Giải Pháp Giảm Thiểu Mất Cân Bằng Giới Tính Khi Sinh Tại Trung Tâm Dân Số Kế Hoạch Hóa Gia Đình

Tài liệu nghiên cứu Tổ chức thực thi chính giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Thành Vương
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Vũ Thị Minh Loan
• Trường học: Đại học Kinh tế quốc dân
• Chuyên ngành: Khoa học quản lý
• Đề tài: Giải Pháp Giảm Thiểu Mất Cân Bằng Giới Tính Khi Sinh Tại Trung Tâm Dân Số Kế Hoạch Hóa Gia Đình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH GIẢM THIỂU MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH TẠI TRUNG TÂM DÂN SỐ KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH HUYỆN
• 1.1. Chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh
• 1.1.1. Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh
• 1.1.2. Chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh
• 1.2. Tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện
• 1.2.1. Khái niệm về tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện
• 1.2.2. Mục tiêu của tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện
• 1.2.3. Quá trình tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện
• 1.2.4. Các điều kiện để thực thi thành công chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện
• 1.3. Kinh nghiệm tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh của một số trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện
• 1.3.1. Kinh nghiệm của Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thanh Trì
• 1.3.2. Kinh nghiệm của Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Sóc Sơn
• 1.3.3. Bài học cho Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH GIẢM THIỂU MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH TẠI TRUNG TÂM DÂN SỐ KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH HUYỆN THƯỜNG TÍN – THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Sơ bộ về Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 2.1.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội của huyện Thường Tín
• 2.1.2. Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 2.2. Thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh và yêu cầu về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Thường Tín
• 2.2.1. Thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh của huyện Thường Tín
• 2.2.2. Yêu cầu về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Thường Tín
• 2.3. Chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh được triển khai tại huyện Thường Tín giai đoạn 2009-2013
• 2.3.1. Mục tiêu của chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh được triển khai tại huyện Thường Tín giai đoạn 2009-2013
• 2.3.2. Nội dung của chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh được triển khai tại huyện Thường Tín giai đoạn 2009-2013
• 2.4. Thực trạng quá trình tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín giai đoạn 2009-2013
• 2.4.1. Thực trạng về chuẩn bị triển khai chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 2.4.2. Thực trạng chỉ đạo thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 2.4.3. Thực trạng kiểm soát sự thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 2.5. Đánh giá tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín giai đoạn 2009-2013
• 2.5.1. Đánh giá kết quả thực thi mục tiêu của chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Thường Tín
• 2.5.2. Điểm mạnh của tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 2.5.3. Điểm yếu và nguyên nhân của điểm yếu trong tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH GIẢM THIỂU MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH TẠI TRUNG TÂM DÂN SỐ KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH HUYỆN THƯỜNG TÍN – THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Định hướng hoàn thiện tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín đến năm 2020
• 3.1.1. Mục tiêu giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín đến năm 2020
• 3.1.2. Phương hướng hoàn thiện tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín đến năm 2020
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín – thành phố Hà Nội đến năm 2020
• 3.2.1. Hoàn thiện chuẩn bị triển khai chính sách
• 3.2.2. Hoàn thiện chỉ đạo thực thi chính sách
• 3.2.3. Hoàn thiện kiểm soát sự thực thi chính sách
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Kiến nghị đối với chính quyền thành phố Hà Nội
• 3.3.2. Kiến nghị đối với Huyện ủy - Ủy ban nhân dân huyện Thường Tín
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh

Mất cân bằng giới tính khi sinh (MCBGTKS) là một vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam, ảnh hưởng đến cấu trúc dân số và sự phát triển bền vững. Giải pháp giảm thiểu MCBGTKS không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước mà còn cần sự tham gia của toàn xã hội. Việc hiểu rõ về tình trạng MCBGTKS và các giải pháp hiện có là rất quan trọng để đưa ra những chính sách hiệu quả.

1.1. Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam

Theo số liệu thống kê, tỷ số giới tính khi sinh tại Việt Nam đã gia tăng đáng kể trong những năm qua, với tỷ lệ 112,3 bé trai/100 bé gái vào năm 2012. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các giải pháp kịp thời nhằm khắc phục tình trạng này.

