đặt vấn đề quốc tịch hay sự dịch chuyển của hàng hóa là đối tƣợng của HĐMBHHQT mà nêu cụ thể tại Điều 27 các hình thức MBHHQT đƣợc thực hiện dƣới các hình thức xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập và chuyển khẩu [11, tr. Việc MBHHQT phải đƣợc thực hiện trên cơ sở hợp đồng bằng văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tƣơng đƣơng. So với các quy định của pháp luật Việt Nam trƣớc khi ban hành Luật Thƣơng mại năm 2005 thì quy định này gián tiếp khẳng định việc không coi dấu hiệu quốc tịch của chủ thể hoặc dấu hiệu về phạm vi lãnh thổ quốc gia là căn cứ xác định HĐMBHHQT mà chủ yếu dựa vào tính chất của quan hệ hợp đồng. Quy định này phù hợp với thực tiễn thƣơng mại hiện nay, đặc biệt là việc phát triển các khu chế xuất, đặc khu kinh tế, khu kinh tế mở.
Đặc điểm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế So với các hợp đồng mua bán hàng hóa trong nƣớc, HĐMBHHQT có những đặc điểm khác biệt thể hiện ở những khía cạnh sau: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về chủ thể của hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế Theo pháp luật của một số nƣớc trên thế giới (Anh, Mỹ.) hoặc theo quy định của các văn bản pháp luật quốc tế về MBHHQT (Công ƣớc Lahay 1964, Công ƣớc Viên 1980.) thì chủ thể của HĐMBHHQT là các thƣơng nhân có trụ sở ở các quốc gia khác nhau. Theo quy định của Luật Thƣơng mại Việt Nam 2005, chủ thể tham gia là những thƣơng nhân mang quốc tịch khác nhau. Nếu thƣơng nhân là pháp nhân thì thƣơng nhân mang quốc tịch quốc gia nơi pháp nhân đƣợc thành lập.
Quốc tịch của thƣơng nhân nƣớc ngoài đƣợc xác định theo pháp luật của quốc gia mà thƣơng nhân mang quốc tịch. Pháp luật của các nƣớc khác nhau thì quy định khác nhau về điều kiện chủ thể tham gia HĐMBHHQT. Tuy nhiên, theo pháp luật của hầu hết các nƣớc trên thế giới thì mọi thƣơng nhân có đủ năng lực tài chính để chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của mình đều có thể trở thành chủ thể của HĐMBHHQT, không kể thƣơng nhân đó tồn tại dƣới hình thức pháp nhân hay cá nhân. Theo quy định của pháp luật Việt Nam thì chủ thể có quyền tham gia ký kết HĐMBHHQT có sự thay đổi theo từng thời kỳ phù hợp với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế cũng nhƣ quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về thƣơng mại theo hƣớng mở rộng phạm vi chủ thể của HĐMBHHQT, cụ thể là: Trƣớc năm 1986 Nhà nƣớc độc quyền trong lĩnh vực ngoại thƣơng nên việc ký kết HĐMBHHQT cũng do Nhà nƣớc độc quyền, những điều kiện để một doanh nghiệp đƣợc cấp giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu phải đáp ứng các điều kiện về vốn, nhân lực, lĩnh vực ngành nghề rất khắt khe.
