CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ c o BẢN VÈ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ HỆ THÓNG THANH TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ KHO BẠC 1. Khái niệm Ngân sách nhà nước 1. Khái niệm Ngân sách nhà nước Thuật ngữ "NSNN" có từ lâu và ngày nay được dùng pho biến trong đời sông kinh tê - xã hội và được diễn đạt dưới nhiều góc độ khác nhau.
Song quan niệm NSNN được bao quát nhất cả về lý luận và thực tiễn của nước ta hiện nay là: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được co quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm đê bảo đảm thực hiện các chức năng của Nhà nước. Hoạt động NSNN là hoạt động thu chi tài chính của Nhà nước. Hoạt động đó đa dạng, phong phú, được tiến hành hầu hết trên các lĩnh vực, tác động đến mọi chủ thể kinh tế - xã hội. Các hoạt động thu chi của NSNN luôn luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở luật pháp.
Quá trình thực hiện các chỉ tiêu thu, chi NSNN nhằm hình thành quỳ tiền tệ tập trung của Nhà nước và là quá trình phân phối lại giá trị tổng sản phẩm xã hội phục vụ cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trên các lĩnh vực, trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. Như vậy, chúng ta thấy rằng thu, chi của NSNN hoàn toàn không giống bất kỳ một hình thức thu chi của một loại quỹ nào. Thu của NSNN phần lớn 6 đều mang tính chất bắt buộc, còn các khoản chi của NSNN lại mang tính chất không hoàn lại. Đây là đặc trưng nổi bật của NSNN.
Xuất phát từ quyền lực của Nhà nước và các nhu cầu về tài chính để thực hiện chức năng quản lý và điều hành của Nhà nước đối vói nền kinh tế - xã hội. Do nhu cầu chi tiêu của mình, Nhà nước đã sử dụng quyền lực thông qua hệ thống pháp luật tài chính buộc mọi pháp nhân và the nhân phải đóng góp một phần thu nhập của mình cho NSNN, tức là các chủ thể kinh tế thực hiện nghĩa vụ của mình với Nhà nước. Sự bắt buộc đó là hoàn toàn khách quan, vì lợi ích của toàn xã hội. Các đối tượng nộp thuế cũng hoàn toàn ý thức được nghĩa vụ của mình trong việc đảm bảo sự tồn tại và phát triên của Nhà nước.
Họ cũng hiểu được vai trò của Nhà nước trong việc sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện các chức năng kinh tế, xã hội. Sự tồn tại và hoạt động của Nhà nước chính là yếu tố quyết định tính chất hoạt động của NSNN, nói lên bản chất của NSNN. Mọi hoạt động của NSNN đều nhằm vào việc tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính, nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thê trong xã hội. Đó là mối quan hệ kinh tế giữa phần nộp vào NSNN và phân đê lại cho các chủ thê kinh tế trong xã hội.
Phần nộp vào ngân sách sẽ tiêp tục được phân phối lại nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước và phục vụ cho các nhu cầu phát triến kinh tế - xã hội. Với quyên lực tối cao của mình, Nhà nước có thế sử dụng các công cụ sẵn có đê bắt buộc mồi thành viên trong xã hội cung cấp cho mình các nguồn lực tài chính cần thiết. Song cơ sở tạo lập các nguồn lực tài chính xuất phát từ sản xuât, mà chủ thê của sản xuất chính là các thành viên trong xã hội. Mọi thành viên đều có lợi ích kinh tế và đấu tranh bảo vệ lợi ích kinh tế đó, nghĩa là thông qua quyền lực của mình, Nhà nước sử dụng các công cụ, chính sách giải quyêt hài hoà giữa lợi ích Nhà nước và lợi ích của các thành viên trong xã hội.
Do vậy muôn có NSNN đúng đắn, lành mạnh phải tôn trọng và vận dụng 7 các quy luật kinh tế một cách khách quan, phải dựa trên cơ sở đảm bảo hài hoà lợi ích của Nhà nước và lợi ích cho các thành viên trong xã hội. Một NSNN lớn mạnh phải đảm bảo sự cân đối trên cơ sở khuyến khích phát triển sản xuât kinh doanh, bao quát hết toàn bộ các nguồn thu, nuôi dưỡng nguồn thu đê đáp ứng nhu câu chi ngày càng tăng. Như vậy bản'chất của NSNN là hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các thành viên trong xã hội, phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính, nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng quản lý và điều hành nền kinh tế, xã hội của Nhà nước. Chức năng của NSNN Chức năng đầu tiên của NSNN là chức năng phân phối.
Nhà nước muốn tôn tại và phát triên, trước hết phải có nguồn lực tài chính. Đó là các khoản chi cho bộ máy quản lý Nhà nước, cho lực lượng quân đội, cảnh sát, cho nhu câu văn hoá, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội, chi cho đầu tư phát triển v. Nhưng muốn tạo lập được NSNN, trước hết phải tập họp các khoản thu theo luật định, cân đối chi tiêu theo tiêu chuẩn định mức đúng với chính sách hiện hành. Đó chính là sự huy động các nguồn lực tài chính và đảm bảo nhu cầu chi tiêu theo kế hoạch của Nhà nước, thực hiện việc cân đối thu chi.
Chức năng thứ hai của NSNN là giám đốc quá trình huy động các khoản thu và thực hiện các khoản chi. Thông qua chức năng này, NSNN kiểm tra, giám sát quá trình động viên các nguồn thu, tránh tình trạng trốn lậu thuế, chây ỳ nộp thuế của các đối tượng thực hiện nghĩa vụ nộp NSNN hoặc bị lạm dụng, làm trái pháp luật, coi thường pháp luật và các chính sách động viên khác. Trong khâu cấp phát nếu buông lỏng việc kiểm tra, kiểm soát chi dẫn đến tình trạng làm sai luật định. Đồng thời thông qua kiểm tra, kiểm soát hoạt động thu chi NSNN giúp ta giám sát việc chấp hành các chế độ, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Thông qua đó đánh giá hiệu quả kinh tế và hiệu quả 8 xã hội của vốn NSNN, hiệu quả của các chủ trương, chính sách, chế độ do Đảng và Nhà nước đề ra. Như vậy, hai chức năng phân phối và giám đốc luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau, có vị trí và tầm quan trọng như nhau, không the coi chức năng này hơn chức năng kia, mà phải coi trọng cả hai chức năng ở mọi lúc, mọi nơi trong tạo lập và sử dụng vốn NSNN. Khái niệm và vai trò của KBNN 1. Khái niệm Kho bạc Nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý quỹ ngân sách nhà nước, các quỳ tài chính nhà nước; quản lý ngân quỹ nhà nước; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp luật.
Vai trò - Là một khâu quan trọng trong hệ thống tài chính Nhà nước: KBNN tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định chiến lược quản lý và điêu hành quỹ NSNN, chiến lươc huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển; KBNN là nơi quản lý tập trung toàn bộ các khoản thu và thanh toán các khoản chi của NSNN; thông qua hệ thống kế toán công có thể hạch toán và phản ánh chính xác và kịp thời toàn bộ hoạt động của hệ thống tài chính Nhà nước - KBNN tham gia trực tiếp vào quá trình quản lý và điều hành quỹ NSNN - KBNN là trung tâm kế toán và thanh toán của chính phủ - KBNN phổi hợp hoạt động trên thị trường tài chính tiền tệ và thị trường chứng khoán - KBNN là công cụ kiếm soát các khoản thu, chi của Nhà nước 9 - KBNN là tố chức huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển - KBNN tham gia thực hiện các chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia - KBNN tham gia vào quá trình cải cách nền hành chính nhà nước 1. Các hoạt động nghiệp vụ KBNN - Thu NSNN là quá trình nhà nước sử dụng quyền lực công đế tập trung một bộ phận của cai xã hội hình thành nên quỹ NSNN phục vụ cho việc chi dùng của Nhà nước. Thu NSNN ở xã hội nào cũng gắn liền với quyền lực chính trị, các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước. Do vậy, thu NSNN mang tính chất bắt buộc cưỡng chế.
Các khoản thu NSNN bao gồm: Các khoản thuế, phí, lệ phí; tiền sử dụng đất công ích; các khoản đóng góp tự nguyện; thu kết dư NSNN. -C hi NSNN là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nước theo những nguyên tắc nhất định. Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế- xã hội, bảo đảm an ninh quôc phòng, bảo đảm hoạt động bộ máy nhà nước, chi trả nợ của nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào NSNN và đưa chúng đến mục đích sử dụng.
Do đó, chi NSNN là những việc cụ thế không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phân bố cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chứng năng của nhà nước. - Huy động vốn của Nhà nước thông qua việc phát hành các giấy tờ có giá là việc Nhà nước động viên các nguồn tài chính nhàn rỗi trong xã hội đê bô sung nguồn vốn đầu tư của Nhà nước theo nguyên tắc hoàn trả trực tiếp. Chính sách huy động vốn là một bộ phận quan trọng trong chính sách tài chính quốc gia. Việc hoạch định chính sách huy động vốn của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường có ảnh hưởng lớn tới quá trình luân chuyển các luồng vốn trong nền kinh tế, tới các hoạt động tài chính ngân sách và sự ổn định tiền tệ.
HỆ THÓNG THANH TOÁN NSNN QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm Thanh toán đon giản là thuật ngữ ngắn gọn mô tả việc chuyển giao các phương tiện tài chính từ một bên sang một bên khác. Tiền là phương tiện thực hiện trao đôi hàng hóa, đồng thời là việc kết thúc quá trình trao đổi. Lúc này tiền thực hiện chức năng phương tiện thanh toán.