mở đầu, kết thúc, có quy định, nhiệm vụ tương đương nhau tránh gây ùn tắc. Hệ thống trạm mở - Các chuỗi trạm học tập không cần tuân theo một trật tự nhất định. - HS có thể lựa chọn hoạt động tại trạm của riêng mình, không cần tuân theo một trật tự nào sao cho hoàn thành hết các nội dung nhiệm vụ tại mỗi trạm c. Hệ thống trạm kép - Bao gồm hai vòng tròn học tập chạy song song với nhau.
- Vòng ngoài là các trạm bắt buộc - Vòng trong gồm các trạm hỗ trợ tự chọn, HS có thể linh hoạt lựa chọn tùy theo hứng thú để thực hiện nhiệm vụ ở những trạm tự chọn trong vòng trong. Vòng tròn học tập với trạm tùy chọn - Các phương tiện, thiết bị, tài liệu, được lựa chọn để phát triển các khả năng khác nhau của người học. - Có thể lựa chọn được các hình thức làm việc khác nhau: cá nhân, nhóm - Có thể chọn tùy ý các chủ đề khác nhau trên vòng tròn học tập. Phân loại theo vị trí trạm * Trạm chính Trạm chính là trạm mà HS bắt buộc phải làm việc để hoàn thành tìm hiểu một đơn vị kiến thức trong bài.
* Trạm đệm Đây là trạm được bố trí gần trạm chính có vai trò hỗ trợ cho trạm chính, về thứ tự, HS sẽ giải quyết nhiệm vụ tại trạm đệm rồi tiếp đến là hoàn thành nhiệm vụ tại trạm chính của của trạm đệm đó. Trạm đệm được thiết kế với những bài học có nội dung phức tạp, nhiều kiến thức mới, để trạm chính thực hiện suôn sẻ, đúng tiến độ và có hiệu quả thì cần có trạm đệm. Trạm đệm là bước cơ sở, hỗ trợ cho nhiệm vụ tại trạm chính, giúp cho vòng tròn học tập được thông suốt, tránh tắc nghẽn. 14 * Trạm giám sát – dịch vụ Khác với trạm đệm nằm ở sát với trạm chính, trạm giám sát – dịch vụ nằm ở vị trí trung tâm của vòng tròn học tập.
Trạm này cung cấp đáp án, thông tin để so sánh kết quả sau khi HS kết thúc nhiệm vụ. Trạm giám sát dịch vụ có vai trò theo dõi sự phản hồi của các trạm khác, đồng thời hỗ trợ cho các trạm khác thực hiện nhiệm vụ. Phân loại theo mức độ yêu cầu của nhiệm vụ * Trạm bắt buộc Trên trạm bắt buộc có các nội dung kiến thức trọng tâm của bài học. Trạm bắt buộc sẽ hình thành cho người học các kiến thức và kĩ năng cơ bản của bài.
* Trạm tự chọn Các trạm tự chọn để HS tùy ý lựa chọn theo các trình độ khác nhau, các hình thức học tập khác nhau, học cá nhân hay theo các nhóm. Trạm tự chọn cũng có thể hiểu là “các trạm có nội dung mở rộng để tạo hứng thú cho người học. Các trạm này HS có thể thực hiện hay bỏ qua, tuy nhiên cần quy định cho người học nhất thiết phải thực hiện một số lượng trạm có nội dung tự chọn nào đó tùy theo từng chủ đề bài học và theo các hình thức, cấp độ khác nhau”. Phân loại các trạm theo phương tiện dạy học * Trạm có sử dụng phương tiện dạy học: các trạm này cần các phương tiện hỗ trợ quá trình học tập: tranh, ảnh, video, bản đồ, biểu đồ… * Trạm không sử dụng phương tiện dạy học khác: là các trạm chỉ sử dụng sách giáo khoa, thường là các trạm hoàn thành lý thuyết.
Phân loại theo vai trò của các trạm * Trạm xây dựng kiến thức mới Trên các trạm này, HS phải nghiên cứu, trao đổi với nhau dựa trên SGK hoặc các phương tiện hỗ trợ để tìm hiểu kiến thức mới * Trạm luyện tập, củng cố Trên các trạm này HS vận dụng những kiến thức cũ, đã được lĩnh hội từ những bài học trước hoặc ở trạm trước để giải quyết các bài học, nhiệm vụ thuộc 15 về trạm này. Vai trò của trạm này nhằm rèn luyện, khắc sâu thêm kiến thức đã có cho HS. Phân loại theo hình thức làm việc * Trạm làm việc cá nhân: nhiệm vụ được giao trên trạm này do cá nhân HS thực hiện độc lập * Trạm làm việc theo nhóm: nhiệm vụ được giao trên trạm này do một nhóm HS thực hiện cần có sự hợp tác, thảo luận, trao đổi. Ưu điểm, nhược điểm và ý nghĩa của dạy học theo trạm 1.
