Luận văn: Thực hiện pháp lệnh dân chủ tại các xã, thị trấn ở huyện Sóc Sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực hiện pháp lệnh dân chủ tại các xã thị trấn ở huyện Sóc Sơn Hà Nội, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước
• Đề tài: Thực hiện pháp lệnh dân chủ tại các xã thị trấn ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan thực hiện pháp lệnh dân chủ tại huyện Sóc Sơn

Pháp lệnh dân chủ ở xã, phường, thị trấn là cơ sở pháp lý quan trọng để mở rộng quyền làm chủ của nhân dân tại cơ sở. Tại huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, việc triển khai văn bản này gắn liền với mục tiêu xây dựng Đảng và chính quyền vững mạnh. Địa bàn huyện có diện tích rộng với 25 xã và 01 thị trấn. Kinh tế địa phương đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Đời sống vật chất của người dân từng bước được cải thiện rõ rệt. Nhận thức của cán bộ và quần chúng về quyền làm chủ ngày càng nâng cao. Các cấp ủy đảng chỉ đạo sát sao việc công khai quy hoạch và các khoản đóng góp. Bộ máy chính quyền cơ sở tích cực đổi mới phương thức làm việc. Mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân ngày càng gắn bó. Việc thực thi quy chế dân chủ giúp hạn chế phát sinh khiếu kiện phức tạp. Đây là tiền đề củng cố niềm tin của nhân dân vào đường lối lãnh đạo.

1.1. Cơ sở lý luận về thực hiện dân chủ ở cơ sở

Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của Nhà nước Việt Nam. Bản chất này khẳng định toàn bộ quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Việc thực hiện Pháp lệnh dân chủ cụ thể hóa các quyền con người và quyền công dân tại cơ sở. Nguyên tắc căn bản gồm dân biết, dân bàn, dân làm và dân kiểm tra. Các cơ quan nhà nước có nghĩa vụ minh bạch thông tin quản lý. Người dân có quyền tham gia thảo luận các công việc chung của địa phương. Hoạt động này tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội bền vững.

1.2. Bối cảnh hành chính và xã hội tại huyện Sóc Sơn

Huyện Sóc Sơn nằm ở cửa ngõ phía bắc thủ đô Hà Nội. Địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh và triển khai nhiều dự án hạ tầng lớn. Tình hình kinh tế chuyển dịch nhanh tạo ra nhiều biến động về quản lý đất đai. Việc áp dụng Pháp lệnh dân chủ tại các xã và thị trấn gặp cả thuận lợi lẫn thách thức. Chính quyền cơ sở cần giải quyết kịp thời nhu cầu chính đáng của nhân dân. Sự đồng thuận của người dân là yếu tố quyết định sự ổn định chính trị tại địa phương.

II. Phân tích thực trạng thực hiện pháp lệnh dân chủ tại Sóc Sơn

Thực tiễn áp dụng Pháp lệnh dân chủ tại huyện Sóc Sơn đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn hạn chế. Nhiều xã thực hiện tốt việc niêm yết công khai ngân sách, quy hoạch đất đai và các chính sách an sinh. Các cuộc tiếp xúc cử tri và đối thoại trực tiếp được tổ chức định kỳ. Người dân tích cực đóng góp kinh phí và ngày công xây dựng nông thôn mới. Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng phát huy hiệu quả bước đầu. Tuy nhiên, hình thức công khai ở một số nơi vẫn mang tính hình thức. Việc lấy ý kiến đóng góp của nhân dân đối với các dự án lớn đôi khi chưa sâu sát. Nhận thức pháp luật của một bộ phận cán bộ cơ sở còn thiếu đồng đều. Tinh thần tiếp thu phê bình của lãnh đạo cơ sở chưa thực sự cầu thị. Những bất cập này làm phát sinh đơn thư khiếu nại kéo dài tại một vài địa bàn.

2.1. Những kết quả đạt được tại các xã thị trấn

Hầu hết các xã và thị trấn tại huyện Sóc Sơn đã thành lập ban chỉ đạo thực hiện dân chủ. Công tác cải cách hành chính theo cơ chế một cửa có chuyển biến rõ rệt. Việc công khai tài chính xã và kế hoạch sử dụng đất được thực hiện đúng quy định. Nhân dân tích cực bàn bạc và biểu quyết các khoản đóng góp xây dựng đường làng, ngõ xóm. Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể được tăng cường. Tinh thần làm chủ của người dân tạo động lực phát triển kinh tế địa phương.