Để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể kinh doanh trong việc ký kết và thực hiện HĐMBHHQT trong bối cảnh Việt Nam là thành viên của WTO, Luật Thƣơng mại Việt Nam 2005, tại Điều 6 và Điều 3 Nghị định số 12/2006/NĐ - CP ngày 23/01/2006 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thƣơng mại 2005 về hoạt động MBHHQT và các hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nƣớc ngoài đã mở rộng phạm vi chủ thể có quyền ký kết và thực hiện HĐMBHHQT bằng việc chỉ hạn chế hoặc 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cấm ký kết các HĐMBHHQT đối với những mặt hàng thuộc danh mục cấm của Nhà nƣớc, việc ký kết HĐMBHHQT không bị hạn chế bởi tƣ cách chủ thể(cá nhân, pháp nhân), quốc tịch, ngành nghề kinh doanh của thƣơng nhân nhƣ các văn bản trƣớc đó. Đây là điểm mới quan trọng so với quy định của Luật Thƣơmg mại 1997 phù hợp với thực tiễn thƣơng mại và góp phần thúc đẩy các hoạt động thƣơng mại phát triển với nƣớc ngoài. Về đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế Đối tƣợng của hợp đồng là yếu tố quan trọng nhất trong một hợp đồng mua bán hàng hóa. Không có đối tƣợng của hợp đồng thì không thể có một hợp đồng mua bán hàng hóa bởi vì mọi sự thỏa thuận giữa các bên tham gia hợp đồng đều nhằm đến việc chuyển quyền sở hữu đối tƣợng của hợp đồng từ bên bán sang bên mua và chuyển tiền từ bên mua sang bên bán.
Tuy nhiên, không phải mọi tài sản mà các bên mua bán với nhau đều là đối tƣợng của HĐMBHHQT bởi vì nếu nó không đáp ứng đƣợc những yêu cầu mà pháp luật đặt ra thì sự thỏa thuận giữa các bên là bất hợp pháp và hợp đồng đó bị vô hiệu. Đối tƣợng của HĐMBHHQT phải thỏa mãn đƣợc các điều kiện sau đây: - Đối tƣợng của HĐMBHHQT phải đƣợc phép mua bán giữa thƣơng nhân Việt Nam với thƣơng nhân nƣớc ngoài theo quy định của pháp luật Việt nam và của pháp luật nƣớc ngoài có liên quan. - Đối tƣợng của HĐMBHHQT phải xác định, tồn tại thực tế và có thể dịch chuyển đƣợc từ nƣớc này sang nƣớc khác hoặc từ thị trƣờng nội địa vào khu chế xuất. Điều kiện này tuy không đƣợc quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật nhƣng chúng ta có thể suy ra từ bản chất và đặc điểm của HĐMBHHQT.
Nhƣ vậy, bất động sản thì không thể trở thành đối tƣợng của HĐMBHHQT hoặc các loại hàng hóa đặc thù nhƣ: Các cổ phiếu, cổ phần, chứng khoán đầu tƣ, các chứng từ lƣu thông hoặc tiền tệ; tàu thủy, máy bay và các chạy trên đệm không khí; điện năng (Điều 2 Công ƣớc Viên 1980) [21, tr. - Đối với mỗi quốc gia, việc trao đổi hàng hóa quốc tế đều ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi ích của cộng đồng. Do vậy, mỗi quốc gia đều có quy định về 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mặt hàng đƣợc phép mua bán với thƣơng nhân nƣớc ngoài. Tại Việt Nam hàng năm Chính phủ đều ban hành các văn bản điều hành xuất nhập khẩu trong đó quy định danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu và các mặt hàng xuất nhập khẩu có điều kiện.
Nhìn chung, việc quy định những mặt hàng xuất nhập khẩu của Việt Nam nhằm mục đích bảo đảm hòa bình, an toàn trật tự và sức khỏe con ngƣời, ngăn chặn việc di chuyển các tài nguyên thiên nhiên đang bị khai thác cạn kiệt hoặc những động vật quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng ra nƣớc ngoài. Với tinh thần đó, hiện nay Việt Nam cấm xuất khẩu các mặt hàng sau: Vũ khí, đạn dƣợc, trang thiết bị quân sự, đổ cổ, các loại chất ma túy, hóa chất độc, các loại gỗ theo quy định cụ thể của Chính phủ tại các văn bản pháp luật liên quan, các loại động vật hoang, động thực vật quý hiếm… Đồng thời, đảm bảo trật tự, an toàn xã hội, an ninh quốc phòng, truyền thống văn hóa, thuần phong mỹ tục của dân tộc. Pháp luật Việt Nam cấm nhập khẩu các mặt hàng sau: + Vũ khí, đạn dƣợc, trang thiết bị quân sự. + Hóa chất độc + Các loại ma túy + Các loại văn hóa phẩm phản động, đồi trụy + Pháo các loại và đồ chơi trẻ em có ảnh hƣởng xấu đến giáo dục nhân cách, trật tự an toàn xã hội.
