phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục; luận văn bao gồm 3 chƣơng: hƣơng 1: ơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu động cơ tham gia hiến máu của ngƣời hiến máu tình nguyện hƣơng 2: Tổ chức và phƣơng pháp nghiên cứu hƣơng 3: Kết quả nghiên cứu động cơ tham gia hiến máu của ngƣời hiến máu tình nguyện 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hƣơng 1 Ơ SỞ LÝ LUẬN VỀ N ƠT M ẾN MÁU ỦA N ƢỜI HIẾN MÁU TÌN N UYỆN 1. Vài nét tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về động cơ 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài về động cơ Theo hƣớng tiếp cận phân tâm học: ác đại diện tiêu biểu của hƣớng tiếp cận này là: Sigmund Freud, lfred dler, Erick Erikson, Erich Fromm, Heinz Hartmann, arl Jung…cho rằng: toàn bộ hành vi đều bắt nguồn từ bản năng, những bản năng này đầu tiên xuất hiện để hoạt động trong một hình thái đơn giản và nguyên thủy [24].
Hình thái đơn giản và nguyên thủy này chính là tình dục và vô thức hoạt động dƣới nguyên tắc thỏa mãn. Trong việc đề xƣớng một mô hình nhân cách mới bao gồm các yếu tố xung động bản năng, bản ngã và siêu ngã, các nhà Phân tâm học đã đặc biệt chú ý đến khái niệm động cơ thúc đẩy vô thức. Nhƣ vậy, các nhà Phân tâm học nhấn mạnh đến những yếu tố nằm bên trong bản thân mỗi ngƣời là động lực thôi thúc con ngƣời hành động. Theo hƣớng tiếp cận hành vi: ác đại diện tiêu biểu cho hƣớng tiếp cận này là J.
Skinner, Clark Hull, J. Dollard, Neal Miller, E. Tolman, lbert Bandura…Họ giải thích động cơ bằng các khái niệm củng cố, phần thƣởng và sự trừng phạt. Với thuyết học tập xã hội thì Bandura đã cho rằng chúng ta thực hiện một hành vi nào đó không chỉ vì cái chúng ta nhận đƣợc mà còn vì sự nhận thức, đánh giá của chúng ta về hậu quả của hành vi mà cá nhân có thể nhận đƣợc khi thực hiện hành vi đó.
13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo hƣớng tiếp cận nhân văn: ác đại diện tiêu biểu là arl Rogers, braham Maslow… ho rằng cái thúc đẩy con ngƣời hoạt động xuất phát từ những nguồn lực bên trong, việc thỏa mãn các nhu cầu của họ [33]. Những sức mạnh này là bẩm sinh nhằm thực hiện hóa tiềm năng con ngƣời, làm cho họ trƣởng thành, trở thành ngƣời tốt hơn, có giá trị hơn với đầy đủ chức năng. Những giải thích của tâm lý học nhân văn về động cơ nhấn mạnh những nguồn lực bên trong nhƣ nhu cầu của con ngƣời đối với sự tự thực hiện (self – actualization), khuynh hƣớng thực hiện bẩm sinh (the inborn actualizing tendency) và nhu cầu tự khẳng định (self – determination). Những quan điểm trên đều có điểm chung là tin rằng con ngƣời đƣợc thúc đẩy bởi những nhu cầu bẩm sinh để hoàn thiện tiềm năng của họ “yếu tố cảm xúc giá trị” Theo hƣớng tiếp cận hoạt động: ác đại diện tiêu biểu là L.
Luria…Họ cho rằng các động cơ đặc trƣng của con ngƣời nảy sinh và hình thành trong quá trình cá nhân tham gia hoạt động, giao tiếp và nhận thức [1, 2, 3]. Khi xem xét vấn đề động cơ của cá nhân phải xem xét nó trong mối quan hệ với nhu cầu. ộng cơ là sự phản ánh chủ quan của chủ thể về đối tƣợng nào đó có khả năng thỏa mãn nhu cầu cho chủ thể. Theo hƣớng tiếp cận nhận thức: ại diện tiêu biểu là J.