2.2. Những tồn tại và nguyên nhân trong quá trình áp dụng

Một số cấp ủy Đảng chưa chú trọng công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên. Hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân tại vài địa phương còn mang tính thụ động. Trình độ nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ cơ sở chưa đồng đều trước yêu cầu nhiệm vụ mới. Sự phối hợp giữa chính quyền với các tổ chức đoàn thể đôi lúc thiếu chặt chẽ. Ngoài ra, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cơ sở có lúc chưa dứt điểm. Điều này dẫn đến tình trạng đơn thư vượt cấp gây phức tạp an ninh trật tự.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả pháp lệnh dân chủ tại Sóc Sơn

Để nâng cao chất lượng thực hiện Pháp lệnh dân chủ tại các xã và thị trấn ở huyện Sóc Sơn, chính quyền cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Công tác tuyên truyền pháp luật cần được đa dạng hóa qua hệ thống truyền thanh và các hội nghị chuyên đề. Cấp ủy đảng phải tăng cường vai trò lãnh đạo và kiểm tra việc thực thi quy chế dân chủ. Đội ngũ cán bộ cơ sở cần được bồi dưỡng định kỳ về kỹ năng đối thoại và tiếp công dân. Chính quyền địa phương phải nâng cao tính minh bạch trong quản lý quy hoạch và đền bù giải phóng mặt bằng. Mọi phản ánh và kiến nghị của nhân dân phải được giải quyết dứt điểm ngay từ cơ sở. Vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội cần được tạo điều kiện tối đa. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý hành chính sẽ giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng hơn.

3.1. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và chính quyền

Cấp ủy địa phương cần quán triệt sâu sắc các văn bản chỉ đạo về dân chủ cơ sở. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân các xã phải thực hiện nghiêm chế độ đối thoại trực tiếp với người dân. Bộ máy chính quyền phải chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính. Công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm người đứng đầu cần được tiến hành định kỳ. Đội ngũ cán bộ phải nêu cao tinh thần phục vụ và tôn trọng nhân dân. Cơ chế phân công trách nhiệm rõ ràng sẽ hạn chế tình trạng đùn đẩy công việc.

3.2. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận và người dân

Mặt trận Tổ quốc huyện và các xã cần củng cố hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân. Các tổ chức đoàn thể phải chủ động thu thập ý kiến cử tri và phản ánh kịp thời tới chính quyền. Địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi để các tầng lớp nhân dân trực tiếp giám sát các dự án đầu tư công. Việc lấy phiếu tín nhiệm các chức danh do Hội đồng nhân dân bầu cần được tiến hành dân chủ và khách quan. Sự đồng thuận của nhân dân là thước đo hiệu quả quản lý cơ sở.

IV. Kết luận về thực hiện pháp lệnh dân chủ tại huyện Sóc Sơn

Thực hiện Pháp lệnh dân chủ tại các xã và thị trấn ở huyện Sóc Sơn là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm xây dựng chính quyền cơ sở vững mạnh. Việc đảm bảo quyền dân chủ không chỉ bảo vệ lợi ích hợp pháp của người dân mà còn tạo nguồn lực to lớn cho sự phát triển kinh tế địa phương. Quá trình thực hiện đòi hỏi sự kiên trì, thống nhất từ nhận thức đến hành động của toàn bộ hệ thống chính trị. Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn Sóc Sơn mang lại giá trị tham khảo sâu sắc cho các huyện ngoại thành Hà Nội. Việc mở rộng dân chủ trực tiếp gắn liền với giữ vững kỷ cương pháp luật là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn hiện nay. Chính quyền các xã, thị trấn cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tiếp nhận phản hồi của cử tri. Đây là nền tảng vững chắc để xây dựng một nền hành chính phục vụ nhân dân.

