phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Luan van 16 Chƣơng I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ Ở TỈNH TÂY NINH 1. Đội ngũ cán bộ chủ chốt và những vấn đề cơ bản về xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở tỉnh Tây Ninh 1. Quan niệm, đặc điểm, vai trò đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở tỉnh Tây Ninh * Vài nét về tỉnh Tây Ninh Tây Ninh là một tỉnh ở Đông Nam Bộ, nằm ở vị trí cầu nối giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thủ đô PhnômPênh (Campuchia) và là một trong những tỉnh nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Phía Đông giáp tỉnh Bình Dương và Bình Phước, phía Nam và Đông Nam giáp thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Long An, phía Bắc và Tây Bắc giáp 2 tỉnh Svay Riêng và Kampong Cham của Campuchia với 02 Cửa khẩu Quốc tế Mộc Bài và Xa Mát, các cửa khẩu quốc gia: Chàng Riệc, Kà Tum, Phước Tân và Tống Lê Chân và nhiều cửa khẩu tiểu ngạch Tỉnh có Thành phố Tây Ninh nằm cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 99 km theo đường quốc lộ 22, cách biên giới Campuchia 40 km về phía Tây Ninh. Vùng đất Tây Ninh từ thời xưa vốn là một vùng đất thuộc Thủy Chân Lạp, với tên gọi là Romdum Ray, có nghĩa là "Chuồng Voi" vì nơi đây chỉ có rừng rậm với muôn thú dữ như cọp, voi, beo, rắn. Những người thổ dân ở đây sống rất thiếu thốn, cơ cực cho đến khi người Việt đến khai hoang thì vùng đất này mới trở nên phát triển. Sau hơn 25 năm đổi mới bộ mặt xã, phường, thị trấn ở Tây Ninh đã có những thay đổi về nhiều mặt.
Kinh tế có bước tăng trưởng, tình hình chính trị xã hội ổn định, quốc phòng, an ninh được giữ vững, đời sống nhân dân được cải thiện. Hiện nay Tây Ninh có 08 huyện, 01 Thành Phố, 95 xã, phường, thị trấn, trong đó có 05 huyện, 20 xã biên giới tiếp Luan van 17 giáp với 03 tỉnh, 07 huyện, 20 xã của Vương quốc Campuchia với 240 km đường biên giới. Về phân loại đơn vị hành chính cấp xã theo Nghị định 159/2009/NĐ-CP: 95/95 xã, phường, thị trấn của Tây Ninh đã được phân loại, trong đó xã loại 1: 63, xã loại 2: 29 và xã loại 3: 3. Tính đến thời điểm 30/12/2013, tỉnh Tây Ninh có 533 ấp, khu phố (trong đó có 469 ấp và 64 khu phố; tăng 29 ấp, 9 khu phố so với thời điểm 31/12/2011).
Tỉnh Tây Ninh có địa hình tương đối bằng phẳng, rất thuận lợi cho phát triển toàn diện nông nghiệp, công nghiệp và xây dựng. Khí hậu Tây Ninh tương đối ôn hoà, nhiệt độ tương đối ổn định, có địa hình cao núp sau dãy Trường Sơn, chính vì vậy ít chịu ảnh hưởng của bão và những yếu tố thuận lợi khác. Với lợi thế đó là những điều kiện thuận lợi để phát triển nền nông nghiệp đa dạng. Tây Ninh có hồ Dầu Tiếng giúp cân bằng sinh thái, phục vụ tưới tiêu trong nông nghiệp, cung cấp nước cho nuôi trồng thuỷ sản, sinh hoạt tiêu dùng và cho sản xuất công nghiệp.
Nguồn nước ngầm ở Tây Ninh phân bố rộng khắp trên địa bàn, bảo đảm chất lượng cho sản xuất và đời sống của người dân. * Quan niệm về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở tỉnh Tây Ninh Từ trước đến nay, trong công tác cán bộ, trong các văn bản, nghị quyết của Đảng đề cập nhiều đến khái niệm cán bộ lãnh đạo chủ chốt. Tuy nhiên, chưa có một quan niệm thống nhất và những tiêu chí cụ thể để xác định trong bộ máy tổ chức của xã thì ai được gọi là cán bộ chủ chốt và ai không phải là cán bộ chủ chốt. Để nhận thức một cách đúng đắn vấn đề cán bộ chủ chốt, cần nghiên cứu một số khái niệm cán bộ, cán bộ chủ chốt, đội ngũ cán bộ chủ chốt.
Về cán bộ, Đại từ điển Tiếng Việt do tác giả Nguyễn Như Ý chủ biên có đưa ra khái niệm cán bộ như sau: Cán bộ là “Người làm việc trong cơ quan nhà nước”; “Người giữ chức vụ, phân biệt với người bình thường, không giữ chức vụ trong các cơ quan, tổ chức nhà nước đó” [50, tr. Theo Từ điển Tiếng Việt, cán bộ là “Người làm công tác có nghiệp vụ Luan van 18 chuyên môn trong cơ quan nhà nước”; “Người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức, phân biệt với người thường không có chức vụ” [49, tr. Từ điển Bách khoa toàn thư (tại Website www.vn) định nghĩa: Cán bộ là thuật ngữ thường dùng ở Việt Nam và một số nước trên thế giới, chỉ “những người được bầu hoặc được bổ nhiệm giữ chức vụ trong các tổ chức (đảng, nhà nước, đoàn thể nhân dân) thuộc hệ thống chính trị của quốc gia, ở các cấp từ trung ương tới cơ sở”. Từ đó, có hai cách hiểu cơ bản về cán bộ: Một là, Cán bộ bao gồm những người trong biên chế nhà nước, làm việc trong các cơ quan đảng, nhà nước, đoàn thể chính trị - xã hội, các doanh nghiệp nhà nước và các lực lượng vũ trang nhân dân từ Trung ương đến cơ sở.
