CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN CHUNG VÀ PHÁP LÝ VE SỞ TƯ PHÁP 1. Khái niệm và đặc điểm của Sở Tư pháp 1. Khái niệm về Sở Tw pháp Tại Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã xác định hệ thống các cơ quan tư pháp ở nước ta bao gồm toàn bộ các cơ quan tham gia vào hoạt động mang tính tư pháp là Tòa án nhân dân các cấp — cơ quan thực hiện quyền tư pháp; các cơ quan thực hiện quyền tố tụng (Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án, cơ quan điều tra các cấp); các cơ quan thực hiện hoạt động bé trợ tư pháp và quan lý nhà nước về hoạt động tư pháp [5]. Theo đó, trong tổ chức bộ máy nhà nước đã hình thành một hệ thống các cơ quan thực hiện chức năng, nhiệm vụ có tính chất tư pháp được tổ chức tương ứng với các cơ quan thực hiện quyền hành pháp từ trung ương đến địa phương, giúp cơ quan hành pháp quản lý hành chính nhà nước về bổ trợ tư pháp và quản lý nhà nước về hoạt động tư pháp bao gồm: Bộ Tư pháp giúp Chính phủ, Sở Tu pháp giúp UBND tỉnh, Phòng Tu pháp giúp UBND huyện và công chức Tư pháp — Hộ tịch cấp xã.
Tuy nhiên, về tính chất, đây là cơ quan hành chính nhà nước, không có chức năng thực hiện quyền tư pháp như Tòa án nhân dan các cấp. Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 thì chính quyền địa phương ở cấp tỉnh và cấp huyện được thành lập các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cùng cấp, là cơ quan tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương, đồng thời được thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp, uy quyén của cơ quan nha nước cấp trên. Trong đó có Sở Tư pháp — co quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thực hiện những chức năng, nhiệm vụ giúp UBND cùng cấp quản lý nhà nước về hành chính tư pháp [35]. Tại Điều 1 Thông tư 07/2020/TT-BTP về hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Sở tư pháp thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Phòng tư pháp thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện (Thông tư 07/2020/TT-BTP) có quy định như sau: 1.
Sở Tư pháp là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, có chức năng tham mưu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về: công tác xây dựng và thi hành pháp luật; theo dõi tình hình thi hành pháp luật; kiểm tra, xử lý, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật; phổ biến, giáo dục pháp luật; hòa giải ở cơ sở; pháp chế; chứng thực; nuôi con nuôi; hộ tịch; quốc tịch; lý lịch tư pháp; bồi thường nhà nước; trợ giúp pháp lý; luật sư, tư vấn pháp luật; công chứng; giám định tư pháp; đấu giá tài sản; trọng tài thương mại; hòa giải thương mại; thừa phat lại; quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh ly tài sản va hành nghề quản lý, thanh lý tài sản; đăng ký biện pháp bảo đảm; quản lý công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính; công tác tư pháp khác và dịch vụ sự nghiệp công thuộc ngành, lĩnh vực theo quy định pháp luật. Sở Tư pháp có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng: chịu sự chỉ đạo, quản lý về t6 chức, biên chế của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo thấm quyền; chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra về chuyên môn, nghiệp vụ của Bộ Tư pháp [20]. Từ những phân tích trên có thể hiểu: Sở Tw pháp là cơ quan chuyên môn, cơ quan hành chính nhà nước ở cấp tỉnh, có chức năng tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực hiện quản lý nhà nước về lĩnh vực hành chính tư pháp, vừa chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức va các mặt hoạt động cia UBND cấp tỉnh, vừa chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra của cơ quan nhà nước cấp trên, mà trực tiếp là Bộ Tư pháp về chuyên môn nghiệp vụ. Khái niệm về đổi mới tổ chức và hoạt động của Sở Tư pháp Dé đưa ra khái niệm đôi mới tô chức và hoạt động của Sở Tư pháp, trước hết chúng ta cần làm rõ "đổi mới", tổ chức", "hoạt động" là gì? Đầu tiên, "đổi mới" là “thay đổi hoặc làm cho thay đổi tốt hơn, tiễn bộ hon so với truéc'[60, tr.
Trong đời sống xã hội, quan niệm "đổi mới" được đưa ra dưới nhiều góc độ khác nhau, ở Việt Nam, "đổi mới" thường được hiểu là thay đôi cách nghĩ, cách làm cũ lạc hậu lỗi thời, không đáp ứng được nhu cầu phát triển bằng cách nghĩ, cách làm khác tiến bộ hơn phù hợp với quy luật phát triển. Khi nói đến "đổi mới" thường nói đến đổi mới tư duy, đôi mới tổ chức, đổi mới đội ngũ, đổi mới phong cách lãnh đạo. Do đó, "đổi mới" được sử dụng rộng rãi trong các văn kiện của Đảng, các văn bản của Nhà nước, trong sách báo cũng như ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày của nhân dân. Đổi mới có mục tiêu lý luận và mục tiêu thực tiễn, mục tiêu lý luận của đôi mới là nhằm xác lập hệ thống quan điểm đúng đắn về sự thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn trong cách nghĩ, cách làm; mục tiêu thực tiễn của đôi mới là dé tô chức hoạt động cụ thể nào đó từng bước được xác định vững chắc.
