§¹i häc quèc gia hμ néi Tr−êng ®¹i häc khoa häc x· héi vμ nh©n v¨n khoa khoa häc qu¶n lý ----------------***--------------- Mai ThÞ Tèt BiÖn ph¸p gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp c«ng nghÖ trong c¸c doanh nghiÖp ë Thμnh phè Hå ChÝ Minh luËn v¨n th¹c sü khoa häc Chuyªn ngμnh: Qu¶n lý Khoa häc vμ C«ng nghÖ M· sè: 60.72 Thμnh phè Hå ChÝ Minh, 2006 môc lôc A. PhÇn më ®Çu. Môc tiªu vμ nhiÖm vô nghiªn cøu cña LuËn v¨n. §èi t−îng vμ kh¸ch thÓ nghiªn cøu cña LuËn v¨n.
§èi t−îng nghiªn cøu. Kh¸ch thÓ nghiªn cøu. Ph¹m vi nghiªn cøu:. Ph¹m vi nghiªn cøu vÒ thêi gian.
Gi¶ thuyÕt nghiªn cøu. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu. Ph−¬ng ph¸p ®Þnh l−îng:. Ph−¬ng ph¸p ®Þnh tÝnh:.
Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch tμi liÖu thø cÊp:. Ph−¬ng ph¸p quan s¸t:. ý nghÜa lý luËn vμ thùc tiÔn cña LuËn v¨n. ý nghÜa thùc khoa häc.
ý nghÜa thùc tiÔn. KÕt cÊu cña LuËn v¨n. PhÇn néi dung .16 Ch−¬ng 1: C¬ së lý luËn vμ thùc tiÔn cña luËn v¨n. Kh¸i qu¸t vÒ ®æi míi c«ng nghÖ.
Kh¸i niÖm c«ng nghÖ. Kh¸i niÖm qu¶n lý c«ng nghÖ. Kh¸i niÖm ®æi míi c«ng nghÖ. HiÖu qu¶ ®æi míi c«ng nghÖ.
Qu¶n lý ®æi míi c«ng nghÖ. Kh¸i qu¸t vÒ lao ®éng thÊt nghiÖp do ®æi míi c«ng nghÖ. Kh¸i niÖm viÖc lμm. Kh¸i niÖm thÊt nghiÖp.
Nguyªn nh©n cña thÊt nghiÖp. ThÊt nghiÖp c«ng nghÖ. Gi¶i quyÕt viÖc lμm do thÊt nghiÖp c«ng nghÖ. Sù cÇn thiÕt ph¶i ®æi míi c«ng nghÖ trong c¸c doanh nghiÖp.
C¸c yÕu tè t¸c ®éng ®Õn ®æi míi c«ng nghÖ. Sù t¸c ®éng cña ®æi míi c«ng nghÖ ®Õn hiÖu qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt – kinh doanh cña doanh nghiÖp. 43 Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng thÊt nghiÖp c«ng nghÖ .47 trong c¸c doanh nghiÖp cã ®æi míi c«ng nghÖ .47 ë Thμnh phè Hå ChÝ Minh. Bèi c¶nh chung vÒ thÊt nghiÖp c«ng nghÖ.
ThÊt nghiÖp c«ng nghÖ t¹i c¸c doanh nghiÖp ë Tp. T−¬ng quan gi÷a ®æi míi c«ng nghÖ vμ thÊt nghiÖp c«ng nghÖ. T−¬ng quan gi÷a tr×nh ®é chuyªn m«n vμ thÊt nghiÖp c«ng nghÖ 56 2. T−¬ng quan gi÷a ®é tuæi cña ng−êi lao ®éng vμ thÊt nghiÖp c«ng nghÖ.
T−¬ng quan vÒ giíi tÝnh vμ thÊt nghiÖp c«ng nghÖ. 66 Ch−¬ng 3: Gi¶i quyÕt thÊt nghiÖp c«ng nghÖ .71 trong c¸c doanh nghiÖp ë Thμnh phè Hå ChÝ Minh. C¸c biÖn ph¸p ë tÇm vÜ m« ®Ó gi¶i quyÕt thÊt nghiÖp c«ng nghÖ. §μo t¹o nghÒ cho ng−êi lao ®éng t¹i c¸c c¬ së d¹y nghÒ.
