Facebook: Không gian mạng ảo và văn hóa 'ném đá' của cộng đồng mạng Việt Nam

Việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam năm 1995, cùng với kết nối Internet năm 1997, đánh dấu… 80 trang · Đại học Việt Nhật · 2018.

• Tác giả: Trần Hoài Thu
• Người hướng dẫn: GS. TSKH Vũ Minh Giang
• Trường học: Đại học Việt Nhật
• Chuyên ngành: Khu Vực Học
• Đề tài: Facebook - Không Gian Mạng Ảo & Văn Hóa “Ném Đá” Của Cộng Đồng Mạng Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ TIẾNG ANH SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. LƯỢC SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu về mạng xã hội và các hành vi thực hiện trên mạng xã hội dưới phương diện khoa học máy tính
• 2.2. Nghiên cứu về mạng xã hội và các hành vi thực hiện trên mạng xã hội ở lĩnh vực ngôn ngữ học
• 2.3. Nghiên cứu về mạng xã hội và các hành vi thực hiện trên mạng xã hội dưới góc độ báo chí truyền thông
• 2.4. Nghiên cứu về mạng xã hội và các hành vi thực hiện trên mạng xã hội dưới góc độ tâm lý và xã hội học
• 2.5. Nghiên cứu về mạng xã hội và các hành vi thực hiện trên mạng xã hội dưới góc độ đạo đức
• 3. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 4. ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 5. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.1. Phương pháp nghiên cứu khu vực học
• 6.2. Phương pháp phân tích tài liệu
• 6.3. Phương pháp quan sát
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Cơ sở lý luận
• 1.1.1. Lý thuyết về cộng đồng
• 1.1.2. Phân loại cộng đồng
• 1.1.3. Vấn đề nghiên cứu cộng đồng
• 1.1.4. Vấn đề nghiên cứu văn hóa cộng đồng
• 1.1.5. Lý thuyết về hành vi tập thể
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Sơ lược về mạng xã hội và truyền thông xã hội
• 1.2.2. Khái niệm cộng đồng mạng/cộng đồng ảo
• 1.2.3. Nghiên cứu cộng đồng mạng
• 1.2.4. Cộng đồng mạng xã hội Facebook Việt Nam
• 1.2.5. Nội dung được quan tâm trên các trang cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: “NÉM ĐÁ” VÀ VĂN HÓA “NÉM ĐÁ” TRÊN FACEBOOK
• 3.1. Khái niệm và lịch sử của hành vi “ném đá”
• 3.2. Hành vi “ném đá” của cộng đồng mạng trên Facebool<
• 3.3. Hành vi “ném đá” của cộng đồng mạng Pacebook qua trường hợp đội tuyển U23 Việt Nam tại vòng chung kết (VCK) U23 châu Á
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CAC HỈNH
• DANH MỤC CÁC TÙ TIẾNG ANH SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Facebook và Văn Hóa Ném Đá Tổng Quan Vấn Đề 55 ký tự

Việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam năm 1995, cùng với kết nối Internet năm 1997, đánh dấu sự hội nhập của Việt Nam vào sân chơi toàn cầu. Việt Nam đã trải qua quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và chuyển đổi từ sản xuất sang tiêu dùng chỉ trong hai thập kỷ, một khoảng thời gian ngắn so với các nước phương Tây và Nhật Bản. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, với sự tham gia của tự động hóa, máy tính, và số hóa dữ liệu, đã tạo ra các không gian số mô phỏng thế giới thực. Điều này ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ sản xuất, suy nghĩ, thói quen và hành vi của con người. Quá trình này được vận hành bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data). Mặc dù Việt Nam chưa có đủ điều kiện và nhân lực để hoạt động trong lĩnh vực này, chúng ta vẫn đang chịu ảnh hưởng hàng ngày từ làn sóng 4.0, đặc biệt khi tham gia vào mạng Internet. Internet tạo điều kiện cho việc tiếp thu văn hóa, tri thức nhân loại, và đang được người Việt sử dụng ngày càng rộng rãi. Tính đến tháng 1 năm 2018, số lượng người sử dụng Internet ở Việt Nam là gần 64 triệu, chiếm 67% dân số. Người Việt dành trung bình 6 tiếng 52 phút mỗi ngày trên mạng, trong đó có 2 tiếng 43 phút xem video và 2 tiếng 37 phút đọc tin tức trên báo và mạng xã hội. Top 3 nền tảng mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất là Facebook, YouTube và Google+. Facebook có khoảng 55 triệu tài khoản được kích hoạt và sử dụng thường xuyên, tăng 20% so với năm 2017, chủ yếu ở độ tuổi 18-34. Trên Internet, các phương thức truyền thông đang vận hành rất đa dạng, trên nhiều nền tảng khác nhau như báo trực tuyến, website, diễn đàn, và các nền tảng mạng xã hội. Có một thực tế đáng ghi nhận là ngày càng nhiều vấn đề của xã hội có thể dễ dàng quan sát và được phản ánh thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng trực tuyến (digital media) và đặc biệt, là sự phát triển của các cộng đồng ảo trong mười năm trở lại đây.

1.1. Ảnh Hưởng Của Facebook Đến Văn Hóa Mạng Việt Nam

Áp lực đồng thời xảy ra trong giai đoạn hiện đại hóa và toàn cầu hóa đã tạo ra những thay đổi trong giá trị truyền thống, giá trị cộng đồng và cá nhân của người Việt. Trong thế giới thực, các giá trị xuyên biên giới xâm nhập mạnh mẽ. Trên thế giới ảo, thứ đang mô phỏng thế giới thực một cách tinh vi và chính xác, cũng đang chịu quá trình thay đổi tương tự. Sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đại chúng đã tạo điều kiện cho việc du nhập và phát triển ngày càng nhiều những nét văn hóa và lối sống mới. Sự tương quan giữa truyền thống và hiện đại cũng như cá nhân và cộng đồng đã thay đổi, cụ thể nhất là sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân. Một trong những vấn đề tạo nên nhiều ý kiến trái chiều của sự chuyển dịch này, chính là tự do ngôn luận trên không gian Internet, mà cụ thể là trên mạng xã hội. Facebook trao quyền cho người dùng biểu đạt ý kiến cá nhân, quan điểm về bất cứ chủ đề nào. Mặt khác, Facebook cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ dung túng cho các hành vi xấu của con người, đặc biệt là hành vi “ném đá” Online, mà ở đó những người tham gia đều có thể ẩn danh và không phải chịu trách nhiệm trước hành vi của mình. Đặt lại vấn đề trong bối cảnh quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, khi mà công nghệ tạo nên một không gian ảo cho cộng đồng và mô phỏng cộng đồng, thì đang sau những 'gạch đá” của “cộng đồng mạng”, có hay không sự hiện diện của yếu tố văn hóa truyền thống Việt Nam?

