KLTN sự trỗi dậy của Trung Quốc và tác động quan hệ quốc tế châu Á - TBD

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu sự trỗi dậy của Trung Quốc và những tác động đa chiều tới cục diện quan hệ quốc tế tại khu vực Châu Á Thái Bình Dương.

• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Sự “trỗi dậy” của Trung Quốc và những tác động đến quan hệ quốc tế ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp

Tóm tắt

I. Tổng quan sự trỗi dậy của Trung Quốc tại Châu Á Thái Bình Dương

Sự trỗi dậy của Trung Quốc là hiện tượng địa chính trị nổi bật nhất đầu thế kỷ XXI. Sau thời kỳ cải cách mở cửa, nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng vượt bậc. Nước này nhanh chóng vươn lên vị trí nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Tiềm lực kinh tế tạo bàn đạp vững chắc cho hiện đại hóa quân sự và gia tăng ảnh hưởng ngoại giao. Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương giữ vai trò trọng tâm trong không gian sinh tồn của Bắc Kinh. Vị thế địa chiến lược thúc đẩy nước này thiết lập các mạng lưới thương mại và đầu tư mới. Cục diện địa chính trị thế giới chứng kiến sự chuyển dịch trọng tâm quyền lực từ Tây sang Đông. Trật tự thế giới đơn cực sau Chiến tranh Lạnh dần bị phá vỡ. Trung Quốc chủ động tham gia và dẫn dắt các cấu trúc đa phương mới nổi. Sự chuyển dịch này vừa mở ra cơ hội hợp tác kinh tế, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối đầu an ninh. Toàn bộ khu vực đang đứng trước những bước ngoặt lớn về tái cấu trúc cán cân quyền lực.

1.1. Tiền đề kinh tế và quân sự tạo nên sự trỗi dậy

Động lực chính thúc đẩy sự trỗi dậy của Trung Quốc xuất phát từ cải cách kinh tế sâu rộng. Tốc độ tăng trưởng GDP liên tục ở mức cao trong nhiều thập kỷ. Nguồn dự trữ ngoại hối khổng lồ giúp quốc gia này mở rộng tầm ảnh hưởng toàn cầu. Song song với kinh tế, ngân sách quốc phòng liên tục tăng trưởng hai con số. Trung Quốc tập trung hiện đại hóa vũ khí, hải quân và công nghệ vũ trụ. Nước này nhanh chóng phát triển tàu sân bay, tên lửa đạn đạo và vũ khí siêu thanh. Sức mạnh quân sự gia tăng bảo đảm vững chắc cho các mục tiêu chiến lược và mở rộng không gian an ninh.

1.2. Vị trí địa chiến lược của Châu Á Thái Bình Dương

Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương là trung tâm kết nối giao thương hàng hải huyết mạch. Đây là tuyến đường vận tải năng lượng quan trọng từ Trung Đông về Đông Á. Sự ổn định của khu vực quyết định trực tiếp tới an ninh kinh tế của Trung Quốc. Bắc Kinh xem vùng biển này là cửa ngõ hướng ra đại dương toàn cầu. Việc kiểm soát các tuyến hàng hải giúp đảm bảo ưu thế chiến lược cốt lõi. Do đó, khu vực này trở thành chiến trường cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị gay gắt. Các cường quốc lớn đều tập trung nguồn lực ngoại giao và quân sự tại đây.

II. Phân tích tác động của Trung Quốc đến quan hệ quốc tế khu vực

Sự vươn lên mạnh mẽ của Trung Quốc làm thay đổi căn bản cán cân quyền lực tại Châu Á - Thái Bình Dương. Sự chuyển dịch này phá vỡ thế cân bằng an ninh vốn do Hoa Kỳ chi phối suốt nhiều thập kỷ. Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai siêu cường Mỹ - Trung ngày càng trở nên quyết liệt trên mọi phương diện. Tranh chấp chủ quyền biển đảo tại Biển Đông và Biển Hoa Đông có xu hướng phức tạp hơn. Việc đơn phương đưa ra yêu sách chủ quyền phi lý gây bất ổn nghiêm trọng cho an ninh hàng hải. Tâm lý lo ngại lan rộng trong các quốc gia thành viên ASEAN và các nước láng giềng. Các liên minh quân sự truyền thống và mới nổi liên tục được củng cố để đối phó thách thức. Sự xuất hiện của các sáng kiến an ninh đa phương phản ánh rõ nét sự chia rẽ khu vực. Nguy cơ tính toán sai lầm và va chạm quân sự bất ngờ luôn ở mức cao. Môi trường an ninh khu vực trở nên phân mảnh và tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường.

2.1. Cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung và cán cân quyền lực

Sự cạnh tranh Mỹ - Trung là trục chi phối quan hệ quốc tế tại Châu Á - Thái Bình Dương. Washington đẩy mạnh chiến lược xoay trục nhằm duy trì vị thế dẫn đầu. Ngược lại, Bắc Kinh nỗ lực mở rộng không gian ảnh hưởng và thiết lập trật tự mới. Cuộc đối đầu diễn ra gay gắt trên các lĩnh vực công nghệ, kinh tế và quốc phòng. Các quốc gia trong khu vực đứng trước sức ép lớn phải chọn phe. Sự đối đầu này làm gia tăng nguy cơ chạy đua vũ trang khu vực. Cán cân quyền lực truyền thống dịch chuyển sang trạng thái đa cực phức tạp.

2.2. Tranh chấp chủ quyền biển đảo và bất ổn an ninh

Yêu sách chủ quyền đường chín đoạn của Trung Quốc vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế. Hoạt động bồi đắp đảo nhân tạo và quân sự hóa Biển Đông gây căng thẳng ngoại giao kéo dài. Các hành động đơn phương đe dọa trực tiếp quyền lợi hợp pháp của Việt Nam và Philippines. Niềm tin chiến lược giữa các bên bị suy giảm nghiêm trọng sau các vụ việc va chạm thực địa. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 liên tục bị thách thức. Nguy cơ xung đột cục bộ trên biển luôn đe dọa sự ổn định an ninh chung của toàn khu vực.

