Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn. se _ Chương 2: Phân tích chương trình va thê chế. © Chương 3: Thiết kế và tô chức dạy học theo dự án một số nội dung Thống kê lớp 10. e _ Chương 4: Thực nghiệm sư phạm.
Khái niệm du án và dự án học tập Thuật ngữ “Du an” (Tiếng Anh là “Project”’) được hiểu là một kế hoạch, một dự thảo hay một đề án cần được thực hiện dé đạt được mục dich đã đề ra. Một dự án phải có một hoặc một số mục tiêu rõ ràng; trong quá trình thực hiện thì người thực hiện luôn định hướng mục tiêu của dự án, sản phâm cuỗi cùng sẽ được đánh giá xem có đạt yêu cầu so với mục tiêu ban đầu hay không. Một dự án đặt ra luôn yêu cau giới hạn về thời gian, kinh phí và các nguồn lực,. Khái niệm dir án được sử dụng rộng rãi trong các nghiên cứu khoa học và nhiều lĩnh vực khác như kinh tế, xã hội và cả trong giáo dục.
Riêng trong lĩnh vực giáo dục. khái niệm dự án không chỉ mang ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục, mà còn lại các dự án học tập được sử dụng trong phương pháp day học theo dự án. Khái niệm dự án dùng trong day học còn được gọi là “đ án học tập ”. Một dự án học tập thường bao gồm tên dự an, một số mục tiêu đặt ra nhằm đạt được mục đích học tập về nội dung kiến thức hay một kỹ năng, năng lực nào đó, có quy định về thời gian, các thành viên thực hiện và phải tạo ra sản phẩm sau khi thực hiện.
Dự án học tập và dự án được trong thực tiễn có những điểm giống và khác nhau. Dự án trong thực tiễn thì sản phẩm là mục tiêu của dự án; còn dự án học tập là một nhiệm vụ học tập trong dạy học theo dự an, trong đỏ mục tiêu của dự án là mục tiéu của day học, sản phâm chi là phương tiện dé đạt được mục tiêu day học. Xét về quy mô thì dy án học tập thường nhỏ hơn dự án trong thực tiễn. Khi thiết kế dự án học tập (về sau gọi chung là “du an”), gido vién cần lưu ¥ đến đặc điềm, tiến trình của một dự án, đồng thời dựa vào các lý luận đạy học.
Khái niệm dạy học theo dự án Trong giai đoạn cuối Thẻ kỷ XIX — đầu Thế ky XX, các nhà sư phạm Mỹ như Kilpatrick, Douglass, Rugg. đã nghiên cứu đưa dự án vào trưởng phô thông và xây dụng lý luận cho phương pháp dạy học theo dự án [15], và được xem là một phương pháp day học quan trọng nhằm thực hiện quan điểm đạy học định hướng học sinh, khắc phục việc dạy học xem người đạy là trung tâm. Dạy học theo dự án được hiéu là cách thức giáo viên tô chức cho học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có tính thực tiễn cao hoặc gắn liền giữa lý thuyết 16 với thực hành, học sinh là người tự lập kế hoạch, chủ động thực hiện, sáng tạo ra các sản phẩm nhất định và đánh giá kết quả đạt được [3]. Cơ sở khoa học của đạy học theo dự án 1.
Cơ sở triết học Cơ sở triết học của dạy học theo dự án là lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng [11]. Theo triết học duy vật biện chứng, sự xuất hiện các mâu thuẫn bên trong một chỉnh thé và việc giải quyết mâu thuẫn đó tạo động lực cho sự phát triển. Vì vậy trong day học, việc chủ động tạo ra các mâu thuẫn cơ bản bên trong và giải quyết nó là một việc có thé làm được ở các mức độ khác nhau, kết quả cuối cùng là sự phát triển năng lực của người học. Trong dạy học theo dự án, việc tạo ra mâu thuẫn thực chất là xây dựng một hệ thông các tình huông.
Nhiệm vụ của giáo viên là tạo động cơ thúc đây, tạo động lực dé học sinh vượt qua các yêu cầu của nhiệm vụ, giải quyết các tình huéng được đưa ra. Ngoài ra trong day học cần gắn nội dung với thực tiễn và kinh nghiệm người học, những tri thức mà học sinh nhận được cũng cần được vận dụng đẻ kiểm nghiệm lại trong thực tế. Có thẻ nói, phương pháp dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng với những quan điểm cơ bản trên. Cơ sở tâm lý học: Đầu The kỷ XX, hai lý thuyết phát triển của Jean Piaget (1896 — 1983) và Lev Vygotsky (1896 — 1934) [20] là thành tựu rất quan trọng của tâm lý học phát triển và được ding làm cơ sở trong việc xây dựng các phương pháp đạy học mới.