4.1. Đánh giá tổng thể ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu về thực hiện Pháp lệnh dân chủ tại huyện Sóc Sơn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về xây dựng chính quyền cơ sở. Đề tài cung cấp những luận cứ thực tiễn quan trọng phục vụ công tác lãnh đạo của Đảng bộ huyện. Việc phát huy dân chủ đúng đắn đã tạo sự đồng thuận xã hội cao, giảm thiểu các điểm nóng về an ninh trật tự. Kết quả thực hiện giúp các địa phương hoàn thành tốt các chỉ tiêu phát triển kinh tế và xã hội.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng vào công tác xây dựng chính quyền

Chính quyền địa phương cần duy trì thường xuyên hoạt động thanh tra và đánh giá việc thực hiện dân chủ. Công tác bồi dưỡng kỹ năng dân vận cho đội ngũ cán bộ công chức phải được đặt lên hàng đầu. Huyện cần nhân rộng các mô hình dân chủ tiêu biểu tại các xã nông thôn mới. Việc xây dựng văn hóa công vụ liêm chính sẽ nâng cao uy tín của chính quyền trước nhân dân. Dân chủ cơ sở chính là chìa khóa để phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực thi dân chủ ở cấp cơ sở là nền tảng cốt lõi nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, củng cố sự gắn kết giữa Đảng, chính quyền và quần chúng. Tại huyện Sóc Sơn – một địa bàn ngoại thành chiến lược của Thủ đô Hà Nội với diện tích tự nhiên khoảng 306,5 km² gồm 26 đơn vị hành chính (25 xã và 1 thị trấn) cùng quy mô dân số trên 300.000 người – việc triển khai Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực tế: Dù huyện Sóc Sơn đạt được nhiều bước tiến trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, song năng lực thực thi dân chủ của đội ngũ cán bộ cơ sở còn bộc lộ nhiều hạn chế. Tình trạng vi phạm nguyên tắc công khai, minh bạch hoặc thực hiện mang tính hình thức vẫn tồn tại ở một số địa phương, dẫn tới nguy cơ phát sinh khiếu nại, tố cáo phức tạp liên quan đến đất đai và ngân sách.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về dân chủ cơ sở, đánh giá toàn diện thực trạng thực hiện Pháp lệnh dân chủ tại 26 xã, thị trấn huyện Sóc Sơn từ năm 2007 đến nay, đồng thời xác lập hệ thống giải pháp nâng cao năng lực thực thi dân chủ đến năm 2020.

Ý nghĩa của đề tài được đo lường bằng việc chuẩn hóa quy trình công khai 11 nhóm danh mục theo luật định, nâng tỷ lệ người dân tham gia học tập các chủ trương chính sách lên trên 90%, đồng thời huy động hiệu quả hơn 11.000 ha đất nông nghiệp phục vụ tái cơ cấu kinh tế nông thôn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa, trong đó khẳng định dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân, là sự thống trị của đa số và là mục tiêu tối thượng của chế độ mới. Đồng thời, nghiên cứu kế thừa sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ: "Dân chủ nghĩa là dân là chủ và dân làm chủ" và xem "thực hành dân chủ là chiếc chìa khóa vạn năng" để giải quyết mọi thách thức trong quản trị công.

Khung nghiên cứu gắn liền với các quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, tiêu biểu là Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/2/1998 của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, cùng Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011). Luận văn làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

• Dân chủ cơ sở: Cơ chế thực thi quyền làm chủ của người dân tại địa bàn xã, phường, thị trấn – nơi diễn ra sự tiếp xúc trực tiếp hằng ngày giữa bộ máy công quyền và công dân.
• Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở cấp xã: Văn bản quy phạm pháp luật cao nhất quy định chi tiết 4 nhóm nội dung: Dân biết, Dân bàn, Dân làm, Dân kiểm tra.
• Dân chủ trực tiếp: Phương thức nhân dân trực tiếp thể hiện ý chí, quyết định các vấn đề hệ trọng tại thôn, làng, tổ dân phố mà không qua trung gian.
• Dân chủ đại diện: Cơ chế nhân dân ủy quyền cho các cơ quan dân cử như Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và các tổ chức đoàn thể thực thi quyền lực quản lý nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tổng kết 15 năm thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW của Huyện ủy Sóc Sơn, báo cáo sơ kết 5 năm thi hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11, các văn bản chỉ đạo của Thành ủy Hà Nội và số liệu thanh tra từ 10 đợt kiểm tra tại 108 lượt đơn vị cơ sở.