Ưu điểm của dạy học theo trạm Qua thực tiễn và nghiên cứu từ các tài liệu tham khảo, tác giả tổng kết dạy học theo trạm có những ưu điểm như sau Thứ nhất, Vì là PPDH mở, các nội dung kiến thức, nhiệm vụ được giao ở mỗi trạm là độc lập nên HS có thể bắt đầu làm việc ở một trạm bất kỳ. Nhiệm vụ của học sinh là nghiên cứu, phân tích, thu thập các dữ kiện, vận dụng các kiến thức đã học để giải quyết nhiệm vụ được giao, không khí học tập được diễn ra nhẹ nhàng không căng thẳng, HS được tử chủ, tích cực tham gia giải quyết các vấn đề nhiệm vụ học tập. Thứ hai, thông qua việc chuẩn bị, giải quyết các nhiệm vụ được giao ở mỗi trạm mà học sinh có cơ hội vận dụng và phát triển nhiều kỹ năng, năng lực, đồng thời do được trải qua các trạm làm việc khác nhau nên phương pháp này kích thích được sự hứng thú, tích cực học tập, học sinh không bị nhàm chán bởi cách học truyền thống chỉ mang tính truyền thụ kiến thức thụ động. Với cách học này giúp phát triển khả năng nghiên cứu đa dạng mọi mặt của vấn đề cần giải quyết Thứ ba, tùy theo chủ đề, nội dung bài học, năng lực của học sinh và điều kiện của mỗi lớp học mà GV thiết kế các trạm học tập khác nhau do đó PPDH này thể hiện được phong phú các phong cách học tập khác nhau.
Mỗi trạm có sự đa dạng và nội dung và hình thức. Xuất phát từ đơn vị kiến thức của bài học, năng lực học sinh nên mỗi trạm được giao những nhiệm vụ có mức độ khó, dễ, phức tạp khác nhau phù hợp với sở thích và năng lực của HS. Thông qua đó HS có thể 16 tự tìm cách để thích ứng và thể hiện năng lực của mình. Việc học tập theo đó phát huy được yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới là phát triển năng lực người học.
Giúp GV phân hóa được trình độ HS, bồi dưỡng HS giỏi và rèn luyện HS yếu Thứ tư, để giải quyết các nhiệm vụ được giao tại mỗi trạm, HS phải vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm đã có, tăng cường sự khám phá, tìm tòi, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, và phải phối hợp, hợp tác với nhau, tương tác giữa GV với HS, HS với HS mà nhờ đó phát triển được nhiều kỹ năng, năng lực bản thân như kỹ năng làm việc nhóm, tranh luận, phát hiện và giải quyết vấn đề. Thứ năm, giúp GV khắc phục hạn chế về trang thiết bị, đồ dùng học tập nếu HS tiến hành đồng loạt. Hạn chế của dạy học theo trạm Bên cạnh những ưu điểm trên, phương pháp dạy học theo trạm có những điểm hạn chế sau: - Để thực hiện được PPDH theo trạm hiệu quả, GV phải có kiến thức sâu rộng, năng lực giao tiếp, có kinh nghiệm tổ chức các hoạt động. - GV thường phải mất nhiều công sức, thời gian chuẩn bị thiết kế nội dung trạm và các phương tiện hỗ trợ.
- So với PPDH truyền thống, PPDH theo trạm thường mất nhiều thời gian hơn - Phương pháp này không phù hợp với lớp học đông HS, không gian hẹp - Nếu không tổ chức tốt dễ có tình trạng những thành viên khá giỏi giữ vai trò lấn át, một số khác ỷ lại không chịu làm việc, dựa dẫm ăn theo. - Hiệu quả của PPDH phụ thuộc vào tính tự giác, hợp tác, trách nhiệm của HS. Nếu trong nhóm có thành viên không hợp tác sẽ làm nhiệm vụ khó hoàn thành. Ý nghĩa của dạy học theo trạm a.
Đối với nhà trường Vận dụng dạy học theo trạm vào các môn học sẽ nâng cao được chất lượng giáo dục của nhà trường phổ thông, gây dựng một môi trường học tập năng động, 17 thoải mái và công bằng cho mọi HS để từ đó các em có thêm niềm hứng thú với những tri thức khoa học một màu xám xịt. Nó còn tạo được sự tin tưởng của phụ huynh HS với nhà trường, yên tâm gửi gắm con của mình. Nó còn đem đến một môi trường học tập thân thiện, lành mạnh trong đó HS luôn tích cực, chủ động, sáng tạo và ganh đua trong quá trình học tập và rèn luyện. Không những vậy, việc thực hiện sự bình đẳng về các cơ hội học tập là một đóng góp to lớn của kiểu dạy học này.
Môi trường làm việc hợp tác như vậy sẽ tạo cho mọi HS có ý thức tự giác làm việc; tự nhận thức được vai trò và trách nhiệm của bản thân trong thực hiện các nhiệm vụ mà đã được phân chia. Các nhiệm vụ đó đã được GV thiết kế để phù hợp với năng lực từng cá nhân nên mỗi HS đều có cơ hội thể hiện bản thân trong học tập nhóm, lớp. Đối với HS Việc sử dụng PPDH theo trạm mang lại rất nhiều lợi ích cho HS như: - HS biết cách làm việc hợp tác trong nhóm: HS tự học cách cộng tác với bạn bè, cải thiện kỹ năng tranh luận, kỹ năng xã hội, phát triển tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. - HS sẽ hình thành thói quen làm việc độc lập: Tính độc lập trong học tập là rất quan trọng đối với HS vì các phải tự giải quyết các vấn đề khác nhau mà không có sự giải thích chi tiết của GV.
HS chỉ nhận được sự hướng dẫn chung của GV đối với nhóm hay cả lớp và bản thân HS sẽ tích cực giải quyết các công việc tại các trạm khác nhau, phát triển tốc độ làm việc của riêng các em. - HS sẽ được hoạt động liên tục trong tiết học: HS có thể di chuyển từ trạm này sang trạm khác sau khi kết thúc một nhiệm vụ; HS không cần phải ngồi vào chỗ của mình quá lâu và cảm thấy buồn chán; vì HS tiểu học ưa thích vận động và chúng sẽ hào hứng hơn nếu có thể di chuyển quanh các trạm học tập. Sự chuyển động giữa các trạm không chỉ mang lại cho HS sự hứng thú mà còn tạo sự mới mẻ với những thách thức mà các em cần chinh phục.