CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THUẾ 1.1 Những vấn đề cơ bản về thuế 1.1 Khái niệm và bản chất của thuế trong nền kinh tế thị trường 1.1 Khái niệm về thuế Thuế là một phần thu nhập mà mọi tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ đóng góp cho Nhà nước theo luật định để đáp ứng yêu cầu chi tiêu theo chức năng của Nhà nước, người đóng thuế được hưởng hợp pháp phần thu nhập còn lại.2 Bản chất của thuế Bản chất của thuế được thể hiện ở những yếu tố sau: - Yếu tố chính trị: Thuế ra đời và tồn tại gắn liền với sự ra đời và tồn tại của Nhà nước, được Nhà nước sử dụng như một công cụ tác động vào việc phát triển kinh tế - xã hội. - Yếu tố kinh tế: Thuế là một phần của nền kinh tế quốc dân tập trung vào ngân sách Nhà nước, thuế luôn luôn gắn chặt với sản xuất kinh doanh và nguồn thu từ thuế chỉ có thể ổn định trên cơ sở nền kinh tế được phát triển và hiệu quả. - Yếu tố pháp luật: Thu thuế luôn được thực thi bằng một hệ thống pháp luật chặt chẽ, có tính chất bắt buộc và đây cũng là tính chất đặc thù nhất của thuế.2 Chức năng của thuế trong nền kinh tế thị trường Hiện nay, hầu hết các nhà kinh tế cho rằng thuế có 2 chức năng chủ yếu: chức năng phân phối và chức năng điều tiết vĩ mô nền kinh tế.1 Thuế - Thực hiện phân phối thu nhập Thuế là công cụ để Nhà nước can thiệp vào quá trình phân phối thu nhập, của cải của xã hội, giảm bớt khoảng cách chênh lệch về mức sống, giảm bớt chênh lệch về các tầng lớp dân cư trong xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Thuế - Điều tiết và ổn định nền kinh tế Bên cạnh việc huy động nguồn lực tài chính cho Nhà nước thì thuế còn được sử dụng như là công cụ để điều tiết nền kinh tế, qua đó khuyến khích hoạt động sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế, phù hợp với lợi ích xã hội.
Việc điều tiết và ổn định nền kinh tế của thuế gắn liền với vai trò điều tiết vĩ mô của Nhà nước, Nhà nước sử dụng thuế để tác động vào nền kinh tế quốc dân.2 Các nguyên tắc xây dựng hệ thống thuế hiện đại Chính sách thuế phải bảo đảm các nguyên tắc hiệu quả, công bằng, linh hoạt và đơn giản, đây là những nguyên tắc cơ bản của hệ thống thuế hiện đại.3 Quản lý thuế hiện nay Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 732/QĐ-TTg ngày 17 tháng 05 năm 2011 về phê duyệt chiến lược cải cách hệ thống thuế, giai đoạn 2011- 2020 với các mục tiêu chủ yếu sau: Xây dựng hệ thống thuế đồng bộ, công bằng, hiệu quả, phù hợp với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mức độ động viên hợp lý nhằm tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất trong nước và là một trong những công cụ quản lý kinh tế vĩ mô có hiệu quả, hiệu lực của Đảng và Nhà nước. Xây dựng ngành thuế Việt Nam hiện đại, hiệu lực và hiệu quả; Công tác quản lý thuế, phí và lệ phí thống nhất, minh bạch, đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện.4 Quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 1.1 Vai trò của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế Ngày nay, hội nhập kinh tế đang là xu hướng tất yếu, trong đó xu thế tự do hóa thương mại, tự do hóa các yếu tố sản xuất và đặc biệt là tự do hóa đầu tư là xu hướng của nền kinh tế thế giới. Mức độ hội nhập kinh tế tùy thuộc vào trình độ phát triển và vị trí của từng nước trên trường quốc tế. Đối với các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nước đang phát triển thì mục tiêu tạo vị thế cạnh tranh mới và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là quan trọng.
Đối với các nước đang phát triển do thiếu vốn và công nghệ nên việc tiếp nhận đầu tư từ nguồn vốn FDI có vai trò quan trọng, vì: - FDI tạo nguồn vốn quan trọng để phát triển kinh tế mà không trực tiếp làm tăng nợ nước ngoài. - FDI tạo điều kiện tiếp cận công nghệ sản xuất tiên tiến, kỹ thuật quản lý hiện đại. - FDI tạo điều kiện tiếp cận thị trường quốc tế. - FDI tạo điều kiện khai thác tốt hơn tiềm năng, thế mạnh về tài nguyên, các ngành nghề có lợi thế so sánh, khuyến khích và năng cao hiệu quả đầu tư trong nước.
- FDI góp phần giải quyết lao động. - FDI tạo ra nguồn thu đáng kể cho ngân sách nhà nước. Bên cạnh những lợi ích trên, FDI cũng mang lại cho các nước đang phát triển một số tiêu cực nhất định: Do chạy theo mục tiêu lợi nhuận, nhà đầu tư nước ngoài chỉ đầu tư vào các ngành và vùng có nhiều thuận lợi, dễ tìm kiếm lợi nhuận, từ đó dẫn đến hệ quả là cơ cấu ngành và vùng của các nước đang phát triển thường xuyên bị phá vỡ, mất cân đối. Ngoài ra, nếu không có sự kiểm tra, giám sát thường xuyên về công nghệ, các nước đang phát triển sẽ là nơi tiếp nhận máy móc thiết bị, công nghệ lạc hậu mà nước chủ đầu tư đang cần thay thế.