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Văn Hóa Ném Đá Trên Facebook

Nghiên cứu về hành vi “ném đá” đã nhận được sự quan tâm rộng rãi của giới nghiên cứu thế giới, dưới góc độ tâm lí và xã hội học. Ở Việt Nam, chủ đề này mới nhận được sự quan tâm trong vài năm trở lại đây, và được tiếp cận dưới góc độ đạo đức, khi dấy lên hồi chuông về những hệ lụy trong hành vi “ném đá” của các “anh hùng bàn phím” trên mạng. Dưới góc độ khu vực học, đặt lại vấn đề trên trong bối cảnh quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, khi mà công nghệ tạo nên một không gian ảo cho cộng đồng và mô phỏng cộng đồng, thì đang sau những 'gạch đá” của “cộng đồng mạng”, có hay không sự hiện diện của yếu tố văn hóa truyền thống Việt Nam? Nghiên cứu này nhằm lý giải sự kiện hướng tiếp cận liên ngành, tìm hiểu vấn đề trong mối liên hệ với điều kiện tự nhiên, môi trường xã hội và hoàn cảnh lịch sử để có thể tạo nên một bức tranh toàn cảnh. Nghiên cứu đã ứng dụng một số lý thuyết như: lý thuyết về cộng đồng, lý thuyết văn hóa cộng đồng, lý thuyết về hành động và lý thuyết hành vi tập thể nhằm giải thích các khía cạnh về hành động “ném đá” trên mạng xã hội hiện nay. Đồng thời kết quả nghiên cứu được coi như một luận chứng để góp phần làm sáng tỏ những lý thuyết đó.

II. Thực Trạng Ném Đá Trên Facebook Hậu Quả Khôn Lường 58 ký tự

Hiện nay, hành vi “ném đá” trên mạng xã hội được nhìn nhận như một thứ tệ nạn xã hội (social evil), sinh ra trong kỉ nguyên bùng nổ của các phương thức thông tin truyền thông. Nghiên cứu không nhằm mục đích đào bới thói hư tật xấu của người Việt, mà đem nó ra để “mổ xẻ” dưới nhiều lăng kính khác nhau, đặc biệt soi xét vấn đề dưới góc độ văn hóa truyền thống để nhìn lại những di tồn lịch sử đang ảnh hưởng đến xã hội hiện đại như thế nào. Qua đó, nâng cao nhận thức về văn hóa Việt Nam, không chỉ qua những nét đẹp, mà còn cả những hành vi “chưa đẹp”, để tìm giải pháp điều chỉnh cho phù hợp với xã hội hiện đại, thay vì chỉ nhìn nhận “ném đá” như một hiện tượng xấu mang tính chất toàn cầu: ở đâu cũng có, nước nào cũng vậy. Nghiên cứu này hướng đến một lối ứng xử có văn hóa và trách nhiệm khi tham gia vào thế giới trực tuyến, đặc biệt là khi nhà nước đã bắt đầu ban hành các chế tài quản lý cho việc sử dụng Internet qua việc thông qua luật an ninh mạng. Từ đó đưa ra những khuyến nghị đến việc sử dụng mạng xã hội trong việc biểu đạt ý kiến như thế nào để tránh những ảnh hưởng không tốt đến bản thân, gia đình và xã hội. Cuối cùng, kết quả nghiên cứu của đề tài cũng là nguồn tư liệu cho các nhà nghiên cứu tham khảo khi nghiên cứu các vấn đề có liên quan. Ở Việt Nam, các vấn đề về Internet nhận được quan tâm của dư luận kể từ những năm đầu thế kỉ 21, khi mà Internet ngày càng trở nên bùng nổ. Tuy nhiên, Internet thường gắn liền với hình thức giải trí game Online và nhận được cái nhìn không mấy thiện cảm của cộng đồng.

2.1. Nghiên Cứu Về Hành Vi Ném Đá Từ Góc Độ Đạo Đức

Cho đến năm 2005, khi Yahoo! 360 trở nên gây sốt trong xã hội bởi tính năng tạo và viết blog, đã đem đến những cái nhìn thiện cảm đầu tiên từ dư luận về Internet nói chung, và mạng xã hội nói riêng. Tuy nhiên, phải đến 2012, khi Facebook trở thành mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất ở Việt Nam, và trở thành một đế chế mạng xã hội lớn nhất thế giới, thì các nghiên cứu về mạng xã hội mới thực sự trở thành mối quan tâm sát sao của các ngành khoa học chuyên ngành khác nhau, đặc biệt với tâm lý và xã hội học, với mục tiêu hướng đến cái nhìn sâu sắc hơn về hành vi, cũng như tác động của mạng xã hội đến người dùng. Đặng Hoàng Giang (2016) đã thành công trong việc trình bày hiện trạng của hành vi công kích trên mạng xã hội. Trong thời đại Internet, người ta có đầy đủ công cụ trong tay để theo dõi và phán xét nhau, tạo điều kiện cho sự sinh sôi của những “dân phòng trên mạng” - người cho mình cái quyền được cầm cân nảy mực và chỉnh sửa, lên án hành vi của người khác nếu hành vi của họ được cho là vi phạm các chuẩn mực đạo đức của cộng đồng.