Về phương pháp thu thập và phân tích, luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, logic - lịch sử với các phương pháp định lượng và định tính: khảo sát thực tế, thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh đối chiếu. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 26 đảng bộ xã, thị trấn của huyện Sóc Sơn, kết hợp chọn mẫu phân tầng có chủ đích đối với hơn 200 cán bộ chủ chốt (gồm bí thư chi bộ, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng sinh thái - kinh tế đặc thù của Sóc Sơn: vùng bán sơn địa đồi gò, vùng đồng bằng trũng ven sông Cà Lồ và sông Cầu, cùng vùng phụ cận sân bay Nội Bài và các cụm công nghiệp tập trung. Timeline nghiên cứu bao quát giai đoạn từ khi ban hành Pháp lệnh năm 2007, phân tích giai đoạn trọng điểm 2010 - 2015 và định hình chiến lược thực thi đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại huyện Sóc Sơn giai đoạn 2007 - 2015 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Hệ thống chỉ đạo và tuyên truyền được củng cố đồng bộ: Ban chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ huyện được kiện toàn qua 3 lần với 26 thành viên. Huyện đã phối hợp tổ chức 5 lớp tập huấn nghiệp vụ cho trên 1.000 cán bộ cơ sở, tổ chức hội thi tuyên truyền viên thu hút hơn 100 thí sinh, giúp tỷ lệ cán bộ và nhân dân tham gia học tập, quán triệt Pháp lệnh đạt trên 90%.
• Dân chủ trực tiếp tạo bước đột phá trong dồn điền đổi thửa: Thông qua cơ chế họp dân bàn bạc và biểu quyết công khai, Sóc Sơn hoàn thành dồn điền đổi thửa tại 136 thôn làng trên quy mô 11.000 ha đất nông nghiệp. Kết quả làm giảm bình quân từ 10 thửa/hộ xuống chỉ còn 2,5 thửa/hộ (giảm 75% độ manh mún), thu hồi bổ sung 965 ha đất dư dôi vào quỹ đất công ích của địa phương.
• Thúc đẩy hiệu quả kinh tế nông thôn vượt bậc: Nhờ đồng thuận dân chủ trong cải tạo thủy lợi và ứng dụng cơ giới hóa, giá trị sản xuất bình quân đạt 132 triệu đồng/ha/năm, tốc độ tăng trưởng nông nghiệp đạt 3,53%/năm (vượt mục tiêu đề ra từ 2,5% đến 3%/năm). Nhiều mô hình chuyên canh đạt giá trị từ 350 triệu đến 1 tỷ đồng/ha.
• Công tác kiểm tra, giám sát định kỳ được duy trì nghiêm túc: Ban Thường vụ Huyện ủy và Ban chỉ đạo huyện đã tiến hành 10 đợt kiểm tra tại 108 lượt đơn vị, tổ chức khen thưởng 112 tập thể và 226 cá nhân có thành tích xuất sắc, đồng thời phát hiện và chấn chỉnh khoảng 15% đơn vị còn lúng túng trong niêm yết tài chính.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng khi quyền làm chủ của nhân dân được tôn trọng theo đúng phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", mọi rào cản về giải phóng mặt bằng, chuyển đổi đất đai và huy động nguồn lực xã hội đều được tháo gỡ triệt để. Điển hình như kỳ tích dồn điền đổi thửa trên 11.000 ha – một nhiệm vụ vốn tiềm ẩn nhiều tranh chấp phức tạp – đã thành công nhờ phát huy tối đa quyền tự quyết của người dân tại 136 thôn làng.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế xuất phát từ trình độ chuyên môn của một bộ phận công chức cấp xã còn hạn chế, tư tưởng gia trưởng và thói quen làm việc theo lối hành chính mệnh lệnh vẫn chưa được xóa bỏ hoàn toàn. So sánh với các nghiên cứu thực hiện quy chế dân chủ tại thành phố Vinh hay tỉnh Sơn La, địa bàn Sóc Sơn chịu áp lực lớn hơn do tốc độ đô thị hóa nhanh và biến động giá đất dọc các tuyến cao tốc Hà Nội - Lào Cai, Quốc lộ 18.

