Đổi mới phương pháp giảng dạy tại các trường sư phạm phát triển năng lực người học

Tìm hiểu đổi mới phương pháp giảng dạy trong các trường sư phạm, nhằm phát triển năng lực toàn diện cho người học. Đón đầu xu hướng giáo dục.

• Trường học: Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Phương pháp giảng dạy
• Đề tài: Đổi mới phương pháp giảng dạy trong các trường sư phạm theo hướng phát triển năng lực người học
• Loại tài liệu: Kỷ yếu hội thảo
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• BÁO CÁO ĐỀ DẪN
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 1.1. Đổi mới đào tạo giáo viên đáp ứng yêu cầu mới
• 1.2. Đổi mới nội dung chương trình và phương thức đào tạo giáo viên theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học trong đào tạo theo học chế tín chỉ
• 1.4. Nâng cao năng lực nghiệp vụ sư phạm cho đội ngũ giảng viên các trường, khoa sư phạm
• 1.5. Phát triển năng lực tự học của sinh viên theo mô hình dạy học tự định hướng
• 1.6. Đổi mới phương pháp giảng dạy trong trường sư phạm để phát triển năng lực người học
• 1.7. Phát triển năng lực tự học cho sinh viên Sư phạm Địa lí
• 1.8. Vận dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp trong chương trình đào tạo giáo viên ở trường CĐSP Hà Tây
• 1.9. Xác định các năng lực cần bồi dưỡng cho giáo viên trong giai đoạn hiện nay
• 1.10. Ảnh hưởng của môi trường học tập kiến tạo đến kết quả học tập theo tiếp cận năng lực tại các trường sư phạm
• 1.11. Một số vấn đề lý luận về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực trong các trường đại học
• 1.12. Phương pháp xây dựng mô hình tổ chức Xêmina định hướng phát triển năng lực trong đào tạo giáo viên Địa lí bậc đại học
• 1.13. Mô hình phát triển năng lực lãnh đạo giảng dạy của giảng viên ở các trường cao đẳng sư phạm khu vực miền Trung Việt Nam
• 1.14. Những rào cản về truyền thống và văn hoá học tập trong quá trình phát triển tư duy phản biện cho sinh viên ngành sư phạm
• 1.15. Định hướng một số phương pháp dạy học và đánh giá theo hướng phát triển năng lực ở các cơ sở đào tạo giáo viên
• 1.16. Đổi mới phương pháp dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường sư phạm theo hướng phát triển năng lực
• 1.17. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực của người học
• 1.18. Biện pháp dạy học môn Giáo dục học theo tiếp cận năng lực người học tại trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng
• 2. PHẦN THỨ HAI: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 2.1. Thiết kế chủ đề tích hợp khoa học tự nhiên ở trường trung học phổ thông theo hướng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.2. Trải nghiệm về nghiên cứu trường hợp qua một số đề tài nghiên cứu khoa học ở các trường đại học, cao đẳng
• 2.3. Thiết kế các hoạt động tự học cho sinh viên trong dạy học một số học phần ở khoa Địa lí, trường Đại học Sư phạm
• 2.4. Một tiếp cận đổi mới hình thức dạy học để nâng cao kết quả học tập cho sinh viên trong các trường đại học
• 2.5. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy chữ Hán
• 2.6. Dạy học toán cơ bản ở trường cao đẳng sư phạm theo hướng tăng cường vận dụng toán học vào thực tiễn
• 2.7. Rèn luyện cho sinh viên sư phạm lịch sử kĩ năng tư duy phản biện
• 2.8. Từ thực trạng năng lực dạy học tích hợp của giáo viên trung học đề xuất chuyên đề bồi dưỡng về dạy học tích hợp cho sinh viên sư phạm
• 2.9. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực cá nhân người học: Học bằng cách làm
• 2.10. Rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho sinh viên ngành giáo dục mầm non thông qua phương pháp Heuristic
• 2.11. Phương pháp dạy học lịch sử theo hướng phát triển năng lực cho sinh viên ngành sư phạm Lịch sử
• 2.12. Vận dụng phương pháp dạy học vi mô rèn luyện kĩ thuật đặt câu hỏi cho sinh viên trong giảng dạy học phần phương pháp dạy học Địa lí ở trường THPT
• 2.13. Biện pháp nâng cao năng lực sáng tạo cho sinh viên các trường sư phạm
• 2.14. Năng lực sử dụng ngoại ngữ trong nghiên cứu khoa học phục vụ giảng dạy của giảng viên Đại học Tây Bắc - Thực trạng và giải pháp
• 2.15. Đổi mới phương pháp dạy học cho sinh viên ngành Giáo dục Mầm non theo hướng tiếp cận năng lực
• 2.16. Phát triển năng lực dạy học tích hợp nội dung địa lí địa phương cho sinh viên Sư phạm
• 2.17. Thực trạng về năng lực tự học của sinh viên ngành Sư phạm Hoá và phát triển năng lực tự học của sinh viên trong dạy học Hoá hữu cơ thông qua phương pháp dạy học dự án
• 2.18. Thực trạng phát triển năng lực tự học cho sinh viên Trường ĐHSP TP.HCM
• 2.19. Đổi mới phương pháp dạy học học phần Ôtômát và ngôn ngữ hình thức theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.20. Vận dụng tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong quy trình đào tạo giáo viên Lịch sử ở trường Đại học Thủ đô Hà Nội
• 2.21. Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên sư phạm
• 2.22. Trao đổi về kinh nghiệm đào tạo theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên sư phạm tiểu học tại Đại học Thủ Dầu Một