2.2. Động Cơ Phía Sau Hành Vi Ném Đá Trên Mạng Xã Hội

Ngoài việc tự cho mình “nhân danh công lý”, hành động nhục mạ người khác trên mạng xã hội còn để thỏa mãn tâm lý mua vui, và giải khuây cho đám đồng tham gia. Ở đây, họ dường như không còn đặc điểm nào của nhân tính, hay đạo đức khi tỉnh táo, mà phô hết những cái ác, phần con, để đạt được cảm giác thỏa mãn, cảm giác hơn người (superiority) khi có đối tượng bị nhục mạ. Việc làm nhục cộng đồng đã từng là một phương cách trừng trị đã tồn tại hàng trăm năm, với mục tiêu răn đe người khác không được mắc phải tội. Nhưng chính hành động đó cũng góp phần đẩy sự đàm tiếu, thỏa mãn, hả hê cho những người xem.

III. Giải Pháp Giảm Ném Đá Xây Dựng Cộng Đồng Văn Minh 56 ký tự

Đặng Hoàng Giang cho rằng, để hóa giải những cơn hận thù, chỉ có thể là sự bao dung, tha thứ, sự đồng cảm giữa người với người. Điều đó đạt được khi họ đưa tâm trí trở về trạng thái bình tĩnh, tránh xa những ồn ào và sự kiện tức thời mà mạng xã hội đem lại, để nhìn nhận và đánh giá vấn đề một cách thấu đáo và khách quan. Đề tài phân tích và xử lí dữ liệu tiếng Việt trên mạng xã hội, cụ thể là nội dung, thông điệp và sắc thái là đề tài nhận được nhiều sự quan tâm từ ngành khoa học máy tính. Các nghiên cứu từ trường đại học công nghệ cho thấy việc áp dụng các thuật toán và ngôn ngữ lập trình vào việc nhận diện và phân loại văn bản tiếng Việt với ngôn ngữ chuẩn tấc, tiếng việt không dấu, tiếng lóng, nhằm tìm ra các thống kê về các chủ đề được quan tâm nhất, sắc thái bình luận về các chủ đề (trung tính - tiêu cực - tích cực), nội dung bình luận (về khía cạnh nào của chủ đề được nhắc đến), và mức độ ảnh hưởng của các đối tượng trên mạng xã hội. Ứng dụng của những nghiên cứu này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn rất cao. Về mặt lí luận, nó tạo tiền đề cho việc phát triển học máy và trí tuệ nhân tạo trong việc ứng dụng thành tựu nhân diện ngôn ngữ viết, hình ảnh và âm thanh để mã hóa thành các mô hình dữ liệu lớn.

3.1. Ứng Dụng Dữ Liệu Người Dùng Mạng Xã Hội Lợi Ích Tranh Cãi

Lượng thông tin thu về có thể được sử dụng cho nhiều lĩnh vực, như marketing, ngân hàng. Dữ liệu người dùng: bao gồm sở thích, mối quan tâm, được biểu hiện qua các bài đăng, bình luận trên mạng xã hội sẽ đưa ra cho các bên bán hàng, kinh doanh thông tin về nhu cầu và phản hồi của khách hàng cho mỗi sản phẩm, nhãn hiệu và sự kiện quảng cáo. Đi xa hơn, các dữ liệu người dùng thể hiện qua các bình luận, khi đưa vào quá trình phân tích nội suy sẽ được dùng để xây dựng các hệ thống đánh giá tín dụng, phác họa chân dung người sử dụng đế đánh giá mức độ tin cậy của một con người. Ứng dụng về việc sử dụng dữ liệu người dùng trên mạng xã hội hiện nay đem lại nhiều tranh cãi, bởi ứng dụng lớn, đa ngành nghề mà nó đem lại. Tuy nhiên cũng đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư và bảo mật cho người sử dụng mạng xã hội về việc khai thác thông tin.

3.2. Biến Tướng Ngôn Ngữ Tiếng Việt Trên Mạng Vấn Đề Đáng Bàn

Dưới phương diện ngôn ngữ học, các nghiên cứu liên quan đến mạng xã hội tập trung vào việc biến tướng và thay đổi ngôn ngữ tiếng Việt. Những năm gần đây, sự bùng nổ về ngôn ngữ giao tiếp mạng thời đại mới đã gây nên nhiều lo ngại về việc mất đi sự trong sáng của tiếng Việt, làm tiếng Việt trở nên méo mó với giới chuyên môn cũng như người lớn tuổi. Theo quan sát chủ quan và kinh nghiệm từ cá nhân người viết, thì các cách biến đổi ngôn ngữ này chỉ tồn tại như một trào lưu trong một bộ phận giới trẻ và dễ dàng biến mất, hoặc bị thay thế bằng một trào lưu/ cách diễn đạt khác.

IV. Cộng Đồng Mạng Ảo Việt Nam Bản Sắc Và Văn Hóa 57 ký tự

Khi nhắc đến cộng đồng mạng với giới hạn là cộng đồng mạng Việt Nam, không thể không đặt ra câu hỏi về văn hóa, hay bản sắc của cộng đồng này là gì. Như đã trình bày, một trong những điểm mấu chốt khi nghiên cứu về cộng đồng đó là sự cổ kết nội tại. Như ta đã biết, các loại hình cộng đồng truyền thống đã tồn tại lâu đời, văn hóa, hay ý thức cộng đồng (sense of communities) được cấu thành từ bốn phương diện: thành viên (membership), sự ảnh hưởng (influence), tích hợp và đáp ứng các nhu cầu (Integration and Fulfillment of Needs) và chia sẻ về mặt tình cảm (Shared Emotional Connection). Những thành tố này được áp dụng cho cộng đồng “thật” (face-to-face communities), nơi mà con người tương tác với nhau trực tiếp thì liệu rằng còn đúng khi áp dụng cho cộng đồng ảo?