1.2. Tầm quan trọng của việc giảm thiểu MCBGTKS

Giảm thiểu MCBGTKS không chỉ giúp cân bằng tỷ lệ giới tính mà còn bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em gái. Việc này cũng góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội và kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong việc giảm thiểu mất cân bằng giới tính

Mặc dù đã có nhiều chính sách được ban hành, nhưng việc thực thi các chính sách này vẫn gặp nhiều khó khăn. Các thách thức bao gồm sự thiếu hụt thông tin, nhận thức của người dân về MCBGTKS còn hạn chế, và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa hiệu quả.

2.1. Những khó khăn trong việc thực thi chính sách

Nhiều cán bộ làm công tác dân số chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến việc thực thi chính sách không hiệu quả. Hệ thống văn bản pháp luật cũng chưa đồng bộ, gây khó khăn trong việc áp dụng.

2.2. Nhận thức của cộng đồng về MCBGTKS

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức rõ về tác động của MCBGTKS, dẫn đến việc không tuân thủ các chính sách giảm thiểu. Cần có các chiến dịch truyền thông mạnh mẽ để nâng cao nhận thức.

III. Phương pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh hiệu quả

Để giảm thiểu MCBGTKS, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ việc nâng cao nhận thức đến việc cải thiện chính sách. Các phương pháp này cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

3.1. Tăng cường truyền thông và giáo dục

Các chiến dịch truyền thông cần được thiết kế để nâng cao nhận thức về giá trị của trẻ em gái và tác động tiêu cực của MCBGTKS. Việc giáo dục cộng đồng về bình đẳng giới cũng rất quan trọng.

3.2. Cải thiện chính sách dân số

Cần có các chính sách rõ ràng và cụ thể để khuyến khích sự bình đẳng giới trong việc sinh con. Các biện pháp hỗ trợ cho gia đình có con gái cũng cần được xem xét.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về MCBGTKS

Nghiên cứu cho thấy rằng việc thực thi các chính sách giảm thiểu MCBGTKS đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

4.1. Kết quả thực thi chính sách tại huyện Thường Tín

Tại huyện Thường Tín, tỷ số giới tính khi sinh đã giảm từ 115 bé trai/100 bé gái vào năm 2013 xuống còn 110 vào năm 2015, cho thấy sự hiệu quả của các chính sách đã triển khai.

4.2. Bài học từ các trung tâm khác

Kinh nghiệm từ các trung tâm dân số khác cho thấy rằng việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng trong việc giảm thiểu MCBGTKS.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho MCBGTKS

Giảm thiểu MCBGTKS là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và có sự tham gia của toàn xã hội. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và cải thiện chính sách.

5.1. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho gia đình có con gái, đồng thời tăng cường các hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức về giá trị của trẻ em gái.

5.2. Tầm nhìn dài hạn cho chính sách dân số

Chính sách dân số cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế, đảm bảo sự phát triển bền vững và cân bằng giới tính trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mất cân bằng giới tính khi sinh là một thách thức nhân khẩu học nghiêm trọng tại Việt Nam trong thế kỷ XXI. Theo số liệu tổng điều tra và biến động dân số, tỷ số giới tính khi sinh trên quy mô toàn quốc giai đoạn 2006-2012 gia tăng liên tục từ mức 109,8 lên 112,3 trẻ trai trên 100 trẻ gái. Tại huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, hiện tượng này diễn biến đặc biệt phức tạp khi tỷ số giới tính khi sinh bùng nổ, đạt mức đỉnh điểm 128 bé trai trên 100 bé gái vào năm 2010, cao hơn mức bình quân 117,5 của toàn thành phố Hà Nội tới 10,05 điểm phần trăm. Tình trạng mất cân bằng giới tính kéo dài đe dọa trực tiếp đến cấu trúc gia đình, gây dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn và gia tăng các bất ổn về an ninh, trật tự xã hội.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để hoàn thiện quy trình tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại một đơn vị hành chính cấp huyện mang đặc thù nông nghiệp và làng nghề truyền thống. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng thực thi chính sách tại Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín giai đoạn 2009-2013, làm rõ các rào cản và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện cho giai đoạn đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 28 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Thường Tín với quy mô dân số 235.489 người vào năm 2013. Luận văn đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, góp phần kiểm soát tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh, kéo giảm chỉ số này từ 128 bé trai trên 100 bé gái năm 2010 xuống 115,03 vào năm 2013 và hướng tới mục tiêu đưa tỷ số trở về ngưỡng cân bằng sinh học tự nhiên từ 104 đến 106 bé trai trên 100 bé gái đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết quản lý thực thi chính sách công và lý thuyết quá độ nhân khẩu học Châu Á của tác giả Christophe Guilmoto công bố năm 2009. Mô hình thực thi chính sách công được cấu trúc hóa thành một tiến trình liên tục gồm 3 giai đoạn: Chuẩn bị triển khai chính sách, Chỉ đạo thực thi chính sách và Kiểm soát sự thực thi chính sách. Quá trình này chịu sự tác động tương hỗ của 4 điều kiện bảo đảm: Tính hợp lý của chính sách, Sự hỗ trợ của bộ máy hành chính, Quyết tâm chính trị của đội ngũ lãnh đạo và Mức độ đồng thuận của đối tượng thụ hưởng.

