CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 1. Khái niệm xuất khẩu Xuất khẩu là một hoạt động cơ bản trong thương mại quốc tế. Hoạt động xuất khẩu là việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các quốc gia trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán.
Mục đích nhằm đem lại lợi nhuận, đẩy mạnh sản xuất hàng hóa, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, giải quyết nhu cầu việc làm và tăng thu ngoại tệ. Vai trò của xuất khẩu 1. Vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế quốc dân Xuất khẩu là yếu tố quan trọng giúp kích thích tăng trưởng nền kinh tế. Giao thoa giữa các nền kinh tế với nhau giúp cho hoạt động sản xuất kinh doanh nội địa được mở rộng, các ngành công nghiệp mới ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu của con người, thúc đẩy các hoạt động giao lưu kinh tế như xuất nhập khẩu các quốc gia với nhau.
Đẩy mạnh xuất khẩu đối với một quốc gia phát triển như Việt Nam mang lại cơ hội rất lớn về tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, các nhà xưởng sản xuất được xây dựng nhiều hơn, tạo ra nhiều công ăn việc làm, giúp phát triển nền kinh tế. Do đó, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu là việc vô cùng cần thiết. Xuất khẩu giúp liên kết nền kinh tế các nước lại với nhau, nhờ đó nhu cầu trao đổi, buôn bán hàng hóa, dịch vụ giữa các nước gia tăng. Đồng thời xuất khẩu cũng giúp tăng cường vị thế của quốc gia trên trường quốc tế.
Đảng và Nhà nước ta đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động xuất khẩu: “Xuất khẩu là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế và thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Vai trò của xuất khẩu đối với doanh nghiệp Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh có vai trò quan trọng không chỉ đối với nền kinh tế quốc dân mà đối với các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động xuất khẩu cũng quan trọng không kém. Do vậy, vai trò của xuất khẩu đối với sự phát triển của các doanh nghiệp trong nước như sau: - Quảng bá thương hiệu sản phẩm của doanh nghiệp: Khi một doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu nhiều mặt hàng ra thị trường nước ngoài thì thương hiệu sản phẩm của doanh nghiệp đó được quảng bá ngày càng rộng 1 rãi. Nhờ đó doanh nghiệp tạo được uy tín, từ đó là cơ sở để mở rộng các mối quan hệ kinh tế đối ngoại.
- Tạo ra cơ hội cho doanh nghiệp: Trong quá trình xuất khẩu, các doanh nghiệp thiết lập mối quan hệ với các đối tác nước ngoài. Từ đó doanh nghiệp có thể trao đổi, học hỏi bài học hay những kinh nghiệm để áp dụng vào quá trình vận hành và sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp. - Phát triển doanh nghiệp: Thị trường tiêu thụ dịch vụ, hàng hóa của doanh nghiệp không chỉ tiêu thụ trong thị trường nội địa mà vươn ra thị trường nước ngoài. Điều này tạo nên động lực giúp doanh nghiệp không ngừng đổi mới, cải tiến để nâng cao chất lượng sản phẩm.
Có thể nói đây chính là động lực to lớn giúp các doanh nghiệp phát triển hơn. - Giải quyết đầu ra của sản phẩm: Trong trường hợp sản phẩm của doanh nghiệp đã bị bão hòa trong thị trường nội địa, xuất khẩu hàng hóa sẽ giúp doanh nghiệp giải quyết bài toán đầu ra của sản phẩm sau quá trình sản xuất. - Giúp doanh nghiệp cạnh tranh với các doanh nghiệp khách trên thế giới: Trong quá trình toàn cầu hóa được diễn ra mạnh mẽ, sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp càng trở nên khốc liệt hơn. Để có thể tồn tại và cạnh tranh được thì đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực của mình.
Các hình thức xuất khẩu Trong thị trường thương mại quốc tế, các chủ thể thương mại giao dịch hàng hóa, dịch vụ với nhau bằng các hình thức nhất định. Trên thực tế, hoạt động xuất khẩu được sử dụng dưới các hình thức chủ yếu như sau: - Xuất khẩu trực tiếp: Xuất khẩu trực tiếp là hình thức mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ mà bên mua và bên bán trực tiếp thỏa thuận, trao đổi, thương lượng về quyền lợi của mỗi bên phù hợp với pháp luật của các quốc gia các bên cùng tham gia ký kết hợp đồng. Hoạt động xuất khẩu trực tiếp là hình thức xuất khẩu độc lập của một doanh nghiệp xuất khẩu trên cơ sở nghiên cứu kỹ thị trường trong và ngoài nước, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh có lãi, đúng phương hướng, chính sách luật pháp của Nhà nước cũng như quốc tế. Doanh nghiệp hoàn toàn nắm quyền chủ động và phải tự 2 Thư viện ĐH Thăng Long tiến hành các nghiệp vụ của hoạt động xuất khẩu từ nghiên cứu thị trường, lựa chọn bạn hàng, lựa chọn phương thức giao dịch, đến việc ký kết và thực hiện hợp đồng.
Hạn chế của hình thức này là khi thực hiện việc mua bán có thể xảy ra nhiều rủi ro không lường trước được do khoảng cách giữa người mua và người bán rất rộng lớn. Chi phí thực hiện hình thức này khá tốn kém vì vậy chỉ thực hiện khi có số lượng hàng lớn. Ngoài ra, doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp phải có kiến thức kinh doanh trên thị trường thế giới. - Xuất khẩu ủy thác: Xuất khẩu ủy thác là hoạt động xuất khẩu hình thành giữa một doanh nghiệp hoạt động trong nước kinh doanh một số mặt hàng xuất khẩu nhưng không đủ điều kiện về khả năng tài chính, đối tác kinh doanh.
nên đã uỷ thác cho doanh nghiệp nhằm trực tiếp giao dịch ngoại thương tiến hành xuất khẩu hàng hoá theo yêu cầu của mình. Quan hệ giữa doanh nghiệp uỷ thác và doanh nghiệp nhận uỷ thác được quy định đầy đủ trong hợp đồng uỷ thác. Với hình thức này, doanh nghiệp vẫn có thể bán được hàng hóa qua biên giới quốc gia ngay cả khi chưa có đủ kinh nghiệm về hoạt động xuất khẩu. Hình thức này không chỉ tiết kiệm được thời gian, nhân lực mà còn giảm thiểu được rủi ro liên quan đến hoạt động xuất khẩu.