4.1. So Sánh Ý Thức Cộng Đồng Giữa Mạng Ảo Thế Giới Thực

Năm 2002, Obst đã vận dụng lý thuyết này để so sánh ý thức cộng đồng cho cả thế giới cộng đồng ảo và kết luận rằng bốn chiều cạnh được đề cập trên có thể ứng dụng cho cả hai loại cộng đồng. Anita Blanchard (2004) đã tìm ra một số sự khác biệt giữa hai loại cộng đồng trên, đó là về mặt thành viên của cộng đồng mạng sẽ chịu ít áp lực của ảnh hưởng (influences) sự ảnh hưởng lẫn nhau hơn là cộng đồng thực. Ngoài ra, thành viên của cộng đồng ảo cảm thấy mình hiểu hơn về tính cách của những thành viên khác, cũng như trải nghiệm và quan sát các mối quan hệ cá nhân nhiều hơn cộng đồng thực.

4.2. Gắn Kết Thành Viên Trong Cộng Đồng Mạng Yếu Tố Quyết Định

Sức mạnh nội tại của các nhóm cộng đồng ảo thực sự đến từ sự đồng thuận, trước hết về mối quan tâm, và sau là tầm nhìn, cách thực hiện và phát triển cộng đồng đó, rồi mới đến sự liên kết giữa các thành viên. Một trong những điều quan trọng trong việc nghiên cứu cộng đồng đó là nghiên cứu về tiêu chí cốt lõi - sự co kết nội tại, yếu tố chỉ ra chiều tương tác và liên kết của cộng đồng. Người viết cho rằng, tương tác và liên hệ giữa cộng đồng ảo thì lại hoàn toàn khác với cộng đồng thực ở chỗ, nếu như ba loại hình cộng đồng truyền thống như ta đã biết đều ít nhiều có sự gắn kết về mặt địa lý với nhau, và thể hiện tính tương tác trong một không gian địa lý xác định.

V. Ứng Xử Văn Minh Trên Facebook Hướng Tới Tương Lai 59 ký tự

Các nghiên cứu về mạng xã hội dưới góc độ báo chí và truyền thông cũng nhận được sự quan tâm ngày một nhiều. Sự phát triển và bành trướng của các mạng xã hội trong vòng một thập kỉ lại đây đã thay đổi rất nhiều cách báo chí vận hành. Trong nghiên cứu của mình, tác giả Lê Tuấn Dung (2017) đã chỉ ra rằng nếu như trước đây báo chí là cơ quan sản xuất tin tức, thì nay công việc đó đang chuyển dịch sang mạng xã hội Facebook. Trong kỉ nguyên mới, báo chí và mạng xã hội không phải là hai lực lượng đối đầu với nhau, mà cùng hỗ trợ để phát triển. Nhà báo cũng chỉ ra tính hai mặt của mạng xã hội, vì thế cho rằng cần có sự hợp tác giữa hai bên, để xây dựng một hệ sinh thái truyền thông an toàn và lành mạnh. Vì vậy trong tương lai cần có sự đồng nhất về bản sắc và mối quan tâm giữa những thành viên để xây dựng lên một cộng đồng văn minh.

5.1. Định Hình Hoạt Động Báo Chí Trên Mạng Xã Hội

Báo chí và mạng xã hội không phải là hai lực lượng đối đầu với nhau, mà cùng hỗ trợ để phát triển. Nhà báo cũng chỉ ra tính hai mặt của mạng xã hội, vì thế cho rằng cần có sự hợp tác giữa hai bên, để xây dựng một hệ sinh thái truyền thông an toàn và lành mạnh. Do tính chất tức thời và đại chúng của mạng xã hội, khả năng sản xuất tin bài của các phóng viên 'không chuyên' vượt trội hơn hẳn các phóng viên báo chí. Hơn nữa, tính nhanh chóng và trực tiếp của mạng xã hội chính là một trong những yếu tố thu hút sự quan tâm của người đọc.

5.2. Xây Dựng Không Gian Văn Hóa Trên Mạng Xã Hội

Hoàn toàn có thể nói tập hợp đám đông ngẫu nhiên này không mang bản sắc, hay tất cả các đám đông đều giống nhau, có khác chăng là yếu tố thu hút sự chú ý của họ mà thôi. Như vậy, điều đó có nghĩa là cả hai loại động cơ ảnh hưởng đến việc một cá nhân thực hiện hành vi 'ném đá' đều tồn tại giới hạn về mặt thời gian và mang tính tức thời. Văn hóa và truyền thông là thứ được di tồn từ đời này qua đời khác, giúp cho duy trì sự tồn tại của mối dây liên hệ giữa cá nhân một con người ở hiện tại và tổ tiên của anh ta ngày trước. Vì vậy, khi nghiên cứu và tìm hiểu hành vi của con người, ta không thể đặt họ ngoài bối cảnh xã hội mà họ đang sinh sống, cũng như văn hóa cộng đồng mà họ đã, đang và luôn luôn bị ảnh hưởng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến tháng 1 năm 2018, Việt Nam ghi nhận gần 64 triệu người sử dụng Internet, chiếm khoảng 67% dân số toàn quốc, phản ánh mức tăng trưởng ấn tượng 28% so với cùng kỳ năm 2017. Trung bình mỗi người dành 6 tiếng 52 phút mỗi ngày để kết nối không gian số, trong đó có hơn 55 triệu tài khoản Facebook hoạt động thường xuyên, tập trung chủ yếu ở nhóm tuổi 18 đến 34. Sự bùng nổ của mạng xã hội đã tạo lập một không gian công cộng kiểu mới, đồng thời làm nảy sinh một hiện tượng tiêu cực mang tính tập thể: hành vi "ném đá" hay tấn công, nhục mạ trực tuyến.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ nguồn gốc, bản chất và cơ chế vận hành của hành vi "ném đá" trên Facebook dưới lăng kính Khu vực học và Văn hóa học. Đề tài hướng tới mục tiêu phân tích các mối liên hệ giữa tâm lý đám đông hiện đại với các giá trị, di tồn văn hóa truyền thống của người Việt, từ đó đánh giá tác động của không gian ảo đến hành vi thực tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian mạng xã hội Facebook tại Việt Nam, lấy dữ liệu điển hình trong khoảng thời gian từ ngày 01 đến ngày 30 tháng 01 năm 2018 xoay quanh sự kiện đội tuyển U23 Việt Nam tại giải Vô địch Bóng đá U23 Châu Á.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc kết hợp liên ngành giữa khoa học máy tính và khoa học xã hội. Bằng cách xử lý hơn 30 triệu nội dung thảo luận mỗi ngày, nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để các nhà hoạch định chính sách hoàn thiện hành lang pháp lý, đặc biệt trong bối cảnh Luật An ninh mạng được Quốc hội thông qua vào tháng 6 năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên sự tích hợp của ba hệ thống lý thuyết nền tảng trong khoa học xã hội:

Lý thuyết Khu vực học giữ vai trò định hướng tiếp cận liên ngành, xem xét hiện tượng văn hóa - xã hội trong mối quan hệ hữu cơ với điều kiện tự nhiên, môi trường xã hội và hoàn cảnh lịch sử theo cả trục lịch đại lẫn đồng đại.