Tóm tắt

I. Toàn cảnh đổi mới phương pháp giảng dạy tại trường sư phạm

Bối cảnh giáo dục Việt Nam đang chứng kiến một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ, đặc biệt là trong lĩnh vực đào tạo giáo viên. Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ nền giáo dục chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Đây là kim chỉ nam cho mọi hoạt động, trong đó, các trường sư phạm đóng vai trò tiên phong. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu bắt buộc để tạo ra thế hệ giáo viên tương lai có khả năng đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức, mà là kiến tạo nên những nhà giáo có đủ năng lực để tổ chức hoạt động học tập, khơi dậy tiềm năng và định hướng sự phát triển của học sinh. Quá trình này đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, cho đến khâu kiểm tra đánh giá. Như PGS.TS Ngô Minh Oanh đã nhấn mạnh, đào tạo giáo viên phải đi trước một bước, tạo ra lực lượng nòng cốt cho sự đổi mới ở trường phổ thông. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các mô hình, phương pháp tiên tiến để phát triển năng lực người học ngay từ giảng đường sư phạm là nhiệm vụ trọng tâm, quyết định sự thành công của cả chiến lược đổi mới giáo dục quốc gia.

1.1. Bối cảnh và yêu cầu từ chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới là động lực chính thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy trong các trường sư phạm. Chương trình này được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực người học, thay vì tập trung vào khối lượng kiến thức như trước đây. Theo TS. Đỗ Ngọc Thống, một trong những điểm mới then chốt của chương trình GDPT là cách tiếp cận theo định hướng năng lực, tác động đến tất cả các yếu tố của quá trình dạy học. Điều này đặt ra yêu cầu cho công tác đào tạo giáo viên phải thay đổi tương ứng. Sinh viên sư phạm cần được trang bị không chỉ kiến thức chuyên môn sâu rộng mà còn phải thành thạo các nghiệp vụ sư phạm hiện đại. Họ phải có năng lực thiết kế bài giảng, tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, và sử dụng các phương pháp kiểm tra đánh giá đa dạng để đo lường và phát triển năng lực của học sinh. Do đó, các trường sư phạm phải nhanh chóng chuyển đổi chương trình đào tạo từ định hướng nội dung sang định hướng phát triển năng lực, đảm bảo giáo sinh ra trường có thể bắt nhịp và triển khai hiệu quả chương trình GDPT mới.

1.2. Định nghĩa năng lực người học trong đào tạo giáo viên

Khái niệm năng lực người học là nền tảng của toàn bộ quá trình đổi mới. Theo định nghĩa được OECD sử dụng, “năng lực là khả năng đáp ứng thành công các yêu cầu phức hợp trong một bối cảnh cụ thể”. Tại Việt Nam, Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2015) định nghĩa “Năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động trong một bối cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác”. Trong bối cảnh trường sư phạm, năng lực này không chỉ là kiến thức chuyên ngành mà còn là tổ hợp của nhiều kỹ năng quan trọng. Đó là năng lực sư phạm, bao gồm năng lực giảng dạy, năng lực giáo dục, năng lực tổ chức hoạt động học tập, và năng lực đánh giá. Việc phát triển năng lực người học trong đào tạo giáo viên có nghĩa là trang bị cho sinh viên khả năng vận dụng tổng hợp kiến thức và kỹ năng để giải quyết các vấn đề thực tiễn của nghề dạy học, từ đó trở thành những nhà giáo dục hiệu quả trong tương lai.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực người học hiện nay

