Nghiên Cứu Về Hiện Trạng Buôn Bán Động Vật Hoang Dã Tại Khu Vực Nội Thành Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích bước đầu nghiên cứu về hiện trạng buôn bán động vật hoang dã tại khu vực nội thành hà nội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mạnh Hà
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Trạng Buôn Bán Động Vật Hoang Dã Tại Nội Thành Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Về cơ sở pháp lý
• 1.2. Hiện trạng buôn bán động vật hoang dã (ĐVHD)
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.2. Tại Việt Nam
• 1.2.3. Tại Hà Nội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Quận Ba Đình
• 2.1.2. Quận Hoàn Kiếm
• 2.1.3. Quận Tây Hồ
• 2.1.4. Quận Long Biên
• 2.1.5. Quận Cầu Giấy
• 2.1.6. Quận Hai Bà Trưng
• 2.1.7. Quận Hoàng Mai
• 2.1.8. Quận Thanh Xuân
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp tổng hợp và kế thừa tài liệu
• 2.4.2. Phương pháp điều tra thực địa và phỏng vấn
• 2.4.3. Phân tích kết quả
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Hiện trạng buôn bán ĐVHD tại nội thành Hà Nội
• 3.1.1. Những loài ĐVHD được tiêu thụ nhiều nhất
• 3.1.2. Mục đích sử dụng ĐVHD
• 3.1.3. Đối tượng tiêu dùng sản phẩm từ ĐVHD
• 3.1.4. Chi phí cho các sản phẩm từ ĐVHD
• 3.1.5. Thị trường và những khu vực tiêu thụ chính
• 3.2. Tình hình quản lý hoạt động buôn bán ĐVHD
• 3.2.1. Thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lý
• 3.3. Nhận thức của người dân
• 3.3.1. Hiểu biết về pháp luật
• 3.3.2. Tiếp cận các nguồn thông tin về sản phẩm ĐVHD
• 3.3.3. Tiếp cận các kênh thông tin
• 3.4. Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động buôn bán ĐVHD
• 3.4.1. Về tăng cường thể chế
• 3.4.2. Về tăng cường thực thi pháp luật
• 3.4.3. Về tăng cường giáo dục
• 3.4.4. Tăng cường năng lực cho các bên liên quan
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện trạng buôn bán động vật hoang dã tại Hà Nội

Buôn bán động vật hoang dã (ĐVHD) tại Hà Nội đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm từ ĐVHD không ngừng gia tăng, đặc biệt trong các khu vực nội thành. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học mà còn đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài động vật quý hiếm. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Mai Trang (2012), tình hình buôn bán ĐVHD tại Hà Nội đang diễn ra phức tạp và cần có những biện pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Đặc điểm và quy mô buôn bán động vật hoang dã

Buôn bán ĐVHD tại Hà Nội chủ yếu diễn ra ở các chợ truyền thống và qua mạng xã hội. Các loài động vật như rắn, kỳ đà, và nhiều loại chim quý hiếm thường xuyên được bày bán. Nghiên cứu cho thấy, nhiều người dân vẫn chưa nhận thức rõ về tác hại của việc tiêu thụ ĐVHD.

1.2. Tác động của buôn bán động vật hoang dã đến môi trường

Việc buôn bán ĐVHD không chỉ gây ra sự suy giảm quần thể động vật mà còn làm mất cân bằng sinh thái. Nhiều loài động vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do bị khai thác quá mức. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và sự phát triển bền vững của Hà Nội.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý buôn bán động vật hoang dã

Quản lý buôn bán ĐVHD tại Hà Nội gặp nhiều thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành chưa đủ mạnh để ngăn chặn tình trạng buôn bán trái phép. Hơn nữa, sự thiếu hiểu biết của người dân về pháp luật liên quan đến bảo vệ ĐVHD cũng là một vấn đề lớn. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, việc thực thi các chính sách bảo vệ ĐVHD còn nhiều bất cập.

2.1. Những khó khăn trong việc thực thi pháp luật

Nhiều quy định pháp luật về bảo vệ ĐVHD chưa được thực thi nghiêm túc. Các cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc kiểm soát và xử lý các hành vi vi phạm. Điều này dẫn đến tình trạng buôn bán ĐVHD diễn ra công khai và phổ biến.

2.2. Nhận thức của người dân về buôn bán động vật hoang dã

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức được tác hại của việc tiêu thụ ĐVHD. Họ thường cho rằng việc sử dụng các sản phẩm từ ĐVHD là bình thường và không gây hại. Cần có các chương trình giáo dục để nâng cao nhận thức cộng đồng về vấn đề này.

III. Phương pháp nghiên cứu hiện trạng buôn bán động vật hoang dã

Nghiên cứu hiện trạng buôn bán ĐVHD tại Hà Nội được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp điều tra thực địa và phỏng vấn là hai phương pháp chính được sử dụng để thu thập dữ liệu. Các thông tin thu thập được sẽ giúp đánh giá chính xác tình hình buôn bán ĐVHD tại khu vực này.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp này bao gồm việc khảo sát các chợ và khu vực buôn bán ĐVHD. Các nhà nghiên cứu sẽ ghi nhận các loại động vật được bày bán, giá cả và các hình thức buôn bán. Điều này giúp có cái nhìn tổng quan về quy mô và đặc điểm của thị trường ĐVHD.

3.2. Phỏng vấn người tiêu dùng và người bán

Phỏng vấn là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về nhận thức và thái độ của người dân đối với việc tiêu thụ ĐVHD. Qua đó, có thể hiểu rõ hơn về động cơ và lý do khiến họ tham gia vào hoạt động này.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình buôn bán ĐVHD tại Hà Nội đang diễn ra phức tạp và cần có những biện pháp can thiệp kịp thời. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc nâng cao nhận thức của người dân và tăng cường thực thi pháp luật là rất cần thiết. Các giải pháp đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình bảo tồn ĐVHD tại Hà Nội.

4.1. Đánh giá hiện trạng buôn bán động vật hoang dã

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nhiều loài động vật hoang dã đang bị khai thác quá mức. Các chợ truyền thống và mạng xã hội là những nơi chính diễn ra hoạt động buôn bán này. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn.

4.2. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý

Cần tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ ĐVHD và thực thi nghiêm các quy định pháp luật. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng buôn bán trái phép.

V. Kết luận và tương lai của buôn bán động vật hoang dã tại Hà Nội

Tình hình buôn bán ĐVHD tại Hà Nội đang ở mức báo động. Nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời, nhiều loài động vật sẽ đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng và các cơ quan chức năng để bảo vệ ĐVHD và duy trì sự đa dạng sinh học.

5.1. Tương lai của động vật hoang dã tại Hà Nội

Nếu không có sự can thiệp kịp thời, nhiều loài động vật hoang dã sẽ bị đe dọa. Cần có các chính sách bảo vệ hiệu quả hơn để đảm bảo sự tồn tại của chúng.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn động vật hoang dã

Cộng đồng cần nâng cao nhận thức và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo tồn ĐVHD. Sự hợp tác giữa các tổ chức và cá nhân sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo vệ động vật hoang dã.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là một trong những quốc gia có độ đa dạng sinh học cao với 21.125 loài động vật, bao gồm 7.750 loài côn trùng, 2.038 loài cá biển, 1.100 loài cá nước ngọt, 840 loài chim, 310 loài thú và 296 loài bò sát. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng cùng áp lực đô thị hóa đã thúc đẩy hoạt động buôn bán động vật hoang dã trái phép diễn biến phức tạp. Trên bình diện quốc tế, lợi nhuận từ thị trường phi pháp này ước tính đứng hàng thứ hai, chỉ sau buôn bán ma túy. Tại Việt Nam, thống kê của lực lượng Kiểm lâm toàn quốc ghi nhận 11.019 vụ vi phạm buôn bán động vật hoang dã, tịch thu 18.088 cá thể với tổng khối lượng tương ứng hơn 35 tấn.

Thành phố Hà Nội giữ vai trò là trung tâm kinh tế - chính trị đặc biệt với diện tích 180,64 km² tại 9 quận nội thành và quy mô dân số thời điểm nghiên cứu đạt hơn 2,48 triệu người. Đây không chỉ là thị trường tiêu thụ động vật hoang dã quy mô lớn mà còn là điểm trung chuyển trọng yếu trong mạng lưới vận chuyển xuyên quốc gia. Báo cáo 6 tháng đầu năm 2012 của Chi cục Kiểm lâm Hà Nội chỉ rõ đã xử lý 72 vụ vi phạm, tịch thu 348 cá thể động vật và 503,2 kg thịt thú rừng.

Trước thực trạng cấp bách đó, đề tài nghiên cứu được thực hiện từ tháng 3/2012 đến tháng 10/2012 nhằm mục tiêu: Đánh giá thực trạng buôn bán, tiêu thụ động vật hoang dã tại 9 quận nội thành Hà Nội; phân tích công tác quản lý và mức độ hiểu biết pháp luật của cộng đồng; từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý tài nguyên sinh học theo định hướng phát triển bền vững. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực chứng hỗ trợ các cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ hoạt động thương mại sinh vật cảnh, dược liệu và thực phẩm từ thú rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển bền vững gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học và mô hình phân tích hành vi người tiêu dùng đô thị. Hoạt động quản lý tài nguyên được đối chiếu trực tiếp với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam và các công ước quốc tế. Ba khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm:

• Động vật hoang dã: Các loài động vật sinh sống và phát triển theo quy luật tự nhiên trong hệ sinh thái theo Luật Đa dạng sinh học năm 2008.
• Loài nguy cấp, quý, hiếm: Nhóm động vật có giá trị kinh tế, khoa học đặc biệt, số lượng cá thể suy giảm ngoài tự nhiên, được phân loại thành Nhóm IB (nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại) và Nhóm IIB (hạn chế khai thác thương mại) căn cứ theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP.
• Hoạt động buôn bán và sử dụng động vật hoang dã: Chuỗi hành vi mua bán, trao đổi thương mại và tiêu dùng các cá thể hoặc bộ phận của chúng làm ẩm thực đặc sản, dược liệu cổ truyền và sinh vật cảnh, thời trang.

Bên cạnh luật pháp quốc gia như Luật Bảo vệ và Phát triển Rừng năm 2004 cùng Nghị định số 99/2009/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong quản lý rừng, nghiên cứu tích hợp các cam kết toàn cầu mà Việt Nam là thành viên chính thức gồm Công ước CITES (tham gia từ năm 1994), Mạng lưới thực thi pháp luật về loài hoang dã Đông Nam Á (ASEAN-WEN) và Tuyên bố chung Saint Petersburg về bảo tồn hổ năm 2010.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức chuẩn thống kê học với độ tin cậy 95% (tương ứng hệ số tin cậy Z bằng 1,96, tỷ lệ kỳ vọng p bằng 0,5 và sai số biên d bằng 0,1), cộng thêm 10% tỷ lệ dự phòng sai số, đạt quy mô tổng cộng 250 phiếu khảo sát:

• Nhóm người dân tiêu dùng nội thành: Cỡ mẫu 110 người.
• Nhóm chủ cơ sở kinh doanh, nhà hàng, người buôn bán: Cỡ mẫu 110 người.
• Nhóm cán bộ quản lý chuyên trách: Cỡ mẫu 30 người (gồm 10 cán bộ Kiểm lâm, 10 cán bộ Cảnh sát môi trường và 10 cán bộ Quản lý thị trường).

Phương pháp chọn mẫu phân tầng được triển khai tại 9 quận nội thành Hà Nội (Ba Đình, Hoàn Kiếm, Tây Hồ, Cầu Giấy, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Thanh Xuân, Long Biên). Tại mỗi quận, nhóm nghiên cứu lựa chọn 15 người dân bằng kỹ thuật đi ngẫu nhiên thực địa (quay bút chọn hướng di chuyển). Đối với các điểm kinh doanh buôn bán, khảo sát tập trung vào các điểm nóng thương mại như chợ Đồng Xuân, chợ Bưởi, phố thuốc bắc Lãn Ông và hệ thống nhà hàng đặc sản. Nhóm nghiên cứu kết hợp phỏng vấn cấu trúc bằng bảng hỏi in sẵn và phỏng vấn bán cấu trúc đối với các trường hợp đặc thù.

Dữ liệu thô sau khi thu thập được nhập và kiểm soát chất lượng qua phần mềm EpiData 3.0 nhằm loại bỏ sai sót logic. Toàn bộ cơ sở dữ liệu được phân tích chuyên sâu trên phần mềm thống kê Stata 9.0 để xác định các chỉ số tần số, tỷ lệ phần trăm và phân tích tương quan đa biến giữa trình độ học vấn, thu nhập với hành vi tiêu dùng sản phẩm động vật hoang dã. Quá trình thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp diễn ra tập trung từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2012 trước khi hoàn thiện phân tích tổng hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực nghiệm cung cấp bức tranh toàn diện về thị trường tiêu thụ động vật hoang dã tại khu vực nội thành Hà Nội:

• Tỷ lệ và mục đích sử dụng trong cộng đồng: Có đúng 50% số người dân được khảo sát (55 trên 110 người) xác nhận đã từng sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã. Trong nhóm đối tượng này, nhu cầu ẩm thực chiếm ưu thế tuyệt đối với 82% (45 người) từng ăn đặc sản thịt thú rừng; 51% (28 người) sử dụng sản phẩm nhằm bồi bổ sức khỏe (uống mật gấu, ngâm rượu rắn, nấu cao); và 16% (18 người) sở hữu các đồ dùng trang trí làm từ da, sừng hoặc ngà voi.
• Cơ cấu chủng loài bị tiêu thụ nhiều nhất: Nhóm thú móng guốc và bò sát ghi nhận tỷ lệ tiêu dùng cao nhất. Dẫn đầu danh mục là nhóm hươu, nai, lợn rừng với tỷ lệ 74% (163 lượt lựa chọn); kế tiếp là rắn các loại chiếm 58% (128 người); rùa nước ngọt và ba ba chiếm 56% (123 người); cầy, chồn chiếm 54% (119 người); nhím chiếm 26% (58 người); tê tê chiếm 12% (27 người); trăn chiếm 10% (22 người); mèo rừng chiếm 9% (20 người); khỉ chiếm 8% (18 người); rùa biển chiếm 7% (16 người); kỳ đà chiếm 6% (14 người); cá sấu chiếm 5% (11 người) và hổ, báo chiếm 2% (5 người).
• Tần suất và bối cảnh tiêu thụ thịt thú rừng: Thói quen ăn thịt thú rừng mang tính lặp lại cao khi có tới 76% người từng ăn xác nhận tần suất trên 3 lần mỗi năm, 18% ăn dưới 3 lần mỗi năm và 2% ăn từ 5 đến 6 lần trở lên. Đáng chú ý, 60% người tiêu dùng đã thưởng thức món ăn này trong vòng một tháng trước ngày khảo sát và 46% ăn trong vòng 3 tháng gần nhất. Bối cảnh tiêu thụ chủ yếu diễn ra khi tụ tập ngẫu hứng với bạn bè (52%), đi nghỉ cuối tuần cùng đồng nghiệp (38%), giao lưu trong chuyến công tác ngoại tỉnh (23%) hoặc tiếp khách công việc (16%).
• Lý do sử dụng và động cơ tâm lý: Về mặt ẩm thực, 52% người ăn cho rằng thịt thú rừng ngon hơn thịt gia súc nuôi công nghiệp, 40% ăn do được đối tác mời chiêu đãi và 36% ăn vì tò mò muốn trải nghiệm. Đối với các sản phẩm mỹ nghệ trang trí, 37% người sử dụng là do được biếu tặng, 33% chọn mua vì độ bền đẹp và 29% tìm kiếm vì tính độc lạ, quý hiếm nhằm phô trương địa vị.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong động cơ tiêu dùng tại đô thị lớn. Việc sử dụng thịt thú rừng không đơn thuần là hoạt động ẩm thực mà đã bị biến tướng thành biểu tượng của sự thành đạt, đẳng cấp xã hội và phong cách sống thượng lưu. Thị hiếu ưa chuộng thịt động vật ngoài tự nhiên bắt nguồn từ tâm lý e ngại thực phẩm nuôi công nghiệp dùng chất tăng trọng, thúc đẩy niềm tin rằng thịt thú rừng bổ dưỡng và an toàn hơn dù thiếu cơ sở khoa học y tế.

Trong công bố dữ liệu, các bảng ma trận thống kê và biểu đồ cột trực quan đã phản ánh mối liên hệ mật thiết giữa mức thu nhập của hộ gia đình với tần suất tiêu thụ sản phẩm động vật hoang dã. Nhóm khách hàng có mức thu nhập cao tại các quận trung tâm như Ba Đình, Hoàn Kiếm, Cầu Giấy là nguồn cầu chính chi trả cho các bữa tiệc xa xỉ có giá hàng triệu đồng mỗi người hoặc những bình rượu ngâm rắn hổ mang chúa, tay gấu trị giá hàng chục triệu đồng.

So sánh với báo cáo khảo sát thái độ người tiêu dùng của tổ chức TRAFFIC Đông Nam Á năm 2007, kết quả của luận văn khẳng định nhu cầu tiêu thụ tại Hà Nội không có dấu hiệu suy giảm mà ngày càng tinh vi hơn. Hoạt động kinh doanh chuyển từ bày bán công khai sang phương thức đặt hàng ngầm, thẩm lậu sản phẩm từ các tỉnh miền Trung hoặc nhập lậu qua biên giới Lào, Campuchia và Nam Phi. Mức giá ngà voi chợ đen leo thang từ khoảng 121 đến 900 USD/kg, trong khi sừng tê giác đạt mức kỷ lục từ 950 đến 50.000 USD/kg. Sự sẵn sàng chi trả mức giá phi lý từ người tiêu dùng nội thành đã vô hiệu hóa tính răn đe của mức xử phạt hành chính theo Nghị định số 99/2009/NĐ-CP (dao động từ 4 triệu đến 500 triệu đồng), đặt ra bài toán hóc búa cho các cơ quan thực thi pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm triệt tiêu nguồn cầu và kiểm soát chặt chẽ hoạt động buôn bán động vật hoang dã tại nội thành Hà Nội, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện thể chế và thống nhất khung pháp lý: Đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường rà soát, đồng bộ hóa các danh mục loài nguy cấp giữa Nghị định số 32/2006/NĐ-CP và Luật Đa dạng sinh học năm 2008. Mục tiêu trong giai đoạn 2013-2015 là loại bỏ 100% các lỗ hổng chồng chéo về thẩm quyền xử lý vi phạm giữa các lực lượng kiểm tra.
• Tăng cường thanh tra liên ngành và xử lý hình sự nghiêm minh: Giao Phòng Cảnh sát môi trường Công an thành phố Hà Nội chủ trì phối hợp cùng Chi cục Kiểm lâm và Chi cục Quản lý thị trường thiết lập quy chế phối hợp tuần tra thường xuyên. Chỉ tiêu đặt ra là thực hiện tối thiểu 4 đợt cao điểm kiểm tra liên ngành mỗi năm tại các nhà hàng, quán nhậu đặc sản, tiệm thuốc y học cổ truyền trên địa bàn 9 quận nội thành, kiên quyết thu hồi giấy phép kinh doanh và truy tố hình sự các đối tượng tàng trữ hổ, gấu, tê tê theo Điều 190 Bộ luật Hình sự.
• Đổi mới chiến dịch truyền thông thay đổi hành vi xã hội: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội kết hợp với các tổ chức bảo tồn triển khai các chương trình giáo dục môi trường tại các trường đại học, cơ quan công sở và khu dân cư. Đặt mục tiêu giảm 30% tỷ lệ người dân có nhu cầu sử dụng đặc sản thịt thú rừng trong vòng 2 năm thông qua thông điệp loại trừ định kiến coi thịt thú rừng là biểu tượng đẳng cấp.
• Quản lý nghiêm ngặt các cơ sở gây nuôi thương mại: Chi cục Kiểm lâm Hà Nội tiến hành rà soát, gắn chip điện tử hoặc cấp mã số truy xuất nguồn gốc đối với 100% cá thể động vật hoang dã thuộc các loài thông thường như lợn rừng, nhím, dúi tại các trại nuôi sinh sản hợp pháp trước quý IV năm 2014, ngăn chặn tuyệt đối việc hợp thức hóa động vật săn bắt trái phép ngoài tự nhiên đưa vào tiêu thụ nội thành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, phục vụ thiết thực cho các nhóm độc giả chuyên ngành:

• Cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng thực thi pháp luật: Bao gồm Cục Kiểm lâm, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường, lực lượng Quản lý thị trường và UBND các cấp. Luận văn cung cấp bản đồ phân bố các điểm nóng tiêu thụ, phương thức vận chuyển và cơ sở dữ liệu vi phạm thực tế (như vụ tịch thu 731 kg xương động vật và 11 bình rượu ngâm động vật quý hiếm tại Hà Nội) làm căn cứ hoạch định kế hoạch đấu tranh nghiệp vụ.
• Giới học thuật, giảng viên và sinh viên chuyên ngành: Các nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên, Đa dạng sinh học và Xã hội học ứng dụng tìm thấy trong luận văn một quy trình mẫu về thiết kế bảng hỏi, phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp phần mềm Stata 9.0 trong xử lý dữ liệu điều tra xã hội học.
• Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới bảo tồn quốc tế: Đại diện các tổ chức như TRAFFIC, ENV, WWF, IUCN có thể khai thác các số liệu thống kê chi tiết về hành vi, thị hiếu và mức độ tiếp cận truyền thông của 250 đối tượng khảo sát để thiết kế các dự án can thiệp cộng đồng giảm thiểu nhu cầu tiêu thụ động vật hoang dã.
• Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ ẩm thực và du lịch: Giúp các chủ nhà hàng, khách sạn nắm bắt ranh giới pháp lý nghiêm ngặt, rủi ro thu hồi giấy phép và mức phạt tiền lên tới 500 triệu đồng để chủ động loại bỏ các món ăn chế biến từ động vật hoang dã ra khỏi thực đơn phục vụ.

Câu hỏi thường gặp

Những loài động vật hoang dã nào đang bị tiêu thụ phổ biến nhất tại nội thành Hà Nội?

Khảo sát thực địa chỉ ra rằng nhóm hươu, nai, lợn rừng chiếm tỷ lệ tiêu thụ cao nhất với 74% số người được hỏi, tiếp theo là rắn các loại chiếm 58%, rùa nước ngọt và ba ba chiếm 56%, cầy và chồn chiếm 54%, nhím chiếm 26% và tê tê chiếm 12%. Các loài này chủ yếu phục vụ nhu cầu ăn uống đặc sản và ngâm rượu bồi bổ sức khỏe.

Khung chế tài xử phạt đối với hành vi buôn bán, giết mổ động vật hoang dã trái phép quy định ra sao?

Căn cứ theo Nghị định số 99/2009/NĐ-CP và các văn bản liên quan, hành vi săn bắt, vận chuyển hoặc buôn bán trái phép các loài động vật hoang dã thuộc danh mục bảo vệ theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP bị phạt tiền từ 4 triệu đến 500 triệu đồng, tịch thu toàn bộ tang vật, tước giấy phép kinh doanh hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự từ 6 tháng đến 7 năm tù giam.

Vì sao người dân đô thị vẫn duy trì thói quen tiêu dùng thịt thú rừng dù biết vi phạm pháp luật?

Nguyên nhân chính xuất phát từ thói quen tâm lý cho rằng thịt động vật tự nhiên thơm ngon hơn thịt nuôi công nghiệp (52% người dùng đồng tình), áp lực xã hội khi được mời chiêu đãi trong các mối quan hệ làm ăn (40%) và nhận thức lệch lạc coi việc thưởng thức đặc sản quý hiếm là biểu trưng của sự giàu sang, quyền lực.

Phương pháp chọn mẫu của luận văn có đảm bảo tính khách quan và khoa học không?

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng trên quy mô 250 đối tượng tại toàn bộ 9 quận nội thành Hà Nội, sử dụng công thức tính mẫu với hệ số tin cậy 95% kết hợp kỹ thuật ngẫu nhiên hóa hướng đi thực địa. Quá trình xử lý dữ liệu qua hai phần mềm chuyên dụng EpiData 3.0 và Stata 9.0 đảm bảo độ chuẩn xác cao và hạn chế tối đa sai số điều tra.

Làm thế nào để chấm dứt tình trạng thẩm lậu động vật hoang dã vào các nhà hàng nội đô?

Cần triển khai đồng bộ việc tăng cường tuần tra liên ngành đột xuất giữa Cảnh sát môi trường và Kiểm lâm (tối thiểu 4 đợt mỗi năm), truy tố hình sự các vụ việc điển hình như nấu cao hổ, tàng trữ sừng tê giác, kết hợp chiến dịch truyền thông sâu rộng để người tiêu dùng cam kết từ chối sử dụng dịch vụ ẩm thực thú rừng.

Kết luận

• Tỷ lệ người dân nội thành Hà Nội từng sử dụng sản phẩm động vật hoang dã ở mức đáng báo động với đúng 50% số người tham gia khảo sát.
• Hoạt động tiêu thụ tập trung chủ yếu vào mục đích ẩm thực đặc sản (82%) và bồi bổ sức khỏe (51%), trong đó hươu nai lợn rừng (74%) và rắn (58%) là nhóm loài bị khai thác nặng nề nhất.
• Yếu tố thúc đẩy thị trường ngầm phát triển xuất phát từ tâm lý phô trương địa vị xã hội cùng mức độ hiểu biết và tính răn đe của luật pháp còn nhiều hạn chế.
• Cỡ mẫu 250 đối tượng nghiên cứu tại 9 quận nội thành được chuẩn hóa bằng phần mềm EpiData 3.0 và Stata 9.0 đã cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu thực chứng có độ tin cậy khoa học cao.
• Kiểm soát thành công nạn buôn bán đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa hoàn thiện thể chế pháp luật, xử phạt nghiêm minh các cơ sở vi phạm và thay đổi hành vi tiêu dùng đô thị.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về chuỗi cung ứng, cơ cấu loài và hành vi tiêu dùng động vật hoang dã tại Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn bản lề 2012. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan chức năng khẩn trương áp dụng các khuyến nghị quản lý liên ngành trong giai đoạn 2013-2015 nhằm ngăn ngừa nguy cơ tuyệt chủng của các loài sinh vật quý hiếm. Mỗi cá nhân, tổ chức và cơ sở dịch vụ hãy chủ động nói không với các sản phẩm từ động vật hoang dã, cùng chung tay bảo vệ nguồn tài nguyên đa dạng sinh học quý giá của quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng I. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công ƣớc liên quan đến bảo tồn động vật hoang dã 1. Hiện trạng buôn bán động vật hoang dã (ĐVHD) Chƣơng II.

Địa điểm, thời gian và phƣơng pháp nghiên cứu 2. Địa điểm nghiên cứu 2. Thời gian nghiên cứu 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng III.

Kết quả nghiên cứu Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 3 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CƢ́U 1. Các khái niệm Động, thực vật hoang dã: là loài đô ̣ng vâ ̣t , thƣ̣c vâ ̣t, vi sinh vâ ̣t và nấm sinh sống và phát triển theo quy luâ ̣t. (Theo Luật đa dạng sinh học của Quốc hội khóa XII, kỳ thứ tƣ, số 20/2008/QH12 ngày 13 tháng 11 năm 2008) Loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm: Loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm là loài thực vật, động vật có giá trị đặc biệt về kinh tế, khoa học và môi trƣờng, số lƣợng còn ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng thuộc Danh mục các loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm do Chính phủ quy định chế độ quản lý, bảo vệ. Hoặc: Loài nguy cấp, quý, hiếm đƣợc ƣu tiên bảo vệ là loài hoang dã, giống cây trồng, giống vật nuôi, vi sinh vật và nấm đặc hữu, có giá trị đặc biệt về khoa học, y tế, kinh tế, sinh thái, cảnh quan, môi trƣờng hoặc văn hóa - lịch sử mà số lƣợng còn ít hoặc bị đe dọa tuyệt chủng.

(Theo Luật đa dạng sinh học của Quốc hội khóa XII, kỳ thứ tƣ, số 20/2008/QH12 QUA ngày 13 tháng 11 năm 2008) Hoặc: Loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm: là loài thực vật, động vật có giá trị đặc biệt về kinh tế, khoa học và môi trƣờng, số lƣợng còn ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng, thuộc danh mục các loài thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm đƣợc sắp xếp thành hai nhóm theo tính chất và mức độ quý, hiếm của chúng: Nhóm I: Gồm những loại thực vật (IA) và những loại động vật (IB) đặc hữu, có giá trị đặc biệt về khoa học và kinh tế, có số lƣợng, trữ lƣợng rất ít hoặc đang có nguy cơ bị diệt chủng. Nhóm II: Gồm những loại thực vật (IIA) và những loài động vật (IIB) có giá trị kinh tế cao đang bị khai thác quá mức, dẫn đến cạn kiệt và có nguy cơ diệt chủng. (Theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày 30/3/2006) Buôn bán động, thực vật hoang dã: Là việc mua, bán, trao đổi với mục đích thƣơng mại tài nguyên động vật, thực vật hoang dã. 4 Sử dụng động, thực vật hoang dã: Là việc dùng động thực vật hoang dã và/hoặc các sản phẩm của chúng vào các mục đích nhƣ: ẩm thực, thuốc chữa bệnh và đồ dùng.

Về cơ sở pháp lý 1. Các văn bản trong nước Với việc thông qua “Kế hoạch Hành động Quốc gia về Tăng cƣờng Kiểm soát Buôn bán Động, thực vật hoang dã đến năm 2010” và ban hành “Nghị định số 18/1992/HĐBT-CP (đƣợc sửa đổi bổ sung năm 2002 bằng Nghị định 48/2002/NĐ- CP; và đƣợc sửa đổi bổ sung tiếp vào năm 2006 bằng Nghị định số 32/2006/NĐ-CP về động, thực vật rừng và Nghị định số 59/2006/NĐ-CP về các loài động vật, thực vật biển) để bảo vệ các loài nguy cấp khỏi bị khai thác và kinh doanh, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện sự nỗ lực kiểm soát hoạt động buôn bán trái phép động vật trong phạm vi biên giới của mình. Sau đây là một số Luật, Nghị định, Quyết định về việc khai thác, buôn bán ĐVHD một cách bền vững:  Luật Bảo vệ và Phát triển Rừng (1991) – Lệnh 58-LCT/HĐNN 19/8/1991.