Lý thuyết Cộng đồng và Bản sắc văn hóa của David McMillan và David Chavis xác lập bốn thành tố cố kết nội tại: tư cách thành viên, sự ảnh hưởng qua lại, sự tích hợp và thỏa mãn nhu cầu, cùng sự sẻ chia cảm xúc. Luận văn kế thừa khái niệm "cộng đồng tưởng tượng" của Benedict Anderson để lý giải cấu trúc cộng đồng ảo nơi các thành viên kết nối bằng niềm tin và cảm quan chung về bản sắc.

Lý thuyết Hành động xã hội của Max Weber cùng Lý thuyết Hành vi tập thể của Gustave Le Bon và Sigmund Freud giải mã động cơ nội tại lẫn áp lực đám đông. Khi cá nhân chìm vào tập thể ẩn danh, ý thức trách nhiệm và năng lực phê phán bị suy giảm, thúc đẩy các phản ứng cuồng nộ mang tính lây lan.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Cộng đồng ảo (không gian tương tác số), Cư dân mạng (chủ thể số tham gia trực tuyến), Văn hóa ứng xử mạng (hệ thống quy tắc và chuẩn mực số), và Hành vi "ném đá" (hiện tượng công kích tập thể trên không gian mạng).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu liên ngành Khu vực học với phương pháp phân tích tài liệu và quan sát tham dự gián tiếp trên không gian số:

Nguồn dữ liệu lớn được thu thập thông qua hệ thống lắng nghe mạng xã hội SMCC. Nền tảng này có phạm vi quét trên 40 triệu tài khoản cá nhân, 5 triệu Fanpage và Nhóm Facebook, cùng 5000 tờ báo trực tuyến và 50 diễn đàn thảo luận lớn tại Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ luồng thông tin phát sinh liên quan đến sự kiện U23 Châu Á trong 30 ngày của tháng 1 năm 2018. Phương pháp chọn mẫu là quét ngẫu nhiên toàn diện dựa trên hệ thống ba nhóm từ khóa: từ khóa chính xác định chủ đề, từ khóa đi kèm mô tả tính chất sự kiện, và từ khóa loại trừ nhằm khử nhiễu ngữ nghĩa tiếng Việt.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích dữ liệu lớn kết hợp phân loại sắc thái tự động là nhằm bảo đảm tính khách quan tuyệt đối, tránh hiện tượng người dùng thay đổi hành vi khi biết mình bị theo dõi, đồng thời xử lý triệt để khối lượng thông tin khổng lồ mà các phương pháp thủ công không thể đáp ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra ba phát hiện cốt lõi về thực trạng và cấu trúc của hiện tượng "ném đá" trên Facebook:

Thứ nhất, hành vi bạo lực mạng có sự chênh lệch lớn theo giới tính và độ tuổi. Dữ liệu khảo sát xã hội học cho thấy 86% nữ giới thừa nhận từng trải qua cảm giác bị bắt nạt trực tuyến, cao gấp hơn 10 lần so với tỷ lệ 8,2% ở nam giới. Nhóm tuổi từ 17 đến 20 và phân khúc 18 đến 34 tuổi là lực lượng tham gia tương tác, chứng kiến và khởi phát các đợt công kích nhiều nhất trên mạng xã hội.

Thứ hai, mức độ quan tâm của cộng đồng mạng tập trung cao độ vào các trang giải trí và sự kiện mang tính biểu tượng. Trong danh sách Top 50 Fanpage và Top 50 trang web có lượng truy cập lớn nhất Việt Nam, các nội dung giật gân, đời sống ngôi sao và thể thao chiếm hơn 60% tổng lượng tương tác. Khoảng 20% người dùng mạng từng là nạn nhân trực tiếp của các đợt công kích hội đồng, xuất phát từ việc bày tỏ quan điểm lệch chuẩn so với xu hướng đám đông.

Thứ ba, đồ thị cảm xúc của cư dân mạng có tính đảo chiều cực nhanh. Trong trường hợp giải U23 Châu Á, tỷ lệ phân bố sắc thái tích cực đạt đỉnh gần 90% ở các trận thắng, nhưng ngay lập tức làn sóng thảo luận tiêu cực tăng vọt hơn 300% nhằm vào các cá nhân có biểu hiện lệch pha với niềm tự hào dân tộc chung.

Thảo luận kết quả

Hành vi "ném đá" không đơn thuần là một hiện tượng tâm lý phát sinh do công nghệ thông tin, mà phản ánh sự chuyển hóa của văn hóa trừng phạt cộng đồng truyền thống vào không gian số. Trong lịch sử làng xã Việt Nam, các thiết chế như hương ước hay lệ làng từng duy trì các hình thức làm nhục công cộng như cạo đầu, bôi vôi, thả trôi sông để răn đe kẻ vi phạm chuẩn mực. Trên Facebook, tính năng ẩn danh và sự thiếu vắng chế tài trực tiếp đã hồi sinh tâm lý xét xử nhân danh đạo đức.