Mặc dù định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy đã rõ ràng, quá trình triển khai tại các trường sư phạm vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Rào cản lớn nhất đến từ tư duy và thói quen dạy học truyền thống, vốn đã ăn sâu vào cả giảng viên và sinh viên. Việc chuyển từ vai trò người truyền thụ sang người tổ chức, hướng dẫn đòi hỏi giảng viên phải tự làm mới mình, cập nhật các phương pháp dạy học tích cực và kỹ năng công nghệ. Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng, một bộ phận không nhỏ giảng viên còn hạn chế về năng lực nghiệp vụ sư phạm, ít kinh nghiệm thực tiễn phổ thông và chưa tự tin làm mẫu cho sinh viên. Thêm vào đó, chương trình đào tạo hiện hành vẫn còn nặng về lý thuyết hàn lâm, thiếu sự gắn kết với thực tiễn của chương trình giáo dục phổ thông mới. Thời lượng thực hành, thực tập sư phạm còn ít, chưa đủ để sinh viên hình thành và rèn luyện các kỹ năng cần thiết. Cơ sở vật chất và các nguồn học liệu hỗ trợ cho việc phát triển năng lực người học cũng là một vấn đề. Việc thiếu các phòng học chức năng, trang thiết bị hiện đại và một hệ thống quản lý đào tạo linh hoạt theo học chế tín chỉ đã làm giảm hiệu quả của các nỗ lực đổi mới.

2.1. Rào cản từ phương pháp giảng dạy truyền thống

Phương pháp giảng dạy truyền thống, với đặc trưng là thuyết trình một chiều (thầy giảng - trò ghi), là một trong những rào cản lớn nhất đối với việc phát triển năng lực người học. Lối dạy này tập trung vào việc truyền đạt kiến thức có sẵn, ít tạo cơ hội cho sinh viên tư duy phản biện, sáng tạo hay hợp tác giải quyết vấn đề. Tác giả Trịnh Chỉ Thâm đã chỉ ra những “rào cản về truyền thống và văn hóa học tập” trong quá trình phát triển tư duy phản biện cho sinh viên. Sinh viên quen với việc học thụ động, ghi nhớ máy móc sẽ gặp khó khăn khi phải tham gia vào các hoạt động trải nghiệm sáng tạo hay học tập theo dự án. Việc phá vỡ iner-tia này đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ từ cả hệ thống, bắt đầu từ việc thay đổi nhận thức và phương pháp của chính đội ngũ giảng viên tại các trường sư phạm.

2.2. Hạn chế về năng lực nghiệp vụ sư phạm của giảng viên

Chất lượng đào tạo giáo viên phụ thuộc trực tiếp vào năng lực của đội ngũ giảng viên. Một thực trạng đáng lo ngại được nhiều nhà nghiên cứu chỉ ra là hạn chế về năng lực nghiệp vụ sư phạm của chính các giảng viên sư phạm. PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng phân tích, nhiều giảng viên khoa học cơ bản coi việc rèn luyện nghiệp vụ sư phạm là trách nhiệm của riêng bộ môn phương pháp dạy học. Điều này dẫn đến việc sinh viên được trang bị kiến thức chuyên ngành tốt nhưng kỹ năng giảng dạy, xử lý tình huống sư phạm lại yếu. Để thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy thành công, giảng viên không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn phải là một chuyên gia về phương pháp, một hình mẫu về nghề nghiệp để sinh viên noi theo. Việc nâng cao năng lực sư phạm cho giảng viên là giải pháp cốt lõi, mang tính quyết định đến hiệu quả của quá trình phát triển năng lực người học.

2.3. Chương trình đào tạo chưa gắn kết với thực tiễn phổ thông

Một thách thức khác là khoảng cách giữa chương trình đào tạo tại trường sư phạm và yêu cầu thực tiễn của trường phổ thông. PGS.TS Ngô Minh Oanh nhận định, chương trình đào tạo còn lạc hậu, thiếu gắn kết với chương trình giáo dục phổ thông. Sinh viên ra trường thường lúng túng khi phải đối mặt với các yêu cầu mới như dạy học tích hợp, dạy học phân hóa hay tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Thời gian thực tập sư phạm ngắn và hình thức tổ chức chưa thực sự hiệu quả khiến sinh viên thiếu cơ hội cọ xát thực tế, tích lũy kinh nghiệm. Để đổi mới phương pháp giảng dạy hiệu quả, chương trình đào tạo cần được thiết kế lại theo hướng tăng cường thực hành, kết nối chặt chẽ với trường phổ thông, giúp sinh viên làm quen và thực hành các kỹ năng nghề nghiệp ngay từ những năm đầu.

