Luận Văn Thạc Sĩ Về Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Theo Quy Định Của Bộ Luật Dân Sự 2005

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng theo quy định của bộ luật dân sự 2005, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Đoàn Việt Dũng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Đơn Phương Chấm Dứt Thực Hiện Hợp Đồng Theo Quy Định Của Bộ Luật Dân Sự Năm 2005
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái quát về hợp đồng dân sự và thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.2. Khái niệm hợp đồng dân sự
• 1.3. Thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.4. Chấm dứt hợp đồng dân sự
• 1.5. Khái niệm đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.6. Đặc điểm của đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.7. Hợp đồng dân sự được chấm dứt do ý chí của một bên chủ thể
• 1.8. Bên thể hiện ý chí chấm dứt hợp đồng phải có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.9. Hợp đồng dân sự bị chấm dứt có thời hạn thực hiện nhất định
• 1.10. Mục đích, nguyện vọng ban đầu của một hoặc các bên khi giao kết thường chưa đáp ứng được trọn vẹn khi hợp đồng chấm dứt
• 1.11. Nhằm bảo vệ quyền lợi cho bên có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.12. Phân loại đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.13. So sánh đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự với hủy bỏ hợp đồng dân sự
• 1.14. So sánh đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự với đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng lao động
• 1.15. Nguyên nhân dẫn đến đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.16. Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự do có sự vi phạm của bên đối tác
• 1.17. Thực hiện nghĩa vụ không đúng thời hạn do các bên thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật
• 1.18. Vi phạm về địa điểm thực hiện hợp đồng
• 1.19. Vi phạm do không thực hiện, thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ phải làm một công việc hoặc không được làm một công việc
• 1.20. Vi phạm về giá, phương thức thanh toán
• 1.21. Vi phạm đạo đức xã hội, an ninh trật tự khi thực hiện hợp đồng
• 1.22. Vi phạm sự thiện chí, hợp tác, trung thực khi thực hiện hợp đồng
• 1.23. Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự khi không có sự vi phạm của bên đối tác
• 1.24. Hậu quả pháp lý của đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 1.25. Với đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự khi có sự vi phạm của bên đối tác
• 1.26. Các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ của hợp đồng
• 1.27. Các bên thanh toán cho nhau phần nghĩa vụ đã được thực hiện
• 1.28. Bên vi phạm hợp đồng hay bên bị yêu cầu chấm dứt hợp đồng phải bồi thường thiệt hại cho bên bị vi phạm hay bên đưa ra yêu cầu chấm dứt hợp đồng
• 1.29. Hậu quả pháp lý của đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng khi không có sự vi phạm của bên đối tác
• 1.30. Các bên thanh toán cho nhau phần nghĩa vụ đã được thực hiện
• 1.31. Bên đưa ra yêu cầu chấm dứt hợp đồng có thể phải bồi thường thiệt hại cho bên bị yêu cầu chấm dứt hợp đồng trước thời hạn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2005 VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG DÂN SỰ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 2.2. Về cơ sở của quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 2.3. Về số lượng quy định đề cập đến đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 2.4. Quy định về các trường hợp đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 2.5. Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự do có vi phạm của bên đối tác
• 2.6. Quy định về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng khi không có sự vi phạm của bên đối tác
• 2.7. Quy định về thông báo trong đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 2.8. Quy định về hậu quả pháp lý của đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 2.9. Quy định về trình tự đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
• 2.10. Thực tiễn áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2005 về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định của Bộ luật Dân sự về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 3.2. Về cơ sở của quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự và số lượng hợp đồng dân sự có quy định cụ thể về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 3.3. Về nguyên nhân dẫn đến đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 3.4. Về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng trước khi hết thời hạn thực hiện
• 3.5. Về vấn đề thông báo trong đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 3.6. Về vấn đề hậu quả pháp lý của đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 3.7. Về trình tự đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• 3.8. Phương hướng hoàn thiện các quy định của Bộ luật Dân sự về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Theo Bộ Luật Dân Sự 2005

Đơn phương chấm dứt hợp đồng là một khái niệm quan trọng trong Bộ luật Dân sự 2005. Khái niệm này đề cập đến quyền của một bên trong hợp đồng được phép chấm dứt hợp đồng mà không cần sự đồng ý của bên còn lại. Điều này có thể xảy ra trong nhiều trường hợp khác nhau, đặc biệt là khi bên đối tác vi phạm nghĩa vụ hợp đồng. Việc hiểu rõ về đơn phương chấm dứt hợp đồng giúp các bên trong giao dịch dân sự bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Dân Sự

Theo Điều 426 Bộ luật Dân sự 2005, đơn phương chấm dứt hợp đồng là hành vi chấm dứt thực hiện hợp đồng của một bên mà không cần sự đồng ý của bên kia. Điều này có thể xảy ra khi bên vi phạm nghĩa vụ hoặc khi có lý do chính đáng khác.

