát đoàn thanh tra theo Thông tư số 05/2015/TT-TTCP còn mang tính hình thức.

Thứ tư, tình trạng chồng chéo trong hoạt động thanh tra còn phổ biến, với 52,5% cán bộ khẳng định có sự trùng lặp đối tượng giữa các sở ngành hoặc với Kiểm toán Nhà nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ quan xuất phát từ trình độ chuyên môn của cán bộ thanh tra chưa đồng đều; có tới 65% cán bộ có nhu cầu đào tạo chuyên sâu về tài chính và xây dựng. Về khách quan, cơ chế xử lý sau thanh tra theo Nghị định số 33/2015/NĐ-CP còn thiếu chế tài cưỡng chế mạnh mẽ. So sánh với tỉnh Đồng Nai, địa phương đạt tỷ lệ thu hồi tiền sai phạm lên tới 97,58% nhờ cơ chế đôn đốc quyết liệt và trưng tập chuyên gia, Phú Thọ vẫn còn khoảng cách lớn. Đồng thời, kinh nghiệm từ tỉnh Vĩnh Phúc với quy trình lập kế hoạch thanh tra 2 bước đã giúp phát hiện sai phạm trên 30 tỷ đồng và triệt tiêu sự chồng chéo.

Để tối ưu hóa việc phân tích, dữ liệu cơ cấu lĩnh vực thanh tra có thể trình bày qua biểu đồ tròn, trong khi tỷ lệ thu hồi ngân sách và đánh giá năng lực cán bộ giai đoạn 2015-2017 được tổng hợp trực quan qua các bảng số liệu so sánh đối chiếu.

Đề xuất và khuyến nghị

Luận văn đề xuất 5 giải pháp nâng cao chất lượng công tác thanh tra tại tỉnh Phú Thọ:

Thứ nhất, hoàn thiện quy trình lập kế hoạch thanh tra 2 bước: Thanh tra tỉnh Phú Thọ chủ trì điều phối kế hoạch của 23 sở ngành và 13 huyện; loại bỏ 100% sự chồng chéo về đối tượng; phê duyệt kế hoạch trước ngày 15/11 hàng năm, áp dụng từ quý 1 năm 2019.

Thứ hai, tăng cường hiệu lực xử lý sau thanh tra: Thanh tra tỉnh phối hợp với Sở Tài chính và Kho bạc Nhà nước theo dõi tài khoản tạm giữ, nâng tỷ lệ thu hồi tiền, tài sản vi phạm đạt trên 95% trong giai đoạn 2019-2022 theo Nghị định số 33/2015/NĐ-CP.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả giám sát hoạt động Đoàn thanh tra: Thành lập Tổ giám sát độc lập cho 100% các cuộc thanh tra theo Thông tư số 05/2015/TT-TTCP, cắt giảm ít nhất 30% khiếu nại phát sinh trong quá trình thanh tra.

Thứ tư, chuẩn hóa và đào tạo đội ngũ cán bộ: Thanh tra tỉnh phối hợp Trường Cán bộ Thanh tra tập huấn chuyên sâu cho 100% cán bộ; phấn đấu đến năm 2020 có 100% cán bộ đạt chuẩn ngạch thanh tra viên và trên 25% có trình độ thạc sĩ.

Thứ năm, thiết lập quy chế phối hợp với Kiểm toán Nhà nước: UBND tỉnh Phú Thọ ban hành quy chế phối hợp định kỳ, đối chiếu danh mục thanh tra và kiểm toán trước ngày 30/10 hàng năm nhằm bảo đảm không gây phiền hà cho đơn vị, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, lãnh đạo và thanh tra viên ngành thanh tra tỉnh Phú Thọ cùng các địa phương: Luận văn cung cấp cẩm nang chi tiết về quy trình 3 bước tiến hành thanh tra và phương pháp giám sát đoàn thanh tra theo Thông tư số 05/2015/TT-TTCP.

