Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học có sự tham gia của cộng đồng tại xã tân sơn thuộc khu bảo tồn thiên nhiên hang kia pà cò huyện mai châu tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn, khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, huyện Mai Châu.

• Tác giả: Bùi Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Tùng Hoa
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học có sự tham gia của cộng đồng tại xã Tân Sơn thuộc khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Công trình nghiên cứu về đa dạng sinh học
• 1.4. Công trình nghiên cứu về đa dạng sinh học có sự tham gia của cộng đồng
• 1.5. Quan điểm lý thuyết
• 2. Chương 2: MỤC TIÊU - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu chung

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn

Giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn, huyện Mai Châu, là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên. Đa dạng sinh học không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của cộng đồng địa phương. Việc bảo tồn đa dạng sinh học tại đây không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Các giải pháp bảo tồn cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã Tân Sơn.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học là sự phong phú về loài, gen và hệ sinh thái. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng của môi trường sống. Đặc biệt, tại xã Tân Sơn, đa dạng sinh học góp phần vào việc bảo vệ nguồn nước, đất đai và khí hậu, từ đó hỗ trợ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân.

1.2. Tình hình đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn

Xã Tân Sơn có nhiều loại động thực vật quý hiếm, nhưng hiện nay đang đối mặt với nguy cơ suy giảm do khai thác quá mức và biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn các loài này là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sống tự nhiên.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn đa dạng sinh học tại Tân Sơn

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, nhưng xã Tân Sơn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển kinh tế nhanh chóng, cùng với việc khai thác tài nguyên thiên nhiên không bền vững, đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của đa dạng sinh học. Ngoài ra, nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn vẫn còn hạn chế, gây khó khăn trong việc triển khai các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến đa dạng sinh học

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tại xã Tân Sơn. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định đã làm thay đổi môi trường sống của nhiều loài động thực vật, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng.

2.2. Khai thác tài nguyên thiên nhiên không bền vững

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên như rừng, nước và đất đai một cách không bền vững đã làm giảm đáng kể đa dạng sinh học. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các loài động thực vật mà còn tác động đến đời sống của người dân địa phương.

III. Phương pháp bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả tại Tân Sơn

Để bảo tồn đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả và bền vững. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn cụ thể. Sự tham gia của cộng đồng địa phương là rất quan trọng trong việc thực hiện các giải pháp này.

3.1. Tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên

Quản lý tài nguyên thiên nhiên cần được thực hiện một cách chặt chẽ và hiệu quả. Cần có các quy định rõ ràng về khai thác tài nguyên, đồng thời thiết lập các khu bảo tồn để bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn

Giáo dục và nâng cao nhận thức cho cộng đồng về tầm quan trọng của đa dạng sinh học là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền, hội thảo và hoạt động cộng đồng sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của việc bảo tồn.

3.3. Phát triển các chương trình bảo tồn cụ thể

Cần phát triển các chương trình bảo tồn cụ thể nhằm bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Các chương trình này có thể bao gồm việc phục hồi môi trường sống, bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng và khôi phục hệ sinh thái.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Tân Sơn

Các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn đã được triển khai và đạt được một số kết quả tích cực. Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động bảo tồn đã giúp nâng cao nhận thức và tạo ra những thay đổi tích cực trong việc bảo vệ môi trường. Nghiên cứu về đa dạng sinh học cũng đã chỉ ra rằng việc bảo tồn không chỉ có lợi cho môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho người dân.

4.1. Kết quả từ các chương trình bảo tồn

Các chương trình bảo tồn đã giúp phục hồi một số loài động thực vật quý hiếm tại xã Tân Sơn. Sự gia tăng số lượng các loài này cho thấy hiệu quả của các biện pháp bảo tồn đã được thực hiện.

4.2. Lợi ích kinh tế từ bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn tạo ra cơ hội kinh tế cho người dân. Việc phát triển du lịch sinh thái và các sản phẩm từ thiên nhiên đã giúp cải thiện đời sống của cộng đồng địa phương.

