Điều Dưỡng Cơ Bản 1: Tài Liệu Đào Tạo Chuyên Ngành

Nghề Điều dưỡng cơ bản đóng vai trò quan trọng trong hệ thống y tế. 283 trang · Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh · 2007.

• Tác giả: ThS. Trần Thị Thuận
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Mạnh Phát
• Trường học: Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Điều dưỡng
• Đề tài: Hướng Dẫn Điều Dưỡng Cơ Bản 1
• Loại tài liệu: sách
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Điều Dưỡng Cơ Bản 1 Tổng Quan Về Nghề Điều Dưỡng

Nghề Điều dưỡng cơ bản đóng vai trò quan trọng trong hệ thống y tế. Nó không chỉ liên quan đến việc chăm sóc bệnh nhân mà còn bao gồm việc giáo dục và hỗ trợ gia đình bệnh nhân. Theo tài liệu của ThS. Trần Thị Thuận, điều dưỡng viên cần có kiến thức vững vàng về quy trình chăm sóc và các kỹ năng cần thiết để thực hiện nhiệm vụ của mình. Điều này giúp đảm bảo chất lượng dịch vụ y tế và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

1.1. Khái Niệm Về Nghề Điều Dưỡng

Nghề Điều dưỡng là một lĩnh vực chuyên môn trong y tế, tập trung vào việc chăm sóc và hỗ trợ bệnh nhân. Điều dưỡng viên không chỉ thực hiện các kỹ thuật y tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn và giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân và gia đình.

1.2. Vai Trò Của Điều Dưỡng Trong Chăm Sóc Bệnh Nhân

Điều dưỡng viên là người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân, theo dõi tình trạng sức khỏe và thực hiện các quy trình y tế. Họ cũng là cầu nối giữa bác sĩ và bệnh nhân, giúp truyền đạt thông tin và hỗ trợ trong quá trình điều trị.

II. Những Thách Thức Trong Nghề Điều Dưỡng Cơ Bản

Nghề Điều dưỡng cơ bản đối mặt với nhiều thách thức, từ áp lực công việc đến sự thiếu hụt nhân lực. Theo nghiên cứu, điều dưỡng viên thường phải làm việc trong môi trường căng thẳng, với khối lượng công việc lớn và thời gian làm việc không linh hoạt. Điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý và thể chất của họ.

2.1. Áp Lực Công Việc Trong Nghề Điều Dưỡng

Điều dưỡng viên thường phải đối mặt với áp lực lớn từ việc chăm sóc nhiều bệnh nhân cùng lúc. Họ cần phải quản lý thời gian hiệu quả và đảm bảo chất lượng chăm sóc trong khi vẫn phải tuân thủ các quy định y tế.

2.2. Thiếu Hụt Nhân Lực Trong Ngành Điều Dưỡng

Sự thiếu hụt nhân lực trong ngành Điều dưỡng là một vấn đề nghiêm trọng. Nhiều bệnh viện không đủ nhân viên để đáp ứng nhu cầu chăm sóc bệnh nhân, dẫn đến tình trạng quá tải và giảm chất lượng dịch vụ.

III. Phương Pháp Chăm Sóc Bệnh Nhân Hiệu Quả

Để nâng cao chất lượng chăm sóc, các phương pháp chăm sóc bệnh nhân cần được áp dụng một cách hiệu quả. Theo tài liệu, việc sử dụng công nghệ thông tin trong chăm sóc sức khỏe có thể giúp cải thiện quy trình làm việc của điều dưỡng viên và nâng cao trải nghiệm của bệnh nhân.

3.1. Quy Trình Chăm Sóc Bệnh Nhân

Quy trình chăm sóc bệnh nhân bao gồm việc đánh giá tình trạng sức khỏe, lập kế hoạch chăm sóc, thực hiện các can thiệp y tế và theo dõi kết quả. Điều dưỡng viên cần nắm vững quy trình này để đảm bảo chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Chăm Sóc

Công nghệ thông tin có thể hỗ trợ điều dưỡng viên trong việc theo dõi tình trạng bệnh nhân, quản lý hồ sơ y tế và giao tiếp với các thành viên trong nhóm chăm sóc. Việc áp dụng công nghệ giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả công việc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Điều Dưỡng Cơ Bản

Nghề Điều dưỡng cơ bản không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn trong môi trường bệnh viện. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hành điều dưỡng đúng cách có thể cải thiện sức khỏe của bệnh nhân và giảm thiểu biến chứng trong quá trình điều trị.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chăm Sóc Bệnh Nhân

Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân được chăm sóc bởi điều dưỡng viên có trình độ chuyên môn cao thường có kết quả điều trị tốt hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo và phát triển kỹ năng cho điều dưỡng viên.

4.2. Thực Hành Điều Dưỡng Trong Các Tình Huống Khác Nhau

Điều dưỡng viên cần có khả năng ứng phó với nhiều tình huống khác nhau, từ chăm sóc bệnh nhân nội trú đến ngoại trú. Việc linh hoạt trong cách tiếp cận và chăm sóc là rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu của từng bệnh nhân.

V. Kết Luận Về Nghề Điều Dưỡng Cơ Bản

Nghề Điều dưỡng cơ bản là một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống y tế, đóng góp lớn vào việc nâng cao sức khỏe cộng đồng. Để phát triển nghề này, cần có sự đầu tư vào đào tạo và phát triển kỹ năng cho điều dưỡng viên, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

5.1. Tương Lai Của Nghề Điều Dưỡng

Nghề điều dưỡng đang ngày càng được công nhận và phát triển. Với sự tiến bộ của công nghệ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, nghề này sẽ tiếp tục phát triển và mở rộng trong tương lai.

5.2. Đề Xuất Cải Tiến Trong Ngành Điều Dưỡng

Cần có các chính sách hỗ trợ điều dưỡng viên, bao gồm cải thiện điều kiện làm việc, tăng cường đào tạo và phát triển nghề nghiệp. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Điều dưỡng cơ bản I (Mã số: Đ.01) do Thạc sĩ Trần Thị Thuận chủ biên, được Nhà xuất bản Y học xuất bản năm 2007 dưới sự chỉ đạo biên soạn của Vụ Khoa học và Đào tạo – Bộ Y tế. Tài liệu được xây dựng dựa trên khung chương trình giáo dục đại học ngành Cử nhân Điều dưