Giá trị di sản văn hóa đối với sự phát triển du lịch ở Hà Nội hiện nay

Chuyên đề nghiên cứu Giá trị di sản văn hóa và phát triển du lịch tại Hà Nội, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên ngành

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Văn Hóa Du Lịch
• Đề tài: Giá Trị Di Sản Văn Hóa Và Phát Triển Du Lịch Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Cơ sở lý luận
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM VÀ CÁC GIÁ TRỊ CỦA DI SẢN VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM
• 2.1. Khái lược về di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám
• 2.2. Các loại hình di sản văn hóa tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám
• 2.3. Những giá trị của di sản văn hóa tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN DIỆN KHAI THÁC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HOÁ VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HÀ NỘI HIỆN NAY
• 3.1. Các giá trị của di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự hình thành sản phẩm du lịch
• 3.2. Thực trạng xây dựng và khai thác điểm đến du lịch tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám
• 3.3. Đóng góp của điểm đến du lịch Văn Miếu - Quốc Tử Giám đối với phát triển du lịch Thủ đô Hà Nội
• 3.4. Đánh giá chung
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ VIỆC PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HIỆN NAY
• 4.1. Vai trò của giá trị di sản văn hóa với sự phát triển du lịch ở Thủ đô Hà Nội nói chung
• 4.2. Những vấn đề đặt ra: bất cập và mâu thuẫn
• 4.3. Bàn luận về sự phát huy các giá trị di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám với phát triển du lịch bền vững
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về di sản văn hóa và phát triển du lịch tại Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng giá trị văn hóa không chỉ là tài sản vô giá mà còn là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, Văn Miếu - Quốc Tử Giám được xem là một trong những điểm đến du lịch nổi bật, nơi mà du lịch văn hóa có thể phát huy tối đa giá trị của di sản văn hóa. Việc khai thác các giá trị này không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước.

1.1. Các công trình nghiên cứu về giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng di sản văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững. Các tác giả như Antonio Paplo Rusco đã phân tích vòng luẩn quẩn trong phát triển du lịch tại các thành phố di sản, nhấn mạnh rằng việc bảo tồn di sản văn hóa là cần thiết để ngăn chặn sự suy giảm giá trị của nó. Hơn nữa, các nghiên cứu của Dallen J. Nyaupan đã chỉ ra rằng các quốc gia đang phát triển cần có một chiến lược tổng thể để phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh phát triển du lịch. Những nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa giá trị văn hóa và du lịch.

II. Khái quát về Văn Miếu Quốc Tử Giám và các giá trị của di sản

Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là biểu tượng của nền giáo dục truyền thống Việt Nam. Di sản văn hóa tại đây bao gồm các công trình kiến trúc độc đáo, các giá trị văn hóa phi vật thể và các hoạt động văn hóa diễn ra thường xuyên. Những giá trị này không chỉ thu hút khách du lịch mà còn góp phần nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa trong cộng đồng. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị này là rất quan trọng để duy trì bản sắc văn hóa và phát triển du lịch bền vững tại Hà Nội.

2.1. Các loại hình di sản văn hóa tại Văn Miếu Quốc Tử Giám

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, có nhiều loại hình di sản văn hóa như kiến trúc, nghệ thuật, và các hoạt động văn hóa truyền thống. Những giá trị này không chỉ thể hiện sự phong phú của văn hóa Việt Nam mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho ngành du lịch. Việc phát triển các sản phẩm du lịch dựa trên di sản văn hóa sẽ giúp nâng cao trải nghiệm của khách du lịch và tạo ra nguồn thu nhập cho địa phương. Hơn nữa, các hoạt động văn hóa tại đây như lễ hội, triển lãm cũng góp phần làm phong phú thêm trải nghiệm của du khách.

III. Nhận diện khai thác giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch Hà Nội hiện nay

Việc khai thác giá trị của di sản văn hóa tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã tạo ra nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn. Các hoạt động như tham quan, tìm hiểu về lịch sử và văn hóa, cũng như tham gia vào các lễ hội truyền thống đã thu hút đông đảo khách du lịch. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch bền vững cần phải được thực hiện một cách đồng bộ, đảm bảo rằng các giá trị văn hóa không bị xâm hại. Các nhà quản lý cần có chiến lược rõ ràng để bảo tồn di sản văn hóa trong khi vẫn phát triển ngành du lịch.

3.1. Thực trạng xây dựng và khai thác điểm đến du lịch tại Văn Miếu Quốc Tử Giám

Thực trạng khai thác điểm đến du lịch tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho thấy sự gia tăng lượng khách tham quan trong những năm gần đây. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc bảo tồn di sản văn hóa trong bối cảnh phát triển du lịch. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, quá tải du lịch cần được giải quyết để đảm bảo rằng di sản văn hóa vẫn giữ được giá trị của nó. Việc hợp tác giữa các bên liên quan trong việc quản lý và phát triển du lịch là rất cần thiết để đạt được mục tiêu này.

IV. Những vấn đề đặt ra từ việc phát huy giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch hiện nay

Việc phát huy giá trị của di sản văn hóa tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đang đối mặt với nhiều vấn đề. Một trong những thách thức lớn nhất là sự mâu thuẫn giữa việc bảo tồn và phát triển du lịch. Các nhà quản lý cần tìm ra giải pháp để cân bằng giữa việc bảo tồn di sản văn hóa và phát triển ngành du lịch. Hơn nữa, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của di sản văn hóa cũng là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững.

4.1. Vai trò của giá trị di sản văn hóa với sự phát triển du lịch ở Thủ đô Hà Nội nói chung

Giá trị của di sản văn hóa không chỉ ảnh hưởng đến du lịch mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô Hà Nội. Việc phát huy các giá trị này sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho ngành du lịch phát triển, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của di sản văn hóa. Các chính sách phát triển du lịch cần phải được xây dựng dựa trên nền tảng bảo tồn di sản văn hóa để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Văn hóa học với đề tài: "Giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch ở Thủ đô Hà Nội hiện nay (Qua nghiên cứu trường hợp Văn Miếu - Quốc Tử Giám)" tập trung nghiên cứu mối quan hệ tương tác giữa việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa và hoạt động phát triển du lịch tại một điểm di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu của Thủ đô Hà Nội.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Thủ đô Hà Nội sở hữu hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú. Trong hệ thống các điểm đến văn hóa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một quần thể di tích thu hút lượng lớn khách tham quan trong nước và quốc tế, đồng thời là địa điểm diễn ra các sinh hoạt văn hóa, giáo dục và nghi lễ tâm linh. Tuy nhiên, thực tiễn khai thác di sản phục vụ du lịch đang đặt ra yêu cầu phải duy trì, khai thác hợp lý để biến các giá trị di sản thành nguồn lực cho sự phát triển du lịch bền vững.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu riêng lẻ về lịch sử, kiến trúc, văn bia của Văn Miếu - Quốc Tử Giám hoặc nghiên cứu chung về tiềm năng du lịch Hà Nội, nhưng cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện dưới góc nhìn văn hóa học về việc khai thác và phát huy giá trị di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám gắn với phát triển du lịch bền vững của Thủ đô Hà Nội.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Làm rõ giá trị di sản văn hóa và việc phát huy giá trị di sản văn hóa của Văn Miếu - Quốc Tử Giám đối với phát triển du lịch ở Thủ đô Hà Nội hiện nay; bàn luận về những vấn đề đặt ra nhằm phát huy các giá trị di sản trong bối cảnh phát triển du lịch Hà Nội trước mắt và lâu dài.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và xây dựng cơ sở lý luận của luận án.
  2. Khái quát về Văn Miếu - Quốc Tử Giám và nhận diện các giá trị di sản văn hóa tại di tích.
  3. Nhận diện, phân tích thực trạng khai thác giá trị di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám phục vụ phát triển du lịch Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2012 - 2017.
  4. Xác định những vấn đề đặt ra (bất cập và mâu thuẫn) đối với việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, từ đó đề xuất các định hướng, giải pháp phù hợp.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Những giá trị nổi bật của di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám là gì?
2. Việc khai thác và phát huy giá trị di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám với phát triển du lịch ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Thủ đô Hà Nội diễn ra như thế nào?
3. Những vấn đề đặt ra từ việc phát huy giá trị di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám với phát triển du lịch hiện nay là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của giá trị di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám đối với phát triển du lịch ở Thủ đô Hà Nội hiện nay.
• Phạm vi không gian: Tập trung tại không gian di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám; mở rộng khảo sát các hoạt động du lịch gắn với điểm đến này trên địa bàn thành phố Hà Nội và cả nước.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng khai thác và phát huy giá trị di sản giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2017.
• Phạm vi nội dung: Mối quan hệ giữa giá trị di sản văn hóa và phát triển du lịch bền vững dưới góc nhìn văn hóa học.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã tiến hành hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo bốn nhóm chủ đề chính:

Các nghiên cứu quốc tế về di sản văn hóa và phát triển du lịch

• Về tác động và mô hình suy thoái: Antonio Paolo Russo (2002) với công trình "The 'Vicious circle' of tourism development in heritage cities" chỉ ra mô hình vòng luẩn quẩn trong phát triển du lịch tại các thành phố di sản (điển hình là Venice), cảnh báo sự suy giảm chất lượng không gian trung tâm di sản khi quá tải du lịch.
• Về góc độ khu vực và quản lý điểm đến: Dallen J. Timothy và Gyan P. Nyaupane (2009) trong "Cultural Heritage and Tourism in the Developing World: A regional perspective" phân tích những thách thức bảo tồn và phát triển du lịch di sản tại các nước đang phát triển. Gaetano M. Golinelli (2015) với "Cultural Heritage and Value Creation: Towards New Pathways" tiếp cận hệ thống về việc tích hợp hài hòa văn hóa và du lịch để tạo ra giá trị mới.
• Về quản lý chất lượng và sức chứa: Andrew Wheatcroft (1998) trong "Managing Quality Cultural Tourism" bàn về tiếp thị và đáp ứng nhu cầu du khách. Arthur Pederson (2002) trong tài liệu của UNESCO về "Quản lý du lịch tại các di sản thế giới" nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định sức chứa (carrying capacity) và kiểm soát giới hạn lượng khách để bảo vệ tính bền vững của di tích.
• Về khung pháp lý và mô hình phát triển: Lucas Lixinski (2013) nghiên cứu "Intangible Cultural Heritage in International Law"; Anna Leask (2010) nghiên cứu công cụ quản lý điểm thu hút khách; Huibin et al. (2013) đề xuất mô hình 4DGPM (mô hình phát triển bền vững du lịch di sản ở châu Á gồm 4 mục tiêu: nguồn lực, các bên liên quan, thị trường và lợi ích).

Các nghiên cứu trong nước về giá trị di sản và du lịch

• Về lý luận di sản và giá trị: Hoàng Vinh (1999) trong "Một số vấn đề về bảo tồn và phát triển di sản văn hóa dân tộc" xác định di sản văn hóa là tổng thể tài sản văn hóa truyền thống được chủ thể nhận biết và sử dụng, đồng thời đúc kết kinh nghiệm quản lý di sản của Nhật Bản. Hồ Sỹ Quý (2006) trong "Về giá trị và giá trị châu Á" và Ngô Đức Thịnh (2009, 2010) nghiên cứu về hệ giá trị văn hóa truyền thống và bảo tồn văn hóa phi vật thể.
• Về mối quan hệ giữa văn hóa và du lịch: Trần Đức Thanh (2005), Hoàng Văn Thành (2007), Nguyễn Mạnh Hùng (2007) trong "Văn hóa du lịch", Lê Hồng Lý (2004), Nguyễn Thị Chiến (2004), Trịnh Ngọc Chung (2004) khẳng định di sản văn hóa vừa là nguồn lực, đối tượng khai thác, vừa là sản phẩm du lịch có tính hấp dẫn cao.
• Về thực tiễn khai thác di sản tại các địa phương: Đỗ Thanh Hoa (2007), Từ Thị Loan (2011), Nguyễn Văn Mạnh và Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2009), Phạm Trung Lương (2010), Nguyễn Thị Thu Hà (2010 - nghiên cứu mô hình Hội An), Nguyễn Thị Thống Nhất (2011 - nghiên cứu khai thác di sản miền Trung).

Các nghiên cứu về di sản văn hóa và du lịch Thăng Long - Hà Nội

• Các công trình tổng quan quy mô lớn: Đề tài cấp nhà nước KX.09 "Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội", bộ sách "Bách khoa thư Hà Nội" (17 tập), tác phẩm "1000 năm Thăng Long - Hà Nội" của Nguyễn Vinh Phúc.
• Các nghiên cứu chuyên sâu: Trần Văn Bính (2005) trong "Văn hóa Thăng Long - Hà Nội hội tụ và tỏa sáng", Nguyễn Chí Bền (2010), Võ Quang Trọng (2010), Nguyễn Viết Chức (2010), Nguyễn Văn Đức (2012) nghiên cứu tổ chức hoạt động du lịch tại 3 di tích Hà Nội (Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Đền Ngọc Sơn, Cổ Loa). Thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội ghi nhận toàn thành phố có 5.175 di tích, trong đó 2.311 di tích đã xếp hạng (09 di tích quốc gia đặc biệt, 1.184 di tích quốc gia, 1.118 di tích cấp tỉnh/thành phố).

Các công trình chuyên khảo về Văn Miếu - Quốc Tử Giám

• Về kiến trúc và văn bia: Đỗ Văn Ninh (1993, 2000, 2008) với "Quốc Tử Giám trí tuệ Việt" và các nghiên cứu về 82 bia Tiến sĩ; Ngô Đức Thọ (2002); Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám (2004); Lê Thị Thu Hương (2010); Hoàng Văn Lâu, Phạm Văn Thắm, Phạm Thị Thoa (2005); Minh Long (2010); Dương Thị Thu Hà (2004); Phan Văn Các (2003); Tạ Ngọc Liễn (2006).
• Về văn chương và hiện vật: Phan Văn Các và Trần Ngọc Vương (2011) trong "Di sản văn chương Văn Miếu - Quốc Tử Giám"; Đường Ngọc Hà (2004) nghiên cứu hệ thống tượng thờ tại di tích.
• Về bảo tồn, quản lý và du lịch: Nguyễn Quốc Hùng (2004, 2012); Đỗ Văn Trụ (2006); Đặng Kim Ngọc (2005); Nguyễn Thị Tuyết Mai và Hoàng Thị Tuyết Hương (2004); Nguyễn Vinh Phúc (2004); Phạm Thị Xuân (2005); Nguyễn Thị Nhung (2004); Nguyễn Minh Tường (2008).

Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình đi trước đã cung cấp dữ liệu lịch sử, kiến trúc, văn bia và khẳng định tầm quan trọng của di tích. Tuy nhiên, việc gắn kết các giá trị di sản cụ thể của Văn Miếu - Quốc Tử Giám với chuỗi giá trị và cơ cấu sản phẩm du lịch Thủ đô, đánh giá tác động định lượng - định tính của du khách, nhận diện bất cập quản lý liên ngành và xây dựng mô hình quản lý di sản gắn với du lịch bền vững vẫn chưa được giải quyết thấu đáo. Luận án kế thừa các kết quả nghiên cứu trước để đi sâu giải quyết khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận và khung lý thuyết vận dụng

• Cơ sở phương pháp luận Mác-xít: Vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để xem xét mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và tinh thần, giữa kinh tế và văn hóa trong đời sống hiện thực.
• Quan điểm văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam: Vận dụng Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) và Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI, xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, là "nguồn lực nội sinh quan trọng nhất" cho sự phát triển kinh tế - xã hội; di sản văn hóa là tài sản vô giá và là cơ sở để sáng tạo giá trị mới.
• Khái niệm giá trị và giá trị di sản văn hóa:
  • Tiếp cận quan niệm của Trần Ngọc Thêm (2014) về giá trị dựa trên 4 tiêu chí: (1) là tính chất của khách thể; (2) được chủ thể đánh giá là tích cực; (3) xét trong tương quan so sánh với khách thể cùng loại; (4) được định vị trong bối cảnh không gian - thời gian cụ thể.
  • Căn cứ định nghĩa của Luật Di sản văn hóa Việt Nam (2001, sửa đổi 2009) về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, nhấn mạnh giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học là hạt nhân cốt lõi.
  • Vận dụng quan niệm của Hoàng Vinh về di sản văn hóa là tổng thể tài sản văn hóa truyền thống được nhận biết và đưa vào sử dụng.
• Lý thuyết phát triển bền vững và phát triển du lịch bền vững: Kế thừa định nghĩa của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987), Hội đồng Du lịch và Lữ hành Quốc tế (WTTC, 1996), Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) và Luật Du lịch Việt Nam (2005, 2017) nhằm xác định yêu cầu cân bằng giữa bảo tồn di sản, tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và đáp ứng lợi ích của các bên liên quan.
• Lý thuyết "điểm sáng" (Positive Deviance - PD) kết hợp nghiên cứu trường hợp: Vận dụng lý thuyết điểm sáng của Giáo sư Marian Zeitlin (Đại học Tufts, Hoa Kỳ) để tiếp cận Văn Miếu - Quốc Tử Giám như một trường hợp thực hành tích cực, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm nhằm nhân rộng cho công tác quản lý và khai thác di sản trên địa bàn Hà Nội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng hướng tiếp cận nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

STT	Phương pháp nghiên cứu	Quy trình và nội dung thực hiện cụ thể
1	Tiếp cận liên ngành Văn hóa học	Tích hợp kiến thức từ văn hóa học, sử học, xã hội học, kinh tế du lịch và khoa học quản lý để tiếp cận đối tượng tại vùng giáp ranh giữa văn hóa, kinh tế và xã hội.
2	Phương pháp điền dã	Khảo sát thực địa, quan sát tham dự tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong 2 đợt: tháng 12/2014 và tháng 12/2015 nhằm thu thập tư liệu thực tế về hoạt động của du khách và ban quản lý.
3	Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu	Phân tích hệ thống văn bản pháp quy quốc tế (UNESCO, ICOMOS), luật pháp Việt Nam (Luật Di sản văn hóa, Luật Du lịch), các văn bản chỉ đạo của Hà Nội và tư liệu thứ cấp từ các công trình nghiên cứu.
4	Phương pháp Xã hội học (Phỏng vấn sâu & Khảo sát)	• Thực hiện 08 cuộc phỏng vấn sâu với các chuyên gia, cán bộ quản lý di sản, cán bộ quản lý nhà nước, hướng dẫn viên du lịch và nhà nghiên cứu. • Khảo sát bằng bảng hỏi với dung lượng mẫu 300 mẫu, chọn mẫu có chủ đích trên các nhóm: học sinh, sinh viên, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, du khách và cán bộ văn hóa.
5	Phương pháp phân tích và tổng hợp	Xử lý số liệu điều tra, đối chiếu dữ liệu thứ cấp từ ban quản lý di tích và ngành du lịch Hà Nội giai đoạn 2012 - 2017 để đưa ra các nhận định, đánh giá.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

Chương này dành 38 trang để thực hiện hai nhiệm vụ cốt lõi:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu: Phân tích chi tiết các nhóm tài liệu trong nước và quốc tế về di sản văn hóa, du lịch di sản, di sản Thăng Long - Hà Nội và di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám; chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết.
2. Xây dựng cơ sở lý luận: Làm rõ hệ thống các khái niệm: giá trị, giá trị văn hóa, di sản văn hóa, giá trị di sản văn hóa; phân tích quan hệ giữa bảo tồn, phát huy và khai thác di sản; trình bày các lý thuyết nền tảng gồm quan điểm văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam, lý thuyết phát triển du lịch bền vững và lý thuyết điểm sáng trong nghiên cứu trường hợp.

Chương 2. KHÁI QUÁT VỀ VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM VÀ CÁC GIÁ TRỊ CỦA DI SẢN VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM

Chương 2 có dung lượng 33 trang, trình bày toàn diện lịch sử và các tầng giá trị của di tích:

• Khái lược lịch sử và không gian: Quần thể di tích có diện tích hơn 54.000 m², nằm ở phía Nam kinh thành Thăng Long xưa. Sách Đại Việt sử ký toàn thư ghi nhận: năm Canh Tuất (1070) vua Lý Thánh Tông dựng Văn Miếu; năm Bính Thìn (1076) lập Quốc Tử Giám; năm 1253 vua Trần Thái Tông mở rộng; năm 1484 vua Lê Thánh Tông bắt đầu cho dựng bia Tiến sĩ. Qua quy hoạch thời kỳ 1895 - 1927 của chính quyền thuộc địa Pháp, di tích được định hình với 4 tuyến phố bao quanh: phố Quốc Tử Giám (phía Nam), phố Nguyễn Thái Học/Vườn Giám (phía Bắc), phố Tôn Đức Thắng (phía Tây), và phố Văn Miếu (phía Đông).
• Các loại hình di sản văn hóa tại di tích:
  • Di sản văn hóa vật thể: Không gian kiến trúc trục đối xứng gồm Văn Miếu Môn, Đại Trung Môn, Khuê Văn Các, Giếng Thiên Quang (Văn Trì), Đại Thành Môn, khu Đại Thành (điện Đại Thành, Tả Vu, Hữu Vu), khu Thái Học (nhà Tiền Đường, Hậu Đường); hệ thống 82 bia Tiến sĩ triều Lê - Mạc (được UNESCO công nhận là Di sản Tư liệu thế giới); hệ thống tượng thờ gồm Khổng Tử, Tứ Phối, thầy giáo Chu Văn An và ba vị vua có công lớn: Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lê Thánh Tông; hệ thống hoành phi, câu đối, đại tự.
  • Di sản văn hóa phi vật thể: Truyền thống hiếu học, truyền thống tôn sư trọng đạo, các nghi lễ tế tự Nho học cổ truyền, sinh hoạt văn chương khoa cử và các hoạt động văn hóa dân gian đương đại.
• Những giá trị tiêu biểu: Giá trị lịch sử - văn hóa (biểu tượng văn hiến nghìn năm), giá trị giáo dục (trường đại học đầu tiên), giá trị nghệ thuật - kiến trúc - điêu khắc (nghệ thuật thời Lê - Nguyễn trên kiến trúc gỗ và văn bia đá), giá trị tư liệu Hán Nôm và giá trị biểu tượng quốc gia.

Chương 3. NHẬN DIỆN KHAI THÁC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HOÁ VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HÀ NỘI HIỆN NAY

Chương 3 là phần thực chứng quan trọng nhất của luận án (47 trang), tập trung nhận diện việc biến các giá trị di sản thành 5 nhóm sản phẩm du lịch cụ thể và đánh giá thực trạng giai đoạn 2012 - 2017.

Hệ thống sản phẩm du lịch tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (2012 - 2017)

Dữ liệu thống kê và đánh giá thực trạng trong chương được thể hiện qua hệ thống bảng và biểu đồ:

• Các bảng thống kê lượng khách và nguồn thu (2012 - 2017):
  • Bảng 3.1: Thống kê lượng khách nhóm du lịch khám phá, thưởng ngoạn các giá trị văn hóa tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám giai đoạn 2012 – 2017 (tr. 78).
  • Bảng 3.2: Thống kê lượng khách du lịch nhóm tham quan khảo sát, nghiên cứu khoa học tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám giai đoạn năm 2012 – 2017 (tr. 86).
  • Bảng 3.3: Lượng khách du lịch nhóm tham dự các hoạt động văn hóa - xã hội, vui chơi giải trí tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ năm 2012 – 2017 (tr. 89).
  • Bảng 3.4: Thống kê lượng khách du lịch về thực hành nghi lễ tâm linh tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám giai đoạn năm 2012 – 2017 (tr. 93).
  • Bảng 3.5: Lượng khách nhóm du lịch tổng hợp đáp ứng nhiều nhu cầu tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ năm 2012 – 2017 (tr. 97).
  • Bảng 3.6: Doanh thu từ du lịch tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ năm 2012 – 2017 (tr. 115).
• Các biểu đồ phân tích cơ cấu và biến động:
  • Biểu đồ 3.1 - 3.5: Đánh giá của du khách đối với 5 nhóm sản phẩm du lịch tại di tích.
  • Biểu đồ 3.6 - 3.9: Biến động lượng khách tham quan tổng thể, khách nội địa, khách quốc tế và tỷ trọng khách quốc tế đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám so với toàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2012 – 2017.
• Mô hình tổ chức quản lý: Luận án phân tích Hình 3.1: Sơ đồ mô hình tổ chức quản lý tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (tr. 107), đánh giá sự phối hợp giữa Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám với các sở, ban, ngành và doanh nghiệp lữ hành.

Chương 4. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ VIỆC PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH HIỆN NAY

Chương 4 có dung lượng 30 trang, tập trung bàn luận chuyên sâu:

• Khẳng định vai trò của di sản: Di sản văn hóa là tài nguyên cốt lõi tạo lập hình ảnh thương hiệu du lịch Thủ đô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dịch vụ và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Những bất cập và mâu thuẫn nảy sinh:
  • Mâu thuẫn giữa bảo tồn nguyên trạng di tích (đặc biệt là bảo vệ 82 bia Tiến sĩ, chống xói mòn, sờ đầu rùa) và áp lực khai thác du lịch thương mại hóa.
  • Tình trạng quá tải cục bộ vào các dịp lễ tết, mùa thi tuyển sinh đại học gây áp lực lên hạ tầng, cảnh quan và môi trường di tích.
  • Bất cập trong cơ chế quản lý liên ngành, nguồn nhân lực thuyết minh hướng dẫn chưa đáp ứng đồng đều nhu cầu đa dạng của khách quốc tế.
  • Khai thác giá trị văn hóa phi vật thể và dịch vụ bổ trợ chưa tương xứng với tiềm năng của di sản quốc gia đặc biệt.
• Bàn luận và giải pháp: Đề xuất định hướng phát triển bền vững dựa trên mô hình quản trị mới, thể hiện qua Hình 4.1: Mô hình tổ chức quản lý di sản văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám với phát triển du lịch do Luận án đề xuất (tr. 152).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án hệ thống hóa các quan niệm lý luận về giá trị, giá trị di sản văn hóa dưới góc độ văn hóa học, làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng hai chiều: bảo tồn di sản tạo nền tảng cho du lịch, và phát triển du lịch tạo nguồn lực tái đầu tư, gia tăng giá trị kinh tế - xã hội cho di sản.
• Vận dụng thành công lý thuyết "điểm sáng" (Positive Deviance) kết hợp nghiên cứu trường hợp vào văn hóa học, tạo khung phân tích để xem xét việc phát huy nội lực văn hóa của một điểm di tích cụ thể đối với sự phát triển chung của đô thị.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng chi tiết với hệ thống số liệu định lượng (2012 - 2017) và dữ liệu xã hội học (300 bảng hỏi, 8 phỏng vấn sâu) về 5 nhóm sản phẩm du lịch tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
• Giúp các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý văn hóa và chính quyền thành phố Hà Nội có thêm luận cứ khoa học để điều chỉnh chính sách khai thác du lịch di sản, hạn chế các tác động tiêu cực đến di tích.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

1. Hoàn thiện mô hình quản lý: Ứng dụng mô hình tổ chức quản lý mới (Hình 4.1) nhằm tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý di tích, ngành du lịch, chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.
2. Bảo tồn khoa học: Kiểm soát nghiêm ngặt sức chứa du lịch, thiết lập rào chắn và phương thức bảo tồn hiện vật (đặc biệt là khu vườn bia Tiến sĩ), ứng dụng công nghệ trong hướng dẫn và thuyết minh tự động.
3. Thành lập các bộ phận chuyên trách: Kế thừa gợi ý thành lập Ban Nghiên cứu Nho học Việt Nam và Ban Liên kết Du lịch Nho học trực thuộc Trung tâm nhằm nâng cao hàm lượng học thuật cho các sản phẩm du lịch.
4. Đa dạng hóa sản phẩm: Khai thác hiệu quả không gian Hồ Văn và Vườn Giám, tổ chức các không gian trải nghiệm văn hóa Nho học, thư pháp, triển lãm chuyên đề để phân tán lượng khách và kéo dài thời gian lưu trú.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát dữ liệu thực trạng trong khung thời gian từ năm 2012 đến năm 2017 và đối tượng nghiên cứu là trường hợp điển hình Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Do đó, các phát hiện định lượng gắn liền với bối cảnh kinh tế - du lịch của giai đoạn này.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh mô hình quản lý của Văn Miếu - Quốc Tử Giám với các di tích Nho học khác trên cả nước (như Văn Miếu Mao Điền, Văn Miếu Huế, Văn Miếu Trấn Biên) hoặc mở rộng khảo sát chuỗi di tích lịch sử - văn hóa trọng điểm của Hà Nội trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Quản lý di tích: Cung cấp giải pháp quản lý điểm đến, điều tiết sức chứa và mô hình phối hợp liên ngành trong bảo tồn di sản gắn với phát triển kinh tế du lịch.
• Doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ du lịch: Cung cấp thông tin chi tiết về 5 nhóm nhu cầu của du khách, hỗ trợ xây dựng các tour du lịch văn hóa chuyên đề và du lịch học đường.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp khung lý thuyết liên ngành văn hóa học, phương pháp kết hợp điền dã với điều tra xã hội học và hệ thống tài liệu thư mục chuyên khảo phong phú về Thăng Long - Hà Nội và Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định Văn Miếu - Quốc Tử Giám được hình thành vào các mốc thời gian nào theo sử liệu?

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Văn Miếu được vua Lý Thánh Tông cho xây dựng vào mùa thu tháng 8 năm Canh Tuất (1070). Năm Bính Thìn (1076), vua lập nhà Quốc Tử Giám. Năm 1253, vua Trần Thái Tông cho mở rộng Quốc Tử Giám và thu nhận cả con cái thường dân có học lực xuất sắc. Năm 1484, vua Lê Thánh Tông ban chủ trương dựng bia Tiến sĩ nhằm tôn vinh các nhà khoa bảng đại khoa từ khoa thi năm 1442.

2. Không gian di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám được bao bọc bởi những tuyến phố nào sau quy hoạch thời Pháp?

Giai đoạn từ năm 1895 đến năm 1927, chính quyền thuộc địa Pháp tiến hành quy hoạch mở rộng Hà Nội, tách di tích ra khỏi các làng cổ xung quanh (Thịnh Hào, Văn Chương, Thanh Miến). Từ đó, di tích có 4 mặt tiếp giáp phố: phố Quốc Tử Giám ở phía Nam (cổng chính), phố Nguyễn Thái Học/Vườn Giám ở phía Bắc, phố Tôn Đức Thắng ở phía Tây và phố Văn Miếu ở phía Đông.

3. Phương pháp điều tra xã hội học trong luận án được thực hiện với quy mô mẫu như thế nào?

Nghiên cứu sinh đã thực hiện 08 cuộc phỏng vấn sâu với các bên liên quan (cán bộ quản lý di tích, nhà nghiên cứu văn hóa, cán bộ quản lý nhà nước, hướng dẫn viên) và khảo sát bảng hỏi với dung lượng 300 mẫu chọn có chủ đích trên địa bàn nghiên cứu (bao gồm học sinh, sinh viên, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, du khách và nhà chuyên môn).

4. Luận án phân chia sản phẩm du lịch tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám thành những nhóm nào?

Luận án nhận diện và đánh giá 5 nhóm sản phẩm du lịch chính giai đoạn 2012 - 2017: (1) Nhóm du lịch khám phá, thưởng ngoạn các giá trị văn hóa; (2) Nhóm du lịch tham quan khảo sát, nghiên cứu khoa học; (3) Nhóm du lịch tham dự các hoạt động văn hóa - xã hội, vui chơi giải trí; (4) Nhóm du lịch thực hành nghi lễ tâm linh; (5) Nhóm du lịch tổng hợp đáp ứng nhiều nhu cầu.

5. Lý thuyết "điểm sáng" (Positive Deviance) được luận án vận dụng như thế nào?

Luận án tiếp thu lý thuyết điểm sáng của Giáo sư Marian Zeitlin (Đại học Tufts, Hoa Kỳ) để tiếp cận Văn Miếu - Quốc Tử Giám như một trường hợp điển hình thành công trong việc khai thác nội lực di sản sẵn có phục vụ phát triển du lịch. Qua phân tích những thực hành tích cực tại đây, luận án đề xuất khả năng nhân rộng bài học kinh nghiệm cho các di sản văn hóa khác tại Thủ đô Hà Nội.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả là một công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Văn hóa học, giải quyết một cách có hệ thống mối quan hệ biện chứng giữa giá trị di sản văn hóa và phát triển du lịch tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Dựa trên cơ sở phương pháp luận Mác-xít, lý thuyết phát triển bền vững và lý thuyết điểm sáng, luận án đã tổng hợp nguồn tư liệu lịch sử xác thực cùng hệ thống dữ liệu thực chứng giai đoạn 2012 - 2017 để phân tích 5 nhóm sản phẩm du lịch đặc thù. Kết quả nghiên cứu đã chỉ rõ những bất cập giữa bảo tồn và thương mại hóa, đồng thời đề xuất mô hình tổ chức quản lý mới nhằm định hướng phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Thăng Long - Hà Nội trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những công trình nghiên cứu về giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch Xung quanh chủ đề này có rất nhiều vấn đề đặt ra như: Giá trị di sản văn hóa, vai trò của giá trị di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát triển du lịch nói riêng. Phương thức phát triển du lịch trên cơ sở các giá trị di sản văn hóa, vai trò của các chủ thể của các di sản văn hóa, chiến lược phát triển du lịch gắn với di sản văn hóa của quốc gia.

Đây là những vấn đề rất rộng và phức tạp. Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận án, NCS chỉ khái quát một số công trình liên quan hoặc gần với nội dung đề tài như một sự điểm xuyết. Các công trình của tác giả nước ngoài Di sản văn hóa như là một nguồn lực của sự phát triển: Trong bài viết "The "Vicious circle" of tourism development in heritage cities" (Vòng luẩn quẩn" của phát triển du lịch tại các thành phố di sản) của tác giả Antonio Paplo Rusco [163] giới thiệu một công cụ phân tích, vòng khép kín phát triển du lịch, quy định cụ thể các mô hình tiến hóa của một quá trình. Bài viết mô tả các động thái không gian dẫn đến khả năng suy giảm của một số di sản văn hóa với du lịch, đưa ra các chính sách thích hợp để ngăn chặn sự suy giảm ấy.

Trường hợp của Venice minh họa vòng tròn khép kín hoạt động trong thực tế và gợi ý mô hình chính sách. Vì vậy, nó là cần thiết để mở rộng phân tích theo hai hướng: nghiên cứu các tính chất lâu dài của một trạng thái cân bằng trong khu vực và các quá trình thay thế chất lượng trong trung tâm thành phố. Phát triển đó đòi hỏi phải xây dựng mô hình chính xác và có thể sử dụng chương trình của vòng tròn khép kín như một khái niệm cơ sở. 8 Việc đó sẽ đạt được cải thiện đáng kể từ các thông tin thiết lập sẵn nhằm hoạch định chính sách và quy hoạch thành phố của các thành phố có sở hữu nhiều di sản [163, tr.

Di sản văn hóa là một trong những tài sản vô giá của mỗi quốc gia, sự đóng góp của di sản với du lịch và xã hội đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập tới. Song, có rất nhiều vấn đề thách thức đặt ra đối với việc phát huy giá trị của di sản. Công trình nghiên cứu: "Cultural Heritage and Tourism in the Developing World: A regional perspective" (Di sản văn hóa và du lịch tại các nước đang phát triển từ góc nhìn khu vực) của hai tác giả Dallen J. Nyaupan [165], về những vấn đề thách thức của thực tiễn liên quan đến di sản văn hóa và du lịch toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia kém phát triển; Tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa với phát triển du lịch tại các điểm tham quan di sản; Thách thức mà các nước đang phát triển phải đối mặt trong công tác phát huy di sản và cho rằng các quốc gia đó thiếu một nghiên cứu tổng thể về chủ đề quan trọng này.

Tài liệu này còn đưa ra khái niệm, sự tranh luận và mô hình phát triển của lĩnh vực du lịch di sản. Bên cạnh đó, khảo sát các nguồn di sản và các sản phẩm du lịch; bảo vệ di tích di sản, đặc điểm và truyền thống; tính chính trị của di sản; tác động của du lịch di sản. Nghiên cứu các vấn đề du lịch di sản ở các khu vực cụ thể, gồm quần đảo Thái Bình Dương, Nam Á, vùng Caribbean, Trung Quốc và Đông Bắc Á, Đông Nam Á, châu Phi cận Sahara, Trung và Đông Âu, Trung Đông và Bắc Phi, và Mỹ La tinh. Qua đó, khẳng định mỗi khu vực có tính lịch sử độc đáo, văn hóa truyền thống, chính trị - xã hội, giá trị di sản và cách giải quyết những vấn đề này một cách riêng biệt.

Một quan niệm về di sản văn hóa và giá trị của di sản của Gaetano M. Golinelli "Cultural Heritage and Value Creation: Towards New Pathways" (Di sản văn hóa và việc tạo ra giá trị: hướng tới những con đường mới) [166]. Bằng tư duy hệ thống, khám phá những quan điểm mới, trong đó văn hóa và du lịch được tích hợp hài hòa, và di sản văn hóa được hiểu cả hai như là một 9 phần thiết yếu của bối cảnh XH và KT, là một biểu hiện bản sắc của cộng đồng. Với cách tiếp cận đa ngành, chặt chẽ về phương pháp, với sự đóng góp của UNESCO, cuốn sách có thể coi là một tài liệu tham khảo cho việc sử dụng di sản văn hóa, làm sáng tỏ mối quan hệ phức tạp của văn hóa và du lịch mà từ lâu các học giả cho phép sự phát triển con đường mới tạo giá trị.