III. Giải pháp ứng phó của khu vực trước sự trỗi dậy của Trung Quốc

Để ứng phó trước sức ép từ sự trỗi dậy của Trung Quốc, các quốc gia khu vực cần triển khai chiến lược cân bằng linh hoạt. Biện pháp cốt lõi là tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực. Các nước thành viên cần thúc đẩy thực thi nghiêm túc Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông. Quá trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông cần mang tính ràng buộc pháp lý rõ ràng. Đồng thời, việc tuân thủ triệt để Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 là nguyên tắc bất khả xâm phạm. Bên cạnh giải pháp ngoại giao đa phương, từng quốc gia cần đẩy mạnh hiện đại hóa năng lực quốc phòng tự thân. Nâng cao sức mạnh nội lực giúp gia tăng khả năng răn đe và bảo vệ chủ quyền. Mở rộng quan hệ đối tác chiến lược với các cường quốc bên ngoài giúp đa dạng hóa lựa chọn an ninh. Hợp tác kinh tế đa phương cũng tạo ra mạng lưới lợi ích đan xen bền vững.

3.1. Củng cố đoàn kết nội khối và vai trò trung tâm ASEAN

ASEAN cần giữ vững tinh thần đồng thuận trước các vấn đề an ninh cốt lõi. Sự đoàn kết nội khối tạo nền tảng vững chắc để đối thoại bình đẳng với các nước lớn. Khối cần phát huy tối đa các cơ chế an ninh hiện có như ARF và ADMM+. Việc xây dựng lập trường chung về Biển Đông ngăn chặn nguy cơ chia rẽ nội bộ. ASEAN cũng cần chủ động dẫn dắt cấu trúc an ninh khu vực minh bạch và bao trùm. Tiếng nói thống nhất của khối giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nước vừa và nhỏ.

3.2. Đa phương hóa ngoại giao và nâng cao năng lực tự chủ

Chiến lược đa phương hóa giúp giảm thiểu mức độ phụ thuộc vào một đối tác duy nhất. Các nước trong khu vực cần củng cố quan hệ ngoại giao với Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và EU. Việc mở rộng hợp tác kinh tế song phương tạo thế cân bằng lợi ích linh hoạt. Tăng cường đầu tư vào công nghiệp quốc phòng và an ninh mạng là yêu cầu cấp thiết. Năng lực tự chủ cao giúp các quốc gia ứng phó hiệu quả trước các tình huống bất ngờ. Sự kết hợp giữa sức mạnh tự thân và ngoại giao linh hoạt mang lại không gian sinh tồn an toàn.

IV. Đánh giá và dự báo quan hệ quốc tế ở Châu Á Thái Bình Dương

Sự trỗi dậy của Trung Quốc tiếp tục là nhân tố chi phối sâu sắc bức tranh địa chính trị Châu Á - Thái Bình Dương. Trong thập kỷ tới, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn sẽ duy trì ở mức cao. Xu hướng hợp tác kinh tế song hành cùng cạnh tranh an ninh định hình trạng thái bình thường mới. Đối với Việt Nam, việc xử lý mối quan hệ láng giềng với Trung Quốc đòi hỏi sự khôn khéo và kiên định. Đường lối ngoại giao cây tre đóng vai trò kim chỉ nam trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia cốt lõi. Cần kiên quyết giữ vững độc lập, chủ quyền lãnh thổ và toàn vẹn biên giới biển đảo. Đồng thời, Việt Nam cần duy trì môi trường hòa bình để phát triển kinh tế bền vững. Nghiên cứu sâu về tác động của sự trỗi dậy Trung Quốc cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn. Kết quả nghiên cứu hỗ trợ hiệu quả cho công tác hoạch định chính sách đối ngoại quốc gia.

4.1. Dự báo xu hướng dịch chuyển trật tự khu vực

Trật tự khu vực trong giai đoạn mới sẽ phát triển theo hướng lưỡng cực - đa trung tâm. Cuộc đua công nghệ và quân sự giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng khốc liệt. Các cấu trúc an ninh linh hoạt như QUAD hay AUKUS tiếp tục gia tăng ảnh hưởng. Sự phân cực sâu sắc đặt ra nhiều thách thức cho sự gắn kết của cộng đồng khu vực. Các tổ chức quốc tế cần đổi mới phương thức vận hành để thích ứng tình hình. Mức độ phụ thuộc kinh tế lẫn nhau giúp hạn chế xung đột vũ trang quy mô lớn. Tuy nhiên, các điểm nóng tranh chấp cục bộ vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát bất ngờ.