V. Kết luận và tương lai của bảo tồn đa dạng sinh học tại Tân Sơn

Bảo tồn đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các giải pháp bảo tồn cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả, với sự tham gia của cộng đồng địa phương. Tương lai của bảo tồn đa dạng sinh học tại Tân Sơn phụ thuộc vào sự nỗ lực chung của tất cả các bên liên quan.

5.1. Tầm nhìn cho tương lai

Tương lai của bảo tồn đa dạng sinh học tại xã Tân Sơn cần hướng tới sự phát triển bền vững, trong đó bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế song hành với nhau.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách bảo tồn

Cần có các chính sách bảo tồn rõ ràng và hiệu quả, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo vệ đa dạng sinh học. Sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ là rất cần thiết để thực hiện các chính sách này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng suy giảm tài nguyên rừng và đa dạng sinh học tại Việt Nam trong thế kỷ qua diễn ra với tốc độ đáng báo động. Theo các số liệu kiểm kê lâm nghiệp lịch sử, diện tích rừng tự nhiên của nước ta năm 1945 đạt khoảng 14,3 triệu ha với độ che phủ tương ứng 43%, nhưng đến năm 1995 chỉ còn khoảng 9,3 triệu ha, kéo tụt độ che phủ xuống mức 28%. Báo cáo của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) năm 2000 cũng cảnh báo tốc độ suy thoái đa dạng sinh học ở Việt Nam diễn ra nhanh hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Trước bối cảnh đó, Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò (huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình) được thành lập với diện tích vùng lõi 7.091 ha nhằm bảo vệ hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi độc đáo thuộc thượng nguồn sông Đà và sông Mã.

Tuy nhiên, công tác bảo tồn đối mặt với nhiều thách thức to lớn khi vùng lõi và vùng đệm là nơi sinh sống của các cộng đồng dân tộc thiểu số với tỷ lệ hộ nghèo lên tới 35,9%. Điển hình tại xã Tân Sơn, áp lực dân số gia tăng nhanh chóng từ 157 hộ (894 nhân khẩu) năm 1993 lên 228 hộ (1.030 nhân khẩu) năm 2006, tạo ra dư thừa hơn 300 lao động phụ thuộc hoàn toàn vào đất rừng.

Mục tiêu cốt lõi của luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp do tác giả Bùi Thị Tuyết thực hiện là: phân tích hiện trạng đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò; đánh giá thực trạng quản lý và mức độ tác động của cộng đồng địa phương; từ đó xây dựng hệ thống giải pháp bảo tồn có sự tham gia của người dân tại xã Tân Sơn. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi địa bàn xã Tân Sơn (đặc biệt là thôn Pò Liêm) trong giai đoạn 2001 - 2007. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để vừa bảo vệ nguyên vẹn 7.091 ha diện tích rừng đặc dụng, vừa nâng cao sinh kế và giảm tỷ lệ thiếu ăn 27% của cộng đồng bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: "Lý thuyết hệ thống" và "Lý thuyết sinh thái nhân văn" (Human Ecology theo Rambo, 1983; thuyết Gaia của Lovelock, 1988). Theo quan điểm hệ thống, tài nguyên đa dạng sinh học đồng thời là một phân hệ tự nhiên chịu sự chi phối của quy luật sinh thái, vừa là một thực thể kinh tế - xã hội gắn liền với các hoạt động sản xuất, canh tác và thể chế quản trị của con người. Mô hình đồng quản lý (Co-management) được thiết lập làm khung phân tích trung tâm, đặt cộng đồng địa phương vào vị trí chủ thể bảo tồn thay vì đối tượng bị loại trừ như cách tiếp cận bảo tồn truyền thống.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa và áp dụng xuyên suốt công trình gồm:

