CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. Khái niệm về nguồn nhân lực Trong hoạt động kinh doanh, nhất là kinh doanh hiện đại, nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng nhất quyết định thành công và sự khác biệt của mỗi doanh nghiệp. Do đó, một thực tế đang diễn ra hết sức phổ biến, đó là sự săn tìm “chất xám quản trị” của cả thế giới. Hơn bao giờ hết, hiện nay, nhân lực ngày càng trở thành yếu tố quyết định đối với sự thăng trầm giá trị và quyền lực của một doanh nghiệp, một tổ chức, một quốc gia.
Có lẽ thế mà thuật ngữ “nguồn nhân lực” trở nên rất quen thuộc và được chấp nhận rộng rãi trong những thập kỷ qua, dùng để đề cập đến những con người hoạt động trong tổ chức, doanh nghiệp. Khái niệm về nguồn nhân lực có nhiều cách tiếp cận khác nhau tùy theo yêu cầu nghiên cứu về nguồn nhân lực. Trong báo cáo của Liên hợp quốc đánh giá về những tác động của toàn cầu hoá đối với nguồn nhân lực đã đưa ra định nghĩa: “Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, kiến thức và năng lực thực có cùng với những năng lực tồn tại dưới dạng tiềm năng của con người”. Quan niệm về nguồn nhân lực theo hướng tiếp cận này có phần thiên về chất lượng của nguồn nhân lực.
Trong quan điểm này, điểm được đánh giá cao là coi các tiềm năng của con người cũng là năng lực khả năng để từ đó có những cơ chế thích hợp trong quản lý, sử dụng. Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người làm việc trong tổ chức đó, còn nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người gồm có thể lực và trí lực. Nguồn nhân lực bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức hay xã hội (kể cả những thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp) tức là tất cả các thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, kỹ năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp. 4 Nhân lực là nguồn lực của mỗi con người, bao gồm trí lực và thể lực.
Trí lực thể hiện ở sự suy nghĩ, hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách… ở từng người. Thể lực là sức khoẻ, khả năng làm việc bằng cơ bắp, chân tay. Nguồn lực phản ánh khả năng lao động của từng con người và là điều kiện cần thiết của quá trình lao động sản xuất xã hội. Nguồn nhân lực của một tổ chức chính là tập hợp những người lao động làm việc trong tổ chức đó.
Nó được hình thành trên cơ sở của các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết với nhau theo những mục tiêu nhất định. Nguồn nhân lực khác với các nguồn lực khác của doanh nghiệp do chính bản chất của con người, do chính giá trị sức lao động của con người tạo ra. Để nâng cao vai trò của con người, của nguồn nhân lực trong tổ chức thì việc quan tâm đến công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực là một yếu tố cần thiết và quan trọng đối với mọi hoạt động sản xuất kinh doanh. Quản trị nhân lực là tất cả các hoạt động của một tổ chức để thu hút, xây dựng, phát triển, sử dụng, đánh giá, bảo toàn và giữ gìn một lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu công việc của tổ chức về cả mặt số lượng và chất lượng.
Đại hội Đảng lần thứ IX cũng đã xác định chiến lược phát triển đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa theo định hướng XHCN , xây dựng nền tảng đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp. Để trở thành nước công nghiệp theo con đường công nghiệp hóa, Việt Nam cần phát huy cao nhất mọi nguồn nội lực (con người, tài nguyên, cơ sở vật chất, vốn, khoa học - công nghệ, năng lực quản lý, thông tin.) trong đó nguồn lực con người có năng lực và trí tuệ lá quan trọng nhất và quyết định nhất. Phát triển mạnh nguồn lực con người là vấn đề có ý nghĩa quyết định trong quá trính tạo nền tảng cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đặc biệt là để đủ sức tự mình vươn lên phát triển kinh tế tri thức. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo là một quá trình có hệ thống nhằm nuôi dưỡng việc tích lũy các kỹ năng, những quy tắc, hành vi hay thái độ dẫn đến sự tương xứng tốt hơn giữa những đặc điểm của nhân viên và yêu cầu của công việc.
5 Phát triển là quá trình lâu dài nhằm nâng cao năng lực và động cơ của nhân viên để biến họ thành những thành viên tương lai quý báu của tổ chức. Phát triển không chỉ gồm đào tạo mà còn cả sự nghiệp và những kinh nghiệm khác nữa. Đào tạo và phát triển là quá trình cho phép con người tiếp thu các kiến thức, học hỏi kỹ năng mới và thay đổi quan điểm, hành vi và nâng cao khả năng thực hiện công tác của các cá nhân. Đào tạo định hướng vào hiện tại, chú trọng vào công việc thực tế của cá nhân, nhằm vào những kỹ năng thiếu hụt của người lao động, giúp người lao động có ngay những kỹ năng cần thiết để thực hiện tốt công việc.