+ Thuốc lá điếu + Hàng tiêu dùng đã qua sử dụng…. Về các nguyên tắc thì không đƣợc ký kết các hợp đồng mua bán các loại mặt hàng trên. Tuy nhiên, trong những trƣờng hợp đặc biệt nếu đƣợc phép của Thủ tƣớng Chính phủ thì các mặt hàng này có thể trở thành đối tƣợng của HĐMBHHQT. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các mặt hàng ngoài danh mục các mặt hàng xuất nhập khẩu thì Nhà nƣớc điều tiết chủ yếu bằng biện pháp thuế quan.
Tuy nhiên, đối với một số mặt hàng quan trọng Nhà nƣớc phải quản lý hoạt động xuất nhập khẩu bằng hạn gạch, giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu để bảo vệ sản xuất trong nƣớc. + Đối với các mặt hàng nhà nƣớc quản lý bằng hạn gạch (gạo, phân bón.) hoặc bằng giấy phép xuất nhập khẩu (thuốc chữa bệnh, giống cây trồng.) khi ký kết HĐMBHHQT phải tuân theo các quy định cụ thể của Chính phủ về việc xuất nhập khẩu các mặt hàng này. Các mặt hàng này chỉ trở thành đối tƣợng của HĐMBHHQT nếu bên Việt Nam đã xin đƣợc hạn ngạch hoặc giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu. Nhƣ vậy, hàng hóa muốn trở thành đối tƣợng của HĐMBHHQT là những hàng hóa đƣợc phép mua bán với thƣơng nhân nƣớc ngoài theo pháp luật của nƣớc bên bán và nƣớc bên mua.
Đồng thời phải là hàng hóa mà doanh nghiệp đƣợc phép kinh doanh theo ngành nghề đa dạng ký tại giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Về đồng tiền thanh toán Đối với các hợp đồng mua bán hàng hóa trong nƣớc, các bên thƣờng sử dụng nội tệ làm đồng tiền thanh toán. Trong HĐMBHHQT thì đồng tiền thanh toán cho các bên thỏa thuận nhƣng thông thƣờng là ngoại tệ đối với một bên hoặc cả hai bên. Theo quy định của Chính phủ về quản lý ngoại hối tại Pháp lệnh ngoại hối thì đồng tiền chung của các quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu - EU (ví dụ đồng Euro) cũng đƣợc coi là ngoại tệ.
VAI TRÒ CỦA HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUỐC TẾ VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI LOẠI HỢP ĐỒNG NÀY 1. Vai trò của hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế HĐMBHHQT có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội hiện đại, đặc biệt là trong xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới hiện nay. Vai trò của HĐMBHHQT thể hiện ở những khía cạnh sau đây: 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất: HĐMBHHQT là công cụ thể hiện ý chí của các chủ thể tham gia quan hệ MBHHQT bởi vì bản chất của hợp đồng là sự bày tỏ và thống nhất ý chí giữa các chủ thể. Thông qua HĐMBHHQT các bên bày tỏ và thống nhất ý chí giữa các chủ thể.
Thông qua HĐMBHHQT các bên bày tỏ mong muốn thiết lập quan hệ mua bán hàng hóa với nhau, cụ thể là bên bán đồng ý bán hàng cho bên mua và bên mua đồng ý nhận hàng và trả tiền cho bên bán theo đúng các điều kiện mà hai bên đã thỏa thuận. Thứ hai: HĐMBHHQT là công cụ để bảo vệ lợi ích của các bên chủ thể, một HĐMBHHQT đƣợc thành ký kết hợp pháp có giá trị bắt buộc đối với các bên giao kết.