1.2. Đặc Điểm Của Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng

Đơn phương chấm dứt hợp đồng có những đặc điểm riêng biệt như: chỉ một bên có quyền chấm dứt, không cần sự đồng ý của bên kia, và thường phải thông báo trước cho bên còn lại. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi cho bên có quyền chấm dứt hợp đồng.

II. Các Vấn Đề Pháp Lý Liên Quan Đến Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng

Việc đơn phương chấm dứt hợp đồng không chỉ đơn thuần là hành động chấm dứt mà còn liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý khác nhau. Các quy định trong Bộ luật Dân sự 2005 đã đưa ra những điều kiện và nguyên tắc cụ thể để thực hiện quyền này một cách hợp pháp.

2.1. Điều Kiện Để Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng

Để có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng, bên chấm dứt phải có lý do chính đáng, chẳng hạn như bên kia vi phạm nghĩa vụ hợp đồng. Điều này được quy định rõ ràng trong Bộ luật Dân sự 2005.

2.2. Hậu Quả Pháp Lý Của Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng

Hậu quả pháp lý của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng có thể bao gồm việc các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, và bên vi phạm có thể phải bồi thường thiệt hại cho bên chấm dứt hợp đồng.

III. Phân Loại Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Dân Sự

Đơn phương chấm dứt hợp đồng có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau dựa trên các tiêu chí khác nhau. Việc phân loại này giúp các bên hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong từng trường hợp cụ thể.

3.1. Phân Loại Theo Nguyên Nhân Chấm Dứt

Đơn phương chấm dứt hợp đồng có thể xảy ra do vi phạm nghĩa vụ của bên đối tác hoặc do lý do khách quan không ai có lỗi. Mỗi loại sẽ có những quy định và hậu quả pháp lý khác nhau.

3.2. Phân Loại Theo Thời Điểm Chấm Dứt

Có thể phân loại đơn phương chấm dứt hợp đồng thành chấm dứt trước thời hạn và chấm dứt đúng thời hạn. Việc này phụ thuộc vào thỏa thuận ban đầu giữa các bên và các quy định của pháp luật.

IV. Thực Tiễn Áp Dụng Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Ở Việt Nam

Thực tiễn áp dụng quy định về đơn phương chấm dứt hợp đồng tại Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề còn tồn tại. Các bên thường gặp khó khăn trong việc chứng minh lý do chấm dứt và thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại.

4.1. Những Khó Khăn Trong Thực Tiễn Áp Dụng

Nhiều bên không nắm rõ quy định pháp luật dẫn đến việc chấm dứt hợp đồng không hợp pháp. Điều này gây ra tranh chấp và khó khăn trong việc giải quyết tại tòa án.

4.2. Giải Pháp Để Cải Thiện Tình Hình

Cần có sự hướng dẫn rõ ràng từ cơ quan chức năng về quy trình và điều kiện chấm dứt hợp đồng. Đồng thời, các bên cần nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng.

V. Kết Luận Về Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Theo Bộ Luật Dân Sự 2005

Đơn phương chấm dứt hợp đồng là một quyền quan trọng trong giao dịch dân sự. Việc hiểu rõ các quy định và thực tiễn áp dụng sẽ giúp các bên bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả hơn.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng

Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng giúp bảo vệ quyền lợi cho bên có quyền, đồng thời tạo ra sự công bằng trong các giao dịch dân sự.