Tuy nhiên, khi sử dụng hình thức này doanh nghiệp sẽ phải trả phí sử dụng dịch vụ. Doanh nghiệp thiếu chủ động và bị phụ thuộc do phải làm việc thông qua trung gian. - Xuất khẩu tại chỗ: Xuất khẩu tại chỗ là hình thức mà hàng hoá được các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam bán cho thương nhân nước ngoài nhưng lại giao hàng cho doanh nghiệp khác tại Việt Nam theo chỉ định của thương nhân nước ngoài. Doanh nghiệp xuất khẩu gồm cả các doanh nghiệp Việt Nam và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Xuất khẩu tại chỗ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí trong vận chuyện hàng hóa, gia tăng kim ngạch xuất khẩu, giảm rủi ro và đảm bảo hàng hóa được an toàn, rất dễ xử lý khi có sai sót. Nhược điểm của hình thức này là thủ tục phức tạp hơn so với xuất khẩu truyền thống. - Tạm nhập tái xuất: 3 Tạm nhập tái xuất là hình thức doanh nghiệp tạm thời nhập khẩu một sản phẩm nhưng sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó ra nước ngoài. Hình thức này tức là nhập khẩu một sản phẩm nhưng không để tiêu thụ trong nước mà xuất sang một nước thứ ba để thu lợi nhuận.
Sử dụng hình thức này chính là doanh nghiệp đang chuyển những thuận lợi về địa lý thành cơ hội kinh doanh; tận dụng được lợi thế về kinh nghiệm thị trường, thông tin để tăng lợi nhuận. Hình thức này phát triển thì sẽ kéo theo sự phát triển của nhiều ngành, lĩnh vực liên quan. Tuy nhiên hình thức này tiềm ẩn không ít rủi ro cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp sử dụng hình thức tạm nhập tái xuất phải đứng trước rủi ro về giá cả do hợp đồng bán có thể phát sinh trước hợp đồng mua.
Thời hạn tái xuất có thể gây ra sự chèn ép về thủ tục và giá của bên nhập khẩu đối với doanh nghiệp. Ngoài ra còn có các rủi ro khác như chi phí phát sinh khi hàng hóa không đúng với khai báo, hàng gây ô nhiễm môi trường, hàng hóa không thể tái xuất cần xử lý… 1. Quy trình xuất khẩu hàng hóa Quy trình xuất khẩu hàng hóa ra nước ngoài gồm có 7 bước như sau: - Bước 1: Xin giấy phép xuất khẩu đối với một số hàng hóa đặc biệt Hiện nay, khi xuất khẩu hàng hóa thì doanh nghiệp không cần tiến hành xin giấy phép để xuất khẩu hàng hóa nữa. Riêng đối với những mặt hàng đặc biệt như : chất nổ, đá quý,… thì cần xin giấy phép để xuất khẩu hàng hóa.
Đối với những mặt hàng phải xin giấy phép, doanh nghiệp cần phải chuẩn bị sớm nếu không sẽ gây mất thời gian, ảnh hưởng đến quy trình xuất khẩu. - Bước 2: Tiến hành kí hợp đồng, hoàn tất khâu chuẩn bị hàng hóa Doanh nghiệp sau khi đã xin được giấy phép xuất khẩu thì cần phải ký hợp đồng với bên nước ngoài. Khi kí hợp đồng cần phải chú ý đọc kĩ các điều khoản trên hợp đồng như: điều kiện giao hàng, phương thức thanh toán, số lượng hàng, chất lượng hàng hóa,… để tránh xảy ra sai sót. Sau đó doanh nghiệp cần nhanh chóng chuẩn bị đúng hàng hóa như đã yêu cầu trong hợp đồng đúng như thời gian quy định.
Người mua bên phía nước ngoài có trách nhiệm nhận hàng, kiểm tra, làm các thủ tục đối với hàng hóa để nhập khẩu. 4 Thư viện ĐH Thăng Long - Bước 3: Doanh nghiệp nên mua bảo hiểm cho hàng hóa Khi tiến hành làm thủ tục xuất khẩu hàng hóa ra nước ngoài doanh nghiệp quan tâm đến điều kiện giao hàng. Hiện nay, có 2 điều kiện giao hàng FOB và CIF được sử dụng phổ biến trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa. Với điều kiện FOB, bên bán sẽ hết trách nhiệm của mình khi hàng hóa được giao qua lan can tàu và không phải mua bảo hiểm cho hàng hóa cũng như chi phí vận chuyển quốc tế.
Nếu doanh nghiệp lựa chọn điều kiện giao hàng CIF, thì doanh nghiệp chịu trách nhiệm mua bảo hiểm và vận chuyển quốc tế cho hàng hóa. - Bước 4: Chuẩn bị phương tiện vận chuyển Tùy vào điều kiện giao hàng mà 2 bên đã thỏa thuận với nhau sẽ quy định trách nhiệm thuê phương tiện vận tải thuộc về bên nào. Thêm nữa, việc thuê phương tiện vận tải hàng hóa còn phụ thuộc vào tính chất của từng mặt hàng và các điều kiện vận tải khác.