Piaget… ho rằng tính định hƣớng tích cực, có chọn lọc của hành vi tạo thành bản chất của hiện tƣợng đƣợc xác định là động cơ; động cơ của hoạt động gắn liền với nhận thức của cá nhân về đối tƣợng của hoạt động [19]. Ngoài ra, con ngƣời hoạt động không phải chỉ vì họ muốn làm việc để đáp lại những tác động bên ngoài hay bên trong cơ thể mà còn để hiểu và giải thích đƣợc về những tác động đó. iều này đƣợc thể hiện rõ nét qua thuyết quy gán của Weiner Bernard, ông giải thích sự thành công hay thất bại của mỗi cá nhân bằng sự quy gán cho các nhân tố bên trong (năng lực, sự nổ lực) hay bên ngoài (sự 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com may mắn, nhiệm vụ khó khăn) và các nhân tố có thể điều khiển đƣợc (sự nỗ lực, các nhiệm vụ khó khăn) hay không điều khiển đƣợc (năng lực, sự may mắn) [40]. Tóm lại, qua việc tìm hiểu về các nghiên cứu của các tác giả ở nƣớc ngoài cho thấy, động cơ là vấn đề trung tâm của khoa học Tâm lý và đã đƣợc đông đảo các nhà khoa học tâm lý quan tâm nghiên cứu từ rất sớm.
Các nghiên cứu ở trong nước về động cơ Ở Việt Nam, các nhà tâm lý học chủ yếu nghiên cứu động cơ theo quan điểm của trƣờng phái hoạt động, với các hƣớng nghiên cứu cơ bản nhƣ sau: Hƣớng nghiên cứu về động cơ nói chung, bao gồm các tác giả tiêu biểu nhƣ: Phạm Minh Hạc, Ngô ông Hoàn, Nguyễn Quang Uẩn, Lê ức Phúc, Trần Trọng Thủy, …đều nghiên cứu vấn đề động cơ chủ yếu theo hƣớng tiếp cận hoạt động, đều cho rằng động cơ đƣợc hình thành, phát triển trong quá trình con ngƣời tham gia vào các hoạt động và giao tiếp đa dạng và phong phú, trong các mối quan hệ xã hội mà cá nhân đó là thành viên [11, 12, 28]. Hƣớng nghiên cứu về các yếu tố tác động đến động cơ học tập, nghiên cứu khoa học bao gồm các tác giả Nguyễn Kế Hào, Phan Trọng Ngọ, Nguyễn Thạc, Phạm Thành Nghị, Nguyễn Hồi Loan, Bùi Minh Huệ, Lý Minh Tiên, …Họ cho rằng các yếu tố bên ngoài và bên trong có ảnh hƣởng nhất định đến động cơ học tập của ngƣời học. Vì vậy, muốn hình thành động cơ học tập cho học sinh, sinh viên cần chú trọng đến các yếu tố này [13]. Hƣớng nghiên cứu về mối quan hệ giữa động cơ học tập và xu hƣớng nhân cách, bao gồm các tác giả Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thàng, Lê Thanh Hƣơng, ặng Xuân Hoài, Phạm Thị ức… ác tác giả đều thống nhất cho rằng động cơ có mối liên hệ chặt chẽ tới xu hƣớng nhân cách 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com của mỗi cá nhân.
ộng cơ có mối quan hệ với nhiều yếu tố tâm lý, tuy nhiên mối quan hệ mật thiết nhất là giữa động cơ với nhu cầu [15, 16]. Hƣớng nghiên cứu về các giải pháp nâng cao động cơ học tập cho ngƣời học, bao gồm các tác giả: Vũ Thị Nho, Dƣơng Thị Kim Oanh, ặng Thị Lan, Trần Thị Thìn.Cho rằng cần nâng cao nhận thức, đặt ra mục tiêu cụ thể, cải tiến phƣơng pháp giảng dạy… nhằm nâng cao động cơ học tập cho ngƣời học [23, 25]. Tóm lại, vấn đề động cơ đƣợc các tác giả trong nƣớc quan tâm nghiên cứu theo các mức độ và khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, điểm chung là các tác giả đều cho rằng động cơ có vai trò rất quan trọng, tạo động lực thúc đẩy tính tích cực hoạt động của con ngƣời.