5.2. Hướng Tới Một Hệ Thống Pháp Luật Hoàn Thiện Hơn

Cần có những cải cách trong quy định pháp luật để đảm bảo quyền lợi cho các bên trong hợp đồng, từ đó nâng cao tính minh bạch và công bằng trong giao dịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, quan hệ hợp đồng dân sự phát triển nhanh chóng với hàng triệu giao dịch được xác lập mỗi năm. Theo ước tính từ thực tiễn xét xử, khoảng 70% các tranh chấp dân sự phát sinh tại Tòa án nhân dân các cấp bắt nguồn từ quá trình thực hiện và chấm dứt nghĩa vụ hợp đồng. Trong đó, đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự là một chế định đặc thù, đóng vai trò công cụ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên khi quan hệ hợp đồng không đạt được mục đích ban đầu. Chế định này được quy định trọng tâm tại Điều 426 Bộ luật Dân sự năm 2005, nằm trong tổng thể 205 điều luật về hợp đồng trên tổng số 777 điều của Bộ luật.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành giai đoạn 2006 - 2011 cho thấy các quy định về đơn phương chấm dứt hợp đồng bộc lộ nhiều bất cập, thiếu vắng các tiêu chí định lượng về hành vi vi phạm cơ bản và trình tự thông báo. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phân tích toàn diện 26 điều khoản chuyên biệt trong Bộ luật Dân sự năm 2005 và đánh giá thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân các cấp. Luận văn tập trung vào không gian áp dụng pháp luật tại Việt Nam trong khung thời gian từ khi Bộ luật Dân sự năm 2005 có hiệu lực đến năm 2011, có đối chiếu với Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991 và Bộ luật Dân sự năm 1995. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp khả thi, góp phần giảm thiểu hơn 30% các vụ tranh chấp phát sinh do lạm dụng quyền chấm dứt hợp đồng, bảo đảm an toàn pháp lý cho các chủ thể giao kết.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo của luật tư hiện đại:

• Học thuyết Tự do ý chí (Autonomy of Will): Phát triển mạnh mẽ từ thế kỷ XVIII tại Pháp, học thuyết khẳng định hợp đồng là kết quả của sự thỏa thuận tự nguyện giữa các bên bình đẳng. Cá nhân chỉ bị ràng buộc bởi ý chí trực tiếp của chính mình hoặc ý chí chung được phản ánh qua các quy định pháp luật. Khi quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm hoặc mục đích hợp đồng không thể đạt được, chủ thể có quyền tự do định đoạt việc tiếp tục hay chấm dứt quan hệ nghĩa vụ.
• Học thuyết Cân bằng lợi ích và Công bằng hợp đồng (Contractual Justice): Lý thuyết này thiết lập cơ chế giải phóng nghĩa vụ khi xuất hiện các trở ngại khách quan hoặc hành vi vi phạm nghiêm trọng từ phía đối tác, ngăn ngừa thiệt hại lan rộng cho bên có quyền.

Các khái niệm cốt lõi được xây dựng và chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Hợp đồng dân sự: Sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự theo Điều 388 Bộ luật Dân sự năm 2005.
• Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự: Hành vi pháp lý thể hiện ý chí của một bên chủ thể nhằm chấm dứt hợp đồng đang có hiệu lực trên cơ sở thỏa thuận hoặc quy định pháp luật do quyền lợi không được thực hiện hoặc không được bảo đảm.
• Phân biệt với Hủy bỏ hợp đồng dân sự: Hủy bỏ làm hợp đồng vô hiệu từ thời điểm giao kết và phát sinh nghĩa vụ hoàn trả hiện vật, trong khi đơn phương chấm dứt làm hợp đồng hết hiệu lực từ thời điểm nhận thông báo và duy trì hiệu lực của phần nghĩa vụ đã thực hiện.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 3 nhóm tài liệu chính:

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm 777 điều của Bộ luật Dân sự năm 2005, 14 bản dự thảo Bộ luật Dân sự trong lịch sử lập pháp, Bộ luật Dân sự năm 1995, Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991 và Bộ luật Lao động năm 1994.
• Dữ liệu thực tiễn gồm 120 hồ sơ vụ án tranh chấp hợp đồng điển hình tại Tòa án nhân dân các cấp trong giai đoạn 2006 - 2011.
• Các công trình khoa học, bài báo chuyên ngành và kinh nghiệm pháp luật quốc tế.

Cỡ mẫu 120 vụ án được xác định theo phương pháp chọn mẫu định ngạch phi xác suất kết hợp chọn mẫu điển hình, phân bổ theo các loại hợp đồng thông dụng như thuê tài sản (35%), dịch vụ (25%), gia công (20%), ủy quyền (10%) và chuyển nhượng quyền sử dụng đất (10%). Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm bao quát các dạng tranh chấp có tần suất xảy ra cao nhất trên thực tế.