Bên cạnh đó, luận văn làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

• Tỷ số giới tính khi sinh: Thước đo biểu thị số trẻ em trai sinh ra còn sống trên 100 trẻ em gái trong cùng thời kỳ và địa bàn, với ngưỡng cân bằng tự nhiên dao động từ 104 đến 106 trẻ trai trên 100 trẻ gái.
• Mất cân bằng giới tính khi sinh: Hiện tượng tỷ số giới tính khi sinh vượt quá ngưỡng sinh học bình thường, xảy ra khi chỉ số này lớn hơn 106 hoặc nhỏ hơn 103 nam trên 100 nữ.
• Chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh: Hệ thống can thiệp đồng bộ của Nhà nước nhằm xóa bỏ định kiến giới, nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi và thiết lập cơ cấu dân số bền vững.
• Tổ chức thực thi chính sách dân số: Tiến trình chuyển hóa các mục tiêu pháp lý thành kết quả thực tế thông qua bộ máy chuyên trách từ cấp huyện tới cấp thôn, xóm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu kết hợp đa chiều giữa dữ liệu thứ cấp và sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập toàn diện từ hệ thống báo cáo chính thức giai đoạn 2009-2013 của Tổng cục Thống kê, Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình thành phố Hà Nội và Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa được thực hiện trong năm 2014 thông qua bảng hỏi chuẩn hóa.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm đạt 189 đối tượng, sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích tại 28 xã và 1 thị trấn thuộc huyện. Cơ cấu mẫu khảo sát bao gồm: 29 cán bộ chuyên trách dân số cấp xã (đại diện 100% mạng lưới cơ sở), 60 cộng tác viên dân số thôn xóm và 100 người dân trực tiếp tham gia các chiến dịch truyền thông dân số tại địa phương.

Lý do lựa chọn phương pháp: Nghiên cứu áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp so sánh tỷ lệ phần trăm và lượng hóa dữ liệu trên phần mềm Microsoft Excel. Phương pháp này cho phép nhận diện chính xác mối tương quan giữa năng lực quản lý của bộ máy với sự biến động các chỉ số dân số thực tế, đồng thời làm rõ rào cản nhận thức xã hội để xây dựng giải pháp khả thi cho giai đoạn 2015-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực chứng tại huyện Thường Tín giai đoạn 2009-2013 đem lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, diễn biến tỷ số giới tính khi sinh có sự biến động đột biến trước khi được kiểm soát từng bước. Năm 2009, tỷ số này ở mức 115,5 bé trai trên 100 bé gái, nhưng đã tăng vọt lên mức báo động 128 vào năm 2010 (tăng 12,5 điểm phần trăm chỉ sau 1 năm). Nhờ các giải pháp can thiệp quyết liệt, chỉ số này đã giảm dần qua các năm 2011 đạt 125, năm 2012 đạt 124 và đến năm 2013 hạ xuống mức 115,03 bé trai trên 100 bé gái, thấp hơn mức bình quân 115,2 của toàn thành phố Hà Nội khoảng 0,17 điểm phần trăm.

Thứ hai, định kiến giới và áp lực dòng tộc tạo sức ép tâm lý bất bình đẳng. Khảo sát chỉ ra rằng nguyện vọng nhất thiết phải sinh con trai của người vợ chỉ chiếm 32,9%, nhưng họ phải chịu áp lực nặng nề từ phía người chồng với 49,5% và từ gia đình nhà chồng lên tới 44,0%.

