Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG MÔN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài Ở nước ta trong những năm gần đây phương pháp dạy học theo tình huống được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu cũng như là việc thực hiện trong quá trình giảng dạy ở nhiều lĩnh vực khác nhau như: Tác giả Lê Phước Lộc (2000), Dạy học tình huống và vận dụng trong dạy học thiên văn, Kỷ yếu Hội nghị Cải tiền phương pháp dạy học Đại học, Khoa sư phạm Đại học Cần Thơ. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã nêu ra được quan niệm về dạy học tình huống và việc vận dụng dạy học tình huống trong dạy học nói chung và dạy học thiên văn nói riêng.
Tuy nhiên, tác giả chưa chỉ ra được ưu thế của việc sử dụng phương pháp dạy học này so với các phương pháp dạy học khác. Tác giả Dương Thị Thúy Nga (2007), Sử dụng tình huống trong dạy học môn GDCD ở trường THPT; Bản tin GDCD số 3 tháng 7/2007, Diễn đàn của khoa GDCT Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ở công trình khoa học này, tác giả cũng đã nêu ra được những ưu và nhược điểm khi sử dụng tình huống trong dạy học môn GDCD ở trường THPT. Những phân tích của tác giả cho thấy việc sử dụng tình huống trong dạy học GDCD là cần thiết đặc biệt đối với phần pháp luật lớp 12.
Nhóm tác giả Đinh Văn Đức - Dương Thị Quỳnh Nga (2011), Phương pháp dạy học môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội. Trong cuốn sách này, các tác giả đã nêu ra hệ thống các phương pháp dạy học đối với môn GDCD ở trường THPT. Trong đó, các tác giả cũng đề cập tới phương pháp dạy học tình huống, ưu điểm và hạn chế khi sử dụng phương pháp dạy học này trong khi dạy học môn GDCD. Tác giả Phan Trọng Ngọ (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, Nxb Đại học sư phạm Hà Nội.
Ở công trình nghiên cứu này, tác giả cũng đã nêu ra quan niệm về dạy học và các phương pháp trong dạy học nhà trường, chỉ ra những đặc điểm và yêu cầu khi sử dụng các phương pháp dạy học này. Tác giả cũng 7 đề cập tới phương pháp dạy học tình huống, và đánh giá đây là phương pháp dạy học tích cực mà giáo viên nên sử dụng trong các môn học để nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Tác giả Trần Hồng Quân (1995), "Cách mạng về phương pháp sẽ đem lại một bộ mặt mới, sức sống mới trong giáo dục ở thời đại mới", Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 1. Tác giả đã khẳng định việc đổi mới phương pháp là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục trong thời đại mới.
Trong đó, giáo viên phải thường đổi mới phương pháp dạy học, chú trọng sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy năng lực của học sinh. Phương pháp dạy học tình huống được xem là phương pháp thích hợp với nội dung dạy học ở bậc cao đẳng, đại học sẽ góp phần phát huy được tính tích cực, chủ động của người học. Tác giả Phan Thị Hồng Vinh (2010), Phương pháp dạy học giáo dục học, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội. Trong cuốn sách này, tác giả đề cập tới các phương pháp dạy học cho giáo viên các trường sư phạm.
Trong đó, tác giả cũng bàn đến việc sử dụng phương pháp dạy học tình huống và nhấn mạnh để vai trò, cũng như những ưu điểm khi sử dụng phương pháp dạy học này ở các nhà trường hiện nay. Trong đào tạo các ngành Sư phạm, việc sử dụng phương pháp dạy học theo tình huống trong các môn học sao cho phù hợp với đặc thù môn học, nội dung từng bài học cũng đang thu hút được rất nhiều sự quan tâm. Và mỗi học giả lại có sự tiếp cận với phương pháp dạy học theo tình huống một cách khác nhau. Nếu như một số học giả tập trung nghiên cứu việc áp dụng tình huống một cách khoa học trong công tác giảng dạy và quá trình tiếp thu những kiến thức sư phạm đạt hiệu quả tích cực thì những người khác lại chú trọng vào cách sử dụng tình huống nhằm nâng cao khả năng quyết đoán và giải quyết được mọi vấn đề theo nhiều chiều hướng của sinh viên.
“Mặc dầu đi theo những hướng nghiên cứu khác nhau như vậy, họ đều đi đến một thống nhất chung là dạy học theo tình huống tỏ ra cực kỳ hiệu quả trong việc trợ giúp người học liên hệ lý thuyết với thực hành và do đó, mang lại một sức sống mới cho không khí học tập trên các giảng đường” [11, tr 8]. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài Năm 1870, Christopher Columbus Langdell mang quốc tịch Hoa Kỳ là một giáo viên tại trường Đại học Havard và cũng chính là người đầu tiên khởi xướng việc 8 sử dụng phương pháp dạy học theo tình huống trong giảng dạy về quản trị kinh doanh. Với phương pháp dạy học này các sinh viên Đại học kinh doanh Harvard đã có những cơ hội thảo luận sôi nổi nhằm giải quyết các vấn đề trong các tình huống trong kinh doanh. Thấy được mặt tích cực của phương pháp này bên cạnh việc sử dụng những phương pháp dạy học truyền thống với mục đích giúp các sinh viên tại trường được thường xuyên tiếp xúc trong lĩnh vực học tập của mình nhà trường liên tục mời các đại diện các doanh nghiệp đến trường để trình bày về thực tiễn quản trị kinh doanh, đưa ra các tình huống yêu cầu sinh viên phải nghiên cứu, tranh luận và đưa ra các giải pháp.
