PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu. Trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa (CNH-HĐH), vốn đầu tư luôn được xem là vấn đề nan giải đối với các nước đang phát triển. Làm thế nào huy động được nguồn vốn (cả nguồn vốn bên trong lẫn nguồn vốn bên ngoài) để đáp ứng được yêu cầu của công cuộc CNH-HĐH luôn là thách thức đối với các nước trên con đường thoát ra khỏi đói nghèo.
Vì lẽ đó, cuộc cạnh tranh giữa các nước cũng như các địa phương trong một quốc gia nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài ngày càng trở nên gay gắt hơn bao giờ hết. Đối với tỉnh Nghệ An là một tỉnh nằm ở vị trí trung tâm của vùng Bắc Trung bộ. Để thực hiện được các mục tiêu đề ra, tỉnh Nghệ An cần phải có một nguồn vốn rất lớn phục vụ đầu tư và phát triển. Trong khi khả năng tích lũy vốn nội bộ của địa phương còn nhiều hạn chế.
Do đó, cần phải thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đây được coi là “cú huých” đối với những nền kinh tế đang phát triển nhằm giúp các nước này thoát khỏi “cái vòng luẩn quẩn” về kinh tế. Nhưng vấn đề đặt ra là dòng vốn đầu tư thường chảy vào những nơi có môi trường đầu tư thuận lợi. Thực tế cho thấy quốc gia nào, khu vực nào có môi trường đầu tư thuận lợi và ổn định thì quốc gia đó, khu vực đó cũng sẽ có cơ hội thu hút được nhiều vốn đầu tư hơn.
Đối với tỉnh Nghệ An, thu hút đầu tư trong và ngoài nước vào tỉnh thời gian qua còn thấp, thua với nhiều địa phương trong cả nước, chưa xứng đáng với tiềm năng, lợi thế và nhu cầu của tỉnh. Điều này là do môi trường đầu tư của tỉnh Nghệ An còn nhiều hạn chế. Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi đã chọn đề tài "Cải thiện môi trường đầu tư tỉnh Nghệ An" với mong muốn được nghiên cứu và phân tích các thực trạng về môi trường đầu tư, từ đó đề xuất ra các giải pháp nhằm cải thiện môi trường đầu tư tại tỉnh Nghệ An để đẩy mạnh thu hút đầu tư góp phần vào thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Mục đích nghiên cứu.
Mục đích nghiên cứu của luận văn này bao gồm những nội dung chính sau: - Phân tích tình hình hiện trạng các nhân tố môi trường đầu tư của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2006-2010, qua đó rút ra những kinh nghiệm cho giai đoạn 2011-2015. - Phân tích chẩn đoán các nhân tố tác động đến việc cải thiện môi trường đầu tư của Việt Nam từ đó rút ra những ứng dụng vào điều kiện cụ thể của tỉnh Nghệ An. - Đề xuất những giải pháp nhằm cải thiện môi trường đầu tư để thu hút đầu tư vào phát triển kinh tế - xã hội của Nghệ An từ nay đến 2015. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu.
- Về đối tượng nghiên cứu: + Về mặt lý luận: Các nội dung cơ bản về môi trường đầu tư và sự cần thiết của việc cải thiện môi trường đầu tư đối với việc thu hút đầu tư phục vụ tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội. + Về mặt thực tiễn: Thực trạng môi trường đầu tư của tỉnh Nghệ An - Phạm vi nghiên cứu: Đánh giá thực trạng môi trường đầu tư tại tỉnh Nghệ An trên số liệu thu thập từ thực tế và trên sự đánh giá khách quan được thực hiện qua quá trình khảo sát đánh giá từ phía doanh nghiệp và nhà đầu tư trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Phương pháp nghiên cứu. - Sử dụng phương pháp duy vật biện chứng để phân tích đánh giá môi trường đầu tư tại tỉnh Nghệ An.
Kết hợp với phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp hệ thống để rút ra những vấn đề chung nhất. 3 - Đặc biệt, trong luận văn còn sử dụng phương pháp khảo sát, điều tra thực tế để khẳng định những phân tích, đánh giá và nhằm để xác định cơ sở thực tiễn, khẳng định hiện thực của những giải pháp đề ra. Những đóng góp của luận văn. Hệ thống hoá những cơ sở lý luận và thực tiễn về môi trường đầu tư.
Đánh giá được thực trạng môi trường đầu tư của tỉnh Nghệ An. Kết quả thu được của Luận văn có thể gợi ý cho các nhà hoạch định chính sách thuộc khối cơ quan quản lý tỉnh Nghệ An những hạn chế, nguyên nhân và trọng tâm để khắc phục trước mắt và chiến lược lâu dài cải thiện, tạo ra môi trường tốt để thu hút đầu tư phát triển kinh tế của tỉnh. Kết cấu của Luận văn. Ngoài phần mở đầu, Kết luận Luận văn bao gồm ba chương: Chương1.
Lý luận về môi trường đầu tư và sự cải thiện môi trường đầu tư cấp tỉnh Chương 2. Phân tích thực trạng môi trường đầu tư của tỉnh Nghệ An Chương 3. Các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư tỉnh Nghệ An 4 Chương 1 LÝ LUẬN VỀ MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ VÀ CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ CẤP TỈNH 1. Môi trường đầu tư 1.