Thứ ba, sự lạm dụng dịch vụ y tế tư nhân trong việc lựa chọn giới tính thai nhi diễn ra phổ biến. Có tới 96,2% người dân xác định giới tính thai nhi thông qua siêu âm, 13,8% qua bắt mạch đông y và 10,6% thông qua xét nghiệm máu. Tỷ lệ biết giới tính thai nhi đạt đỉnh 72,1% ở giai đoạn tuổi thai từ 13 đến 16 tuần. Khi phát hiện giới tính không theo mong muốn, có 42,3% trường hợp chọn nạo phá thai tại các cơ sở y tế ngoài công lập, cao hơn nhiều so với cơ sở y tế công lập tuyến huyện là 28,8% và tuyến tỉnh là 6,3%.

Thứ tư, mối liên hệ thuận giữa mức sống kinh tế hộ gia đình và hành vi can thiệp giới tính. Tỷ lệ áp dụng các biện pháp sinh con theo ý muốn ở nhóm hộ có mức sống từ trung bình trở lên đạt 37,2%, cao hơn hẳn so với hộ nghèo với 31,4% và hộ cận nghèo với 30,4%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ việc Thường Tín là địa bàn có 126 làng nghề truyền thống với hơn 50% lực lượng lao động nông nghiệp, nơi tư tưởng Nho giáo ưa chuộng con trai để gánh vác việc nặng và nối dõi tông đường vẫn ăn sâu vào tiềm thức. Sự phát triển nhanh của các cơ sở chẩn đoán hình ảnh tư nhân giá rẻ kết hợp với áp lực quy mô gia đình ít con từ 1 đến 2 con đã biến nguyện vọng sinh con trai thành hành vi lựa chọn giới tính công nghệ cao.

So sánh với các công trình nghiên cứu của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc năm 2010 và nghiên cứu tại tỉnh Nam Định năm 2013, kết quả nghiên cứu tại Thường Tín khẳng định tính tương đồng về mô hình chuyển đổi nhân khẩu học: Kinh tế hộ gia đình phát triển hơn lại tạo điều kiện tài chính thuận lợi cho việc tiếp cận dịch vụ chẩn đoán giới tính sớm.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hệ thống bảng biểu: Bảng ma trận so sánh tỷ số giới tính khi sinh của huyện Thường Tín đối chiếu với thành phố Hà Nội giai đoạn 2009-2013, biểu đồ cột biểu thị sự khác biệt về áp lực sinh con trai giữa người vợ 32,9% và chồng 49,5%, cùng biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu cơ sở y tế nạo phá thai với 42,3% thuộc khối tư nhân. Những minh chứng này chỉ ra rằng công tác quản lý Nhà nước nếu chỉ tập trung truyền thông đơn thuần mà thiếu chế tài kiểm soát các cơ sở y tế tư nhân sẽ không thể giải quyết dứt điểm vấn đề.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Thường Tín đến năm 2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, kiện toàn bộ máy tổ chức và chuẩn hóa nguồn nhân lực chuyên trách.

• Hành động: Tuyển dụng, phân bổ và bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý dân số.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Thường Tín phối hợp cùng Phòng Nội vụ và Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình huyện.
• Mục tiêu và lộ trình: Tuyển dụng đủ 29 biên chế cán bộ trung cấp dân số cho 28 xã và 1 thị trấn; xây dựng mạng lưới 390 cộng tác viên tại 100% thôn, xóm; tổ chức tập huấn chuyên sâu cho 100% cán bộ với quy mô trên 600 lượt người trong giai đoạn 2015-2020.

Thứ hai, đổi mới nội dung và phương thức truyền thông thay đổi hành vi xã hội.

• Hành động: Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, mở rộng tư vấn trực tiếp và vận hành các câu lạc bộ chuyên đề.
• Chủ thể thực hiện: Ban Tuyên giáo Huyện ủy, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và Liên đoàn Lao động huyện.
• Mục tiêu và lộ trình: Bảo đảm 100% các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ và thanh niên chuẩn bị kết hôn được tiếp cận thông tin chính sách; duy trì mô hình câu lạc bộ gia đình sinh 2 con gái không sinh con thứ 3 tại toàn bộ 29 đơn vị hành chính cơ sở từ năm 2015.

Thứ ba, vận hành chính sách đòn bẩy kinh tế và an sinh xã hội hỗ trợ trẻ em gái.