Trong trình bày học thuật, các chuỗi dữ liệu trên có thể được hệ thống hóa trực quan qua biểu đồ cột so sánh mức độ biến động số thửa đất của hộ nông dân trước và sau năm 2015, kết hợp bảng tổng hợp phân loại 108 lượt kiểm tra cơ sở để đối chiếu rõ nét mối tương quan giữa tần suất giám sát của cấp ủy với mức độ suy giảm đơn thư khiếu nại tại 26 xã, thị trấn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng thực thi Pháp lệnh dân chủ cơ sở tại huyện Sóc Sơn trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Chuẩn hóa quy trình công khai minh bạch 11 nhóm danh mục bắt buộc: Ủy ban nhân dân huyện chỉ đạo Ủy ban nhân dân 26 xã, thị trấn niêm yết công khai 100% các đồ án quy hoạch đất đai, phương án đền bù giải phóng mặt bằng và dự toán - quyết toán ngân sách xã hằng năm tại trụ sở và trên hệ thống truyền thanh cơ sở. Thời gian hoàn thành chuẩn hóa quy trình trước quý 4 năm 2016.
• Đổi mới và nâng cao chất lượng bồi dưỡng đạo đức công vụ: Huyện ủy Sóc Sơn chủ trì, phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị huyện định kỳ mở 2 đến 3 lớp tập huấn nghiệp vụ mỗi năm cho khoảng 300 đến 400 lượt cán bộ cơ sở, đặc biệt là đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng thôn và tổ trưởng dân phố, nhằm loại bỏ thái độ cửa quyền, nhũng nhiễu giai đoạn 2016 - 2020.
• Tăng cường năng lực giám sát của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện và cấp xã tiến hành kiện toàn bộ máy thanh tra nhân dân tại 199 thôn, làng; đặt mục tiêu giám sát 100% các công trình phúc lợi có nguồn vốn đóng góp từ nhân dân, phấn đấu giảm tỷ lệ khiếu nại về trật tự xây dựng xuống dưới 5% mỗi năm.
• Thiết lập cơ chế tiếp nhận phản ánh và chuyển đổi số trong quản trị địa phương: Ban chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ huyện cùng các phòng ban chuyên môn triển khai hòm thư điện tử, số điện thoại đường dây nóng và ứng dụng công nghệ thông tin tại bộ phận một cửa của 26 xã, thị trấn, cam kết tỷ lệ giải quyết khiếu nại, phản ánh của người dân đạt trên 95% đúng hạn luật định.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu thực tiễn và lý luận giá trị cao dành cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền địa phương: Cung cấp khung năng lực quản trị, phương pháp điều hành gần dân, sát cơ sở và các giải pháp thực tế để xử lý điểm nóng khiếu kiện đất đai cho lãnh đạo Huyện ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tại 26 xã, thị trấn.
• Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội: Cung cấp cẩm nang nghiệp vụ giám sát đầu tư cộng đồng, kỹ năng tổ chức lấy phiếu tín nhiệm và phương pháp đối thoại dân chủ trực tiếp tại 199 thôn làng, khu dân cư.
• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuyên sâu trong giảng dạy và nghiên cứu các chuyên ngành Xây dựng Đảng, Quản lý nhà nước, Luật Hành chính, Khoa học Chính trị tại các học viện, trường đại học.
• Chuyên viên tham mưu chính sách nông nghiệp và nông thôn mới: Cung cấp bài học kinh nghiệm đắt giá về quy trình dồn điền đổi thửa trên 11.000 ha đất, hỗ trợ việc hoạch định chính sách quản lý đất đai và phát triển hạ tầng nông thôn bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 quy định những nội dung nào người dân được trực tiếp bàn và quyết định?

Người dân được bàn và quyết định trực tiếp về chủ trương, mức đóng góp kinh phí xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng trong phạm vi cấp xã, thôn, tổ dân phố. Ngoài ra, nhân dân bàn và biểu quyết để cấp thẩm quyền công nhận hương ước thôn làng, bầu hoặc bãi nhiệm trưởng thôn, tổ trưởng dân phố và thành viên Ban Thanh tra nhân dân.

Tại sao công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Sóc Sơn được xem là điểm sáng trong thực thi dân chủ cơ sở?

Nhờ thực hiện nghiêm quy trình dân chủ, 136 thôn làng tại Sóc Sơn đã đồng thuận dồn điền đổi thửa hơn 11.000 ha đất, giảm số thửa từ 10 xuống còn 2,5 thửa/hộ. Quá trình này diễn ra minh bạch, giúp thu hồi 965 ha đất công ích, đưa năng suất nông nghiệp tăng trưởng 3,53%/năm mà không phát sinh điểm nóng tranh chấp.

Những rào cản lớn nhất trong việc thực hiện dân chủ cơ sở tại các xã ngoại thành là gì?

Rào cản chủ yếu gồm: Năng lực và tác phong làm việc của một bộ phận cán bộ cơ sở còn mang nặng tính hành chính mệnh lệnh; tâm lý tiểu nông và trình độ dân trí của người dân không đồng đều; sức ép từ tốc độ đô thị hóa và giải phóng mặt bằng các dự án công nghiệp dễ phát sinh xung đột lợi ích.

Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng phát huy vai trò kiểm tra như thế nào?