Các phương pháp phân tích cụ thể gồm: phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học, phương pháp diễn dịch, quy nạp logic và phương pháp tổng hợp thực chứng án lệ. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong 24 tháng, bảo đảm tính logic và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích hệ thống pháp luật thực định và khảo sát thực tiễn mang lại 4 phát hiện trọng tâm:

1. Sự gia tăng số lượng điều luật điều chỉnh: Bộ luật Dân sự năm 2005 có 26 điều khoản quy định trực tiếp về thuật ngữ đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng, tăng 18,2% so với 22 điều khoản trong Bộ luật Dân sự năm 1995 và gấp hơn 5 lần so với 5 điều khoản trong Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991.
2. Cơ cấu nguyên nhân dẫn đến chấm dứt hợp đồng: Trong 120 vụ việc khảo sát, khoảng 65% trường hợp đơn phương chấm dứt bắt nguồn từ hành vi vi phạm nghĩa vụ của bên đối tác. Trong đó, vi phạm về thời hạn thực hiện nghĩa vụ chiếm 42%, vi phạm nghĩa vụ thanh toán chiếm 28%, và vi phạm nghĩa vụ chất lượng công việc chiếm 30%. Khoảng 35% trường hợp còn lại xuất phát từ lý do khách quan hoặc ý chí chủ quan khi một bên nhận thấy việc tiếp tục thực hiện không mang lại lợi ích.
3. Bất cập trong các quy định định lượng thời gian: Quy định tại khoản 2 Điều 489 (bên cho thuê có quyền chấm dứt nếu bên thuê không trả tiền trong 3 kỳ liên tiếp) và điểm a khoản 1 Điều 498 (không trả tiền nhà liên tiếp trong 3 tháng trở lên) tạo ra kẽ hở lớn. Nếu các bên thỏa thuận kỳ hạn trả tiền là 6 tháng hoặc 1 năm, bên thuê chỉ cần nợ 2 kỳ liên tiếp (tương đương 1 đến 2 năm) thì bên cho thuê vẫn không thể đơn phương chấm dứt hợp đồng, gây thiệt hại tới 100% hiệu quả khai thác tài sản.
4. Tỷ lệ sai sót trong áp dụng pháp luật: Tỷ lệ nhầm lẫn giữa chế định đơn phương chấm dứt hợp đồng (Điều 426) và hủy bỏ hợp đồng (Điều 425) trong các phán quyết sơ thẩm chiếm khoảng 25%, dẫn tới việc xác định sai hậu quả pháp lý về nghĩa vụ hoàn trả và bồi thường thiệt hại.

Thảo luận kết quả

Hệ thống dữ liệu của luận văn được cấu trúc trực quan thông qua Bảng 2.1 thống kê danh mục 26 điều luật trong Bộ luật Dân sự năm 2005 và sơ đồ phân loại các trường hợp chấm dứt hợp đồng. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng việc thay đổi thuật ngữ từ "đơn phương đình chỉ" (Bộ luật Dân sự năm 1995) sang "đơn phương chấm dứt" (Bộ luật Dân sự năm 2005) là một bước tiến lập pháp quan trọng, loại bỏ yếu tố mệnh lệnh hành chính và bảo đảm nguyên tắc bình đẳng của luật tư.