Hai là, Cán bộ là những người giữ chức vụ trong một tổ chức hay một cơ quan, để phân biệt với người không có chức vụ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên một định nghĩa về cán bộ hết sức giản dị và dễ hiểu: “Cán bộ là người đem chính sách của Đảng, của chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời, đem tình hình dân chúng báo cáo cho Đảng, cho chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [28, tr. Về cán bộ chủ chốt, Theo Từ điển tiếng Việt - 2000, ”Chủ chốt” có nghĩa là “quan trọng nhất, có tác dụng làm nòng cốt” [49, tr.
Mỗi cơ quan, tổ chức, dù ở cấp trung ương, địa phương hay cơ sở đều có người lãnh đạo quản lý, có tổ chức có tập thể lãnh đạo, nhưng trong tập thể lãnh đạo đó có một người đứng đầu. Người đứng đầu đó là người lãnh đạo chủ chốt, có quyền ra quyết định về các chủ trương, có trách nhiệm và quyền điều hành một đơn vị, một tổ chức, một tập thể… để thực hiện nhiệm vụ của đơn vị, tổ chức, tập thể đó. Vậy, cán bộ chủ chốt được hiểu là người có chức vụ cao, nắm giữ các vị trí quan trọng nhất, có quyền quyết định, điều hành, chịu trách nhiệm chính của Luan van 19 một tổ chức, đơn vị hoặc một địa phương… với tư cách là nhân tố then chốt, chủ yếu, có tác dụng làm nòng cốt trong việc thực hiện nhiệm vụ của tổ chức, đơn vị, địa phương đó. Việc xác định cán bộ chủ chốt hay không chủ chốt cần căn cứ vào chức trách cụ thể của mỗi người cán bộ và được đặt trong mối quan hệ với hệ thống tổ chức.
Có cán bộ ở cương vị này và trong tổ chức này là chủ chốt, nhưng trong mối quan hệ khác, vị trí khác thì không còn là chủ chốt nữa. Vì vậy, nói cán bộ chủ chốt chỉ là tương đối. Về đội ngũ: Theo Sách tra cứu các mục từ về tổ chức, đội ngũ là “Nhóm đông người được tập hợp lại thành một lực lượng để thực hiện một công việc nào đó” (chẳng hạn như: đội ngũ binh sĩ tập luyện quân sự tại thao trường hoặc chiến đấu chống quân thù tại mặt trận). Đội ngũ cũng được quan niệm là “Tập hợp gồm số đông người có chung lý tưởng, mục tiêu phấn đấu, hoặc cùng nghề nghiệp, giai cấp, tầng lớp xã hội…” (ví dụ: đội ngũ đảng viên, đội ngũ đoàn viên, đội ngũ những người viết báo, đội ngũ giai cấp công nhân, đội ngũ trí thức).
Như vậy, đội ngũ cán bộ chủ chốt của một địa phương, một đơn vị… là tập hợp số đông cán bộ lãnh đạo chủ chốt (không phải một vài chức danh riêng lẻ) của các tổ chức trụ cột trong một hệ thống bộ máy tổ chức của địa phương, đơn vị đó, cùng nhau lãnh đạo, điều hành tổ chức của mình để hoàn thành nhiệm vụ chung. Hiện nay có khá nhiều quan niệm khác nhau khi xác định về đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt phường, xã, thị trấn: Loại ý kiến thứ nhất: xác định đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã gồm một số chức danh chính trong hệ thống chính trị. Đó là những cán bộ lãnh đạo, nhưng là lãnh đạo toàn diện, có trọng trách nặng nề nhất, có quyền thay mặt tập thể lãnh đạo giải quyết các vấn đề và chịu trách nhiệm trước tập thể. Do đó, “đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã gồm: bí thư đảng ủy, chủ tịch uỷ ban nhân dân, chủ tịch hội đồng nhân dân, phó bí thư thường trực đảng ủy, chủ tịch hội nông dân (ở Luan van 20 xã) hay chủ tịch liên đoàn lao động (ở phường)”.
Loại ý kiến thứ hai: xác định đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã gắn với chức năng lãnh đạo, thường gọi là cán bộ lãnh đạo chủ chốt, vì vậy bao gồm các ủy viên ban thường vụ đảng ủy xã. Ý kiến này cho rằng: lãnh đạo chính trị là chức năng riêng biệt của Đảng, những cán bộ trong tổ chức đảng (ủy viên ban chấp hành, ủy viên ban thường vụ đảng ủy) chính là đội ngũ cán bộ lãnh đạo chính trị. Trong điều kiện Đảng cầm quyền, cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Đảng cũng là cán bộ lãnh đạo chủ chốt của hệ thống chính trị, là những người giữ vị trí then chốt nhất, quan trọng nhất vừa trong phạm vi tổ chức đảng vừa trong các tổ chức của hệ thống chính trị, đó chính là các ủy viên ban thường vụ đảng ủy. Do đó, “cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã là ban thường vụ đảng ủy xã, trong đó ít nhất gồm có các chức danh bí thư đảng ủy, phó bí thư đảng ủy, chủ tịch hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân, chủ tịch mặt trận, xã đội trưởng, trưởng công an”.
Khác với hai loại ý kiến trên, còn có ý kiến xuất phát từ quan niệm hệ thống chính trị để xác định cán bộ chủ chốt. Theo quan niệm chung nhất, hệ thống chính trị là một tổng thể những tổ chức, thiết chế chính trị - xã hội và các mối quan hệ giữa chúng với nhau, hợp thành thể chế chính trị của một chế độ xã hội.