Dữ liệu phân tích sắc thái có thể được mô hình hóa qua biểu đồ đường thể hiện diễn biến truyền thông theo dòng thời gian và bảng phân loại tính chất từ ngữ mà cư dân mạng nhắm vào đối tượng công kích. So sánh với các nghiên cứu đạo đức học xã hội, luận văn chỉ ra rằng hành vi này bắt nguồn sâu xa từ tâm lý cào bằng, thói quen đố kỵ và tính a dua tập thể của văn hóa tiểu nông khi bước vào thời đại thế giới phẳng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của văn hóa "ném đá" và xây dựng môi trường mạng văn minh, luận văn đưa ra bốn nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

Thứ nhất, hoàn thiện và thực thi nghiêm minh khung khổ pháp luật. Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp cùng các cơ quan tư pháp đẩy mạnh triển khai Luật An ninh mạng năm 2018 và Nghị định 97/2008/NĐ-CP. Mục tiêu đặt ra là xử lý 100% các vụ việc bạo lực mạng nghiêm trọng có dấu hiệu xúc phạm nhân phẩm, hoàn thiện các quy chế xử phạt hành chính trong giai đoạn 2018-2020.

Thứ hai, ban hành bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực trên không gian số. Các nhà quản trị mạng xã hội và các tổ chức đoàn thể cần thiết lập tiêu chuẩn văn hóa cho hơn 50 triệu người dùng số. Chỉ tiêu đo lường là giảm 40% các phát ngôn kích động thù địch trên các hội nhóm cộng đồng lớn trong vòng 12 đến 18 tháng thông qua việc thắt chặt kiểm duyệt nội dung.

Thứ ba, đưa chương trình giáo dục kỹ năng số vào học đường. Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì lồng ghép chuyên đề an toàn thông tin và văn hóa mạng vào chương trình giảng dạy cho 100% học sinh, sinh viên thuộc lứa tuổi từ 12 đến 22, triển khai đồng bộ từ năm học 2018-2019 nhằm trang bị năng lực tự vệ tâm lý trước bạo lực trực tuyến.

Thứ tư, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để giám sát và cảnh báo sớm. Các doanh nghiệp công nghệ phát triển hệ thống lọc ngữ nghĩa tiếng Việt như SMCC cần nâng cao độ chính xác, đạt khả năng phát hiện trên 90% các luồng thảo luận tiêu cực mang tính công kích trong vòng 15 phút kể từ khi phát tán để kịp thời can thiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chính:

Nhóm nghiên cứu học thuật và giảng viên: Cung cấp góc nhìn liên ngành mới mẻ giữa Khu vực học, Xã hội học và Truyền thông số, đồng thời minh họa phương pháp ứng dụng dữ liệu lớn SMCC trong nghiên cứu hành vi người dùng.

Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và bằng chứng thực nghiệm về cơ chế lan truyền thông tin tiêu cực, hỗ trợ xây dựng các văn bản dưới luật nhằm quản lý hiệu quả 55 triệu tài khoản mạng xã hội.

Chuyên gia truyền thông, quan hệ công chúng và quản trị thương hiệu: Giúp nhận diện sớm các dấu hiệu khủng hoảng truyền thông từ tâm lý đám đông, từ đó xây dựng kịch bản ứng phó rủi ro trên hệ thống Fanpage và hội nhóm Facebook.

Cán bộ tư vấn tâm lý học đường và các bậc phụ huynh: Cung cấp tri thức thực tế về tình trạng bạo lực mạng ở lứa tuổi 17 đến 20, hỗ trợ xây dựng các giải pháp can thiệp tâm lý kịp thời cho nạn nhân của các đợt công kích trực tuyến.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi "ném đá" trên Facebook khác gì so với bạo lực mạng thông thường? Hành vi "ném đá" tại Việt Nam mang đậm tính chất làm nhục cộng đồng nhân danh đạo đức tập thể. Điểm khác biệt là nó chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ tâm lý làng xã truyền thống, nơi đám đông tự cho mình quyền phán xét và trừng phạt các cá nhân có biểu hiện khác biệt so với chuẩn mực chung.

Tại sao sự kiện U23 Châu Á năm 2018 được chọn làm trường hợp nghiên cứu điển hình? Tháng 1 năm 2018 là thời điểm bùng nổ truyền thông lớn nhất lịch sử mạng xã hội Việt Nam với hàng chục triệu tương tác. Sự kiện này thể hiện rõ nét cả hai thái cực tâm lý: sự gắn kết tột cùng khi chiến thắng và làn sóng công kích dữ dội khi xuất hiện các ý kiến trái chiều.

Công cụ SMCC đóng vai trò then chốt như thế nào trong luận văn? Hệ thống SMCC cho phép thu thập dữ liệu lớn từ 40 triệu tài khoản cá nhân và 5 triệu Fanpage mà không làm biến dạng hành vi tự nhiên của đối tượng. Thuật toán xử lý ngôn ngữ tiếng Việt giúp phân loại chính xác sắc thái cảm xúc tích cực, tiêu cực và trung tính.

Có mối liên hệ nào giữa văn hóa làng xã cổ truyền và không gian mạng hiện đại? Không gian mạng đóng vai trò như một ngôi làng ảo mở rộng. Các cơ chế dư luận làng xã, lệ làng và thói quen phán xét người khác trong lịch sử đã chuyển hóa thành các bài đăng, bình luận công kích tập thể nhờ vào đặc tính ẩn danh của bàn phím số.

Luật An ninh mạng năm 2018 tác động thế nào đến hành vi của người dùng Facebook? Luật An ninh mạng xác lập cơ chế ràng buộc trách nhiệm pháp lý đối với từng hành vi phát ngôn trên Internet. Văn bản này xóa bỏ hoàn toàn quan niệm cho rằng không gian mạng là vùng đất vô luật pháp, đặt nền tảng giảm thiểu hành vi vu khống và nhục mạ trực tuyến.