4.2. Lựa chọn chiến lược đối ngoại tối ưu cho Việt Nam

Việt Nam cần kiên định chính sách quốc phòng 'bốn không' để bảo đảm an ninh độc lập. Việc duy trì cân bằng chiến lược giữa các nước lớn là ưu tiên hàng đầu. Hợp tác kinh tế song phương với Trung Quốc cần được thúc đẩy trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi. Đồng thời, Việt Nam cần củng cố đối tác chiến lược toàn diện với các cường quốc chủ chốt khác. Giải quyết hòa bình các tranh chấp biển dựa trên luật pháp quốc tế là nguyên tắc cốt lõi. Nâng cao năng lực chấp pháp trên biển bảo đảm vững chắc chủ quyền quốc gia thiêng liêng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận được thực hiện trong bối cảnh cục diện thế giới đầu thế kỷ XXI có những biến chuyển sâu sắc. Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh làm sụp đổ trật tự hai cực, tạo ra những khoảng trống quyền lực tại nhiều khu vực, đặc biệt là châu Á - Thái Bình Dương. Trong khi khủng hoảng nợ công tại Liên minh châu Âu (EU) và khủng hoảng tài chính tại Mỹ làm suy giảm đà tăng trưởng của phương Tây, sự vươn lên của Trung Quốc và Ấn Độ đã đưa châu Á - Thái Bình Dương trở thành tâm điểm chú ý toàn cầu. Sau hơn ba thập kỷ cải cách kinh tế (từ năm 1978), Trung Quốc đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 9,6%/năm và chính thức vượt qua Nhật Bản vào năm 2010 để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Tuy nhiên, sự "trỗi dậy" của Trung Quốc đi kèm với những động thái gây lo ngại cho an ninh khu vực: việc đơn phương đưa ra yêu sách "Đường lưỡi bò" bất chấp luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), gia tăng tranh chấp chủ quyền biển đảo với Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam, Philippines; triển khai chiến lược "Chuỗi ngọc trai" tại Ấn Độ Dương; và công bố sáng kiến "Một vành đai, một con đường" (tháng 9/2013) gồm Vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa (SREB) và Con đường Tơ lụa trên biển (MSR). Đối với Việt Nam - quốc gia láng giềng có chung đường biên giới và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông - việc nghiên cứu toàn diện sự trỗi dậy của Trung Quốc là yêu cầu cấp thiết để phục vụ công tác hoạch định chính sách đối ngoại, vừa bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, vừa duy trì môi trường hòa bình, hợp tác.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là xây dựng bức tranh tổng quát về sự "trỗi dậy" của Trung Quốc và những tác động nhiều chiều đến quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, qua đó làm rõ quá trình điều chỉnh chiến lược của các nước lớn và sự hình thành các liên minh mới. Để đạt mục đích này, khóa luận xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu những sự kiện, dữ liệu đánh dấu sự “trỗi dậy” của Trung Quốc.
2. Làm rõ các nguyên nhân và tiền đề dẫn đến sự “trỗi dậy” của Trung Quốc.
3. Khảo sát chính sách đối ngoại của các nước lớn trong khu vực trước sự “trỗi dậy” của Trung Quốc.
4. Phân tích tác động, ảnh hưởng từ sự “trỗi dậy” của Trung Quốc đến quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương (trong đó có Việt Nam), có sự so sánh đối chiếu với các giai đoạn trước.
5. Đưa ra những nhận xét, đánh giá và dự báo về tình hình khu vực trong 5 - 10 năm tới, xác định các vấn đề đặt ra đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là đất nước Trung Quốc với những thành tựu đạt được sau Cải cách kinh tế năm 1978, sự thay đổi trong chính sách đối nội - đối ngoại khi trở thành cường quốc, cùng sự điều chỉnh chiến lược của các nước lớn tại khu vực. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa - chính trị khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thời gian từ năm 1978 đến giai đoạn 2014 - 2015, có tầm nhìn dự báo đến giai đoạn 2020 - 2025.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các quan điểm, nguyên tắc chỉ đạo của Đảng và Nhà nước Việt Nam về nghiên cứu và đánh giá tình hình quốc tế. Khung phân tích của đề tài vận dụng các khái niệm nền tảng trong lý luận Quan hệ Quốc tế như cấu trúc quyền lực, cán cân quyền lực, sức mạnh cứng (kinh tế, quân sự, khoa học công nghệ), sức mạnh mềm (văn hóa, ngoại giao, mô hình phát triển), chính sách "trỗi dậy hòa bình" và ngoại giao nước lớn.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, phương pháp tiếp cận liên ngành và hệ thống, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp lôgic - lịch sử: Tái hiện tiến trình phát triển và điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc từ năm 1978 đến năm 2014.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các số liệu kinh tế, ngân sách quốc phòng và các văn kiện ngoại giao để rút ra các xu hướng tương tác chiến lược.
• Phương pháp thống kê: Xử lý các chuỗi dữ liệu định lượng về tăng trưởng GDP, cán cân thương mại, chi tiêu quân sự.
• Phương pháp tổng kết thực tiễn và xin ý kiến chuyên gia.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được thu thập từ các tổ chức quốc tế và cơ quan nghiên cứu chiến lược uy tín: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB), Ủy ban Kinh tế và Xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Liên Hợp Quốc (ESCAP), Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), Tổng cục Thống kê Trung Quốc, CIA World Factbook; cùng văn kiện các kỳ Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc (Đại hội XV, XVI, XVII, XVIII).

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ SỰ “TRỖI DẬY” CỦA TRUNG QUỐC

Chương 1 hệ thống hóa các đặc điểm cơ bản của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (thành lập ngày 01/10/1949, diện tích 9,6 triệu km2, biên giới với 14 quốc gia, dân số năm 2014 ước tính chiếm 19,22% dân số thế giới). Tác giả phân tích các định hướng phát triển đối nội qua các kỳ Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc:

• Đại hội 15 (9/1997): Đề ra cương lĩnh 3 bước phát triển kinh tế (gấp đôi GDP vào 2010 so với 2000; hoàn thiện chế độ vào 2020; cơ bản hoàn thành hiện đại hóa vào 2049).
• Đại hội 16 (11/2002): Mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả vào năm 2020 (GDP tăng 4 lần so với năm 2000).
• Đại hội 17 (10/2007): Triển khai "Quan điểm phát triển khoa học", tăng trưởng "vừa tốt vừa nhanh", giảm 20% tiêu hao năng lượng/GDP.
• Đại hội 18 (11/2012): Nhấn mạnh cải cách mở cửa, phát triển khoa học, văn minh sinh thái.