Phát triển nguồn nhân lực theo nghĩa rộng được hiểu là tổng thể các hoạt động học tập có tổ chức được tiến hành trong những khoảng thời gian nhất định để nhằm tạo ra sự thay đổi hành vi nghề nghiệp của người lao động. Theo chiều hướng này, phát triển nguồn nhân lực được phản ánh qua 3 hoạt động: đào tạo, giáo dục và phát triển Đào tạo: Được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Nói cách khác, đào tạo là các hoạt động nhằm đến kiến thức để hoàn thành tốt công việc hiện tại. Đối với các doanh nghiệp thì nhu cầu đào tạo không thể thiếu được bởi vì không phải lúc nào các doanh nghiệp cũng tuyển được những người mới có đủ trình độ, kỹ năng phù hợp với những công việc đặt ra.
Giáo dục: Được hiểu là các hoạt động học tập để chuẩn bị cho con người bước vào một nghề nghiệp hoặc chuyển sang một nghề mới, thích hợp hơn trong tương lai. Giáo dục cung cấp kiến thức một nghề. Trong doanh nghiệp thường dùng đào tạo và phát triển để có đội ngũ kế cận, không có giáo dục. Phát triển: Là các hoạt động học tập vượt ra khỏi phạm vi công việc trước mắt của người lao động, nhằm mở ra cho họ những công việc mới dựa trên cơ sở những định hướng tương lai của tổ chức 1.
Mối quan hệ giữa đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo cung cấp những kĩ năng cụ thể cho công việc hiện tại, song qua đó cũng cung cấp những năng lực cần thiết cho tương lại nhờ sự chuẩn bị, định hướng 6 của tổ chức. Mặt khác, quá trình phát triển phải trải qua những kinh nghiệm công tác theo thời gian và được trang bị, tích lũy năng lực thông qua đào tạo. vì vậy có thể nói đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho phát triển nguồn nhân lực. Đào tạo là một thành tố của quá trình phát triển, bao gồm cả những kinh nghiệm hoàn thiện và phát triển những đặc điểm liên quan đến nguồn nhân lực.
Do đó, phát triển chỉ có thể đc tiến hành trên cơ sở đào tạo là chủ yếu. Chúng ta có thể thấy mối quan hệ giữa đào tạo và phát triển nguồn nhân lực theo bảng mô tả dưới đây: Bảng 1.1: Mối quan hệ giữa đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo Phát triển - Một nỗ lực của tổ chức để thúc đẩy - Liên quan tới việc dạy cho người lao việc học tập về những kiến thức, kỹ động những kiến thức, kỹ năng cần thiết năng, thái độ và hành vi liên quan đến cho công việc hiện tại và tương lai công việc. - Giúp cho nhà quản lý hiểu biết tốt hơn, - Giúp tổ chức hoạt động với hiệu suất giải quyết các vấn đề và ra quyết định tốt cao hơn. hơn, động viên người lao động để thu - Nhằm nâng cao năng suất của người được những lợi ích từ các cơ hội.
lao động - Được sử dụng phục vụ định hướng cho - Được sử dụng để làm phù hợp với tổ chức. những thay đổi trong tổ chức. - Công việc tương lai - Công việc hiện tại - Phạm vi cá nhân, nhóm, tổ chức - Phạm vi cá nhân nhiều hơn - Mục tiêu chuẩn bị cho sự thay đổi - Mục tiêu khắc phục các vấn đề hiện tại - Mang tính tự nguyện - Mang tính bắt buộc Đào tạo nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực có mối quan hệ gắn bó với nhau. Đào tạo để bổ sung những vấn đề còn thiếu, khiếm khuyết của nhân lực, đồng thời nó làm cơ sở, nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực trong tương lai.
Cả 7 đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đều nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển của doanh nghiệp, tổ chức. Thực tế hiện nay cho thấy, các doanh nghiệp có xu hướng đào tạo nguồn nhân lực luôn gắn với phát triển nguồn nhân lực. Đào tạo được xem là vũ khí chiến lược đối với tổ chức, doanh nghiệp. kết quả đào tạo người lao động sẽ trực tiếp phục vụ cho doanh nghiệp, đồng thời người lao động qua đào tạo sẽ ứng dụng những kiến thức học được vào công việc cụ thể tại doanh nghiệp nhằm phát huy khả năng, nâng cao hiệu quả công tác 1.
Vai trò của công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực nhằm sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có trong tổ chức và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức, giúp cho người lao động có tinh thần trách nhiệm cao, yêu nghề và ham học hỏi. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là điều kiện quyết định để tổ chức có thể tồn tại và đi lên trong cạnh tranh. Công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực giúp cho doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, chất lượng công việc, tránh lãng phí thời gian và tiền của, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Đồng thời, công tác đào tạo và phát triển còn giúp cho người lao động và doanh nghiệp có sự gắn kết, nâng cao trình độ chuyên môn của người lao động, tọa tinh thần trách nhiệm làm việc cho người lao động.