Piaget cho rằng người học đóng vai trò chủ động thích nghi với môi trường xung quanh, điều này điền ra ngay từ khi mới sinh ra và đó là kết quả của sự phát trién tự nhiên sinh học và việc học tập kinh nghiệm xã hội. Trong khi đứa trẻ chủ động khám phá thé giới thi cấu trúc của nhân cách cũng thay đôi và có sự phát triển không ngừng. Còn Vygotsky thì quan niệm sự phát triển nhận thức con người dựa trên nền tảng xã hội thông qua hoạt động xã hội, qua việc sử dụng ngôn ngữ, qua hoạt động giao tiếp và quan hệ xã hội với những người xung quanh. Theo ông, khu vực tốt nhất cho sự phát trién là “ving phát trién gần", là “khoang cách giữa mức độ phát trién thực tại xác định bởi khả năng giải quyết van đề độc lập và mức độ phát triển tiềm an được xác định thông qua việc giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn của người lớn hoặc các cá nhân trội hon”, Cách học dựa trên dự án được xây dựng trên cơ sở các công trình nghiên 17 cứu của các nhà tâm lý học và các nhà giáo dục học như Lev Vygotsky, Jean Piaget, Jorome ~ Brumer và John Dewey [9], [20], [14].
John Dewey cho răng học sinh có thé học cách tư duy thông qua hoạt động tư duy và tranh luận bang cách giải quyết các van dé phát sinh trong thực tiền. Quá trình này cho phép lớp học trở thành môi trường mà ở đó học sinh học bang cách tư duy về các van dé và tim cách giải quyết chúng thông qua mô hình học tập theo dự án. Cơ sở lý luận dạy học: Dạy học theo dự án đảm bảo các nguyên tắc phù hợp với năng lực và phát huy được tính tích cực của người học; khuyến khích tạo động cơ học tập, phát huy tính cộng tác trong học tập: nội dung gắn liên với thực tiễn và kết hợp lý thuyết với thực tiễn; có tính liên môn. Học sinh được tự mình thực hiện các nhiệm vụ học tập, đặc biệt phù hợp với quan điểm lý luận đạy học hiện đại là dạy học phát triển năng lực, lay người hoc làm trung tâm; nội dung day học gắn liền với thực tiến xã hội; có sự phối hợp hoạt động của giáo viên và học sinh, người học có vai trò tích cực trong việc tô chức và điều khiến; giáo viên là người tạo các tình huồng có vấn dé và giúp hoc sinh giải quyết chúng.
cũng là người tô chức, điều khién và tư vấn, hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập. Vẻ đánh giá, trọng tâm đánh giá của dạy học theo dự án không chỉ là kết quả cuối cùng mà còn là quá trình học tập, chú trọng đánh giá các năng lực giải quyết van dé và khả năng ứng dụng vào thực tiễn của học sinh [11]. Đặc điểm của đạy học theo dự án Day học theo dự án có một số đặc điểm [12]: © Định hướng thực tiền: nội dung của dự án thường xuất phát từ các tình huống, van dé trong thực tiền, tạo cơ hội cho người học vận dụng những kiến thức đã có của bản thân dé giải quyết các van dé đó. Các dự án cũng đặt ra các nhiệm vụ phù hợp với năng lực thực tế của người học, tạo động lực cho người học trong quá trình thực hiện.
© Định hướng hứng thi học tập: Người học được dé xuất hoặc lựa chọn dự án phù hợp với kha nang và sự quan tâm của mình. tạo động lực thúc day mong muốn được học tập của người học, tăng hiệu suất học tập. Đông thời cơ hội được hợp tác với các bạn trong lớp trong quá trình thực hiện dự án cũng tăng hứng thú cho người học. 18 e Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện dự an thường có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào thực tiễn.
Người học có thể được củng cổ kiến thức và mở rộng hiệu biết lý thuyết, rèn luyện khả năng vận dụng và tăng kinh nghiệm thực tiễn. e Tính tự lực cao của người học: Trong day học theo dự án, việc tích cực tham gia vào các giai đoạn của quá trình day học là rat quan trọng, điều đó đòi hỏi tỉnh thần trách nhiệm của người học. Giáo viên chủ yếu đóng vai trò tư van, hướng dân và hỗ trợ người học. Tuy nhiên mức độ tự lực phải phù hợp với năng lực và khả nang của người học và độ khó của dự án.
® Cộng tác làm việc: Cac dự án thường được thực hiện theo nhóm, các thành viên cộng tác làm việc cùng nhau sẽ có phân công nội dung, công việc cụ thê cho từng thành viên trong nhóm. Day học theo dy án không chi tạo ra tương tác tích cực giữa các thành viên trong nhóm mà còn là giữa người học với giáo viên, giữa người học với môi trường sống xung quanh, rèn luyện các kỹ năng mém. Một đặc điểm quan trọng của dạy học theo dự án là hoạt động hợp tác giữa các học sinh dé thực hiện các nhiệm vụ được giao: các học sinh phải biết lắng nghe, đặt câu hỏi, tranh luận và chia sẻ trong nhóm. Khi đó học sinh tiếp thu và hình thành trí thức một cách chủ động và mang tính bên vững [7].
© Dinh hướng sản phẩm: Sản phẩm học tập của nhóm được hình thành trong quá trình thực hiện dự án, đó có thé là các bài thuyết trình, tiêu luận, các mô hình dân dung, các dé án, sản phẩm vật chất,. Những sản phẩm của dự án có thê được công bố, giới thiệu hoặc sử dụng trong thực tiễn. © Tính phức hợp, liên môn: Nội dung của dự án có thê có sự kết hợp kiến thức của nhiều môn học nhằm giải quyết các van đề mang tính phức hợp, liên môn.