Về đối ngoại, Trung Quốc giương ngọn cờ "thế giới hài hòa", thực hiện phương châm "mục lân, an lân, phú lân" (hữu nghị, yên ổn, làm giàu với láng giềng), tham gia các cơ chế đa phương (ASEAN+1, ASEAN+3, Cấp cao Đông Á, SCO, APEC, CAFTA). Tiền đề của sự trỗi dậy xuất phát từ nguồn lực trong nước (năm 2013 có 920 triệu người trong độ tuổi lao động 15-59, tài nguyên phong phú) và quyết sách Cải cách kinh tế tháng 12/1978 của Đặng Tiểu Bình với triết lý thực dụng ("mèo đen mèo trắng").

Dấu mốc then chốt được xác định là năm 2001 (gia nhập WTO) và năm 2010 khi GDP Trung Quốc đạt 5,88 nghìn tỷ USD, chính thức vượt GDP Nhật Bản (5,47 nghìn tỷ USD) để đứng thứ hai thế giới. Đến tháng 10/2014, theo tính toán sức mua tương đương (PPP) của IMF và WB, Trung Quốc chiếm 16,5% GDP thế giới, vượt qua mức 16,3% của Mỹ.

Chỉ tiêu kinh tế cơ bản của Trung Quốc năm 2012	Giá trị / Xếp hạng
GDP (theo tỷ giá chính thức)	8.500 tỷ USD
GDP bình quân đầu người (PPP)	7.800 USD (năm 2010)
Cơ cấu GDP theo ngành	Nông nghiệp: 9,7%; Công nghiệp: 46,6%; Dịch vụ: 43,7%
Lực lượng lao động	795,4 triệu người (Nông nghiệp: 36,7%; Công nghiệp: 28,7%; Dịch vụ: 34,6%)
Tỷ lệ thất nghiệp	6,4% (xếp thứ 67 thế giới)
Hệ số Gini về phân phối thu nhập	48/100
Tỷ lệ đầu tư so với GDP	45,9% GDP (xếp thứ 3 thế giới)
Thâm hụt ngân sách / Nợ công so với GDP	Thâm hụt: -2,3% GDP; Nợ công: 38,5% GDP (năm 2011)
Xuất khẩu / Nhập khẩu	Xuất khẩu: 2.021 tỷ USD (thứ 2 thế giới); Nhập khẩu: 1.780 tỷ USD (thứ 3 thế giới)
Dự trữ ngoại hối và vàng	3.213 tỷ USD (xếp thứ 1 thế giới năm 2011)

Về quân sự, chi tiêu quốc phòng tăng từ hơn 30 tỷ USD (năm 2000) lên gần 120 tỷ USD (năm 2010) theo SIPRI; quý I/2014 công bố ngân sách 132 tỷ USD (tăng 12%). Về sức mạnh mềm, Trung Quốc thành lập 443 Viện Khổng Tử tại 71 quốc gia (trong đó có 144 viện tại Mỹ), đẩy mạnh xuất khẩu điện ảnh và chuyển dần vị thế từ "phục tùng luật chơi" sang "xây dựng luật chơi", yêu cầu cải tổ IMF, WB, WTO.

CHƯƠNG 2: SỰ “TRỖI DẬY” CỦA TRUNG QUỐC VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ QUỐC TẾ Ở KHU VỰC CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG

Chương 2 phân tích đặc điểm khu vực châu Á - Thái Bình Dương (diện tích 55 triệu km2, 34 quốc gia và vùng lãnh thổ) với sự đối chiếu quy mô phát triển giữa hai nền kinh tế trỗi dậy:

Quốc gia	GDP năm 1990 (tỷ USD)	GDP năm 2000 (tỷ USD)	GDP năm 2010 (tỷ USD)
Trung Quốc	390,3	1.198,5	5.878,3
Ấn Độ	323,5	476,4	1.632,0

Báo cáo của ESCAP chỉ ra giai đoạn 2012 - 2014, tăng trưởng kinh tế đang phát triển của khu vực giảm còn 5,4% (so với 8,4% giai đoạn 2002 - 2007). Về quân sự năm 2014: Mỹ chi 610 tỷ USD, Trung Quốc chi khoảng 216 tỷ USD (tăng 9,5%), Nga chi 84,5 tỷ USD (tăng 8,1%).

Sự trỗi dậy của Trung Quốc đã phá vỡ thế cân bằng quyền lực truyền thống. Để phục vụ chiến lược "nới rộng bên ngoài, siết chặt bên trong", Trung Quốc triển khai chiến lược "Chuỗi ngọc trai" (xây dựng cảng biển, căn cứ qua Pakistan, Myanmar để khống chế Ấn Độ Dương), lập Ngân hàng Phát triển Mới (nhóm BRICS), đưa ra quan điểm "châu Á của người châu Á". Trong quan hệ song phương và đa phương:

• Với Nga: Hợp tác năng lượng (đường ống dẫn khí phía Đông và phía Tây, khai thác Viễn Đông).
• Với Mỹ: Hướng tới cấu trúc "G2", vừa hợp tác vừa cạnh tranh gay gắt; Mỹ đáp trả bằng chiến lược "Tái cân bằng" quân sự và đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).
• Với ASEAN: Ký kết đối tác chiến lược nhưng đồng thời gây chia rẽ nội khối qua quan hệ với Campuchia, Lào, Myanmar, khiến Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 45 (AMM-45 năm 2012 tại Campuchia) lần đầu tiên không ra được Tuyên bố chung.

Tác động rõ rệt nhất là sự tái cấu trúc hệ thống liên minh an ninh khu vực theo 3 hướng:

1. Mô hình "trục nan hoa" của Mỹ chuyển thành mạng lưới đa phương (tiêu biểu là khuôn khổ Đối tác chiến lược đặc biệt Nhật Bản - Australia năm 2014).
2. Liên kết tay ba Nhật Bản - Philippines - Australia phối hợp với chiến lược Tái cân bằng của Mỹ.
3. Liên kết an ninh ba bên Ấn Độ - Nhật Bản - Australia (không có Mỹ và Trung Quốc) nhằm phòng ngừa nguy cơ thỏa hiệp giữa hai nước lớn.