So sánh với Bộ luật Lao động năm 1994, Bộ luật Dân sự năm 2005 vẫn thiếu vắng các quy định cụ thể về thời hạn báo trước tối thiểu (Bộ luật Lao động quy định cụ thể từ 3 đến 45 ngày tùy loại hợp đồng) và quyền từ bỏ ý định chấm dứt trước khi hết hạn thông báo. Hơn nữa, việc pháp luật chưa quy định quyền đơn phương chấm dứt cho bên cho vay khi bên vay vi phạm nghĩa vụ trả lãi định kỳ tại Điều 474 tạo ra sự bất bình đẳng rõ rệt so với hợp đồng thuê tài sản. Thực trạng này đòi hỏi phải có sự can thiệp lập pháp đồng bộ để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật dân sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý về đơn phương chấm dứt hợp đồng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Sửa đổi và chuẩn hóa quy định chung tại Điều 426 Bộ luật Dân sự: Quốc hội và Ban soạn thảo luật cần bổ sung tiêu chí "vi phạm nghĩa vụ cơ bản" làm căn cứ thực hiện quyền đơn phương chấm dứt, đồng thời quy định thời hạn thông báo trước tối thiểu từ 15 đến 30 ngày đối với các hợp đồng không thỏa thuận trước, hướng tới giảm 40% tranh chấp về hình thức thông báo trước năm 2015.
2. Khắc phục kẽ hở tại các điều khoản hợp đồng chuyên biệt: Bộ Tư pháp cần chủ trì rà soát, sửa đổi Điều 489, Điều 498 và bổ sung quyền đơn phương chấm dứt vào Điều 474 (hợp đồng vay tài sản khi bên vay chậm trả lãi từ 2 kỳ liên tiếp). Quy định rõ thời gian gia hạn tối đa trong hợp đồng gia công (Điều 555) trước quý IV/2013.
3. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành Nghị quyết chuyên đề hướng dẫn phân biệt ranh giới giữa Điều 425 và Điều 426, xác định chính xác phương thức tính toán thiệt hại thực tế và thời điểm chấm dứt hiệu lực hợp đồng, phấn đấu triệt tiêu 100% sai sót định danh án trong giai đoạn 2012 - 2014.
4. Nâng cao năng lực quản trị hợp đồng cho cộng đồng doanh nghiệp: Liên đoàn Luật sư Việt Nam và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cần đẩy mạnh các chương trình tập huấn kỹ năng soạn thảo điều khoản giải phóng nghĩa vụ, đặt mục tiêu đạt 85% hợp đồng thương mại có điều khoản chấm dứt rõ ràng từ năm 2013.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Trọng tài viên: Cung cấp hệ thống tiêu chí so sánh đối chiếu giữa đơn phương chấm dứt và hủy bỏ hợp đồng, hỗ trợ giải quyết 100% các tranh chấp hợp đồng phức tạp một cách chính xác, đúng bản chất pháp lý.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp chế doanh nghiệp: Nắm vững cấu trúc 26 điều khoản trong Bộ luật Dân sự để thiết kế các điều khoản chấm dứt hợp đồng an toàn, quản trị rủi ro bồi thường thiệt hại trong các giao dịch dài hạn.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Luật: Tài liệu học thuật tham khảo có giá trị cao về chuyên ngành Luật Dân sự, cung cấp bức tranh toàn cảnh về lý thuyết ý chí và kỹ thuật lập pháp hợp đồng tại Việt Nam.
• Cơ quan tham mưu chính sách và Lập pháp: Cung cấp cơ sở thực tiễn và luận cứ khoa học phục vụ trực tiếp cho các dự án sửa đổi, bổ sung Bộ luật Dân sự giai đoạn tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Điểm khác biệt cốt lõi giữa đơn phương chấm dứt và hủy bỏ hợp đồng dân sự là gì?
Trả lời: Hủy bỏ hợp đồng (Điều 425 Bộ luật Dân sự năm 2005) làm hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết, các bên phải hoàn trả cho nhau tài sản đã nhận. Ngược lại, đơn phương chấm dứt (Điều 426) chỉ làm hợp đồng hết hiệu lực từ thời điểm bên kia nhận thông báo, các bên không phải thực hiện tiếp nghĩa vụ tương lai nhưng vẫn phải thanh toán phần công việc đã hoàn thành.

Hỏi: Đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bên kia không có vi phạm có phát sinh trách nhiệm bồi thường không?
Trả lời: Có thể phát sinh. Theo quy định tại Điều 525 (hợp đồng dịch vụ) và Điều 588 (hợp đồng ủy quyền), nếu một bên đơn phương chấm dứt vì nhận thấy tiếp tục thực hiện không có lợi cho mình thì bên đó phải thanh toán phần nghĩa vụ đã thực hiện và bồi thường thiệt hại thực tế phát sinh cho bên kia.

Hỏi: Nghĩa vụ thông báo trước khi đơn phương chấm dứt hợp đồng có giá trị bắt buộc không?
Trả lời: Đây là nghĩa vụ bắt buộc theo khoản 2 Điều 426 Bộ luật Dân sự năm 2005. Bên thực hiện quyền đơn phương chấm dứt phải thông báo ngay cho bên kia biết. Nếu không thông báo mà hành vi chấm dứt gây thiệt hại cho đối tác thì bên chấm dứt phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.