III. Các phương pháp dạy học tích cực phát triển năng lực người học

Để vượt qua các thách thức, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là giải pháp đột phá trong đổi mới phương pháp giảng dạy tại các trường sư phạm. Thay vì các bài giảng một chiều, giảng viên cần tổ chức các hoạt động học tập đa dạng để sinh viên chủ động tham gia vào quá trình kiến tạo tri thức. Dạy học theo dự án là một phương pháp hiệu quả, giúp sinh viên vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một vấn đề thực tiễn, qua đó phát triển năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo. Bên cạnh đó, mô hình lớp học đảo ngược (flipped classroom), được đề cập bởi Trần Văn Hưng và Ngô Tứ Thành, cũng là một hướng đi tiềm năng. Mô hình này tận dụng công nghệ thông tin để sinh viên tự nghiên cứu lý thuyết ở nhà, dành thời gian trên lớp để thảo luận, thực hành và giải đáp thắc mắc dưới sự hướng dẫn của giảng viên. Các phương pháp khác như dạy học giải quyết vấn đề, nghiên cứu trường hợp điển hình, seminar... đều hướng tới mục tiêu chung là trao quyền chủ động cho người học. Việc kết hợp linh hoạt và sáng tạo các phương pháp này sẽ tạo ra một môi trường học tập năng động, thúc đẩy hiệu quả việc phát triển năng lực người học.

3.1. Dạy học dự án và giải quyết vấn đề thực tiễn

Dạy học dự án là một phương pháp dạy học tích cực đặt sinh viên vào trung tâm của quá trình học tập. Trong phương pháp này, sinh viên làm việc theo nhóm để thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có tính thực tiễn cao, và tạo ra một sản phẩm cụ thể. Ví dụ, một dự án có thể là “Thiết kế một chủ đề dạy học tích hợp Khoa học tự nhiên ở trường THCS”. Quá trình thực hiện dự án đòi hỏi sinh viên phải tự lực nghiên cứu, lập kế hoạch, hợp tác, giao tiếp và vận dụng tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực. Qua đó, các năng lực cốt lõi như năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, và năng lực sáng tạo được hình thành và phát triển một cách tự nhiên. Đây là phương pháp hiệu quả để gắn liền việc đào tạo giáo viên với thực tiễn, chuẩn bị cho sinh viên khả năng đối mặt với các yêu cầu nghề nghiệp đa dạng.

3.2. Mô hình lớp học đảo ngược và ứng dụng công nghệ thông tin

Mô hình lớp học đảo ngược là một sự đổi mới phương pháp giảng dạy mang tính đột phá, đặc biệt phù hợp với thời đại số. Trong mô hình này, việc truyền thụ kiến thức cơ bản được thực hiện bên ngoài lớp học thông qua các video bài giảng, tài liệu đọc do giảng viên cung cấp. Thời gian quý báu trên lớp được dành cho các hoạt động tương tác sâu hơn như thảo luận, làm bài tập nhóm, thực hành, giải quyết các vấn đề phức tạp. Giảng viên đóng vai trò là người cố vấn, hỗ trợ cá nhân hóa cho từng sinh viên. Việc ứng dụng công nghệ thông tin không chỉ giúp tối ưu hóa thời gian mà còn thúc đẩy năng lực tự học và khả năng sử dụng công nghệ của sinh viên – những kỹ năng thiết yếu của giáo viên trong thế kỷ 21. Đây là một cách tiếp cận hiệu quả để phát triển năng lực người học trong môi trường học chế tín chỉ.

IV. Cách đổi mới chương trình và kiểm tra đánh giá năng lực

Việc đổi mới phương pháp giảng dạy phải đi đôi với đổi mới chương trình đào tạo và hệ thống kiểm tra đánh giá. Chương trình đào tạo tại các trường sư phạm cần được cấu trúc lại theo các module năng lực, thay vì các môn học riêng rẽ. Cần tăng cường tính liên thông và tích hợp giữa các học phần kiến thức chuyên ngành, khoa học giáo dục và nghiệp vụ sư phạm. Theo TS. Đỗ Ngọc Thống, chương trình cần chú trọng đến yêu cầu dạy học tích hợp ở cấp THCS và dạy học phân hóa ở cấp THPT, đòi hỏi phải đào tạo giáo viên có năng lực dạy đa môn hoặc chuyên sâu. Đặc biệt, hoạt động trải nghiệm sáng tạo phải được đưa vào như một thành phần bắt buộc, giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện cho học sinh. Song song với đó, hệ thống kiểm tra đánh giá cũng cần chuyển hướng. Thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức, cần tập trung đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống sư phạm thực tiễn. Sử dụng đa dạng các hình thức đánh giá như bài tập lớn, dự án, portfolio, thực hành giảng dạy, quan sát... sẽ cung cấp một bức tranh toàn diện và xác thực hơn về sự phát triển năng lực người học.