Khảo sát dư luận năm 2014 ghi nhận tỷ lệ người dân nhận định tranh chấp với Trung Quốc có thể dẫn tới xung đột vũ trang: Philippines (93%), Nhật Bản (85%), Việt Nam (84%), Hàn Quốc (83%), và chính người dân Trung Quốc (53,4%). Ấn Độ phản ứng bằng việc tăng 111% lượng vũ khí nhập khẩu trong giai đoạn 2009 - 2013, chiếm 14% lượng nhập khẩu vũ khí toàn cầu.

CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ DỰ BÁO VỀ QUAN HỆ QUỐC TẾ Ở KHU VỰC CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG

Chương 3 dự báo tương quan sức mạnh và xu hướng vận động trong 5 - 10 năm tiếp theo. Về sức mạnh cứng, tăng trưởng GDP của Trung Quốc được dự báo sẽ chậm lại nhưng duy trì ở mức cao:

Tổ chức / Đơn vị dự báo	Dự báo tăng trưởng GDP Trung Quốc 2015	Dự báo tăng trưởng GDP Trung Quốc 2016	Dự báo 2017
Ngân hàng Thế giới (WB)	7,1%	7,0%	6,9%
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF)	6,8%	6,25%	-
Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc (CASS)	7,5%	-	-

Theo IISS, ngân sách quốc phòng năm 2013 của Trung Quốc đạt 112,2 tỷ USD (lớn hơn Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Việt Nam cộng lại); năm 2014 tăng 12,2% lên 130 tỷ USD. Trung Quốc cũng triển khai Chương trình Phát triển Khoa học và Công nghệ (2006 - 2020) hướng tới mục tiêu dẫn đầu thế giới vào năm 2050.

Khóa luận xây dựng 3 kịch bản địa chính trị tương lai:

• Kịch bản 1: Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ, vượt Mỹ trở thành cường quốc số 1 trong 25 - 30 năm tới, xác lập "luật chơi" chi phối khu vực.
• Kịch bản 2: Mỹ và Trung Quốc thiết lập cơ chế G2 toàn cầu để cùng chia sẻ quyền lực và phân chia phạm vi ảnh hưởng (tác giả đánh giá khó xảy ra trong 20 - 30 năm tới do thiếu hụt lòng tin chiến lược).
• Kịch bản 3: Cơ chế "vừa hợp tác, vừa kiềm chế" tiếp tục duy trì; Mỹ, Nhật, Nga, Ấn Độ và các nước vừa và nhỏ liên kết ngăn chặn sự độc chiếm của Trung Quốc (kịch bản có tính thực tế cao nhất).

Về quan hệ Việt Nam - Trung Quốc: Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1950 (Đại sứ La Quý Ba trình quốc thư năm 1954), hai nước trải qua giai đoạn căng thẳng (Trung Quốc dùng vũ lực chiếm Hoàng Sa năm 1974, chiến tranh biên giới năm 1979, chiếm một số bãi đá tại Trường Sa năm 1988). Sau bình thường hóa năm 1991, quan hệ hai nước đạt được 4 thành tựu:

1. Xác lập khuôn khổ "16 chữ", tinh thần "4 tốt" và quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện.
2. Hoàn thành phân định biên giới trên đất liền (1999) và phân định Vịnh Bắc Bộ, Hiệp định nghề cá (2000).
3. Kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng vượt bậc từ 37 triệu USD (1991) lên trên 50 tỷ USD (2014).
4. Thiết lập cơ chế giao lưu chặt chẽ giữa Đảng, bộ ngành và nhân dân.

Tuy nhiên, quan hệ hai nước đối mặt với các trở ngại nghiêm trọng: yêu sách "Đường lưỡi bò" xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Việt Nam; sự suy giảm lòng tin chiến lược sau sự kiện Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam năm 2014.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và luận giải các kết quả nghiên cứu chính dựa trên hệ thống số liệu thực chứng:

• Khái quát bức tranh toàn cảnh về sự gia tăng thực lực của Trung Quốc từ năm 1978 đến năm 2014 trên các lĩnh vực kinh tế (tăng trưởng GDP, dự trữ ngoại hối 3.213 tỷ USD năm 2011), quân sự (ngân sách quốc phòng vượt 130 tỷ USD năm 2014), ngoại giao và văn hóa.
• Làm rõ tính hai mặt trong chiến lược trỗi dậy: khẩu hiệu "trỗi dậy hòa bình" đi ngược lại với các hành vi thực tế như xác lập "Đường lưỡi bò", chiến lược "Chuỗi ngọc trai" và các biện pháp chia rẽ khối ASEAN.
• Nhận diện sự dịch chuyển của cấu trúc an ninh khu vực, chứng minh sự hình thành các cơ chế liên kết ba bên mới (Nhật - Úc - Philippines, Ấn Độ - Nhật - Úc) nhằm cân bằng lại ảnh hưởng của Trung Quốc.
• Đề xuất định hướng đối ngoại cho Việt Nam: kiên định đường lối độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; vận dụng luật pháp quốc tế (UNCLOS 1982) để bảo vệ chủ quyền biển đảo; duy trì quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại ổn định với Trung Quốc trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi.