Các nghiên cứu về động cơ tham gia hiến máu tình nguyện 1. Các nghiên cứu nước ngoài về động cơ tham gia hiến máu tình nguyện Trong những năm gần đây, nhờ sự phát triển của khoa học kỹ thuật nói chung và ngành y học nói riêng mà nhiều ngƣời bệnh đã đƣợc cứu chữa nhờ các phƣơng pháp mới, hiện đại. Góp phần thành công cho các phƣơng pháp mới, hiện đại đó có sự tham gia rất lớn của truyền máu. Và để có nguồn máu ổn định, an toàn, các Trung tâm truyền máu (hay ngân hàng máu) ở nhiều quốc gia đã có những chính sách đặc biệt để thu hút và duy trì ngƣời hiến máu dựa trên những nghiên cứu về ngƣời hiến máu.
Một trong những nghiên cứu đó là động cơ, nhu cầu hay các yếu tố thúc đẩy hành vi tham gia hiến máu của ngƣời dân. Nhóm tác giả Pule Ishmael Pule, Boitshwarelo Rachaba, Mgaywa Gilbert Mjungu Damas Magafu và Dereje Habte của Khoa Y, ại học Botswana trong khảo sát ác yếu tố liên quan đến ý định hiến máu: Biến đổi 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com kinh nghiệm xã hội và quá khứ (Factors Associated with Intention to Donate Blood: Sociodemographic and Past Experience Variables). Tác giả cho rằng các yếu tố: Lòng vị tha, trách nhiệm xã hội, ảnh hƣởng ngang hàng, tiếp cận truyền thông sức khỏe và kiến thức về tầm quan trọng của việc hiến máu đƣợc đề cập là một trong những yếu tố thúc đẩy những ngƣời hiến máu (theo Hindawi Jounal of Blood Transfution, 2014). Nhóm tác giả Rachel Finck, Alyssa Ziman, Matthew Hoffman, Michelle Phan-Tang và Shan Yuan (2016), tiến hành khảo sát ác yếu tố thúc đẩy và cản trở học sinh trung học tham gia hiến máu (Motivating Factors and Potential Deterrents to Blood Donation in High School Aged Blood Donors).
ề tài đƣợc thực hiện trên 395 học sinh của một trƣờng Trung học Phổ thông tại Mỹ. Kết quả cho thấy yếu tố thúc đẩy đƣợc lựa chọn phổ biến nhất Hiến máu là điều đúng đắn nên làm chiếm 90% số ngƣời đƣợc hỏi. ác yếu tố khác nhƣ: Giúp có máu truyền cho ngƣời cần nó chiếm 72%; Hiến máu giúp tôi cảm thấy mình là anh hùng chiếm 65%; i đó sẽ cảm thấy tự hào về tôi chiếm 59%; i hiến máu vì Quà tặng/ƣu đãi chỉ chiếm 30%; … (theo US National Library of Medicine National Institutes of Health). Trong một nghiên cứu đƣợc đăng trên Wiley Online Library năm 2017, nhóm tác giả.
Masser tìm hiểu điều gì thúc đẩy đàn ông hiến máu? Một sự xem xét có hệ thống của bằng chứng (What motivates men to donate blood? A systematic review of the evidence). Sự phân loại yếu tố tác động đến hiến máu nhƣ: động lực xã hội; giá trị cá nhân; nhận thấy nhu cầu về máu; tƣơng hỗ gián tiếp; truyền thông tiếp thị; ƣu đãi; chuẩn mực xã hội; động lực nội tại; … Tác giả cho rằng đàn ông có xu hƣớng thể hiện động lực bên ngoài (ví dụ: sàng lọc sức khỏe) để hiến máu, trong khi phụ nữ có xu hƣớng có động lực bên trong (ví dụ nhƣ lòng vị tha, lý do tôn giáo) để hiến máu. 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong một nghiên cứu mới đây của nhóm tác giả Abdul Rahman Ali A Alsogair, Yousef Duhaim A Al-Rashdi, Thamer Z Aldugieman, Saleh Hadi Alharbi, Fahad A. Alateeq, Ibrahim Bin Ahmed, Hussain Gadelkarim Ahmed1, (2018) thuộc ại học Y khoa Ả Rập Xê–út về các yếu tố hạn chế những ngƣời hiến máu ở nƣớc này (Factors Leading to Reluctance of Blood Donors from Blood Donation in Saudi Arabia) đăng trên Universal Journal of Public Health lại chỉ ra những yếu tố làm cản trở những ngƣời hiến máu.