Thứ hai, cơ quan quản lý nhà nước, UBND các cấp và lãnh đạo 23 sở, ban, ngành: Tài liệu giúp hoàn thiện cơ chế điều phối kế hoạch liên ngành, nâng cao hiệu lực thi hành kết luận thanh tra và gia tăng tỷ lệ thu hồi ngân sách nhà nước đạt trên 95%.

Thứ ba, nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công, Luật học: Luận văn là công trình thực chứng với bộ dữ liệu khảo sát 120 mẫu, cung cấp luận cứ khoa học về kiểm soát quyền lực nhà nước tại địa phương.

Thứ tư, các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế trên địa bàn tỉnh: Tài liệu giúp doanh nghiệp nắm rõ quyền và nghĩa vụ pháp lý khi tiếp đoàn thanh tra, quy trình giải trình đối thoại và bảo vệ lợi ích hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động thanh tra tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017 tập trung vào những lĩnh vực nào? Hoạt động thanh tra tập trung vào 3 lĩnh vực then chốt: quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản chiếm 42%, quản lý tài chính và ngân sách nhà nước chiếm 35%, và quản lý đất đai chiếm 23% tổng số cuộc thanh tra.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thanh tra chồng chéo tại địa phương là gì? Tình trạng chồng chéo do thiếu chia sẻ thông tin liên thông giữa Thanh tra tỉnh, 23 sở ngành, 13 huyện và Kiểm toán Nhà nước; khảo sát cho thấy 52,5% cán bộ xác nhận có sự trùng lặp đối tượng thanh tra.

Giải pháp để nâng tỷ lệ thu hồi tiền sai phạm sau thanh tra lên trên 90% là gì? Cần thực hiện nghiêm Nghị định số 33/2015/NĐ-CP, phối hợp Kho bạc Nhà nước phong tỏa tài khoản khi cần, đồng thời áp dụng kinh nghiệm tỉnh Đồng Nai gắn trách nhiệm người đứng đầu, đạt tỷ lệ thu hồi 97,58%.

Hoạt động giám sát đoàn thanh tra được triển khai như thế nào? Giám sát thực hiện theo Thông tư số 05/2015/TT-TTCP trong suốt cuộc thanh tra trực tiếp; người ra quyết định thành lập Tổ giám sát độc lập kiểm soát việc chấp hành pháp luật của 100% đoàn thanh tra.

Tiêu chuẩn đối với ngạch thanh tra viên theo quy định gồm những gì? Thanh tra viên cần có bằng đại học phù hợp chuyên môn, chứng chỉ nghiệp vụ thanh tra viên và quản lý nhà nước ngạch chuyên viên, trình độ ngoại ngữ bậc B, tin học văn phòng và tối thiểu 2 năm công tác thanh tra.

Kết luận

Tổng kết công trình nghiên cứu về giải pháp nâng cao chất lượng công tác thanh tra trên địa bàn tỉnh Phú Thọ:

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thanh tra hành chính và chuyên ngành trong quản lý nhà nước.
  • Đánh giá thực trạng công tác thanh tra tại 13 huyện và 23 sở ngành tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2015-2017 qua 120 mẫu khảo sát.
  • Nhận diện các điểm nghẽn về tỷ lệ thu hồi sau thanh tra đạt dưới 73% và mức độ chồng chéo trong kế hoạch thanh tra lên tới 52,5%.
  • Đề xuất hệ thống 5 giải pháp đồng bộ, trọng tâm là quy trình lập kế hoạch 2 bước và phối hợp với Kiểm toán Nhà nước.
  • Xác định lộ trình chuẩn hóa năng lực cho 100% thanh tra viên và nâng tỷ lệ thu hồi ngân sách đạt trên 95% giai đoạn 2019-2022.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn giúp nâng cao hiệu lực quản lý công. Quý cơ quan và bạn đọc quan tâm có thể ứng dụng ngay các phát hiện này để nâng cao hiệu quả thanh tra tại đơn vị.