4.1. Tăng cường hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho sinh viên

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một nội dung quan trọng trong chương trình GDPT mới và do đó, phải trở thành một phần không thể thiếu trong chương trình đào tạo giáo viên. Các trường sư phạm cần tạo ra nhiều cơ hội để sinh viên được trực tiếp tham gia và tổ chức các hoạt động như: các câu lạc bộ học thuật, các dự án nghiên cứu khoa học, các hoạt động tình nguyện, phục vụ cộng đồng. Những hoạt động này giúp sinh viên phát triển các kỹ năng mềm quan trọng như kỹ năng lãnh đạo, làm việc nhóm, tổ chức sự kiện, và giao tiếp. Quan trọng hơn, chúng giúp sinh viên hiểu sâu sắc hơn về tâm lý học sinh và thực tiễn giáo dục, từ đó hình thành năng lực sư phạm một cách toàn diện. Đây là con đường hiệu quả để kết nối lý thuyết với thực tiễn, giúp sinh viên tự tin hơn khi bước vào nghề.

4.2. Chuyển từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực

Đánh giá là khâu cuối cùng nhưng lại có tác động ngược trở lại toàn bộ quá trình dạy học. Để thúc đẩy phát triển năng lực người học, hệ thống kiểm tra đánh giá phải thay đổi căn bản. Thay vì các bài thi tự luận, trắc nghiệm chỉ tập trung vào việc tái hiện kiến thức, cần xây dựng các công cụ đánh giá năng lực. Đó có thể là các bài tập tình huống yêu cầu sinh viên phân tích và đưa ra giải pháp; các bài thực hành giảng dạy được quan sát và nhận xét theo bộ tiêu chí rõ ràng; hay các sản phẩm học tập như portfolio (hồ sơ học tập) thể hiện quá trình tiến bộ của sinh viên. Việc đánh giá không chỉ do giảng viên thực hiện mà cần kết hợp tự đánh giá của sinh viên và đánh giá đồng đẳng (bạn học đánh giá lẫn nhau). Cách tiếp cận này giúp sinh viên nhận thức rõ hơn về điểm mạnh, điểm yếu của mình và trở nên có trách nhiệm hơn với quá trình học tập.

V. Tương lai đào tạo giáo viên Hướng đến mô hình toàn diện

Tương lai của công tác đào tạo giáo viên nằm ở việc xây dựng một mô hình đào tạo toàn diện, linh hoạt và gắn kết chặt chẽ với thực tiễn. Đổi mới phương pháp giảng dạy chỉ là một phần của bức tranh lớn. Các trường sư phạm cần mạnh dạn đổi mới cả về mô hình tổ chức, quản trị nhà trường để tạo ra một môi trường học thuật thực sự sáng tạo và năng động. Việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên là yếu tố then chốt. Cần có chính sách thu hút, bồi dưỡng và đãi ngộ xứng đáng để giảng viên có động lực không ngừng học hỏi, nghiên cứu và đổi mới. Hơn nữa, mối quan-hệ hợp tác giữa trường sư phạm, trường phổ thông và các cơ quan quản lý giáo dục cần được củng cố. Trường phổ thông không chỉ là nơi sinh viên đến thực tập mà phải trở thành một “phòng thí nghiệm” để các giảng viên và sinh viên sư phạm triển khai các ý tưởng, nghiên cứu và sáng kiến mới. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra những nhà giáo dục của thế kỷ 21: những người không chỉ vững vàng về chuyên môn, tinh thông về nghiệp vụ mà còn là những người học suốt đời, có khả năng thích ứng và dẫn dắt sự thay đổi trong một thế giới không ngừng biến động, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển năng lực người học một cách bền vững.

5.1. Nâng cao năng lực giảng viên là yếu tố then chốt

Mọi nỗ lực đổi mới phương pháp giảng dạy sẽ không thể thành công nếu thiếu đi vai trò của người giảng viên. Họ chính là nhân tố quyết định chất lượng đào tạo giáo viên. Do đó, việc xây dựng và triển khai các chương trình bồi dưỡng, phát triển chuyên môn liên tục cho giảng viên là nhiệm vụ cấp bách. Các chương trình này cần tập trung vào việc cập nhật các phương pháp dạy học tích cực, kỹ năng ứng dụng công nghệ, kỹ thuật kiểm tra đánh giá hiện đại và năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục. Như PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng đề xuất, cần xây dựng một khung năng lực chuẩn cho giảng viên sư phạm và có lộ trình bồi dưỡng phù hợp. Tạo dựng một văn hóa học tập, chia sẻ kinh nghiệm giữa các giảng viên thông qua seminar, hội thảo, dự giờ sẽ thúc đẩy quá trình tự hoàn thiện, đảm bảo đội ngũ giảng viên luôn là những người đi đầu trong sự nghiệp đổi mới.

5.2. Xây dựng môi trường học thuật thúc đẩy sáng tạo

Một môi trường học thuật cởi mở, dân chủ và khuyến khích sáng tạo là điều kiện tiên quyết để phát triển năng lực người học. Các trường sư phạm cần đổi mới cơ chế quản lý, trao quyền tự chủ cao hơn cho các khoa, bộ môn và cá nhân giảng viên trong hoạt động chuyên môn. Cần có chính sách khen thưởng, động viên kịp thời các sáng kiến đổi mới trong giảng dạy và nghiên cứu. Bên cạnh đó, việc đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, thư viện, hệ thống học liệu số và các không gian học tập chung sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho cả giảng viên và sinh viên triển khai các phương pháp dạy học tích cực. Một môi trường làm việc và học tập mà ở đó sự sáng tạo được tôn trọng và nuôi dưỡng sẽ là mảnh đất màu mỡ cho những ý tưởng giáo dục đột phá ra đời và phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu. bằng các động từ tương ứng (Say, Do, Make, Writ. trong tiéng Anh); Bắn là, triệt để vận dụng công nghệ thông tin, trayén thông vào việc lựa chọn, xác định nội dung cũng như hình thức thể hiện. Chẳng hạn, những nội dung, tri thức, kĩ năng nào HS có thể tìm tòi và tra cứu từ các công cụ công nghệ thông tin, nhất là qua internet, một cách dễ dâng thì không cằn đưa vào CT, SGK, không cin kiểm tra, đánh giả.

Trong trường hợp dé, edn yêu cầu các em ty tim 2» hiểu thông qua các phương tiện này để nhằm phát triển năng lực tìm kiếm, thu. sàng lọc, lựa chọn, phân tịch vả sử lÿ thông tin. ‘Nam ta, chi 9 yéu cầu as lợp trong việc lựa chọn vả tổ chức nội dung, Đó cũng là biểu hiện của CT phát triển năng lực. Vì chỉnh tổ chức nội dung vả yêu.

câu dạy, học theo hướng tích. pH đời hỏi người đạy và người học phải vận dụng. kĩ năng tổng hợp để giải quyết vấn để, qua đó mả hình thành và phát triển năng lực. chú trọng yêu cầu phân hóa trong CT mới trên cả hai bình điện: Phân hóa vì mô: trong việc nêu các yêu.cảicân đạt theo những mức độ nhận thức khác nhau để đáp ứng và phủ hợp với rng hoc tip.

Phin hoa vi mô (ở THPT) bang việc xác định rõ các nội dung, yêu cầu và cách thức tổ chức CT của các môn học, chuyên đề học tập sao cho phù hợp với nguyện vọng, sỡ thích và định Am nghề nghiệp của các bộ phận HS khác nhau, Cả hai hình thức phân hóa đều nhằm phát triển tối đa năng lực của mỗi HS. Bay là, Nội dung dạy học cần chủ ý đến các xu thể phát triển hiện đại, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế: yêu cầu HS hình thành và phát triển nănglực sử dụng da phương thức (mutimodality) trong giao tiếp (đọc, viết cũng như. nói) yêu cầu HS quan tảm không chỉ kênh chữ mả còn phải kết hợp đọc kênh hinh. kênh âm thanh để thu thập kiến thức; phát triển kĩ năng và tự tim ra kết luận.

Day là một yêu cả hàng đầu của Chương trình GDPT mới, vì thể các cơ sở đảo tạo GV không thể không xem xét đẻ đổi mới quy trình đảo tạo của nhà „ từ mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học đẫn Kiên tra đánh gi: quảnlý việc dạy và học. “Trong các phương diện ấy, cẳn tập truny cho công tắc nâng cao năng. lực nghiệp vụ sư phạm của sinh viễn (SV). `Vi yêu câu về nội dung kiến thức khoa học sẽ không thay đổi nhiều trong khi cách tiếp cận, cách dạy, cách học đi hỏi phải thay đổi mạnh mẽ.