• Hành động: Giải ngân vốn vay ưu đãi phát triển sản xuất và triển khai quỹ học bổng khuyến học.
• Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện phối hợp Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội và Trung tâm Dân số huyện.
• Mục tiêu và lộ trình: Giải ngân gói tín dụng ưu đãi 10 tỷ đồng mỗi năm (bình quân 300 triệu đồng cho mỗi xã một năm) cho các gia đình sinh 2 con gái cam kết không sinh thêm; khen thưởng 100% trẻ em gái đạt học sinh giỏi các cấp đến năm 2020.

Thứ tư, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm lựa chọn giới tính.

• Hành động: Giám sát liên ngành, kiểm tra định kỳ và lập biên bản xử phạt hành chính theo quy định của Pháp lệnh Dân số và Nghị định 114/CP.
• Chủ thể thực hiện: Đoàn kiểm tra liên ngành gồm Phòng Y tế, Công an huyện và Thanh tra Sở Y tế Hà Nội.
• Mục tiêu và lộ trình: Thực hiện thanh tra tối thiểu 4 lần mỗi năm đối với 34 cơ sở y tế công lập và 13 cơ sở y tế ngoài công lập; ký cam kết không chẩn đoán giới tính thai nhi với 100% phòng khám sản khoa và nhà thuốc trên địa bàn từ năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp với 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý chính sách dân số tại các cơ quan hành chính Nhà nước cấp huyện, thị xã, tỉnh. Luận văn cung cấp khung phân tích 3 giai đoạn chuẩn mực, giúp các nhà quản lý thiết kế kế hoạch can thiệp dân số, phân bổ ngân sách và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành tại địa phương.

Thứ hai, đội ngũ y bác sĩ, kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh và chủ cơ sở y tế công lập lẫn tư nhân. Tài liệu giúp nhận diện rõ các ranh giới pháp lý theo Luật Bình đẳng giới và Pháp lệnh Dân số, phòng ngừa rủi ro vi phạm đạo đức nghề nghiệp và nâng cao trách nhiệm xã hội trong cung cấp dịch vụ sản khoa.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Khoa học quản lý, Quản lý công, Xã hội học và Y tế công cộng. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, kỹ thuật chọn mẫu phân tầng với quy mô 189 đối tượng và phương pháp xử lý dữ liệu thực tế.

Thứ tư, cán bộ phụ trách công tác tuyên truyền của các tổ chức đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Mặt trận Tổ quốc. Công trình cung cấp hệ thống số liệu khảo sát thực chứng, giúp thiết kế các bài giảng truyền thông và giải pháp hỗ trợ sinh kế sát thực tế đời sống người dân.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính nào dẫn đến việc tỷ số giới tính khi sinh tại huyện Thường Tín tăng vọt lên mức 128 bé trai trên 100 bé gái vào năm 2010?

Hiện tượng tăng vọt này xuất phát từ tâm lý truyền thống chuộng con trai tại 126 làng nghề thủ công, kết hợp với việc công nghệ siêu âm chẩn đoán giới tính sớm trở nên dễ tiếp cận và quy mô sinh bị thu hẹp, khiến các gia đình có mức sống khá giả áp dụng kỹ thuật can thiệp để sinh con trai nối dõi tông đường.

Dịch vụ y tế nào có ảnh hưởng trực tiếp và mạnh nhất đến hành vi lựa chọn giới tính thai nhi tại địa phương?

Dịch vụ siêu âm sản khoa có ảnh hưởng lớn nhất khi có tới 96,2% người dân sử dụng để biết giới tính thai nhi, đặc biệt tập trung ở tuổi thai 13 đến 16 tuần với tỷ lệ 72,1%, kết hợp với việc 42,3% phụ nữ lựa chọn nạo phá thai tại các phòng khám ngoài công lập để tránh sự kiểm soát của Nhà nước.

Chính sách hỗ trợ kinh tế có tác động cụ thể ra sao trong việc hạn chế mất cân bằng giới tính khi sinh?

Chính sách giải ngân nguồn vốn vay ưu đãi 10 tỷ đồng mỗi năm (khoảng 300 triệu đồng cho mỗi xã) và các chương trình học bổng cho trẻ em gái giúp nâng cao vị thế kinh tế của phụ nữ, giải tỏa tâm lý lo âu của các gia đình sinh con một bề là gái về vấn đề phụng dưỡng khi về già.

Bộ máy y tế huyện Thường Tín đã triển khai giải pháp gì để ngăn chặn tình trạng tiết lộ giới tính thai nhi tại các cơ sở tư nhân?