• Đa dạng sinh học: Tính phong phú của sự sống được diễn giải theo 3 cấp độ: đa dạng hệ sinh thái, đa dạng loài và đa dạng di truyền.
• Cộng đồng: Nhóm xã hội cùng cư trú trong một không gian địa lý, chia sẻ các giá trị văn hóa, tập quán canh tác và được đại diện bởi các thiết chế bản địa (già làng, trưởng thôn, trưởng dòng họ).
• Sự tham gia của cộng đồng: Quá trình trao quyền cho người dân địa phương tham gia bàn bạc, tư vấn, ra quyết định và hưởng lợi trực tiếp từ các chương trình bảo tồn.
• Kiến thức bản địa: Hệ thống tri thức tích lũy qua nhiều thế hệ của người Thái, người Dao, người H'Mông về đặc tính sinh học, phân bố và giá trị sử dụng bền vững của các loài động thực vật rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa phương pháp kế thừa tư liệu, điều tra sinh thái thực địa và điều tra xã hội học với các thông số cụ thể:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Khảo sát định lượng toàn diện trên cỡ mẫu 30 hộ gia đình tại thôn Pò Liêm theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (đại diện cho các nhóm dân tộc, mức sống giàu - nghèo, thời gian định cư). Phỏng vấn sâu bán cấu trúc 26 thông tin viên chủ chốt (gồm 5 cán bộ kiểm lâm, 1 trưởng thôn, 10 thợ săn giàu kinh nghiệm và 10 thợ rừng). Tổ chức 3 cuộc thảo luận nhóm tập trung (FGD), bao gồm 1 nhóm kiểm lâm và 2 nhóm người dân đại diện nam, nữ bản địa.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Bộ công cụ Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) kết hợp thảo luận nhóm cho phép giải mã chính xác mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa nghèo đói, tập quán du canh và xung đột tài nguyên mà các phương pháp khảo sát thuần túy không thể bao quát.
• Khảo sát thực địa sinh thái: Thiết lập các tuyến khảo sát và ô tiêu chuẩn cắt qua 4 kiểu phụ rừng đặc trưng để định danh bổ sung thực vật và lần theo dấu vết hoạt động của động vật hoang dã.
• Xử lý dữ liệu và mốc thời gian: Dữ liệu kinh tế - xã hội được tổng hợp, kiểm tra chéo và phân tích thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel 7.0, triển khai thực địa từ năm 2006 đến năm 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tính đa dạng sinh thái và thành phần loài có giá trị bảo tồn toàn cầu rất cao. Nghiên cứu đã thống kê được 329 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 256 chi, 99 họ thuộc 5 ngành thực vật. Trong đó, có 30 loài thực vật quý hiếm ghi tên trong Sách Đỏ Việt Nam như Thông tre lá ngắn (Podocarpus pilgeri), Sam đỏ (Taxus chinensis), Pơ mu (Fokienia hodginsii), và đặc biệt là Thông Pà Cò (Pinus kwangtungensis) - điểm phân bố tự nhiên hiếm hoi tại miền Bắc. Về động vật, khu bảo tồn ghi nhận 479 loài và phân loài thuộc 136 họ, 35 bộ (gồm 47 loài thú, 144 loài chim, 43 loài bò sát, 26 loài ếch nhái, 219 loài côn trùng). Tổng cộng có 42 loài động vật có xương sống trên cạn quý hiếm (chiếm 16,15% tổng số loài của vùng) được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam và 18 loài thuộc Sách Đỏ thế giới (IUCN).

Thứ hai, sự suy giảm nghiêm trọng và nguy cơ tuyệt chủng cục bộ của các loài động vật lớn. Do áp lực săn bắn kéo dài, 9 loài thú lớn bản địa đã hoàn toàn biến mất hoặc bị tiêu diệt khỏi khu vực, bao gồm: Hổ (Panthera tigris), Báo gấm (Neofelis nebulosa), Bò tót (Bos gaurus), Nai (Cervus unicolor), Gấu chó (Helarctos malayanus), Cầy gấm, Voọc xám, Khỉ đuôi lợn và Khỉ mốc.

Thứ ba, sức ép cơ cấu đất sản xuất và sự phân tầng xã hội sâu sắc. Tổng diện tích đất tự nhiên của xã Tân Sơn là 899 ha nhưng đất nông nghiệp chỉ có 67 ha (chiếm 7,45%), đất lâm nghiệp chiếm 708,07 ha. Diện tích lúa nước bình quân của mỗi hộ chỉ đạt vỏn vẹn 461 m2/hộ và phân bổ rất bất bình đẳng: 40% số hộ (chủ yếu là các hộ nghèo và người H'Mông di cư sau năm 1990) hoàn toàn không có ruộng nước, buộc phải phá rừng làm nương rẫy trên đất dốc hoặc khai thác gỗ lậu.

Thứ tư, tình trạng nghèo đa chiều và sự phụ thuộc sinh kế vào rừng. Tỷ lệ hộ nghèo tại địa bàn lên tới 35,9%, thu nhập bình quân chỉ đạt 3,2 triệu đồng/người/năm. Khảo sát tại thôn Pò Liêm chỉ ra thu nhập bình quân của hộ chỉ đạt 0,561 triệu đồng/tháng nhưng chi phí lương thực, thực phẩm thiết yếu đã chiếm tới 0,432 triệu đồng/tháng (chiếm 77% tổng chi tiêu). Tỷ lệ hộ rơi vào tình trạng thiếu ăn mùa giáp hạt chiếm tới 27%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh mối tương quan biện chứng giữa nghèo đói và suy giảm tài nguyên rừng. Dữ liệu khi biểu diễn qua biểu đồ phân bổ đất đai và cơ cấu chi tiêu hộ gia đình cho thấy rõ: khi diện tích canh tác lúa nước bình quân dưới 500 m2/hộ và cơ hội việc làm phi nông nghiệp chỉ đóng góp dưới 10%, người dân buộc phải chọn các giải pháp sinh kế mang tính tước đoạt tài nguyên tự nhiên.

So sánh với các nghiên cứu của Sheppherd và Nguyễn Văn Sản (1991) hay Vương Văn Quỳnh (1998), nguyên nhân căn bản dẫn đến các dự án bảo tồn kém hiệu quả tại Việt Nam không nằm ở năng lực tuần tra của kiểm lâm mà do thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng giữa nhà nước và cộng đồng vùng đệm. Về mặt quản trị, dù Ban quản lý khu bảo tồn đã củng cố được 27 tổ bảo vệ rừng với 138 thành viên tại 24 thôn bản (đạt 100% số bản có tổ bảo vệ), nhưng lực lượng kiểm lâm biên chế mỏng (15 người, trong đó 98% là nam giới), thiếu trang thiết bị và chưa có hệ thống mốc giới thực địa rõ ràng. Việc chuyển dịch từ kiểm soát hành chính đơn thuần sang giao khoán bảo vệ rừng gắn với giao quyền quản trị cộng đồng là hướng đi bắt buộc để bảo tồn sinh thái bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả điều tra thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Phát triển nông lâm kết hợp và chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Triển khai thâm canh các giống ngô lai năng suất cao (VN10, CP999, CP888) và cải tạo ruộng bậc thang canh tác lúa nước 2 vụ, phấn đấu nâng năng suất ngô từ 25 tạ/ha lên trên 30 tạ/ha. Target metric: Nâng thu nhập bình quân đầu người từ 3,2 triệu đồng lên 5,5 - 6,0 triệu đồng/người/năm; giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 20% trong giai đoạn 2008 - 2012. Chủ thể thực hiện: UBND xã Tân Sơn phối hợp Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm huyện Mai Châu.
2. Khoanh nuôi phục hồi và bảo tồn nguồn gen nguy cấp: Cắm mốc ranh giới rõ ràng cho 7.091 ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt; xây dựng vườn ươm nhân giống bản địa các loài Thông Pà Cò, Pơ mu, Sam đỏ, Lan quý hiếm để phủ xanh đất trống đồi trọc. Target metric: Tỷ lệ cây giống sống đạt trên 85%, phục hồi 200 ha rừng nghèo kiệt ven Quốc lộ 6 đến năm 2010. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Khu bảo tồn Hang Kia - Pà Cò kết hợp Chi cục Kiểm lâm Hòa Bình.
3. Thể chế hóa hương ước và mở rộng cơ chế đồng quản lý: Xây dựng quy ước thôn bản gắn với phong tục tập quán của người Thái, người Dao; duy trì và nâng mức trợ cấp kinh phí bảo vệ rừng cho 27 tổ bảo vệ rừng (138 thành viên). Target metric: 100% hộ dân ký cam kết không chặt phá rừng và không săn bắt động vật hoang dã, không phát sinh điểm nóng vi phạm lâm luật từ năm 2008. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý khu bảo tồn phối hợp với Trưởng thôn, Già làng và Hội đồng nhân dân xã Tân Sơn.
4. Cải cách hệ thống tín dụng vi mô và đào tạo nghề: Đa dạng hóa các gói vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội (vượt mức 1,234 tỷ đồng hiện tại), kéo dài kỳ hạn vay từ 1 năm lên 3 - 5 năm cho các mô hình chăn nuôi gia súc có chuồng trại và dịch vụ du lịch sinh thái; mở các lớp tập huấn kỹ thuật thú y, thêu thổ cẩm. Target metric: 85% hộ nghèo được tiếp cận vốn vay trung hạn, tạo việc làm mới cho 200 lao động dôi dư giai đoạn 2008 - 2015. Chủ thể thực hiện: Hội Phụ nữ xã, Hội Nông dân và Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Mai Châu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng:

1. Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia vùng Tây Bắc: Ứng dụng trực tiếp mô hình tổ chức 27 tổ bảo vệ rừng cộng đồng và quy trình xây dựng hương ước quản lý tài nguyên trong điều kiện địa hình núi đá vôi hiểm trở.
2. Cán bộ hoạch định chính sách lâm nghiệp và chính quyền cấp huyện, xã: Sử dụng các chỉ số về nhân khẩu học, cơ cấu chi tiêu và đất đai (như ngưỡng thiếu hụt 461 m2 lúa/hộ) làm căn cứ xây dựng kế hoạch phân bổ vốn các chương trình mục tiêu quốc gia (Chương trình 135, Chương trình 134, Chương trình 661).
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học, Quản lý tài nguyên: Khai thác nguồn cơ sở dữ liệu chi tiết về 329 loài thực vật, 479 loài động vật và phương pháp luận kết hợp PRA với sinh thái thực địa trong nghiên cứu hệ sinh thái nhân văn.
4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan tài trợ quốc tế (WWF, IUCN, UNDP, FFI): Tham khảo bài học thực chứng về mâu thuẫn sinh kế - bảo tồn tại vùng đệm để thiết kế các dự án can thiệp phát triển cộng đồng và chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES).

Câu hỏi thường gặp

Tại sao bảo tồn có sự tham gia của cộng đồng lại ưu việt hơn bảo tồn truyền thống? Bảo tồn truyền thống chủ yếu dùng hàng rào hành chính và kiểm lâm tuần tra, dễ dẫn đến xung đột với cư dân bản địa vốn phụ thuộc vào rừng. Phương pháp có sự tham gia công nhận quyền lợi sinh kế của người dân, kết hợp kiến thức bản địa và biến 138 thành viên cộng đồng thành lực lượng giám sát tự nguyện tại chỗ, mang lại hiệu quả bền vững lâu dài.

Giá trị đa dạng sinh học đặc trưng nhất tại Khu bảo tồn Hang Kia - Pà Cò là gì? Khu bảo tồn sở hữu hệ sinh thái rừng kín thường xanh nhiệt đới ẩm trên núi đá vôi với 329 loài thực vật (trong đó có Thông Pà Cò - loài hạt trần đặc hữu cực kỳ quý hiếm) và 479 loài động vật. Đây cũng là nơi phân bố của 42 loài động vật có xương sống ghi tên trong Sách Đỏ Việt Nam.