Để có cách day thay đôi, SV cân vừa nắm vững tri thức. khoa học, vừa tỉnh thông nghiệp vụ sư phạm. Tuy nhiên lâu nay việc đào tạo quá nghiêng vẻ phần trang bị kiến thức sơ bản, ít chú trọng rèn luyện nghiệp vụ SP, .chưa chú trọng các kĩ năng mm cho SV. Trong nghiệp vụ SP thi chủ yếu vẫn là tập trung rèn luyện cho SV cách đạy nhằm trang bị kiến thức, nhỏi nhét kiến thức, it cha trong van dung kiến thức để giải quyết các vấn dễ thiết thực.

Dạy theo yêu cầu phát triển năng lực (NL) đòi hỏi người GV biết cách tổ. chức cho HS thông qua các tình huồng thực tiễn, nhận biết các vấn để cần giải quyết từ đỏ huy động, tìm tỏi, cộng tác, chia sẻ với bạn bè, thầy cô và những. người xung quanh để tìm ra giải pháp phủ hợp. thực hiện có hiệu quả.

a mả hình thành kiển thức, kĩ năng. thái độ, tỉnh cảm. chính là để phát triển năng lực. Ni thé mt trong các vẫn đề đặt ra đổi với việc đảo tạo là: Bằng cách nào để trang bị cho SV cách day theo yêu câu phát triển năng lực? 2, Nắm được đặc điểm và yêu cầu của 2 giai đoạn trong giáo dục phỗ thông.

để xác định được nội dung, phương thức đào tạo cho phù hợp. Liu nay việc đào tạo GV tách riêng từng cấp: GV Mằm non, GV tiểu học, GV Trung học cơ sở và GV Trung học phổ thông. Đã đến lúc cần xem xét lại toản bộ chương trình đào tạo của các cắp bậc học này để tạo sự liên thông, thống nhất và bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm. Với CTGDPT mới cần chú ý yêu cầu và tính chất của2 giai đoạn: giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp.

'Vấn đề đặt ra với các nhà trường sự phạm là: với yêu cầu tạo cho HS những tri thức nên tảng vừa có thể ra đời, vừa học tiếp lên cao, chươngtrinh đảo tạo GV. cho giai đoạn giáo dục cơ bản cần thay đổi như thế nào? Hai cấp nảy liên thing và kết nối như thể nào về chương trình đào tạo? "Tương tự như vậy với yêu cầu định hướng ngh nghiệp cũng vừa giúp HS ra đời lao động và vừa học tiếp lên cao, CT dio tạo GV Trung học phổ thông cin thay đối như thế nào? Phương thức đào tạo GV của 2 giai đoạn nảy giống và khác nhau ra sao? Có cần tách rời mỗi bậc học bay kết hợp dio tạo GV cho cả 2 giai đoạn trong một cơ sở đảo tạo? 3. Thấy được tính kế thừa và phát triển của chương trình giáo đục CTGD. mới Đổi mới CTGD không có nghĩa lä xóa bỏ tắt cả, làm lại từ đầu mà “cần kế: thừa, phát huy những thành tựu, hat triển những nhân tổ mới, tiếp thu có chon lọc những kinh nghiệm của thể giới” như Nghị quyết 29 của Ban chấp hành TW8 khóa XI đã nêu.

Nghị quyết 88 của Quốc Hội XIII cũng đã yêu cẩu:*Kế thừa và phát triển những ưu điểm của chương trình, sách giáo khoa So dục phổ thông hiện hành, phát huy những giá tị truyền thông tốt đẹp, ăn hỏa Việt Nam vả phù hợp với xu thế quốc tế, đồng thời đổi mới toàn điện nmục tid dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dọc, thị, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh” Vay CTGDPT mới sẽ kế thừa những gì để giữ sự tiếp nối, ổn định và phát triển những gì dé tạo ra cải mới, thúc đầy nên GD di lên ? Cẩn phân tích để thấy rð tất cả các thành tổ của CT đều có kế thừa và phít triển, ‘Vi dụ về Mục tiêu: Tiếp tục mục tiêu giáo dục phát triển con người toàn diễn " đức, trí, thể, mỹ”, hai hòa về thể chất và tỉnh thản. Nhưng phát triển ở chỗ CT mới nhắn mạnh yêu cảu 2 phát triển năng lực (khác CT hiện hành chủ yêu vẫn là CT chạy theo nội dung); chủ ÿ phát huy tiềm năng vồn cỏ của mỗi HS, chủ ý phát triển cả con người xã hội và con người cá nhân. Về nội dung CT mới tiếp tục tập trung vào những giá trị cơ ‘ban cia văn hoá, truyền thông và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hoá nhân loại, bảo .đảmyêu cầu cơ bản, hiện đại,phù hợp với đặc điểm tâm- sinh lý lứa tuổi của HS các cắp học; nhưng có phát triển như: = CT mai nhắn mạnh những nội dung thiết thực, phải vận dụng được vào đời sống. không chạy theo số lượng kiến thức mà tập trung hình thành năng lực; đề cao thực hành, sử dụng, nhất là ngoại ngữ và tin học.