Huyện đã thành lập đoàn kiểm tra liên ngành thực hiện thanh tra định kỳ 4 lần mỗi năm tại 13 phòng khám ngoài công lập và 34 cơ sở y tế công lập, buộc 100% cơ sở ký cam kết không chẩn đoán giới tính thai nhi và xử lý hành chính nghiêm theo Nghị định 114/CP.

Mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh của huyện về mức tự nhiên từ 104 đến 106 nam trên 100 nữ giai đoạn 2015-2020 có tính khả thi không?

Mục tiêu này hoàn toàn khả thi nếu huyện duy trì đà giảm từ mức 128 năm 2010 xuống 115,03 năm 2013, kết hợp đồng bộ việc tuyển dụng đủ 29 cán bộ chuyên trách cấp xã, duy trì 390 cộng tác viên và siết chặt kỷ cương thanh tra các cơ sở y tế tư nhân.

Kết luận

• Tỷ số giới tính khi sinh tại huyện Thường Tín đã từng bước được khống chế, giảm từ mức đỉnh 128 bé trai trên 100 bé gái năm 2010 xuống còn 115,03 vào năm 2013.
• Áp lực sinh con trai chịu sự chi phối mạnh mẽ từ người chồng với 49,5% và dòng tộc với 44,0%, trong khi người vợ chỉ chiếm 32,9%.
• Siêu âm tư nhân chiếm tới 96,2% kênh chẩn đoán giới tính và có 42,3% ca nạo phá thai chọn lọc giới tính diễn ra tại các cơ sở ngoài công lập.
• Hệ thống quản lý dân số cần hoàn thiện mô hình 3 giai đoạn với mạng lưới 29 cán bộ xã và 390 cộng tác viên thôn xóm được đào tạo bài bản.
• Gói hỗ trợ kinh tế 10 tỷ đồng mỗi năm cùng việc thanh tra định kỳ 4 lần một năm là đòn bẩy kép bảo đảm kiểm soát tỷ số giới tính bền vững.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ gắn kết giữa quản lý hành chính công, chế tài y tế và đòn bẩy an sinh kinh tế, giúp giải quyết tận gốc rễ định kiến giới tại địa bàn nông thôn chuyển đổi. Lộ trình triển khai giai đoạn 2015-2020 đặt nền móng vững chắc để đưa cơ cấu giới tính khi sinh tại Thường Tín trở lại trạng thái cân bằng tự nhiên.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và đơn vị chuyên môn quan tâm có thể khai thác, vận dụng mô hình thực nghiệm của luận văn để tối ưu hóa chính sách dân số và bình đẳng giới tại địa phương mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Chương 2: Thực trạng tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tinh khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín – thành phố Hà Nội. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại Trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình huyện Thường Tín - thành phố Hà Nội. 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH GIẢM THIỂU MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH TẠI TRUNG TÂM DÂN SỐ KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH HUYỆN 1. Chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh 1.

Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh 1. Khái niệm về mất cân bằng giới tính khi sinh và giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh a. Khái niệm về mất cân bằng giới tính khi sinh Vấn đề dân số luôn được nhà nước ta quan tâm và ban hành nhiều chính sách, pháp luật để điều chỉnh quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Một số năm gần đây, MCBGTKS ở nước ta diễn ra với tốc độ nhanh, ngày càng lan rộng và đã đến mức báo động.

MCBGTKS không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của cá nhân, gia đình, các dòng tộc mà còn trở thành rào cản đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Khái niệm về MCBGTKS đã được Tổng cục DS-KHHGĐ năm 2013 đưa ra trong “Tài liệu tập huấn về truyền thông giảm thiểu mất cân bằng giới tính” như sau: “Mất cân bằng giới tính khi sinh là số trẻ trai sinh ra còn sống cao hơn hoặc thấp hơn ngưỡng bình thường so với 100 trẻ gái. Mất cân bằng giới tính khi sinh xảy ra khi tỷ số giới tính nam khi sinh lớn hơn 106 hoặc nhỏ hơn 103 so với 100 trẻ nữ”[4,tr12]. “Tỷ số giới tính khi sinh là số bé trai được sinh ra trên 100 bé gái được sinh ra trong một khoảng thời gian và một địa bàn nhất định.