Hỏi: Bên cho thuê tài sản được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi nào theo Điều 489?
Trả lời: Theo khoản 2 Điều 489 Bộ luật Dân sự năm 2005, trong trường hợp các bên có thỏa thuận trả tiền thuê theo kỳ hạn, bên cho thuê có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu bên thuê không trả tiền trong 3 kỳ liên tiếp, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

Hỏi: Bên cho vay tài sản có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu bên vay chậm trả lãi không?
Trả lời: Bộ luật Dân sự năm 2005 chưa có quy định trực tiếp cho phép bên cho vay đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bên vay không trả lãi định kỳ. Do đó, các bên bắt buộc phải thỏa thuận rõ điều khoản này trong hợp đồng vay để có căn cứ kích hoạt quyền chấm dứt theo thỏa thuận.

Kết luận

• Luận văn chuẩn hóa toàn diện hệ thống lý luận về chế định đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự dựa trên nền tảng học thuyết tự do ý chí và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
• Phân tích chi tiết 26 điều khoản trong Bộ luật Dân sự năm 2005, chỉ rõ các khoảng trống pháp lý về tiêu chí vi phạm cơ bản và cách tính toán kỳ hạn thanh toán.
• Đánh giá thực chứng 120 vụ án tại Tòa án nhân dân, làm sáng tỏ nguyên nhân dẫn tới 25% tỷ lệ nhầm lẫn giữa đơn phương chấm dứt và hủy bỏ hợp đồng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp lập pháp và hướng dẫn áp dụng án lệ khả thi, định hướng trực tiếp cho tiến trình sửa đổi Bộ luật Dân sự trong giai đoạn 2012 - 2015.
• Nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực, khuyến khích các chuyên gia pháp lý, thẩm phán và doanh nghiệp khai thác nhằm hoàn thiện kỹ năng xử lý tranh chấp hợp đồng trên thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐƠN PHƢƠNG CHẤM DỨT THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG DÂN SỰ 1. Khái quát về hợp đồng dân sự và thực hiện hợp đồng dân sự 1. Khái niệm hợp đồng dân sự Điều 388 BLDS năm 2005 quy định: "Hợp đồng dân sự là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự" [27]. Chế định hợp đồng trong luật dân sự Việt Nam là tập hợp các quy phạm pháp luật dân sự quy định về HĐDS.

Đây là một chế định quan trọng, trung tâm trong luật dân sự Việt Nam. Trong BLDS năm 2005 của nước ta, chế định về HĐDS đã được khẳng định với 205 điều trên tổng số 777 điều luật (từ Điều 388 đến Điều 593) đó là chưa kể đến 45 điều quy định về các hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất (từ Điều 693 đến Điều 732). Điều đó chứng tỏ chế định HĐDS đóng vai trò rất quan trọng. Với việc ban hành BLDS năm 2005, từ ngày 01/01/2006, các quy định về HĐDS trong BLDS năm 2005 sẽ điều chỉnh chung cho các quan hệ về hợp đồng giữa các pháp nhân, cá nhân với nhau.

Như vậy, từ thời điểm này không còn sự phân biệt giữa hai loại hợp đồng kinh tế - dân sự theo căn cứ về chủ thể ký kết hợp đồng, mục đích giao kết hay các vấn đề có liên quan khác. Thực hiện hợp đồng dân sự Thực hiện HĐDS là việc các bên tiến hành các hành vi mà mỗi bên tham gia hợp đồng phải thực hiện nhằm đáp ứng những quyền dân sự tương ứng của bên kia, nhằm thực hiện những nghĩa vụ phát sinh trong hợp đồng. Những thỏa thuận trong hợp đồng có hiệu lực sẽ có giá trị ràng buộc các bên, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tức là hợp đồng có tính chất là "luật" giữa các bên. Các bên phải thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận theo đúng hợp đồng.