Nguyên nhân nào dẫn đến sự phân tầng mức sống sâu sắc tại xã Tân Sơn? Sự phân tầng bắt nguồn từ thời điểm di cư và khả năng tiếp cận đất lúa nước. Người Thái và người Dao định cư trước năm 1960 chiếm phần lớn diện tích lúa nước màu mỡ ven thung lũng, trong khi người H'Mông chuyển đến sau năm 1990 không có đất lúa, canh tác nương rẫy bấp bênh và có tỷ lệ nghèo đói cao hơn hẳn.

Tại sao các kênh tín dụng chính thức trước đây chưa phát huy tối đa hiệu quả giảm nghèo? Dù có 75% hộ tiếp cận vốn ngân hàng nhưng thời hạn vay của Ngân hàng Nông nghiệp quá ngắn (khoảng 1 năm), khiến người dân chưa kịp thu hồi vốn từ chăn nuôi đại gia súc hay trồng rừng đã phải lo trả nợ. Ngoài ra, thiếu sự kết hợp giữa vốn vay với tư vấn kỹ thuật khuyến nông theo chuỗi giá trị.

Mô hình tổ bảo vệ rừng thôn bản cần điều kiện gì để duy trì hiệu quả? Tổ bảo vệ rừng (với quy mô 5 - 7 người/thôn) cần được chính thức hóa quyền hạn trong hương ước làng bản, có sự phối hợp nghiệp vụ thường xuyên của kiểm lâm địa bàn và quan trọng nhất là phải có cơ chế thù lao tài chính thỏa đáng từ nguồn ngân sách bảo vệ rừng hoặc dịch vụ môi trường rừng.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập bức tranh khoa học toàn diện về đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn Hang Kia - Pà Cò với 329 loài thực vật bậc cao và 479 loài động vật có xương sống, xác định 42 loài động vật quý hiếm cần ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt.
• Nghiên cứu chỉ rõ áp lực mất rừng và suy thoái đa dạng sinh học bắt nguồn từ tình trạng thiếu hụt tư liệu sản xuất (diện tích lúa chỉ đạt 461 m2/hộ) và tỷ lệ nghèo đói 35,9% tại xã Tân Sơn.
• Khẳng định mô hình đồng quản lý và phát huy vai trò của 27 tổ bảo vệ rừng cơ sở là giải pháp then chốt để hóa giải xung đột giữa bảo tồn sinh thái và phát triển kinh tế vùng đệm.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi kết hợp chuyển đổi cơ cấu cây trồng, cắm mốc ranh giới 7.091 ha vùng lõi, thể chế hóa hương ước và cải cách tín dụng vi mô giai đoạn 2008 - 2015.
• Kêu góp các cấp quản lý và cộng đồng học thuật nhân rộng bài học kinh nghiệm từ xã Tân Sơn cho toàn bộ hệ thống rừng đặc dụng trên núi đá vôi khu vực Tây Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp ------------------------------------------- bïi thÞ tuyÕt Nghiªn cøu gi¶i ph¸p b¶o tån ®a d¹ng sinh häc cã sù tham gia cña céng ®ång t¹i x· T©n S¬n thuéc khu b¶o tån thiªn nhiªn Hang Kia - Pµ Cß, huyÖn Mai Ch©u, tØnh Hoµ B×nh luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp ------------------------------------------- bïi thÞ tuyÕt Nghiªn cøu gi¶i ph¸p b¶o tån ®a d¹ng sinh häc cã sù tham gia cña céng ®ång t¹i x· T©n S¬n thuéc khu b¶o tån thiªn nhiªn Hang Kia - Pµ Cß, huyÖn Mai Ch©u, tØnh Hoµ B×nh Chuyªn ngµnh l©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc TS. §Æng tïng hoa PGS. V­¬ng V¨n quúnh Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Më ®Çu "Kh«ng khÝ mµ chóng ta thë, thøc ¨n mµ chóng ta ¨n, mçi giät n­íc mµ chóng ta uèng ®Òu cã tõ §a dang sinh häc" (Global Marine Biological Diversity, 1993). §a d¹ng sinh häc (§DSH) lµ c¬ së cña sù sèng, sù thÞnh v­îng vµ bÒn v÷ng cña loµi ng­êi còng nh­ tr¸i ®Êt nãi chung.