Công trình khoa học về: "Managing Quality Cultural Tourism" (Quản lý chất lượng du lịch văn hóa) của Andrew Wheatcroft [161]. Tác giả bàn về phát huy chất lượng du lịch văn hóa tức là một cách nhìn thẩm định bên cạnh tìm hiểu phải làm thế nào để phát huy giá trị du lịch văn hóa nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu của du khách. Để phát huy giá trị di sản quan trọng, cần sử dụng một phương pháp tiếp thị để xác định nhu cầu của các vấn đề liên quan. Nghiên cứu này đặc biệt hướng tới giúp các chuyên gia của ngành giải trí, du lịch và văn hóa, cung cấp kiến thức về du lịch văn hóa và tập trung vào một số vấn đề quan trọng liên quan đến giá trị di sản - giáo dục, giải trí và bảo tồn, nghiên cứu cách thích nghi đáp ứng nhu cầu của du khách, các diễn giả và địa điểm văn hóa.

Nghiên cứu chỉ ra rằng du lịch văn hóa chất lượng là một công cụ không thể thiếu cho tất cả mọi thứ tham gia vào du lịch di sản. Những vấn đề đặt ra với công trình nghiên cứu về "Quản lý du lịch tại các di sản thế giới" của Arthur Pederson [78] nhằm phát triển du lịch bền vững các di sản văn hóa, đã hướng dẫn phát huy di sản theo các nguyên tắc tạo ra và duy trì việc làm, thu nhập và phát triển của địa phương; bảo đảm tất cả các hoạt động được phép tại khu di sản phù hợp với bối cảnh tự nhiên và lịch sử của khu vực; tạo cơ hội cho công tác nghiên cứu có lợi cho xã hội. Giáo dục du khách và cộng đồng địa phương nhằm nâng cao lòng tôn trọng giá trị của khu di sản và khuyến khích quan tâm đến môi trường văn hóa; tạo dựng hạ tầng cơ sở đảm bảo an toàn cho du khách, bảo vệ môi trường tự nhiên của khu di sản. Tác giả đã nhấn mạnh trong quá trình khai thác các di sản phải quan tâm đến sức chứa, giới hạn lượng người ở khu vực di sản nhằm hạn chế những tác động xấu đến di sản.

Đây cũng chính là một yếu tố để đánh giá tính bền vững của du lịch, xác định sức chứa của 10 điểm du lịch để xem xét khả năng tiếp nhận được bao nhiêu du khách của điểm du lịch đó. Tuy nhiên, việc xác định sức chứa của mỗi điểm du lịch không phải dễ dàng vì còn phải dựa vào nhiều yếu tố khác nhau. Đề cập đến vấn đề pháp lý xung quanh: "Intangible Cultural Heritage in International Law" (Di sản văn hóa phi vật thể trong luật quốc tế) của Lucas Lixinski [169] đã phân tích toàn diện các vấn đề pháp lý xung quanh bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (còn được gọi là biểu thức văn hóa truyền thống hay văn hóa dân gian), khám phá phản ứng thể chế và nội dung pháp luật, phân tích việc bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể với ba cấp độ khác nhau: cấp độ quốc tế, khu vực và quốc gia. Mỗi di sản được xem như là một điểm thu hút hấp dẫn du khách đến tham quan, điểm thu hút là lý do chính để mọi người đi du lịch đến điểm đến.

Việc xác định các thách thức mà các điểm đến phải đối mặt và nhận ra sự tác động của các yếu tố này đến hoạt động phát huy hiệu quả điểm thu hút khách là vấn đề chính được đặt ra. Anna Leask với công trình: "Progrees in visitor attro attraction research: Towards more more effective management" (Nghiên cứu phát huy hiệu quả thu hút khách du lịch: Mục đích định hướng của quản lý du lịch) [162]. Để phát huy hiệu quả điểm thu hút khách cần thực hiện theo mô hình: xác định yếu tố, biện pháp hiệu quả và công cụ để phát huy di sản. Các yếu tố được xác định thể hiện khía cạnh phát huy các giá trị bao gồm môi trường cạnh tranh, loại điểm thu hút khách, hành vi du khách, kỹ năng nhân viên, phát triển sản phẩm du lịch… Từ các nhân tố được xác định này sẽ lập ra các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả như: số lượng du khách, sự thỏa mãn của du khách, mục tiêu giáo dục, mục tiêu cộng đồng…Với công cụ phát huy di sản nhằm đánh giá điểm thu hút như: thu thập dữ liệu du khách, kiểm tra định lượng hành vi du khách, đa dạng hóa và phát triển sản phẩm mới.

Quan tâm về mô hình phát triển, nghiên cứu của Huibin (2013) và các cộng sự về "Conceptuabizing a sustainable development model for cultural heritage tourism in Asia - Theoritical and empirical researches in Ubban 11 management" (Khái niệm mô hình phát triển bền vững cho du lịch văn hóa ở Châu Á - các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trong quản lý đô thị) [168]. Đề cập đến trong quá trình phát triển du lịch tại các di sản luôn đối mặt với nhiều áp lực xã hội và môi trường. Vì thế, phải làm thế nào để phát triển du lịch bền vững tại các di sản trở nên cấp bách. Với mô hình 4DGPM mà tác giả đưa ra, được thiết lập trong đó có bốn mục tiêu chính được hướng tới như: mục tiêu nguồn lực là phải bảo tồn, kế thừa và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; mục tiêu các bên có liên quan gồm chính quyền địa phương hướng dẫn và thúc đẩy phát triển du lịch, các nhà đầu tư, các tổ chức phi chính phủ.; mục tiêu thị trường là phải phát triển thị trường mới và thâm nhập thị trường có tiềm năng; mục tiêu lợi ích để phát triển du lịch cần xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại, có sự tham gia của cộng đồng.