Kết luận

• Luận văn đã giải mã thành công hiện tượng "ném đá" trên Facebook như một sự tiếp biến giữa tâm lý đám đông hiện đại và di tồn văn hóa làm nhục cộng đồng truyền thống.
• Hệ thống dữ liệu lớn từ công cụ SMCC trên 40 triệu người dùng khẳng định mức độ phân hóa cảm xúc cực đoan và chỉ ra nhóm thanh thiếu niên là đối tượng dễ tổn thương nhất.
• Đề tài tạo bước đột phá phương pháp luận khi kết hợp thành công công nghệ phân tích dữ liệu lớn với lý thuyết liên ngành Khu vực học và Văn hóa học.
• Các giải pháp về pháp lý, công nghệ và giáo dục cần được triển khai đồng bộ theo lộ trình 2018-2020 nhằm bảo vệ không gian mạng an toàn cho 67% dân số đang kết nối Internet.
• Độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý xã hội hãy cùng chung tay lan tỏa văn hóa ứng xử số có trách nhiệm, biến mạng xã hội thành không gian đối thoại văn minh và nhân văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề, trình bày hiện trạng của hành vi công kích trên mạng xã hội. Sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông đem đến cho con người khả năng kết nối vô hạn, nhưng đến nay, càng ngày càng bộc lộ mắt trái của vấn đề làm nhục cộng đồng. Trong thời đại Internet, người ta có đầy đủ công cụ trong tay để theo dõi và phán xét nhau, tạo điều kiện cho sự sinh sôi của những “dân phòng trên mạng” - người cho mình cái quyền được cầm cân nảy mực và chỉnh sửa, lên án hành vi của người khác nếu hành vi của họ được cho là vi phạm các chuẩn mực đạo đức của cộne đồna,. (2) Lý giải động cơ đằng sau những hành vicôngkích, tấn côngngười khác Irên mạng.

Ngoài việc tự chomình “nhân danh công lý”,hành động nhục mạ người khác trên mạng xã hội còn để thỏa mãn tâm lý mua vui, và giải khuây cho đám đồng tham gia. ở đây, họ dường nhưng không còn đặc điểm nào của nhân tính, hay đạo đức khi tỉnh táo, mà phô hết nhữns cái ác, phần con, để đạt được cảm giác 12 thỏa mãn, cảm giác hơn nuười (superiority) khi có đối tượng bị nhục mạ. Tuy rằns; tron 2, lịch sử, việc làm nhục cộng đồng đã một phương cách trừng trị đã tồn tại hàng trăm năm, với mục tiêu răn đe người khác không được mắc phải tội. Nhưng chính hành động đó cũng góp phần đẩy sự đàm tiếu, thỏa mãn, hả hê cho những người xem.

(3) Đưa ra giải pháp cho vẩn đề công kích cá nhân, làm nhục cộng đồng. Do đứna; trên góc độ đạo đức và tâm lý học, Đặna Hoàng Giang cho rằng, để hóa eiải những cơn hận thù, chỉ có thể là sự bao dung, tha thứ, sự đồng cảm giữa người với người. Điều đó đạt được khi họ đưa tâm trí trở về trạng thái bình tĩnh, tránh xa những ồn ào và sự kiện tức thời mà mạng xã hội đem lại, để nhìn nhận và đánh giá vấn đề một cách thấu đáo và khách quan. Nhìn chung, các nghiên cứu về mạng xã hội nói Facebook, cũng như hành vi “ném đá” trên mạng, đã và đang nhận được sự quan tâm đông đảo của giới học thuật, cũng như người dân bởi tính cấp thiết của vấn đề trong thời đại ngày nay.

Đối với các nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội, động cơ cho việc thực hiện hành vi “ném đá” thường được nhìn nhận từ hai tác nhân: tác nhân bên trong: tâm lí thỏa mãn, tâm lý muốn thực hành đạo đức,. và sức ảnh hưởng từ đám đông bên ngoài. Những ảnh hưởng bên ngoài này đến từ tập hợp các đám đông bị thu hút bởi các sự kiện thiên tai, giật gân,. mà nhiều nhà tâm lý học khi nghiên cứu về tâm lý đám đông, hay hành vi tập thể đã chỉ rõ ra rất nhiều.

Vì thế, hoàn toàn có thể nói tập hợp đám đông ngẫu nhiên này không mang bản sắc, hay tất cả các đám đông đều giống nhau, có khác chăng là yếu tố thu hút sự chú ý của họ mà thôi. Như vậy, điều đó có nghĩa là cả hai loại động cơ ảnh hưởng đến việc một cá nhân Ihực hiện hành vi "ném đá" đều tồn tại giới hạn về mặt thời gian và mang tính tức thời. Khi đi theo hướna; nghiên cứu này, người ta dường như có xu hướng tách cá nhân ra như một yếu tố độc lập với cộng đồng. Tuy nhiên, việc xét đến yếu tố con người trên một cách độc lập như thế dã bỏ quên một thực tế là mỗi cá nhân luôn luôn tồn tại trong một tổn? hoà các mối quan 13 hệ xã hội cộng dồnơ.

Sự thực là nếu lách riêng con n 2,ưò'i ra khỏi khu vực, hay cộng đồng mà nó thuộc về, cá nhân sc thiếu đi rất nhiều cái eọi là bản săc, bởi nhu cầu và hành vi thỉ có tính phố quát cao, nhưng thứ làm họ trở nên khác biệt chính là văn hóa, thứ được tác động bởi hoàn cảnh lịch sử, môi trường xã hội và các yếu tố địa lý. luôn tồn tại một yếu tố luôn ẩn sâu trong tiềm thức cá nhân, góp phần tạo nên bản sắc cho con người, chính là văn hóa. Văn hóa và truyền thong là thứ được di tồn từ đời này qua đời khác, giúp cho duy trì sự tồn tại của mối dây liên hệ giữa cá nhân một con người ở hiện tại và tổ tiên của anh ta ngày trước. Vì vậy, khi nghiên cứu và tìm hiểu hành vi của con người, ta không thể đặt họ ngoài bối cảnh xã hội mà họ đang sinh sống, cũng như văn hóa cộng đồng mà họ đã, đang và luôn luôn bị ảnh hưởng.