Về mặt đóng góp học thuật, công trình cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu dưới góc độ Quan hệ Quốc tế về mối liên hệ giữa sự chuyển dịch quyền lực của nước lớn và an ninh đối ngoại của các quốc gia vừa và nhỏ tại Đông Nam Á.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận nằm ở phạm vi thời gian nghiên cứu (dữ liệu thống kê chủ yếu dừng lại ở giai đoạn 2014 - 2015). Nhiều sáng kiến chiến lược mới của Trung Quốc như "Một vành đai, một con đường" (BRI) hay việc thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) tại thời điểm đó mới ở bước đầu triển khai, chưa thể hiện đầy đủ tác động thực tế dài hạn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ đề tài bao gồm:

• Theo dõi và đánh giá hiệu quả thực tế của sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) tại các quốc gia Đông Nam Á và Nam Á trong giai đoạn sau năm 2015.
• Nghiên cứu sâu hơn về sự điều chỉnh chiến lược của Mỹ dưới các đời chính quyền tiếp theo đối với không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
• Phân tích sự chuyển biến trong năng lực tự chủ chiến lược và mức độ đồng thuận nội khối của ASEAN trước áp lực cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Quan hệ Quốc tế, Ngoại giao, Chính trị học, Quốc tế học và Trung Quốc học. Công trình cũng có giá trị tham khảo cho các cán bộ nghiên cứu chiến lược, chuyên viên phân tích đối ngoại tại các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước.

Các phần có giá trị tham khảo cao gồm:

• Hệ thống bảng biểu thống kê chỉ số kinh tế, chi tiêu quân sự và các mốc Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc tại Chương 1.
• Phân tích cấu trúc liên minh an ninh mới và các dữ liệu thăm dò dư luận khu vực năm 2014 tại Chương 2.
• Đánh giá tổng kết 4 thành tựu và các trở ngại cốt lõi trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu mốc kinh tế nào được xác định là bước ngoặt quan trọng nhất đánh dấu sự "trỗi dậy" của Trung Quốc? Dấu mốc then chốt là năm 2010 khi tổng GDP của Trung Quốc đạt 5,88 nghìn tỷ USD, chính thức vượt qua GDP của Nhật Bản (5,47 nghìn tỷ USD) để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Tiếp đó, đến tháng 10/2014, theo tính toán dựa trên sức mua tương đương (PPP) của IMF và WB, GDP của Trung Quốc đạt 16,5% tổng GDP toàn cầu, vượt qua Mỹ (16,3%).

2. Chiến lược "Chuỗi ngọc trai" của Trung Quốc được triển khai như thế nào tại khu vực? Chiến lược "Chuỗi ngọc trai" là việc Trung Quốc thiết lập mạng lưới các cảng biển và căn cứ quân sự/tiếp vận bao quanh Ấn Độ Dương. Cụ thể: lấy Pakistan làm điểm nâng đỡ chiến lược để vươn sang Trung Đông, Tây Á và Ấn Độ Dương; dùng Myanmar làm cửa ngõ tiến ra biển để mở rộng ảnh hưởng xuống Nam Á và Đông Nam Á; qua đó nhằm đảm bảo an ninh năng lượng, kiềm chế Ấn Độ và gia tăng kiểm soát các tuyến hàng hải huyết mạch.

3. Khóa luận nêu ra những thay đổi cụ thể nào trong cấu trúc liên minh an ninh tại châu Á - Thái Bình Dương? Cấu trúc an ninh khu vực có 3 chuyển dịch lớn:

• Mô hình liên minh "trục nan hoa" truyền thống của Mỹ chuyển sang mạng lưới liên kết đa phương phối hợp chặt chẽ (như thỏa thuận Đối tác chiến lược đặc biệt Nhật Bản - Australia năm 2014).
• Liên kết ba bên Nhật Bản - Philippines - Australia được tăng cường để hỗ trợ chiến lược Tái cân bằng của Mỹ.
• Hình thành liên minh an ninh đa phương độc lập giữa Ấn Độ - Nhật Bản - Australia (không có Mỹ và Trung Quốc tham gia) nhằm phòng ngừa rủi ro thỏa hiệp giữa hai nước lớn.

4. Khóa luận dự báo 3 kịch bản địa chính trị nào cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương?

• Kịch bản 1: Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ, vượt Mỹ trở thành cường quốc số một thế giới trong 25 - 30 năm tới và thay thế Mỹ dẫn dắt khu vực.
• Kịch bản 2: Mỹ và Trung Quốc đạt được thỏa hiệp thành lập cơ chế "G2" toàn cầu để cùng điều hành trật tự quốc tế (khó xảy ra trong 20 - 30 năm tới do thiếu lòng tin).
• Kịch bản 3: Cơ chế "vừa hợp tác, vừa kiềm chế" tiếp tục được duy trì giữa Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Ấn Độ và các nước trong khu vực (kịch bản khả thi nhất).

5. Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc giai đoạn 1991 - 2014 được ghi nhận có những thành tựu và trở ngại cơ bản nào?

• 4 thành tựu: Thiết lập khuôn khổ quan hệ "16 chữ", "4 tốt" và Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện; ký Hiệp ước biên giới đất liền (1999), Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ và Hiệp định Hợp tác nghề cá (2000); thương mại song phương tăng từ 37 triệu USD (1991) lên trên 50 tỷ USD (2014); duy trì cơ chế giao lưu Đảng và nhân dân chặt chẽ.
• Trở ngại lớn nhất: Tranh chấp chủ quyền biển đảo do yêu sách "Đường lưỡi bò" của Trung Quốc vi phạm vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Việt Nam, cùng sự xói mòn lòng tin chiến lược sau sự kiện hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 năm 2014.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã phác thảo toàn diện bức tranh trỗi dậy của Trung Quốc từ cải cách kinh tế năm 1978 đến năm 2014 trên các phương diện kinh tế, quân sự, ngoại giao và văn hóa. Công trình chứng minh rằng sự thay đổi tương quan sức mạnh của Trung Quốc đang làm biến đổi sâu sắc cán cân quyền lực, thúc đẩy sự hình thành các liên minh an ninh đa phương mới tại châu Á - Thái Bình Dương. Qua việc phân tích 3 kịch bản phát triển tương lai và thực trạng quan hệ song phương, khóa luận cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc định vị chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ và linh hoạt của Việt Nam nhằm bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và duy trì môi trường hòa bình khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 9 KHÁI QUÁT VỀ SỰ “TRỖI DẬY” CỦA TRUNG QUỐC 1. Khái quát về Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa 1. Khái quát Trung Quốc nằm ở Đông bán cầu với diện tích khoảng 9,6 triệu km2. Với một lãnh thổ rộng lớn, Trung Quốc có chung đường biên giới với Nga, Mông Cổ (phía Bắc), với Kazakstan, Kirgizstan, Tajikistan (phía Tây), với Afghanistan, Pakistan, Ấn Độ, Nê-pan, Bu-tan (phía Tây Nam), với Myanma, Lào, Việt Nam (phía Nam), với Triều Tiên (phía Đông).

Nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ra đời ngày 01-10-1949. Tính đến tháng 7 năm 2014, dân số Trung Quốc đứng đầu thế giới, ước tính 1.576 người, chiếm 19,22% dân số thế giới. Tổ chức đơn vị hành chính của Trung Quốc có 31 tỉnh, thành phố, trong đó có 22 tỉnh, 5 khu tự trị và 4 thành phố trực thuộc Trung ương. Ngoài cấp hành chính Trung ương, Trung Quốc còn có 4 cấp hành chính gồm tỉnh, địa khu, huyện, xã.

Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc (2012) tiếp tục khẳng định phát triển đất nước theo con đường chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Đây là cơ sở, đường lối quan trọng để Trung Quốc từng bước đạt được những thành tựu trên nhiều lĩnh vực, tạo đà cho bước nhảy vọt thần kỳ đưa Trung Quốc trở thành nền kinh tế thứ hai thế giới. Tuy nhiên, cùng với phát triển về kinh tế, Trung Quốc cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề xã hội, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, môi trường…khá gay gắt. Từ năm 1978, tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Đặng Tiểu Bình đã chủ trương cải cách kinh tế xã hội.

Chính trị Trung Quốc bắt đầu đi vào ổn định và từ đó đến nay liên tục trong hơn 30 năm nền kinh tế Trung Quốc đạt được tốc độ tăng trường trung bình 8- 9%/ năm. Trung Quốc trở thành “công xưởng của thế giới”, trên các lĩnh vực khoa học, tài chính, thương mại, văn hóa-xã hội, quân sự, khoa học kỹ thuật, đối ngoại… Trung Quốc đều đạt được những thành tựu quan trọng. Năm 2010, khi tổng 10 GDP cả nước đạt 5,88 nghìn tỷ USD2, Trung Quốc đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Trung Quốc bắt đầu thời kì “trỗi dậy” mạnh mẽ kéo theo các yếu tố mới trong quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Quan điểm và chính sách của Trung Quốc từ năm 1978 đến nay Chính sách đối nội Đại hội 15 Đảng cộng sản Trung Quốc (9/1997) đưa ra cương lĩnh xây dựng phát triển kinh tế Trung Quốc đầu thế kỷ XXI với 3 bước lớn: (1) Đến năm 2010, tăng gấp đôi GDP so với năm 2000, nâng cao đời sống nhân dân từ mức khá giả lên giàu có; (2) Đến năm 2020, kinh tế quốc dân phát triển hơn và các chế độ hoàn thiện hơn; (3) Đến năm 2049, cơ bản hoàn thành hiện đại hoá, TQ trở thành nước XHCN giầu mạnh, dân chủ, văn minh. Đại hội 16 Đảng Cộng sản Trung Quốc (11/2002) nêu rõ mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 là xây dựng toàn diện xã hội khá giả với các tiêu chí: GDP năm 2020 tăng 4 lần so với năm 2000. Hội nghị Trung ương 5 khóa 16 (10/2005) và Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa 10 (3/2006) thông qua “Quy hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm lần thứ 11” (2006 – 2010), nêu mục tiêu của giai đoạn 2006 - 2010 là duy trì tốc độ tăng GDP khoảng 7,5%/năm; giảm tiêu hao năng lượng/GDP khoảng 20%; giảm chất thải ô nhiễm 10%. Đại hội 17 Đảng cộng sản Trung Quốc (10/2007) đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn đối với sự phát triển của Trung Quốc, theo "Quan điểm phát triển khoa học", thay đổi phương thức phát triển, với phương châm “vừa tốt vừa nhanh”, cải thiện cơ cấu kinh tế, nâng cao hiệu quả, giảm tiêu hao năng lượng, bảo vệ môi trường, thực hiện mục tiêu GDP bình quân/người đến năm 2020 tăng gấp 4 lần so với năm 2000; đề ra 8 phương hướng, nhiệm vụ chính của chiến lược phát triển.

Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc (tháng 11/2012): Đại hội đã thông qua dự thảo sửa đổi Điều lệ Đảng, nhấn mạnh đến ưu tiên cải cách mở cửa, phát Theo Báo cáo của Quỹ tiền tệ thế giới (IMF). 2 11 triển khoa học và thúc đẩy những tiến bộ về sinh thái. Đảng Cộng sản Trung Quốc nhất trí đặt quan điểm phát triển khoa học bên cạnh học thuyết Mác- Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình và thuyết "Ba đại diện". Chính sách đối ngoại: Trung Quốc khẳng định kiên trì đi theo con đường phát triển hòa bình.

Với thế và lực không ngừng gia tăng, Trung Quốc tự nêu cao ngọn cờ “xây dựng thế giới hài hoà, châu Á hài hoà”; tham gia vào các vấn đề quốc tế như biến đối khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, giảm đói nghèo, các điểm nóng khu vực; Trung Quốc ưu tiên duy trì ổn định quan hệ với Mỹ, tăng cường quan hệ với Nga, Ấn Độ; đẩy mạnh quan hệ với Nhật Bản, mở rộng hợp tác với EU; tăng cường ảnh hưởng ở Đông Nam Á…Chính sách đối ngoại của Trung Quốc nêu rõ,Trung Quốc đặt trọng tâm vào các nước láng giềng, đẩy mạnh chính sách “mục lân, an lân, phú lâm”3, hợp tác toàn diện và ổn định lâu dài với các nước ở các mức độ khác nhau. Đồng thời, tích cực tham gia vào các cơ chế hợp tác khu vực, liên khu vực như ASEAN+1, ASEAN+3, Cấp cao Đông Á, Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO), APEC, đề xướng và đẩy mạnhh triển khai khu mậu dịch tự do Trung Quốc – ASEAN (CAFTA). Thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI là những năm tình hình quốc tế có nhiều biến động lớn, sâu sắc và phức tạp. Đây cũng là những năm Trung Quốc “trỗi dậy” về kinh tế và quân sự chưa từng có.