Các ban này đại diện cho nhân dân thực hiện quyền giám sát việc thu chi ngân sách cấp xã, nghiệm thu các công trình do dân đóng góp, quản lý đất đai và việc thực thi công vụ của cán bộ xã. Mọi vi phạm đều được kiến nghị trực tiếp tới Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và Ủy ban nhân dân cấp xã xử lý theo quy định.

Đóng góp mới mang tính ứng dụng cao nhất của luận văn là gì?

Luận văn đã gắn kết chặt chẽ lý luận Xây dựng Đảng với bài toán thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại một huyện ven đô. Công trình xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực thực thi dân chủ và quy trình 4 bước cụ thể, giúp cấp ủy cơ sở nâng cao tỷ lệ đồng thuận của nhân dân lên trên 90%.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa tại cấp cơ sở.
• Phân tích chân thực bức tranh thực tế tại 26 xã, thị trấn huyện Sóc Sơn, làm nổi bật thành tựu dồn điền đổi thửa trên 11.000 ha đất gắn với quyền làm chủ của nhân dân.
• Chỉ rõ những nguyên nhân cốt lõi gây ra tính hình thức trong công khai minh bạch và đề xuất các nhóm giải pháp khắc phục có tính khả thi cao đến năm 2020.
• Khẳng định vai trò quyết định của công tác đào tạo, bồi dưỡng cho hơn 1.000 lượt cán bộ cơ sở nhằm nâng cao đạo đức công vụ và kỹ năng đối thoại trực tiếp với công dân.
• Cung cấp mô hình tham chiếu khoa học về quản trị công cho các địa phương đang trong tiến trình đô thị hóa và công nghiệp hóa nông thôn trên toàn quốc.

Đóng góp chính của luận văn là đã làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng với hiệu quả thực thi dân chủ trực tiếp của quần chúng nhân dân. Về lộ trình tiếp theo, cấp ủy và chính quyền các cấp cần tiếp tục cập nhật, chuẩn hóa bộ quy chế dân chủ cơ sở thích ứng với quá trình chuyển đổi số và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các đề xuất từ công trình này để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị công tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DÂN CHỦ CƠ SỞ VÀ VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LỆNH DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN HIỆN NAY 1. Những vấn đề chung về dân chủ cơ sở và sự điều chỉnh của Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Những vấn đề chung về dân chủ 1. Khái niệm dân chủ Dân chủ và thực hiện dân chủ là nhu cầu khách quan của con người và xã hội.

Ngay trong xã hội thị tộc thời kỳ nguyên thủy, con người đã biết hợp lực với nhau để sản xuất, chống thiên tai, thú dữ và đã tự tổ chức ra những hoạt động chung mang tính xã hội, trong đó có việc cử ra những người đứng đầu các cộng đồng người để thực thi những quy định chung và phế bỏ những người đó nếu họ không thực hiện những quy định chung theo ý nguyện, lợi ích chung của cộng đồng. Trong xã hội Hy Lạp cổ đại, khi mà nhà nước dân chủ chủ nô Aten ra đời (khoảng thế kỷ VI trước công nguyên), khái niệm dân chủ được hiểu là: việc cử ra hay phế bỏ người đứng đầu là do “quyền và sức mạnh của nhân dân”. Chỉ đến giai đoạn này thì danh từ dân chủ mới chính thức được sử dụng. Theo tiếng Hy Lạp cổ, dân chủ là từ ghép của hai chữ: Demos (nhân dân, quần chúng) + Kratos (sức mạnh, quyền lực), tức là quyền lực, sức mạnh thuộc về nhân dân.

Trong các thời kỳ khác nhau của xã hội có phân chia giai cấp, dân chủ không còn giữ nguyên nghĩa ban đầu của nó là quyền lực thuộc về nhân dân, mà bị chi phối bởi các quan điểm lập trường, thái độ chính trị của giai cấp cầm quyền trong xã hội. Các giai cấp thống trị đã nhân danh cộng đồng, nhân 9 danh lợi ích chung định ra pháp luật, thao túng mọi quyền hành, tước quyền làm chủ của nhân dân. Cụ thể là: Trong xã hội chiếm hữu nô lệ, giai cấp chủ nô lập ra nhà nước, lấy tên là nhà nước dân chủ - tức nhà nước dân chủ chủ nô thống trị đại đa số người lao động là giai cấp nô lệ. Do đó, “dân” lúc này theo quy định của pháp luật gồm giai cấp chủ nô, tăng lữ, thương gia, một số trí thức và người tự do, còn đại đa số nhân dân lao động trở thành nô lệ.