Với đề tài mạng xã hội và văn hóa “ném đá”, cho tới nay vẫn chưa có công trình nào đặt hai chủ thể trên dưới góc nhìn của văn hóa, lại càng không đặt trong bối cảnh, thời đại mà chủ thể của hành vi “ném đá” đang sinh sống để tìm hiểu xem dòng chảy của lịch sử, đã và đang ảnh hưởng đến con người của ngày hôm nay ra sao. MỤC ĐÍCH, NHIỆM v ụ NGHIÊN c ứ u • 7 • • 4. Mục đích nghiên cứu Thông qua trường hợp “ném đá” trên mạng xã hội, tìm hiểu sự ảnh hưởng cảu yểu tố văn hóa truyền thống trong việc thể hiện hành vì “ném đá’' trên mạng xã hội Facebook.Từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm sử dụng mạng xã hội tốt hơn trong việc biểu đạt ý kiến và quan điểm cá nhân, tránh đế nó ảnh hưởng đến bản thân và xã hội. Nhiệm vụ nghiên cứu 1.

Tìm hiếu các đặc tính và bản sắc của cộng đồng mạng trong tương quan so sánh với cộng đồng truyền thống. Tìm hiếu của hành vi “ném đá” trênmạng xã hội Facebook của cộng đồng mạng Việt Nam: nguồn £ổc và thực trạng 14 3. Phân lích các yếu tố thổ hiện đặc trưng của văn hóa truyền thống còn tồn tại cho đến ngày nay qua hành vi “ném đá” trên mạng xã hội. ĐÓI TƯỢNG, KHÁCH THẺ, PHẠM VI NGHIÊN c ứ u 5.

Đối tuọng nghiên cứu Hành vi “ném đá” trên mạng xã hội”. Khách thể nghiên cứu Cộng đồns mạng Việt Nam, những người tham sia mạng xã hội Facebook và là chủ thể của hành vi “ném đá”. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi khône gian: Đe tài tiến hành tìm hiểu, thu thập thông tin và phân tích các trường hợp “ném đá” trên không gian mạng xã hội Facebook. Phạm vi con người: Vì tính chất của hành vi này thu hút sự tham gia của bất cứ đôi tượng nào trên mạng xâ hội, nên không có phạm vi nào cho việc giới hạn người thể hiện hành vi “ném đá”.

Trường hợp nghiên cứu: Sự kiện U23 thi đấu tại giải U23 Châu Á năm 2018 Phạm vi thời gian: Từ tháng 1/1 đến 30/1/2018 Nội dung nghiên cứu: hành vi “ném đá” của người Việt trên mạng xã hội Pacebook được thể hiện ở rất nhiều chủ đề và mức độ khác nhau. Tuy nhiên, trong khuôn khổ nghiên cứu này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu hành động “ném đá” qua việc cộng, đồng phản ứne và điều chỉnh các cá nhân thể hiện sự khác biệt so với các giá trị chunẹ và niềm tin của cộng đồng bằng cách “ném đá” trên mạng xã hội Pacebook. Với loại hình cộna, dồns, tồn tại trcn khôns gian Internet như "cộng đồns, mạna”, liệu rằng bản sắc của cộng đồna nàv có tồn tại hay không? 2. Hành vi ‘‘ném đá’' trên mạng xã hội Facebook lả gì, và có tính chất như thê nào? 3.

Những hành vi mang tính “gạch đá” của cộng đồng mạng thể hiện yếu tố truyền thống của Việt Nam ra sao? 1. Cộng đồng mạng tuy là lập hợp mang tính ngẫu nhiên của các cá nhân khác nhau, cũng như nhiều tiểu cộng đồng khác nhau, nhưng vẫn có bản sắc chung của dân tộc và mỗi nhóm cộng đồng khác nhau cũns sẽ có bản sẳc của riêng mình. Hành vi “ném đá” trên Facebook là sản phẩm sinh ra trong thời đại thông tin truyền thông hiện đại, nhưng về bản chất không khác gì các hoạt động làm nhục cộng đồng đã từng tồn tại trong lịch sử. Hành vi mang tính gạch đá thể hiện những thói hư tật xấu của người V iệt Nam: đố kỵ, ganh ghét,.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ứ u 8. Phương pháp nghiên cứu khu vực học Tuân theo chặt chẽ các nguyên tắc của phương pháp khu vực học, là phương pháp tiếp cận liên ngành (interdisciplinary approach), vận dụng thành tựu của nhiều ngành khoa học khác nhau để phân tích hiện tượng. Tuy nhiên, cốt lõi vẫn là đưa sự kiện, hiện tượng về lý giải trong mối liên hệ với ba đặc trưng văn hóa: điều kiện tự nhiên, môi trường xã hội và hoàn cảnh lịch sử. v ề mặt phạm vi, sự kiện được đặt trone mối quan hệ lịch đại và đồng đại.

Bản thân hành vi “ném đá” cũng được đặt trong các mặt khác của đời sổng xã hội để sáng tỏ vấn đề. Với vấn đề “nóng” như việc “ném đá” trên mạng xã hội, dưới góc độ lịch sử, văn hóa thì việc “ném đá” trên mạng có thể bẳt nguồn từ văn hóa làm nhục cộng đồng, vẫn xảy ra trong các tình 16 huống thường nhật như đánh ghen, hay trong lịch sử xưa kia, là trừng phạt một người ở nơi CÔ112, cộng do lỗi lầm mà họ mắc phải (cạo đầu, bôi vôi, thả trôi sông). Hoặc dưới góc độ tâm lý học, hành vi này ít nhiều tác động bởi tâm lý đám đông, khi đám đông chỉ cần một sự kiện khơi mào, là có thể dễ dàng kích độna, và không cần suy xét đến những vấn đề như đạo dức hoặc luân lý, do người ta không còn mang khuôn mặt cá nhân nữa, mà núp dưới vỏ bọc cộne đồng đe lên án người khác, 8. Phương pháp phân tích tài liệu Thu thập và phân tích các kết quả nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã được công bố nhằm xây dựng cơ sở so sánh, kế thừa đối với các nghiên cứu trưóc và xem xét nó có điểm giống và khác biệt nào so với nghiên cứu không.

Tuy nhiên, do đây là chủ đề nghiên cứu tương đối mới nên các nguồn tài liệu chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu được đăng tải trên mạng Internet của các tác giả nước ngoài. Ngoài ra, đề tài còn tham khảo các nghiên cứu, bài viết trên các tạp chí xã hội học, tâm lý học, truyền thông và khoa học máy tính, các bài viết trên các trang báo điện tử.