ChÝnh s¸ch hç trî cho c¸c doanh nghiÖp võa vμ nhá ®èi víi viÖc ®μo t¹o vμ ®μo t¹o l¹i t¹i doanh nghiÖp ®Ó n©ng cao tay nghÒ cho ng−êi lao ®éng. H×nh thμnh chÕ ®é b¶o hiÓm thÊt nghiÖp. C¸c biÖn ph¸p ë tÇm vi m« ®Ó gi¶i quyÕt thÊt nghiÖp c«ng nghÖ. Tr¸ch nhiÖm cña doanh nghiÖp ®èi víi viÖc gi¶i quyÕt thÊt nghiÖp c«ng nghÖ.
Vai trß cña tæ chøc ®¹i diÖn cho ng−êi lao ®éng trong viÖc gi¶i quyÕt thÊt nghiÖp c«ng nghÖ. Sù chñ ®éng cña ng−êi lao ®éng trong viÖc n©ng cao tay nghÒ ®Ó gi¶i quyÕt thÊt nghiÖp c«ng nghÖ. KÕt luËn vμ khuyÕn nghÞ. 94 Danh môc tμi liÖu tham kh¶o .95 PhÇn phô lôc.
PhÇn më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tμi Cuéc c¸ch m¹ng khoa häc vμ c«ng nghÖ trªn thÕ giíi ®ang diÔn ra m¹nh mÏ, tèc ®é ®æi míi nhanh chãng trong lÜnh vùc khoa häc vμ c«ng nghÖ cïng víi l−îng tri thøc t¨ng nhanh ®ang trë thμnh nh©n tè quyÕt ®Þnh sù ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi cña mçi quèc gia. Nh÷ng thμnh tùu to lín cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc vμ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i ®· vμ ®ang ®Èy nhanh sù ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, t¨ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña mçi quèc gia nãi chung vμ cña c¸c doanh nghiÖp nãi riªng trªn thÞ tr−êng, ®ång thêi nã còng lμm chuyÓn biÕn m¹nh mÏ c¬ cÊu kinh tÕ cña mçi quèc gia vμ lμm thay ®æi s©u s¾c mäi mÆt ®êi sèng x· héi loμi ng−êi. Cïng víi ®ã, §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh: C«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc nhÊt thiÕt ph¶i dùa vμo vμ b»ng khoa häc vμ c«ng nghÖ [6;71].
ThÓ chÕ hãa ®−êng lèi l·nh ®¹o ®óng ®¾n cña §¶ng, Nhμ n−íc ta ®· long träng c«ng bè t¹i v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt cao nhÊt, ®iÒu 37 HiÕn ph¸p 1992 (söa ®æi n¨m 2003): Ph¸t triÓn khoa häc vμ c«ng nghÖ lμ quèc s¸ch hμng ®Çu. Khoa häc vμ c«ng nghÖ gi÷ vai trß then chèt trong sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n−íc [12; 37]. Tuy nhiªn nÒn khoa häc vμ c«ng nghÖ n−íc ta vÉn cßn ph¸t triÓn chËm, ch−a t−¬ng xøng víi tiÒm n¨ng s½n cã, ch−a ®¸p øng ®−îc yªu cÇu ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa, ch−a g¾n kÕt ®−îc víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi, cßn thua kÐm so víi nhiÒu n−íc trong khu vùc, bëi vËy chóng ta 4 ph¶i x©y dùng vμ hoμn thiÖn chiÕn l−îc nh»m ®Èy nhanh tiÕn ®é ph¸t triÓn cña khoa häc vμ c«ng nghÖ, t¹o ra nh÷ng tiÒn ®Ò v÷ng ch¾c ®Ó x©y dùng nÒn kinh tÕ ®éc lËp, tù chñ, ®−a n−íc ta ®Õn n¨m 2020 c¬ b¶n trë thμnh mét n−íc c«ng nghiÖp theo h−íng hiÖn ®¹i nh− NghÞ quyÕt §¹i héi §¶ng lÇn thø IX ®· ®Ò ra. Tr−íc thÒm héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, nhÊt lμ trong thêi ®iÓm mμ ViÖt Nam s¾p chÝnh thøc trë thμnh thμnh viªn cña Tæ chøc Th−¬ng m¹i thÕ giíi (WTO), ®Ó t¨ng c−êng n¨ng lùc c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam nãi chung vμ c¸c doanh nghiÖp t¹i Thμnh phè Hå ChÝ Minh nãi riªng ®· chó träng ®Õn viÖc ®æi míi c«ng nghÖ, ®−a c¸c kü thuËt tiªn tiÕn ¸p dông vμo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vμ kinh doanh, nh−ng tèc ®é ®æi míi cßn qu¸ chËm, hÖ sè ®æi míi c«ng nghÖ míi chØ ®¹t møc d−íi 10%/n¨m, viÖc chËm ®æi míi c«ng nghÖ ®· dÉn ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh trªn thÞ tr−êng quèc tÕ cña nhiÒu doanh nghiÖp ®ang ë møc b¸o ®éng, ®iÓn h×nh nhÊt trong sè ®ã lμ nÒn c«ng nghiÖp s¶n xuÊt « t« trong n−íc.