Đến chế độ phong kiến, mặc dù khát vọng về dân chủ của người dân vẫn cháy bỏng nhưng chế độ phong kiến không được thừa nhận là một chế độ dân chủ (dẫu chỉ là hình thức) mà đó là một chế độ quân chủ. Việc chuyển giao quyền lực trong xã hội phong kiến thường theo "cha truyền con nối" “Trung quân, ái quốc”, “Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung”. Nhà vua nắm mọi quyền hành trong tay. Vua được coi là "thiên tử".

Còn dân là đối tượng sai khiến của nhà vua. Ở phương Đông, thời kỳ này, giai cấp nông dân có tư tưởng phản kháng, đấu tranh chống cường quyền, đòi giai cấp địa chủ phong kiến phải có những thay đổi nhất định để đáp ứng hình thức sinh hoạt dân chủ ở làng xã. Chính vì vậy, hội đồng của làng (gồm đại biểu của các dòng họ, những người có chữ nghĩa trong làng) xây dựng “hương ước” bàn việc làng một cách dân chủ. Bước vào thế kỉ XVII, chủ nghĩa tư bản lần lượt ra đời ở một số nước châu Âu.

Giai cấp tư sản thiết lập nền dân chủ tư sản. Những đại biểu xuất sắc như John Locke (1632 - 1704), Charles Louis Montesquieu (1689 - 1755), Jean-Jacques Rousseau (1712 - 1778),. đã đặt nền móng cho việc hình thành nhà nước pháp quyền và chế độ dân chủ tư sản. Các nhà tư tưởng tư sản đã đưa ra tư tưởng "tam quyền phân lập" để chế ước và kiểm soát lẫn nhau về quyền lực nhà nước.

Mác đã đánh giá cao tư tưởng dân chủ tư sản, ông coi đây là một tiến bộ lớn mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển. Khi chủ 10 nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn độc quyền thì tính chất tiến bộ và cách mạng của giai cấp tư sản mất dần, thay vào đó là tư tưởng bảo thủ và phản động. Chính vì vậy, Lênin cho rằng: “Chế độ dân chủ tư sản, tuy là một tiến bộ lịch sử vĩ đại so với thời trung cổ, song trước sau nó vẫn là – và dưới chế độ tư bản nó không thể không là - một chế độ dân chủ chật hẹp, bị cắt xén, giả hiệu, giả dối, một thiên đường cho bọn giàu có, một cái cạm bẫy và một cái mồi giả dối đối với những người bị bóc lột, đối với những người nghèo”1 Chỉ đến khi CNXH hiện thực ra đời (từ sau Cách mạng tháng Mười Nga (1917) thành công), nhân dân lao động giành lại chính quyền và tư liệu sản xuất thì quyền lực thực sự của dân mới được trao trở lại cho nhân dân. Nhà nước XHCN đã thiết lập nền dân chủ XHCN để thực hiện quyền lực của nhân dân.

Theo Mác và Ăngghen, dân chủ là một hình thức nhà nước và hơn thế nữa, còn là một chế độ xã hội. Không thể có một chế độ dân chủ chung chung mà chỉ có dân chủ có tính giai cấp, cũng như nhà nước luôn có tính giai cấp. Thích ứng với chế độ dân chủ là một kiểu nhà nước dân chủ và ngược lại. Khi giai cấp và nhà nước thay đổi thì tính chất của dân chủ cũng thay đổi.

Khi giai cấp và nhà nước không còn thì dân chủ với tính cách là một hình thức nhà nước cũng không còn. Kế thừa những những quan niệm của C.Ăngghen và từ thực tiễn phát triển của xã hội đương thời, V.Lênin đưa ra quan niệm về dân chủ với 3 đặc trưng cơ bản là: Thứ nhất, dân chủ là sản phẩm tiến hóa của lịch sử, dân chủ là một nhu cầu khách quan của nhân dân lao động, dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân. Thứ hai, dân chủ với tư cách là một phạm trù lịch sử, phạm trù chính trị gắn với một kiểu nhà nước và một giai cấp cầm quyền, do đó không có dân chủ “phi giai cấp, dân chủ chung chung”. Trong xã hội có giai cấp, việc thực 1 Lênin, Toàn tập, tập 37, Nxb CTQG, H.