~ Cấu trúc nội đung các môn học và hoạt động giáo duc không còn là một mmôn khoa học tương ứng thu nhỏ của bậc đại học; - Đổi mới yêu cầu tích hợp và phân hỏa; tầng cường các hoạt động trải nghiệm. Chuyển đổi từ tư duy môn học độc lập sang tư duy lĩnh vực “Chuyển nhận thức coi mồn học là một thành trì kiên có, riêng biệt, hệ thống. và chuyên sâu sang quan niệm giáo dục /ĩnh: vực với những trí thức phổ thông, cơ. ban: thấy mới quan hệ và sự tác động qua lại giữa các môn học trong và ngoài finh vực.

Theo tỉnh thần nảy, yêu cầu GD của một lĩnh vực sẽ được hiện bởi rất nhiều môn, "Nội dung và yêu cầu giáo dục lịch sử không chi minh môn Lịch sử gánh vác mà còn cỏ các môn như Ngữ văn, Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo dục lối sống, Giáo. dục công dân.cùng chía sẻ. Ở môn Ngữ văn khi dạy Đại cáo bình Ngỏ hay bản. Tuyén ngôn Độc lập không chỉ là dạy một áng văn nghị luận mẫu mực mà còn dạy văn bản đỏ như một văn kiện lịch sử vô giá.

Thông qua đó HS hiểu biết và thấm thía về tình cảm và tẩm vóc vĩ đại của Nguyễn Trãi và lãnh tụ Nguyễn Ải Quốc- Hỗ Chí Minh; nắm được bối cảnh của một giai đoạn lịch sử hết sức trong đại, đáng nhớ. Cũng như vậy tắt cả các bài hát đưa vào CT môn Âm nhạc đều gắn với một giai đoạn Lịch sử, đều góp phần làm sống đậy những sự kiện và các nhân vật lịch sử, đều gop phan giáo dục Lịch sử. Đặc biệt là qua các Hoot dng trải nghiệm sáng tao được thực hiện ở cả 3 ới các hình thức đa dạng, phong phú, hoạt động (HD) trải nghiệm sáng tạo © di kiện giáo dục, vận dụng và củng cổ những gì đã học tắt cả các môn học. 'Từ nhận thức trên, trong việc đào tạo, các môn học cẵn có cái nhìn tổng, quan theo cả 2 chiều: Nội dung trong môn học/ lĩnh vực giữa các cắp học và nội cdung của các môn học/lĩnh vực liên quan.

Từ đó phân công, chia sé “trách nhiệm ” phạm vi cho các môn học nhằm liên kết và hỗ trợ làm sáng tỏ cho nhau, cũng như. 2 tránh trùng lập. giầm đạp lên nhau. Hinh thành các nhởm liên kết sông tác để xây dựng nội dang và tập dượtcho SV phương pháp dạy học các chủ đề liên môn.

Đào tạo GV có năng lực đạy học tích hợp vả dạy học phân hóa “Tích hợp và phân hóa là một yêu cầu trong dạyhe hiện đại và cũng là một yêu cẩu nỗi bật của CTGDPT Việt Nam mới. trong một môn học, tích. hợp với nhiều môn học/ lĩnh vực khác nhau (ích hợp Tên môn); tích hợp các trí thức và các yêu cầu của cuộc sống vào các môn học; tích hợp trong nội dung và tích hợp trong phương pháp dạy học. Chương trình đào tạo của các nhả trường SP hiện chưa đáp ứng được yêu cầu tích hợp vừa niêu, Với yêu.

đó, chương trình đảo tạo GV Tiểu học bên cạnh một số môn đã. có như Tìm hiểu tự nhiên và xã hội cần bỗ sung thêm nội dung và phương pháp. dạy học môn tích hợp mới như Cuộc sống quanh 0a. Giáo dục lôi sống.

Hoạt động trải nghiệm sảng tạo.