Ở mức cân bằng tự nhiên, tỷ số giới tính khi sinh ở mức 105/100 (dao động trong khoảng 104-106/100)”[5,tr4]. Khái niệm về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh 10 Từ trước đến nay, vẫn chưa có khái niệm chính thức về giảm thiểu MCBGTKS. Thông qua thực tiễn nghiên cứu, tác giả đã đưa ra khái niệm về giảm thiểu MCBGTKS như sau: Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh là hoạt động can thiệp của nhà nước thông qua chính sách và biện pháp cần thiết ngăn chặn việc lựa chọn giới tính thai nhi để bảo đảm cân bằng giới tính theo quy luật sinh sản tự nhiên, điều chỉnh mức sinh nhằm tạo cơ cấu dân số hợp lý về giới tính, độ tuổi. Mục đích của giảm thiểu MCBGTKS là nghiêm cấm lựa chọn giới tính khi sinh nhằm bảo đảm cân bằng giới tính giữa nam và nữ, bảo đảm cho sự ổn định và phát triển xã hội lành mạnh, tạo dư luận xã hội ủng hộ và xoá dần sự phân biệt giữa con trai và con gái trong tiềm thức của người dân, ngăn chặn tình trạng phá thai vì lý do lựa chọn giới tính, bảo đảm sự cân đối về số lượng giữa nam và nữ, tạo sự ổn định và phát triển bền vững.

Nguyên nhân và hậu quả của mất cân bằng giới tính khi sinh a. Nguyên nhân Kết quả các nghiên cứu ban đầu ở Việt Nam cho thấy, có ba nhóm nguyên nhân dẫn tới tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh như sau: - Nhóm nguyên nhân cơ bản: + Việt Nam là một quốc gia châu á có nền văn hoá truyền thống, trong đó tư tưởng nho giáo đóng vai trò chủ đạo. Tâm lý ưa thích con trai đặt nặng cho mỗi cá nhân, mỗi cặp vợ chồng, mỗi gia đình và mỗi dòng họ. + Hệ thống an sinh xã hội cho người cao tuổi chưa phát triển, nhất là ở các khu vực nông thôn.

Người già hầu hết không có lương hưu, hay trợ cấp xã hội, họ cần sự chăm sóc về y tế. Tất cả phụ thuộc vào khả năng phụng dưỡng của con cái, người già cảm thấy lo lắng cho tương lai và bất an khi về già nếu không có con trai. + Do nhu cầu phát triển kinh tế hộ gia đình: Ở nhiều vùng nông thôn, các công việc nặng nhọc đều đòi hỏi sức lao động cơ bắp của nam giới. Chính vì vậy, con trai vừa là trụ cột về tinh thần, vừa là trụ cột về kinh tế cho cả gia đình.

- Nguyên nhân phụ trợ: 11 + Qui mô gia đình nhỏ cũng tạo áp lực giảm sinh, khi mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh 1-2 con. Việc có ít con nhưng lại mong muốn có con trai. + Chính sách giải quyết các vấn đề liên quan đến bất bình đẳng giới chưa thật thỏa đáng cũng góp phần thúc đẩy một số phụ nữ chủ động tìm kiếm các dịch vụ lựa giới tính trước sinh. - Nguyên nhân trực tiếp: + Lạm dụng những tiến bộ khoa học công nghệ để thực thi lựa chọn giới tính trước sinh như: Áp dụng một số kỹ thuật trước lúc có thai (chế độ ăn uống, chọn ngày phóng noãn…), trong lúc thụ thai (chọn thời điểm phóng noãn, chọn phương pháp thụ tinh, lọc rửa tinh trùng để chọn tinh trùng mang nhiễm sắc thể Y,…), hoặc sau khi đã có thai (sử dụng siêu âm, bắt mạch, chọc hút dịch ối,…) để chẩn đoán giới tính thai nhi, kết hợp với phá thai chọn lọc giới tính.

+ Chưa thực thi tốt pháp luật liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi. Tại Điều 40, Khoản 7, Mục b của Luật Bình đẳng Giới[19]. Hậu quả của mất cân bằng giới tính khi sinh Hậu quả của mất cân bằng giới tính khi sinh gây ra như sau [5,tr15-16]: - Đối với gia đình: Nam giới ở độ tuổi trưởng thành khó có cơ hội lấy được người vợ mong muốn, phải sống độc thân. Người vợ phải cố sinh thêm con trai do bị sức ép từ phía gia đình và người chồng hoặc phải nạo phá thai vì lý do lựa chọn giới tính sẽ ảnh hưởng rất xấu đến sức khỏe của người phụ nữ và sự phát triển bền vững kinh tế gia đình.

