PHẦN MỞ ĐẦU PHẦN I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đất nƣớc chúng ta đang ở giai đoạn phát triển mạnh mẽ về sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, sự thách thức của quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu đòi hỏi phải có nguồn nhân lực, ngƣời lao động có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới. Ngƣời lao động phải có khả năng thích ứng, khả năng thu nhận và vận dụng linh hoạt, sáng tạo trí thức của nhân loại vào hoàn cảnh thực tại, giải quyết đƣợc những tình huống thực tế một cách hiệu quả nhất tạo ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu xã hội. Để có nguồn lực trên, Nhà nƣớc đã đặt ra yêu cầu là phải đổi mới giáo dục, trong đó là đổi mới mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục, phƣơng pháp dạy và học, đƣợc cụ thể hóa trong những văn bản nhƣ: Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy và học đã đƣợc xác định trong Nghị quyết Trung ƣơng 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ƣơng 2 khóa VIII (12-1996) và đƣợc thể chế hóa trong Luật Giáo dục sửa đổi ban hành ngày 27/6/2005, điều 5 khoản 2 đã ghi: “Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học, bồi dƣỡng năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên”.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng có chỉ thị số 15/1999/CT-BGDĐT yêu cầu các trƣờng Sƣ phạm phải “đổi mới phƣơng pháp giảng dạy và học tập trong trƣờng sƣ phạm nhằm tích cực hóa hoạt động học tập, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo và năng lực tự học, tự nghiên cứu của ngƣời học. Nhà giáo giữ vai trò chủ đạo trong việc tổ chức, điều khiển, định hƣớng quá trình dạy học, còn ngƣời học giữ vai trò chủ động trong quá trình học tập và tham gia nghiên cứu khoa học”. Giáo dục Y học là một ngành của Giáo dục học chuyên nghiên cứu các vấn đề giáo dục trong nhóm ngành khoa học sức khỏe. Nhóm ngành khoa học sức khỏe là những nghề cụ thể, có hệ thống kiến thức/ lý thuyết phức tạp, có kỹ 1 năng tay nghề rõ ràng và những yêu cầu thái độ - y đức cao cả.
Giảng dạy Y học có thể xem là một quá trình thay đổi hành vi, hành vi ngành Y bao gồm việc tăng cƣờng kiến thức để có thể quyết định công việc trong tƣơng lai, xây dựng thái độ nghề nghiệp đúng đắn thể hiện qua giao tiếp và năng lực thực hành nghề nghiệp. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế và sự đổi mới của nền giáo dục, nhu cầu của con ngƣời trong cuộc sống cũng đƣợc tăng lên. Đặc biệt là về nhu cầu đƣợc chăm sóc sức khỏe. Dân trí càng cao, yêu cầu công bằng trong chăm sóc sức khỏe càng lớn, kinh tế phát triển theo hƣớng thị trƣờng, đòi hỏi chất lƣợng dịch vụ sức khỏe cao hơn.
Đƣợc đề cập trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020, Đảng ta đã đề ra “Phát triển mạnh sự nghiệp y tế, nâng cao chất lƣợng công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.3” Trong giai đoạn 2011 – 2016, ngành y tế nƣớc ta đã xác định có 7 nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung thực hiện, đó là: “Giảm tải các bệnh viện; đổi mới cơ chế tài chính y tế công lập; thực hiện luật bảo hiểm y tế theo lộ trình bảo hiểm y tế toàn dân; tăng cƣờng mạng lƣới y tế cơ sở; tăng cƣờng nhân lực y tế; thí điểm khám chữa bệnh theo nhu cầu; nâng cao hiệu quả công tác thông tin giáo dục sức khỏe4”. Mỗi nhiệm vụ đều có ý nghĩa chiến lƣợc sâu sắc hƣớng đến việc chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày một tốt hơn, góp phần nâng cao chất lƣợng cuộc sống cho cộng đồng. Trong đó một trong những nhiệm vụ cần đƣợc quan tâm là giảm tải các bệnh viện, muốn thế phải nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc ngƣời bệnh đang điều trị tại Bệnh viện, giúp cho ngƣời bệnh sớm quay về với cuộc sống hàng ngày của họ. Ngoài các nhiệm vụ của ngành y tế cần phải tập trung thực hiện, chức năng của ngƣời điều dƣỡng ở thế kỷ XXI cũng đƣợc xem là quan trọng vì: 3.
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI. NXB chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, trg 128. Nguyễn Cƣơng (2011): Để ngành Y tế ngày một đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân. Tập san “Cây thuốc quý”.
2 “Ngƣời bệnh là mục tiêu phục vụ chính yếu của điều dƣỡng5”. Ngƣời Điều dƣỡng không chỉ chăm sóc ngƣời bệnh trong Bệnh viện mà còn chăm sóc ngƣời bệnh khi đã xuất viện, đồng thời giáo dục sức khỏe cho ngƣời bệnh và ngƣời nhà của họ, giúp họ giữ gìn sức khỏe trong mọi hoàn cảnh. Thực hành chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa là một trong những môn học thuộc phân môn Kiến thức ngành đƣợc giảng dạy trong chƣơng trình đào tạo Cử nhân Điều dƣỡng. Với đặc điểm của môn học gắn lý thuyết và thực hành, có tính phức hợp cao, rèn luyện kỹ năng thực hành trong chăm sóc ngƣời bệnh trƣớc và sau mổ.