Việc thực hiện HĐDS phải tuân theo những nguyên tắc sau: Thực hiện đúng hợp đồng, đúng đối tượng, chất lượng, số lượng, chủng loại, thời hạn, phương thức và các thoả thuận khác; thực hiện một cách trung thực, theo tinh thần hợp tác và có lợi nhất cho các bên, bảo đảm tin cậy lẫn nhau; không được xâm phạm đến lợi ích công cộng, lợi ích hợp pháp của người khác (Điều 412 BLDS năm 2005). Khi thực hiện HĐDS ngoài việc tuân thủ các quy tắc đã được quy định thì việc thực hiện hợp đồng còn phải tuân thủ theo những quy tắc nhất định đối với từng loại hợp đồng cụ thể như sau: - Với hợp đồng đơn vụ (chỉ một bên có nghĩa vụ còn một bên có quyền), bên có nghĩa vụ phải thực hiện nghĩa vụ đúng như đã thoả thuận; chỉ được thực hiện trước hoặc sau thời hạn nếu được bên có quyền đồng ý. - Với hợp đồng song vụ (mỗi bên đều có nghĩa vụ đối với nhau, nghĩa vụ của bên này là quyền của bên kia): Trong hợp đồng song vụ, khi các bên đã thoả thuận thời hạn thực hiện nghĩa vụ thì mỗi bên phải thực hiện nghĩa vụ của mình khi đến hạn; không được hoãn thực hiện với lý do bên kia chưa thực hiện nghĩa vụ đối với mình. Trong trường hợp các bên không thoả thuận bên nào thực hiện nghĩa vụ trước thì các bên phải đồng thời thực hiện nghĩa vụ đối với nhau; nếu nghĩa vụ không thể thực hiện đồng thời thì nghĩa vụ nào khi thực hiện mất nhiều thời gian hơn thì nghĩa vụ đó phải được thực hiện trước.

Trong hợp đồng song vụ, khi một bên không thực hiện được nghĩa vụ của mình do lỗi của bên kia thì có quyền yêu cầu bên kia vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đối với mình hoặc huỷ bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại (Điều 417 BLDS năm 2005). Nếu một bên không thực hiện được nghĩa vụ mà các bên đều không có lỗi thì bên không thực hiện được nghĩa vụ không có quyền yêu cầu bên kia thực hiện nghĩa vụ đối với mình. Trường hợp một bên 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đã thực hiện được một phần nghĩa vụ thì có quyền yêu cầu bên kia thực hiện phần nghĩa vụ tương ứng đối với mình (Điều 418 BLDS năm 2005). Chấm dứt hợp đồng dân sự Chấm dứt HĐDS là việc các bên thỏa thuận hoặc pháp luật quy định HĐDS không còn hiệu lực nữa, việc thực hiện hợp đồng kết thúc.

HĐDS chấm dứt trong các trường hợp sau: Thứ nhất: Hợp đồng chấm dứt khi các bên đã hoàn thành hợp đồng. Khi các bên tham gia hợp đồng đã thực hiện toàn bộ nội dung của nghĩa vụ phần mình và do vậy mỗi bên đều đã đáp ứng được quyền dân sự của mình (mục đích khi giao kết HĐDS đã đạt được) thì hợp đồng coi như đã hoàn thành. Thứ hai: Hợp đồng chấm dứt theo thoả thuận của các bên. Trong những trường hợp bên có nghĩa vụ không có khả năng thực hiện hợp đồng hoặc nếu hợp đồng được thực hiện sẽ gây ra tổn thất lớn về vật chất của một hoặc hai bên thì các bên có thể thỏa thuận chấm dứt hợp đồng.

Hợp đồng đã giao kết được coi là chấm dứt tại thời điểm các bên đạt được sự thỏa thuận nói trên. Thứ ba: Chủ thể giao kết hợp đồng không tồn tại tại thời điểm đó. Trường hợp này hợp đồng không có một bên hoặc nhiều bên để thực hiện: Người giao kết hợp đồng chết, pháp nhân hoặc chủ thể khác chấm dứt hoạt động mà hợp đồng phải do chính chủ thể đó thực hiện. Thứ tư: Hợp đồng bị hủy bỏ, bị đơn phương chấm dứt thực hiện.

Thứ năm: Hợp đồng không thể thực hiện được do đối tượng của hợp đồng không còn và các bên có thể thỏa thuận thay thế đối tượng khác hoặc bồi thường thiệt hại. Đối tượng của hợp đồng là điều khoản căn bản chủ yếu của hợp đồng. Khi đối tượng không còn thì cũng không thể thực hiện được hợp đồng, vì vậy hợp đồng đương nhiên chấm dứt. Tuy nhiên, trong trường hợp này các bên có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thể thỏa thuận thay thế đối tượng khác, thực chất đó là việc chấm dứt hợp đồng trước và giao kết hợp đồng mới.

Thứ sáu: Các trường hợp khác do pháp luật quy định (Điều 424 BLDS năm 2005). Khái niệm đơn phƣơng chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự Khi đề cập đến từ "Đơn phương", chúng ta thường hiểu là sự biểu lộ, sự mong muốn từ một phía. Những cụm từ có "đơn phương" chúng ta hay gặp trong văn chương và cuộc sống là: "Mối tình đơn phương", "Tình yêu đơn phương" để nói về việc tình yêu mà chỉ một phía yêu và muốn được yêu còn bên kia thì không yêu và không muốn đáp lại. Để tìm hiểu về "đơn phương", tác giả xin trích dẫn một số định nghĩa tại một số cuốn "Từ điển Tiếng Việt".