Theo thèng kª, hiÖn nay sè doanh nghiÖp lμm ¨n cã hiÖu qu¶ míi chØ dõng ë møc kho¶ng trªn 40%, tÊt nhiªn bªn c¹nh ®ã lμ hμng lo¹t doanh nghiÖp ph¸ s¶n, mμ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn hiÖn t−îng trªn lμ do chËm ®æi míi c«ng nghÖ. Khi ®æi míi c«ng nghÖ th× trong nhiÒu tr−êng hîp, doanh nghiÖp kinh doanh sÏ cã l·i, nh−ng ch−a ch¾c c¸c vÊn ®Ò x· héi míi kh«ng ph¸t sinh, d−êng nh− ®· tån t¹i mét m©u thuÉn , ®ã lμ mèi quan hÖ cña bμi to¸n ®æi míi c«ng nghÖ vμ n¹n thÊt nghiÖp c«ng nghÖ (®©y lμ mét thuËt ng÷ míi, xin ®Ò nghÞ t¹m thêi ®−îc chÊp nhËn, chóng ta sÏ t×m hiÓu kü h¬n vÒ thuËt ng÷ nμy t¹i môc 1. ch−¬ng 1 cña LuËn v¨n). N¹n thÊt nghiÖp n¶y sinh do nhiÒu nguyªn nh©n, theo quan ®iÓm cña nhμ kinh tÕ häc ng−êi Mü Milton Friedman: thÊt nghiÖp do l¹m ph¸t, nhμ kinh tÕ häc ng−êi Anh John Hicks l¹i cho r»ng: thÊt nghiÖp do cung tiÒn tÖ.
trong ®ã ®¸ng chó ý nhÊt lμ quan ®iÓm cña C. M¸c khi «ng cho r»ng: thÊt nghiÖp do viÖc thay thÕ kü thuËt s¶n xuÊt b»ng m¸y mãc. ViÖc ®æi míi c«ng nghÖ cña c¸c doanh nghiÖp, ng−êi lao ®éng sÏ ®øng tr−íc c¸c ng¶ ®−êng: buéc ph¶i n©ng cao tr×nh ®é ®Ó theo kÞp víi tr×nh 5 ®é ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ míi, vμ tÊt nhiªn trong c¸c ng¶ ®−êng Êy, cã nh÷ng kh¶ n¨ng xÊu, ®ã lμ ng−êi lao ®éng kh«ng theo kÞp víi c«ng nghÖ míi, d«i d− ra do c¸c doanh nghiÖp ph¶i s¾p xÕp l¹i s¶n xuÊt, kinh doanh. ®iÒu ®ã ®· g©y nªn nh÷ng hËu qu¶ xÊu cho x· héi.