11 hiện dân chủ cho những tập đoàn người này là hạn chế dân chủ của tập đoàn người khác. Mỗi chế độ dân chủ gắn liền với nhà nước đều mang bản chất của giai cấp thống trị. Điều này là tất yếu cho mọi chế độ dân chủ, kể cả chế độ dân chủ XHCN. Thứ ba, dân chủ còn được hiểu với tư cách là một hệ giá trị phản ánh trình độ phát triển cá nhân và cộng đồng xã hội trong quá trình giải phóng xã hội, chống áp bức, bóc lột và nô dịch để tiến tới tự do, bình đẳng.

Như vậy, trải qua các chế độ xã hội khác nhau với 4 nền chuyên chính khác nhau: chuyên chính chủ nô; chuyên chế phong kiến; chuyên chính tư sản; chuyên chính vô sản. Tương ứng với 4 chuyên chính là bốn chế độ dân chủ với mức độ phát triển khác nhau: dân chủ chủ nô, dân chủ phong kiến, dân chủ tư sản và dân chủ XHCN. Trong xã hội có giai cấp và nhà nước, quyền lực của nhân dân được thể chế hóa bằng chế độ nhà nước, pháp luật và từ khi xã hội có giai cấp, dân chủ được thực hiện dưới hình thức mới - hình thức nhà nước với tên gọi là “chính thể dân chủ” hay “nền dân chủ”. Nền dân chủ hay chế độ dân chủ là hình thái dân chủ gắn với bản chất, tính chất của nhà nước, là trạng thái được xác định trong những điều kiện lịch sử cụ thể của xã hội có giai cấp, nền dân chủ do giai cấp thống trị đặt ra được thể chế hóa bằng pháp luật.

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về dân chủ a- Chủ nghĩa Mác - Lênin về dân chủ Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, dấu hiệu đặc trưng cơ bản của chế độ dân chủ là chế độ nhà nước thể hiện trong những tính quy định, cụ thể là sự tự quy định của nhân dân. Dưới chế độ dân chủ, không phải con người tồn tại vì luật pháp, mà luật pháp tồn tại vì con người. Trong chế độ dân chủ, bản thân nhà nước chính trị chỉ là một nội dung đặc thù của nhân dân, chỉ là một hình thức 12 tồn tại đặc biệt của nhân dân thôi, chỉ là sự tự quy định của nhân dân và là nội dung xác định của nhân dân. Khi đã xây dựng được một “chế độ dân chủ thực sự” thì “nhà nước chính trị”, theo cách diễn đạt của C.Mác là bộ máy nhà nước, công cụ bạo lực không còn nữa.Ăngghen chỉ ra sự cần thiết phải phân biệt giữa chế độ chuyên chế và chế độ dân chủ.

Chế độ chuyên chế là áp đặt ý chí của nhà nước chính trị cho toàn thể nhân dân, lên đời sống nhân dân. Trong chế độ chuyên chế, đời sống chính trị và đời sống xã hội nói chung là đồng nhất, trong đó các lĩnh vực như sở hữu, gia đình, nghiệp đoàn các tổ chức xã hội chưa phát triển thành những lĩnh vực độc lập. Ở đó xã hội công dân là một bộ phận của nhà nước, phụ thuộc vào nhà nước. Phát triển tư tưởng của Mác và Ăngghen, Lênin khẳng định rằng “chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một trong những hình thái của nhà nước.

Chế độ dân chủ cũng là nhà nước, do đó nhà nước mà mất đi thì chế độ dân chủ cũng mất theo” [39, tr. Lênin cũng như C.Mác cho rằng Công xã Paris là hình thức nhà nước dân chủ nhất cuối cùng cũng đã được tìm ra. Mô hình nhà nước này sau được áp dụng trong Cách mạng 1905 - 1907 và Cách mạng tháng Mười ở nước Nga, gọi là các xô viết công - nông - binh. Trong các xô viết, nhân dân trực tiếp tự quyết định luật lệ, tự thi hành các luật lệ đó và tự xét xử những ai vi phạm luật lệ của xô viết.

Để có một nhà nước như vậy, Lênin cho rằng: “Cần xây dựng ngay chế độ dân chủ, bắt đầu từ cơ sở, dựa vào sáng kiến của bản thân quần chúng, với sự tham gia thực sự của quần chúng vào tất cả đời sống của nhà nước, không có sự giám sát từ trên, không có quan lại” [27, tr. Các cấp trên của cơ sở sẽ là đại biểu các xô viết cho đến Xô viết tối cao. Mô hình này được xây dựng trong thực tiễn sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.