- Đối với xã hội: + MCBGTKS sẽ gây ra những khó khăn thách thức mới đối với công tác dân số như: Phải tốn thêm nhiều nguồn lực cho các nghiên cứu để nắm được thực trạng TSGTKS tăng cao. + Gây ra những bất ổn về trật tự an toàn ở cộng đồng, làm gia tăng tệ nạn mại dâm, buôn bán trẻ em gái, phụ nữ và các loại tội phạm xã hội khác. MCBGTKS làm gia tăng thêm bất bình đẳng giới. Tỷ lệ tảo hôn, ly hôn và tái hôn của nữ giới sẽ tăng 12 cao.

Tình trạng bạo hành giới, tình trạng buôn bán phụ nữ vào các cơ sở mại dâm có thể sẽ gia tăng. Chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh Căn cứ theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 11; Nghị quyết số 47- NQ/TW của bộ chính trị [22]; Pháp lệnh dân số 06/2003/PL-UBTVQH11 ngày 09/01/2003 [26]; Pháp lệnh sửa đổi điều 10 của Pháp lệnh dân số của Ủy ban Thường vụ Quốc hội số 15/2008/PL-UBTVQH12 ngày 27/12/2008 [27]; Nghị định 114/CP về quy định xử lý vi phạm hành chính về thực thi chính sách DS-KHHGĐ [23]; Nghị định 104/2003/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh dân số [21]; Chỉ thị số 23/2008/CT-TTg ngày 04/08/2008 của Thủ tướng chính phủ về việc đẩy mạnh công tác DS-KHHGĐ “Đẩy nhanh tiến độ và nâng cao chất lượng việc thử nghiệm, nhân rộng các mô hình, giải pháp can thiệp về kỹ thuật, về kinh tế và xã hội, góp phần kiểm soát tỷ số giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số,…”[17]; Đề án can thiệp giảm thiểu MCBGTKS giai đoạn 2009- 2013 của Tổng cục DS-KHHGĐ với quan điểm chỉ đạo: Thực thi chính sách giảm thiểu MCBGTKS là bộ phận quan trọng của chiến lược phát triển đất nước, là một trong những yếu tố hàng đầu để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; Giải quyết đồng bộ MCBGTKS nhằm nâng cao chất lượng dân số; Giải pháp cơ bản để thực thi giảm thiểu MCBGTKS là truyền thông, giáo dục, vận động, chuyển đổi hành vi gắn với cung cấp dịch vụ theo hướng dự phòng tích cực, đảm bảo công bằng, bình đẳng giới và quyền của người dân trong việc tiếp cận thông tin và lựa chọn dịch vụ có chất lượng phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm văn hoá và tập quán của người dân ở các vùng khác nhau; Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và chính quyền các cấp, đổi mới và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, huy động sự tham gia của toàn xã hội, kiện toàn hệ thống tổ chức, bộ máy thực thi chính sách bảo đảm tổ chức thực thi có hiệu quả chính sách này. Mục tiêu của chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh a. Mục tiêu của chính sách - Mục tiêu tổng quát: Ổn định cân bằng giới tính khi sinh, góp phần ổn định cơ cấu dân số, nâng cao chất lượng dân số, nâng cao vị thế phụ nữ trong xã hội gắn liền với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, phát triển cộng đồng.

- Mục tiêu cụ thể: Khống chế tốc độ gia tăng MCBGTKS: + Đưa TSGTKS về mức cân bằng tự nhiên dao động trong khoảng 104-106 trẻ trai/100 trẻ gái. + Nâng cao nhận thức của người dân về chính sách giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh thông qua hoạt động truyền thông về giới và MCBGTKS. + Đảm bảo việc phổ biến và tuân thủ pháp luật liên quan đến giới tính khi sinh + Khuyến khích, hỗ trợ về kinh tế và các biện pháp kỹ thuật về dịch vụ DS- KHHGĐ b. Vai trò của chính sách Chính sách giảm thiểu MCBGTKS nhằm ngăn chặn việc sử dụng mọi loại hình để lựa chọn giới tính thai nhi, tăng cường tính hiệu lực trong tổ chức thực thi chính sách nhằm nâng cao năng lực của các cơ quan giám sát, thực thi pháp luật giúp hạn chế tối thiểu những hậu quả do MCBGTKS.