Bên cạnh đó, Mỹ đã quyết định chuyển trọng tâm chiến lược sang khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Quan hệ quốc tế mà trục chính là quan hệ Trung – Mỹ trở nên phức tạp, mâu thuẫn và cạnh tranh trong quan hệ quốc tế giữa các nước lớn trở nên sâu sắc. Những chính sách đối nội, đối ngoại đang được các nhà lãnh đạo Trung Quốc kết hợp một cách nhuần nhuyễn và đem lại các thành tựu đáng kể. Một đất nước đang “trỗi dậy” với những tham vọng to lớn đã đang và sẽ gây nên những “Mục lân, an lân, phú lâm”: hữu nghị với láng giềng, yên ổn với láng giềng và làm giàu 3 với các nước láng giềng.

12 tác động mạnh mẽ tới đời sống quan hệ quốc tế. Điều này chính là một dự báo cho thấy thế kỉ XXI chính là thế kỉ của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương cùng với các mối quan hệ phức tạp, đầy biến động.Các tiền đề cho sự “trỗi dậy”của Trung Quốc 1. Nguồn lực trong nước Trung Quốc là một quốc gia đông dân nhất thế giới với con số ước tính lên đến 1.576 người 4(năm 2014), có nguồn lao động dồi dào, nhân công giá rẻ, thị trường tiêu thụ rộng lớn. Năm 2013, dân số ở độ tuổi lao động - theo quy định của luật pháp Trung Quốc là từ 15-59 tuổi là khoảng 920 triệu người.

Tuy con số này có giảm so với các năm trước nhưng đây vẫn là một lực lượng vô cùng lớn, thu hút đầu tư nước ngoài cũng như các ngành sản xuất trong nước. Bên cạnh đó, Trung Quốc có điều kiện tự nhiên vô cùng thuận lợi. Hàng loạt các hệ thống sông ngòi, kênh rạch là nguồn nước quan trọng phục vụ các hoạt động tưới tiêu, nông nghiệp, sản xuất của người dân. Các thảm thực vật phát triển ở từng khu vực địa hình, ở từng miền khí hậu khác nhau tạo nên những tuyệt tác của thiên nhiên.

Trung Quốc là quốc gia có rất nhiều các danh lam thắng cảnh nổi tiếng, thu hút khách du lịch khắp nơi trên thế giới. Bên cạnh đó, nguồn tài nguyên khoáng sản của Trung Quốc cũng vô cùng lớn và đa dạng, góp phần thúc đẩy nền kinh tế của đất nước ngày càng phát triển ổn định. Không thể phủ nhận Trung Quốc đã rất thành công trong việc kết hợp các điều kiện tự nhiên cùng với các điều kiện kinh tế - xã hội để đưa ra các chiến lược phát triển đất nước hợp lý. Trong những năm cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI, kinh tế của Trung Quốc phát triển với tốc độ thần kì, nhanh chóng “trỗi dậy” trở thành một cường quốc trên thế giới.

Chính sách cải cách kinh tế (năm 1978) 4 Theo ước tính của CIA World Factbook năm 2014 13 Tháng 12/1978, Ban chấp hành TW Đảng cộng sản Trung Quốc tiến hành cải cách mở cửa, do Đặng Tiểu Bình khởi xướng và được nâng lên thành đường lối chung ở Đại hội XIII Đảng Cộng Sản Trung Quốc. Trung Quốc tiến hành cải cách trong điều kiện xuất phát điểm thấp, nền kinh tế lạc hậu. Nông nghiệp rơi vào tình trạng trì trệ, năng suất thấp, sản lượng không đủ phục vụ nhu cầu trong nước. Bên cạnh đó, cơ sở công nghiệp lại yếu mỏng, mất cân đối, gây khó khăn cho việc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật.

Trong thời gian dài Trung Quốc theo đuổi mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung - mô hình đã lâm vào khủng hoảng sâu sắc. Liên Xô và các nước Đông Âu đang chuyển sang nền kinh tế thị trường. Điều đó thúc đẩy Trung Quốc phải đổi mới để theo kịp các nước. Sự yếu kém về năng lực lãnh đạo, tổ chức và sự trì trệ trong phát triển kinh tế xã hội đã làm giảm lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, vào nhà nước Xã hội Chủ nghĩa.

Vì thế Trung Quốc cần phải sáng tạo trong đường lối kinh tế và công tác lãnh đạo phải triệt để sáng suốt. Vì vậy, năm 1978, Trung Quốc bắt đầu thực hiện cải cách kinh tế. Nội dung cơ bản của đường lối cải cách Trung Quốc : lấy phát triển kinh tế làm trung tâm, kiên trì bốn nguyên tắc cơ bản (con đường xã hội chủ nghĩa, chuyên chính dân chủ nhân dân, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông); tiến hành cải cách và mở cửa, chuyển nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa linh hoạt hơn nhằm hiện đại hóa, xây dựng chủ nghĩa xã hội mang tính đặc sắc Trung Quốc với mục tiêu biến Trung Quốc thành quốc gia giàu mạnh, dân chủ, văn minh. Cải cách kinh tế là một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với sự “trỗi dậy” mạnh mẽ của Trung Quốc.