Gi¶i quyÕt ra sao m©u thuÉn gi÷a yªu cÇu ®æi míi c«ng nghÖ ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ vμ chèng thÊt nghiÖp cho ng−êi lao ®éng, ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ ph¶i song hμnh víi æn ®Þnh x· héi, ®©y qu¶ lμ bμi to¸n khã. Nh»m ®ãng gãp mét phÇn vμo viÖc gi¶i quyÕt m©u thuÉn trªn, t«i chän BiÖn ph¸p gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp c«ng nghÖ trong c¸c doanh nghiÖp ë Thμnh phè Hå ChÝ Minh lμm ®Ò tμi LuËn v¨n Th¹c sÜ chuyªn ngμnh Qu¶n lý khoa häc vμ c«ng nghÖ. LÞch sö nghiªn cøu Lao ®éng thÊt nghiÖp lμ hiÖn t−îng kinh tÕ – x· héi ph¸t sinh tù nhiªn trong thÞ tr−êng lao ®éng cña bÊt kú quèc gia nμo. Gi¶i quyÕt lao ®éng thÊt nghiÖp trªn c¬ së t¹o ®iÒu kiÖn cho ng−êi lao ®éng cã viÖc lμm, cã thu nhËp, æn ®Þnh ®êi sèng cã ý nghÜa x· héi to lín.
Khi chu kú sèng cña mét c«ng nghÖ, kü thuËt míi ngμy cμng rót ng¾n th× con ng−êi ph¶i tù ph¸t triÓn m×nh vÒ tr×nh ®é, nhËn thøc, n¨ng lùc ®Ó cã thÓ thÝch nghi ®−îc víi sù thay ®æi nhanh chãng ®ã cña khoa häc vμ c«ng nghÖ. T¹i mét sè n−íc t− b¶n ph¸t triÓn, ®Æc biÖt lμ Mü vμ NhËt B¶n, vÊn ®Ò qu¶n lý lao ®éng trong c¸c c«ng ty ®· ®−îc c¸c nhμ lý luËn vμ thùc tiÔn nghiªn cøu, trong ®ã ®μo t¹o vμ ph¸t triÓn nh©n lùc ®−îc nghiªn cøu mét c¸ch ®Æc biÖt. NhËt B¶n víi viÖc thay ®æi phong c¸ch qu¶n lý tõ truyÒn thèng ®Õn hiÖn ®¹i, bªn c¹nh sù thay ®æi trong viÖc tuyÓn chän nh©n viªn trong c¸c c«ng ty th× c¸c h×nh thøc, c¸ch thøc ®μo t¹o còng cã b−íc biÕn ®æi ®¸ng kÓ. ThuËt ng÷ thÊt nghiÖp c«ng nghÖ (Technological Unemployment) ®· ®−îc John Bernal ®Ò cËp t¹i t¸c phÈm The Social Function of Science xuÊt b¶n n¨m 1939 t¹i London.
6 T¹i Héi nghÞ quèc tÕ vÒ t¸c ®éng x· héi cña c«ng nghÖ th«ng tin (International Conference on the Social Impact of Information Technologies) ®−îc tæ chøc t¹i St., tõ ngμy 12 ®Õn 14 th¸ng 10 n¨m 1998, t¸c gi¶ Kit Sims Taylor ®· ®Ò cËp ®Õn t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp c«ng nghÖ qua bμi tham luËn Information Technology and Technological Unemployment. T¸c gi¶ ®· nªu lªn mèi quan hÖ gi÷a c«ng nghÖ th«ng tin víi thÊt nghiÖp do øng dông c¸c thμnh tùu cña c«ng nghÖ th«ng tin, qua ®ã chøng minh r»ng t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp do øng dông c¸c thμnh tùu cña c«ng nghÖ hiÖn ®¹i vμo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt – kinh doanh lμ mét hiÖn thùc tÊt yÕu. T¹i ViÖt Nam, b−íc vμo thêi kú ®æi míi, vai trß qu¶n lý cña Nhμ n−íc ®−îc giíi h¹n, nhÊt lμ trong lÜnh vùc qu¶n lý kinh tÕ, tÝnh ®éc lËp cña c¸c doanh nghiÖp ngμy cμng ®−îc kh¼ng ®Þnh. ThÕ nh−ng ®¸nh gi¸ c«ng t¸c ®μo t¹o, ph¸t triÓn hay båi d−ìng lao ®éng trong doanh nghiÖp l¹i Ýt ®−îc chó ý.
C«ng t¸c nμy ®−îc t×m hiÓu mét c¸ch ®a d¹ng, s©u s¾c ®èi víi lao ®éng trong toμn x· héi nãi chung.