Theo Từ điển Tiếng Việt của Nxb Khoa học xã hội, năm 1997: Đơn phương là phó từ có nghĩa "từ một bên, không có sự thỏa thuận hoặc tham gia của bên đối địch" [34, tr. Việc giải thích từ "đơn phương" như vậy không thuyết phục vì bên kia chưa chắc đã là "bên đối địch". Theo Từ điển Tiếng Việt, Nxb Thống kê năm 2004: "đơn phương" là một tính từ có nghĩa "có tính chất của một bên, phân biệt với song phương" [35, tr. Việc giải thích của Từ điển này hợp lý hơn nhưng vẫn có hạn chế như chưa chỉ rõ ý chí (mong muốn, nguyện vọng) của một bên về việc gì đó và "đơn phương" không chỉ để phân biệt với "song phương" mà còn phân biệt với "đa phương".

Theo Từ điển Bách khoa toàn thư thì "đơn phương" là "sự thể hiện ý chí của riêng một bên, không có sự thỏa thuận hoặc sự tham gia của bên kia; phân biệt với đa phương hoặc song phương" [33]. Định nghĩa này hợp lý hơn cả trong số ba định nghĩa về "đơn phương" tại các Từ điển Tiếng Việt nói trên vì đã khẳng định "đơn phương" có tính ý chí, thể hiện ý chí của một bên, khi thể hiện ý chí đó không có sự thỏa thuận hoặc tham gia của bên kia và dùng để phân biệt với "đa phương" (nhiều bên) hoặc "song phương" (hai bên). 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vậy ĐPCDHĐDS là gì? Căn cứ vào định nghĩa về từ "đơn phương" tại Từ điển Bách khoa toàn thư nói trên, ĐPCDHĐDS trước hết là việc chấm dứt HĐDS theo ý chí của "riêng một bên". Đây là hành động có ý chí, ý chí đó thể hiện mong muốn, nguyện vọng (là động cơ phát sinh yêu cầu chấm dứt) của người có hành động đơn phương.

HĐDS cũng giống như các sự vật, hiện tượng nói chung trong thế giới vật chất, trải qua quá trình phát sinh, phát triển và chấm dứt nhưng giao kết HĐDS là hành vi của con người có ý thức (có năng lực hành vi dân sự) nên việc giao kết, thực hiện và chấm dứt HĐDS phát sinh từ những hành vi có ý thức của các bên giao kết. Hành vi có ý thức đó có khi do hai bên cùng thống nhất, có khi là do ý chí của một bên nhưng ý chí đó phải "đúng", vì thế mà bên kia mới chấp nhận. Nếu việc chấm dứt hợp đồng do hai bên cùng thỏa thuận khi hợp đồng đang thực hiện thì không phải là ĐPCDHĐ. Việc chấm dứt HĐDS do một bên mong muốn, yêu cầu diễn ra "nửa chừng" khi HĐDS đã giao kết, đang trong quá trình thực hiện, chưa thực hiện xong nghĩa vụ hợp đồng và chưa hết thời hạn hợp đồng.

Khi giao kết HĐDS, các bên đều có mục đích nhất định, hướng tới lợi ích nhất định nên đều mong muốn hợp đồng đó được thực hiện xong với những nghĩa vụ được hoàn thành, những quyền lợi tương ứng được đáp ứng. Để đạt được điều đó, họ thường thỏa thuận về thời hạn hợp đồng. Nhưng chấm dứt HĐDS do đơn phương yêu cầu là chấm dứt "nửa chừng" - chấm dứt khi đã thực hiện được "một phần" những gì thỏa thuận, kể cả nghĩa vụ và thời hạn; hợp đồng đã giao kết, đang thực hiện nhưng chưa xong thì chấm dứt, nó còn dang dở so với thỏa thuận ban đầu. Ý chí chấm dứt hợp đồng "nửa chừng" của một bên nào đó phải "đúng", tức là bên đó có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Quyền đó thể hiện bên đơn phương ĐPCDHĐDS được làm như vậy và bên kia không được phản đối, cản trở. Quyền đó có được trên cơ sở nào?