Từ đó ngƣời học phát triển tƣ duy, sáng tạo trong việc nâng cao khả năng ứng dụng vào thực tiễn góp phần trong việc học tập suốt đời. Qua thực tế dạy và học môn Thực hành chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa còn một số bất cập nhƣ giáo viên chƣa có sự đầu tƣ đúng mức cho môn học về phƣơng pháp và ứng dụng những nội dung mang tính cập nhật. Sinh viên chƣa phát huy tính tự học, chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập. Dạy học thực hành theo học tập hoạt động có đặc điểm hƣớng vào ngƣời học, phát triển tính tự học, năng lực giải quyết vấn đề có tính phức tạp.
Với những lý do trên, ngƣời nghiên cứu chọn đề tài “Dạy học theo định hƣớng hoạt động cho môn Thực hành chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa trong đào tạo Cử nhân Điều dƣỡng tại Đại học Y Dƣợc Thành phố Hồ Chí Minh” để làm nghiên cứu. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Tổ chức dạy học thực hành theo học tập hoạt động cho môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa nhằm nâng cao năng lực thực hành nghề Điều dƣỡng của sinh viên Điều dƣỡng Đại học Y Dƣợc TP. Lê Văn Điển-Võ Minh Tuấn (2007): Chức năng của Điều dƣỡng ở thế kỷ XXI. Nâng cao chất lƣợng chăm sóc và kiến thức chuyên môn.
Sinh hoạt khoa học Điều dƣỡng lâm sàng – Điều dƣỡng Hộ sinh lần thứ XVII, trang 18. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Để đạt đƣợc các mục tiêu nghiên cứu trên ngƣời nghiên cứu cần thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau: Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học theo định hƣớng hoạt động, học tập hoạt động ° Các khái niệm cơ bản ° Cơ sở lý luận dạy học theo định hƣớng hoạt động, học tập hoạt động Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu thực trạng dạy và học môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM ° Cơ sở thực tiễn về Đại học Y Dƣợc TP.HCM ° Khảo sát và phân tích thực trạng quá trình dạy và học môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM ° Nhận xét, đánh giá, đƣa ra những ƣu khuyết điểm của thực trạng về việc dạy và học môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM Nhiệm vụ 3: Xây dựng quy trình dạy học theo học tập hoạt động cho môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM Nhiệm vụ 4: Tiến hành giảng dạy thực nghiệm theo học tập hoạt động với quy trình dạy học đã xây dựng, nhận xét đánh giá kết quả và tính khả thi của đề tài 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 4. Đối tƣợng nghiên cứu - Phƣơng pháp dạy học theo học tập hoạt động (Action Learning) cho môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa 4.
Khách thể nghiên cứu - Hoạt động dạy học môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM 4 - Giáo viên dạy môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM - Sinh viên Cử nhân Điều dƣỡng tại Đại học Y Dƣợc TP. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Nếu áp dụng việc dạy học thực hành môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa theo học tập hoạt động Thì sẽ nâng cao kết quả học tập, tính tích cực, phát triển đƣợc các năng lực chuyên môn, năng lực xã hội, năng lực hoạt động tự lực, tự giác của sinh viên, cung ứng cho xã hội nguồn cán bộ y tế có đủ năng lực về chuyên môn cũng nhƣ về y đức giúp chăm sóc tốt cho sức khoẻ nhân dân. GIỚI HẠN ĐỀ TÀI Do thời gian thực hiện đề tài có hạn nên đề tài chỉ tập trung vào xây dựng và dạy thử nghiệm 2 bài theo HTHĐ trong môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM - Kỹ thuât Chăm sóc hậu môn nhân tạo - Kỹ thuât Chăm sóc dẫn lƣu 7. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7.
Phƣơng pháp tham khảo tài liệu (nhiệm vụ 1, 3, 4) Nhằm tìm hiểu lịch sử nghiên cứu, kế thừa thành tựu của ngƣời đi trƣớc và thu thập thông tin, nguồn tài liệu chủ yếu bao gồm: - Tham khảo các văn kiện, văn bản pháp qui đổi mới phƣơng pháp dạy học - Các tạp chí, báo cáo khoa học, tài liệu lƣu trữ, sách giáo khoa, số liệu thống kê, thông tin đại chúng,. về phƣơng pháp dạy học nói chung, phƣơng pháp dạy học theo học tập hoạt động hiện nay trên thế giới và Việt nam, lý thuyết học tập, thiết kế dạy học 7. Phƣơng pháp điều tra (nhiệm vụ 2) - Thực trạng và tình hình dạy học môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP.HCM 5 - Điều tra bằng câu hỏi đối với giảng viên, sinh viên đã và đang học môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa tại Đại học Y Dƣợc TP. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm (nhiệm vụ 4) Thực nghiệm dạy học môn Thực hành Chăm sóc sức khỏe ngƣời lớn bệnh ngoại khoa theo học tập hoạt động do giáo viên Đại học Y Dƣợc TP.HCM thực hiện để kiểm chứng kết quả nghiên cứu 7.