Năm 1921, quyển sách đầu tiên về tình huống ra đời (tác giả Copeland). Cuốn sách đã giúp cho những nhà giáo dục nhìn thấy “tầm quan trọng và tác dụng to lớn của việc áp dụng dạy học theo tình huống trong giảng dạy quản trị nên đã nỗ lực phổ biến phương pháp giảng dạy này trong toàn trường. Phương pháp này sau đó dần dần đã được áp dụng phổ biến trong hầu hết các ngành nghề đào tạo như y, luật, hàng không,. và trong các trường học ở tất cả các cấp bậc đào tạo, đặc biệt là đào tạo đại học” [11; tr.7] “Không chỉ trong lĩnh vực giảng dạy kinh doanh mà cả trong y học, phương pháp dạy học theo tình huống cũng đã được đưa vào giảng dạy tương đối sớm.
Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX, William Osler áp dụng dạy học theo tình huống vào đào tạo y bác sĩ và kết quả rất đáng khích lệ. Giải thích cho thành công này, Osler đã viết: Với phương pháp tình huống, sinh viên sẽ bắt đầu với bệnh nhân, học với bệnh nhân và hoàn thành khoá học cũng với bệnh nhân; còn sách và bài giảng chỉ được sử dụng như phương tiện đưa họ đến đích mà thôi” [11; tr.10] “Dạy học tình huống cũng rất được các nhà khoa học Liên Xô (cũ) và Ba Lan quan tâm. Tài liệu lí luận về dạy học của họ đã được dịch và phổ biến ở Việt Nam từ cuối những năm 60 của thế kỉ XX, điển hình như: T. Machiuskin (1972); ngoài ra còn có I.
Cudơmina,…” [40; tr 148] Không chỉ ở những nước phương Tây mà cả những nước phương Đông ngay từ thời Cổ đại cũng đã nói đến việc áp dụng tình huống qua các thời đại ở Trung Quốc trong việc giáo dục đạo đức con người hay ở Nhật Bản đặc biệt trong ngành quản lí, du lịch. Với Hàn Quốc, để hướng tới một nền giáo dục hiện đại phục vụ cho việc phát 9 triển đất nước, họ đã rất quan tâm đến việc giúp cho người học có năng lực giải quyết vấn đề. Lý luận về môn học Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề 1. Nội dung môn học Pháp luật đại cương ở các trường Cao đẳng nghề Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương tăng cường giáo dục pháp luật trong các trường học thông qua các chương trình môn học, giáo trình, tài liệu giảng dạy pháp luật bảo đảm đúng tinh thần và nội dung của Hiến pháp và pháp luật hiện hành.
Vì vậy, môn học Pháp luật đại cương là môn học quan trọng trong chương trình đào tạo đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp trong cả nước. Điều 2 - Luật giáo dục năm 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009) khẳng định: Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trưởng thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xa hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đápứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Như vậy, ngành giáo dục nói chung, các trường đại học và cao đẳng nói riêng có trọng trách lớn lao đối với sự phát triển toàn diện con người Việt Nam, trong đó có việc hình thành ý thức pháp luật, văn hóa pháp lý trong nhân dân. Giáo dục pháp luật tốt không chỉ góp phần ồn định hoạt động cùa ngành mà còn góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng sản phầm giáo dục.
Trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đai hóa đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền xă hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong các nhà trường đại học và cao đẳng được tăng cường thường xuyên, liên tục ở tầm cao hơn nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước. Nguồn nhân lực này nếu chỉ được đào tạo về chuyên môn thì chưa đủ. Vì vậy, đi đôi với kiến thức chuyên môn nghề nghiệp, họ phải hiểu biết kiến thức pháp luật phổ thông như mọi công dân khác, đồng thời cần phải có thêm kiến thức pháp luật chuyên ngành để có thể hiểu và làm đúng pháp luật trong lĩnh vực mà họ công tác. Trong Quyết định số 1928/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 20/11/2009 phê duyệt Đề án “Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường” [37, tr.5] đã xác định nhiệm vụ đổi mới giáo dục Đại học, Cao đẳng là: “Tổ chức dạy và học cần kiến thức pháp luật cơ bản cho sinh viên của 10 tất cả các ngành đào tạo Cao đẳng, Đại học bảo đảm cho học sinh, sinh viên đại học, cao đẳng ra trưòmg nắm được lý luận cơ bản về pháp luật để có thể tự tìm hiểu các ngành luật cần thiết”.