Đặc biệt, nếu thiếu một cơ chế giám sát chặt chẽ quá trình tuân thủ các luật thuế, các doanh nghiệp FDI sẽ lợi dụng để chuyển lợi nhuận về nước chủ đầu tư thông qua các hoạt động trả phí tiền bản quyền, trả phí lãi tiền vay từ công ty mẹ, trả phí dịch vụ tư vấn quản lý, tư vấn kỹ thuật và hoạt động chuyển giá,… nhằm tối đa hóa lợi nhuận, đẩy các nước đang phát triển bị thất thu thuế nghiêm trọng và các hệ lụy khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Vai trò của chính sách thuế trong thu hút vốn FDI Chính sách tiếp nhận đầu tư là một trong những yếu tố cơ bản nhất trong việc thu hút FDI, bao gồm: - Chính sách khuyến khích nhằm bảo đảm khả năng sinh lời cho các dự án FDI (chính sách thuế, chế độ khấu hao, trợ cấp đầu vào, quản lý ngoại hối, phí dịch vụ cơ sở hạ tầng, cơ chế cấp phép và hệ thống hành chính,…). - Chính sách tạo môi trường đầu tư ổn định, giảm thiểu rủi ro trong quá trình đầu tư của dự án FDI (chính sách ổn định về kinh tế, chính trị,…).1: Hệ thống khuyến khích của Chính phủ và tác động kỳ vọng Công cụ Tác động kỳ vọng a. Các khuyến khích đầu vào - Miễn giảm thuế nhập khẩu Trợ cấp cho các đầu vào nhập khẩu - Miễn thuế các thiết bị sản xuất Trợ cấp cho các đầu vào - Chính sách khấu hao nhanh Trợ cấp đối với các tài sản cố định - Trợ cấp đầu tư Trợ cấp cho việc hình thành vốn và - Chính sách tín dụng đào tạo con người - Hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu và Khuyến khích ứng dụng công nghệ triển khai cao b.
Các khuyến khích đầu ra - Trợ cấp xuất khẩu Thưởng cho việc xuất khẩu các đầu ra - Các cam kết duy trì thị trường Miễn thuế đối với lợi nhuận trong không kết hối ngoại tệ một thời kỳ cụ thể, tùy thuộc vào ngành nghề và địa bàn Thừa nhận sự độc quyền cho nhà đầu tư nước ngoài Cho phép các doanh nghiệp FDI giữ lại các khoản thu nhập bằng ngoại tệ Nguồn: Cục thuế thành phố Hồ Chí Minh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Thuế là công cụ thu hút vốn đầu tư, thực tế cho thấy, mục tiêu của nhà đầu tư là nhằm tối đa hóa lợi nhuận, trong khi đó, thuế lại tác động trực tiếp đến lợi nhuận làm ra, lợi nhuận còn lại của nhà đầu tư. Để thực hiện chính sách thu hút vốn đầu tư, Nhà nước cần khuyến khích tích lũy và tích tụ trong các đơn vị kinh doanh để tạo vốn đầu tư, cùng với chính sách khác, chính sách thuế phải được sử dụng một cách linh hoạt thông qua chế độ ưu đãi, miễn giảm, thuế suất hợp lý, việc thay đổi chính sách thuế của Nhà nước có thể ảnh hưởng đến quá trình đầu tư.3 Thuế và chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Nhà đầu tư nước ngoài rất quan tâm đến chính sách thuế khi quyết định đầu tư, nhất là khi các yếu tố cơ bản khác thuộc về môi trường đầu tư đã đáp ứng được nhu cầu tối thiểu của họ. Chính phủ các nước đang phát triển thường đưa ra chính sách ưu đãi thuế nhằm mục đích khuyến khích phát triển sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư ngành nghề, địa bàn,… dưới các hình thức như sau: - Giảm thuế (tax reduction): Là việc áp dụng mức thuế suất thấp hơn mức thuế suất tiêu chuẩn (thường áp dụng đối với ngành nghề hoặc địa bàn được lựa chọn ưu đãi).
- Thời kỳ ưu đãi về thuế (tax holiday): Miễn và giảm thuế trực thu đối với các doanh nghiệp FDI trong một khoản thời gian nào đó, tùy thuộc vào ngành nghề và địa bàn đầu tư. Ưu đãi miễn, giảm thuế có thể toàn phần hoặc từng phần. Miễn thuế hoàn toàn trong một thời gian nhất định được gọi là miễn thuế toàn phần, còn chỉ một tỷ lệ phần trăm thu nhập chịu thuế bị đánh thuế được gọi miễn giảm thuế từng phần. Miễn, giảm thuế từng phần thường được áp dụng khi đã hết thời gian miễn thuế toàn phần hoặc miễn, giảm đối với một số thu nhập nhất định.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Miễn giảm thuế nhập khẩu và thuế GTGT: Khuyến khích các nhà đầu tư nhập khẩu máy móc thiết bị công nghệ cao; hoặc các nhà xuất khẩu đều được hưởng thuế suất 0% và được hoàn thuế GTGT. Chủ động ký kết hiệp định song phương tránh đánh thuế hai lần với các nước, nhằm khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài an tâm, mạnh dạn đầu tư. Các khuyến khích ưu đãi thuế khá rộng song không dàn trải cho tất cả dự án FDI mà mức độ, liều lượng ưu đãi luôn có sự chọn lọc, tùy theo từng loại dự án, đáp ứng được mục tiêu phát triển kinh tế của Nhà nước. Thông thường để được hưởng các ưu đãi về thuế, đa số các dự án đầu tư phải đáp ứng được một trong các tiêu chuẩn như: Quy mô vốn đầu tư lớn; Có trình độ công nghệ kỹ thuật cao; Giải quyết nhiều lao động; Đầu tư vào địa bàn, lĩnh vực, ngành nghề cần khuyến khích đầu tư.