Hai mục tiêu này có quan hệ mật thiết, chặt chẽ với nhau, mục tiêu lý luận phục vụ mục tiêu thực tiễn, mục tiêu thực tiễn vừa là yêu cầu, vừa là phương thức kiểm tra thành quả đạt được của mục tiêu lý luận. Thứ hai, "tổ chức" là "sắp xếp, bố trí thành các bộ phận dé cung thuc hién một nhiệm vu hoặc cùng một chức năng chung",'tập hợp người được tổ chức theo cơ cấu nhất định để hoạt động vì mục tiêu chung" [60, tr. Theo từ điển Tiếng Việt và thực tế cho thấy trong từng hoàn cảnh cụ thé mà "t6 chức" có thé được hiểu và thực hiện ở dạng danh từ "tổ chức" hoặc động từ "tổ chức", hay nói cách khác, tùy vào mỗi công việc, ngành nghề, lĩnh vực. có nhiều định nghĩa khác nhau về "tô chức".
Tổ chức bao gồm hai nội dung cơ bản là tổ chức cơ cấu và tổ chức quá trình. Qua đây ta có thé đưa ra khái niệm đổi mới tổ chức của Sở Tư pháp như sau: "Đổi mới tổ chức Sở Tư pháp là việc hoàn thiện hoặc sắp xếp, bố trí lại các bộ phận cấu thành của Sở Tư pháp (bao gồm lãnh đạo Sở Tu pháp, các phòng chuyên môn nghiệp vụ và đội ngũ công chức, viên chức, người lao động) nhằm bảo đảm cho mỗi bộ phận và cả hệ thong tổ chức cia Sở Tu pháp đạt được hiệu suất tổng thé cao hơn, phối hợp với nhau tốt hơn". Thứ ba, "hoạt động" là "làm những việc khác nhau với mục đích nhất định; là vận động, vận hành để thực hiện các chức năng, nào hoặc tác động nao đó '[60, tr. Trong đời sống hàng ngày, "hoạt động" thường được hiểu là quá trình tác động qua lại giữa con người với thê giới xung quanh đê tạo ra sản phâm, khi nói 10 đến "hoạt động" thì bao gồm hoạt động của một cá nhân hoặc hoạt động dé tạo ra sản phẩm, khi nói đến "hoạt động" thì bao gồm hoạt động của một cá nhân hoặc hoạt động của một tô chức đẻ tạo ra một sản phẩm, một kết quả nhất định, hay nói cách khác "hoạt động" là "van động, cử động của cá nhân hoặc tô chức nhằm đạt mục dich nao đó, hoạt động là thực hiện một chức năng nào đó trong một chỉnh thể hoặc tiến hành những việc làm có quan hệ chặt chẽ với nhau nhằm mục đích chung trong lĩnh vực nhất định.
Theo đó, đổi mới hoạt động của Sở Tu pháp là: Duy trì và phát huy những hoạt động của Sở Tư pháp để thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền han phù hợp, hiệu qua; thay đổi cái xấu, những hoạt động chưa phù hợp, hiệu quả, khắc phục tình trạng lạc hậu đáp ứng yêu cầu của sự phát triển và đòi hỏi ngày càng cao của công tác tư pháp trong quản lý hành chính nhà nước và đổi mới bộ máy Nhà nước thông qua các phương thức hoạt động cụ thé và phù hợp hơn. Từ các khái niệm đổi mới tổ chức và đổi mới hoạt động của Sở Tư pháp, có thé đưa ra khái niệm đổi mới tổ chức và hoạt động của Sở Tư pháp như sau: Đổi mới tổ chức và hoạt động của Sở Tư pháp là việc hoàn thiện hoặc sắp xếp, bố trí lại các bộ phận cấu thành Sở Tư pháp nhằm bảo đảm cho mỗi bộ phận và cả hệ thong tổ chức của Sở Tư pháp dat được hiệu suất tong thé cao hơn, phối hợp với nhau tốt hơn để duy tri và phát huy những hoạt động của mình trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp, hiệu quả; thay đổi cái xấu, những hoạt động chưa phù hợp, hiệu quả, khắc phục tình trạng lạc hậu bằng những phương thức tổ chức và hoạt động hợp pháp, hợp lý đáp ứng yêu cầu của sự phát triển và đòi hỏi ngày càng cao của công tác tư pháp trong quản lý hành chính nhà nước và đối mới bộ máy Nhà nước. Đặc điểm Với chức năng là một cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh tham mưu về công tác tư pháp, Sở Tư pháp có những đặc điểm sau: Thứ nhất, Sở Tu pháp được tổ chức dựa trên các quy định của pháp luật Mọi cơ quan nhà nước, trong đó có Sở Tư pháp được thành lập khi có các văn bản quy phạm pháp luật cho phép. Điều này mang lại các địa vị pháp lý khác 11 nhau cho từng co quan trong bộ máy hành chính nhà nước.
Dia vị pháp lý của từng cơ quan được xác định rõ ràng trong các hoạt động của từng cơ quan, tổ chức và của cả bộ máy hành chính nhà nước. Mỗi cơ quan, tổ chức được thành lập dé thực hiện một hoặc một nhóm chức năng, nhiệm vụ rõ ràng, không chồng chéo, trùng lặp, bảo đảm tính độc lập tương đối và tạo thành chỉnh thể cho bộ máy hành chính nhà nước. Sở Tư pháp "không phải là cơ quan hiến định" [59, tr.