Do vËy, §DSH vµ vÊn ®Ò b¶o tån §DSH lµ mét nhiÖm vô chiÕn l­îc trong thêi ®¹i ngµy nay trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi. Nã kh«ng chØ cã ý nghÜa khoa häc mµ cßn cã ý nghÜa sèng cßn cho ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng­êi trªn hµnh tinh chóng ta. ViÖt Nam ®­îc xem lµ mét trong nh÷ng n­íc thuéc vïng §«ng Nam ¸ giµu vÒ §DSH. ViÖt Nam do sù kh¸c biÖt vÒ khÝ hËu tõ vïng xÝch ®¹o tíi gi¸p cËn nhiÖt ®íi, cïng víi sù ®a d¹ng cña ®Þa h×nh ®· t¹o nªn sù ®a d¹ng vÒ thiªn nhiªn vµ còng do ®ã mµ ViÖt Nam cã tÝnh §DSH cao.

N¬i cã nguån ®éng vËt phong phó vµ cã thÓ coi lµ mét kho tµng sinh häc v« gi¸ cña nh©n lo¹i. Nguån tµi nguyªn sinh vËt chñ yÕu lµ sù sèng vµ tån t¹i trong rõng, v× vËy nã cã thÓ coi lµ c¸i n«i l­u gi÷ tÝnh §DSH cña quèc gia. Rõng lµ n¬i cung cÊp cho chóng ta toµn bé thøc ¨n, phÇn lín c¸c nguyªn vËt liÖu di truyÒn cÇn thiÕt cho n«ng nghiÖp, d­îc liÖu. Râ rµng, chóng ta kh«ng thÓ phñ nhËn gi¸ trÞ to lín cña §DSH ®èi víi cuéc sèng loµi ng­êi.

Tuy nhiªn, con ng­êi ®· vµ ®ang khai th¸c nguån tµi nguyªn mét c¸ch qu¸ møc dÉn tíi suy tho¸i c¸c hÖ sinh th¸i, lµm nghÌo kiÖt nguån §DSH. Theo Maurand th× rõng tù nhiªn ViÖt Nam n¨m 1945 cã 14,3 triÖu ha víi ®é che phñ t­¬ng øng 43%, nh­ng ®Õn n¨m 1995 n­íc ta chØ cßn 9,3 triÖu ha vµ ®é che phñ t­¬ng øng cña rõng lµ 28%. Theo b¸o c¸o cña WWF ViÖt Nam n¨m 2000 ®· c¶nh b¸o tèc ®é suy tho¸i §DSH n­íc ta nhanh h¬n rÊt nhiÒu so víi mét sè quèc gia trong khu vùc. §øng tr­íc nguy c¬ suy gi¶m §DSH cña quèc gia.

§¶ng vµ Nhµ n­íc ta kh«ng ngõng quan t©m mµ cßn chi phÝ rÊt nhiÒu søc lùc vµ tiÒn cña cho c«ng t¸c b¶o tån. B¶o tån tµi nguyªn thiªn nhiªn ë ViÖt Nam ®· ®­îc chñ tÞch Hå ChÝ Minh khëi x­íng vµ ph¸t ®éng chiÕn dÞch trång c©y nµy tõ n¨m 1959. §Õn nay ®· nhiÒu v¨n b¶n ph¸p quy ®­îc ban hµnh: Ph¸p lÖnh b¶o vÖ rõng (1972); LuËt b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng (1991); LuËt b¶o vÖ m«i tr­êng (1994); KÕ ho¹ch quèc gia vÒ m«i tr­êng vµ ph¸t triÓn l©u bÒn (1991 - 2000); KÕ ho¹ch hµnh ®éng §DSH ë ViÖt Nam (1995); Ch­¬ng tr×nh n©ng cao nhËn thøc §DSH LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.