Khái niệm môi trường đầu tư và môi trường đầu tư cấp tỉnh Môi trường được hiểu một cách đơn giản là một không gian hữu hạn bao quanh những hiện tượng sự vật, yếu tố hay một quá trình hoạt động nào đó, như môi trường khí; môi trường nước; môi trường văn hoá; môi trường thể chế; môi trường sống; môi trường làm việc…Nói một cách khác chính xác hơn, môi trường là tập hợp các yếu tố, những điều kiện tạo nên khung cảnh tồn tại và phát triển của một chủ thể. Môi trường đầu tư là một thuật ngữ đã được đề cập nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế và quản trị kinh doanh ở nhiều nước trên thế giới. Tại Việt Nam khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, thực thi chính sách đổi mới mở cửa nền kinh tế hội nhập với thế giới, thu hút vốn đầu tư nước ngoài thì vấn đề môi trường đầu tư mới được quan tâm nghiên cứu nhiều hơn và vấn đề cải thiện môi trường đầu tư được đặt ra như là một giải pháp cho phát triển kinh tế, hội nhập kinh tế thế giới và thực thi các cam kết của Việt Nam với quốc tế. Tuy nhiên môi trường đầu tư được nghiên cứu và xem xét theo nhiều cách khác nhau, tuỳ thuộc vào mục đích, phạm vi, đối tượng nghiên cứu và cách tiếp cận vấn đề.
Với phạm vi nhất định, có thể nghiên cứu môi trường đầu tư của một doanh nghiệp, một ngành, môi trường đầu tư trong nước, môi trường đầu tư khu vực và môi trường đầu tư quốc tế. Nhưng nếu tiếp cận môi trường đầu tư theo một khía cạnh, một yếu tố cấu thành nào đó thì ta lại có môi trường pháp lý, môi trường công nghệ, môi trường kinh tế, môi trường 5 chính trị…Chính vì vậy, trong thực tiễn và lý luận có nhiều quan niệm khác nhau về môi trường đầu tư và sau đây là một số khái niệm về môi trường đầu tư tiêu biểu: Khái niệm 1: Môi trường đầu tư được hiểu là tổng hợp các yếu tố, điều kiện về pháp luật, kinh tế, chính trị, văn hoá-xã hội, các yếu tố về cơ sở hạ tầng, năng lực thị trường và cả các lợi thế của một quốc gia…có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư của các nhà đầu tư tại một quốc gia. Khái niệm 2: Môi trường đầu tư là một tập hợp các yếu tố có tác động tới các cơ hội, các ưu đãi, các lợi ích của các doanh nghiệp khi đầu tư mới, mở rộng sản xuất kinh doanh, các chính sách của chính phủ có tác động chi phối tới hoạt động đầu tư thông qua chi phí, rủi ro, cạnh tranh… Những yếu tố có tác động đến các lợi ích của các nhà đầu tư mà có thể dự tính, được phân loại dựa trên các yếu tố có liên hệ tương tác lẫn nhau như các vấn đề về cơ sở thượng tầng hay vĩ mô liên quan tới kinh tế, ổn định chính trị, các chính sách về ngoại thương và đầu tư nước ngoài mà ta thường gọi là kinh tế vĩ mô. Một hệ thống luật pháp hiệu quả và minh bạch, đây là vấn đề các nhà đầu tư quan tâm nhất, đó là các thủ tục khi tiến hành kinh doanh, nguồn nhân lực, quyền sở hữu tài sản, hệ thống thuế, tài chính và một số quy định liên quan tới môi trường, y tế, an ninh và các vấn đề khác liên quan tới cộng đồng.
Yếu tố không kém phần quan trọng đó là số lượng và chất lượng vật chất cơ sở hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, giao thông vận tải, thông tin liên lạc, dịch vụ tài chính ngân hàng, trình độ lao động… Như vậy, các khái niệm về môi trường đầu tư dù tiếp cận ở những góc độ nào cũng đều đề cập đến môi trường tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh của các nhà đầu tư, những yếu tố, điều kiện có ảnh hưởng, tác động đến sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp. Do đó có thể khẳng định: Môi trường đầu tư là tổng hợp các yếu tố và điều kiện khách quan, chủ quan 6 bên ngoài, bên trong của doanh nghiệp hay các nhà đầu tư, có mối quan hệ tương tác lẫn nhau, có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các nhà đầu tư. Còn Môi trường đầu tư cấp tỉnh là tập hợp các yếu tố đặc thù của địa phương nhằm tạo ra cơ hội, động lực cho các doanh nghiệp đầu tư sản xuất kinh doanh. Môi trường đầu tư cấp tỉnh là một bộ phận của môi trường đầu tư quốc gia.
Vì thế: - Bị chi phối bởi môi trường ĐT quốc gia. - Có tính cạnh tranh giữa các địa phương. - Ngoài các yếu tố chung, môi trường đầu tư cấp tỉnh còn lại là các yếu tố đặc thù riêng. Những yếu tố chung như: Độ mở cửa nền kinh tế, luật pháp, chính sách cũng chung tuy được phân cấp, chính sách xuất nhập khẩu, đất đai,….
Đặc điểm của môi trường đầu tư 1. Tính khách quan của môi trường đầu tư Không có một nhà đầu tư nào hay một doanh nghiệp nào có thể tồn tại một cách biệt lập mà không đặt mình trong một môi trường đầu tư kinh doanh nhất định, ngược lại, cũng không thể có môi trường đầu tư nào mà lại không có một nhà đầu tư hay một đơn vị sản xuất kinh doanh, ở đâu có hoạt động đầu tư sản xuất kinh doanh thì ở đó sẽ hình thành môi trường đầu tư.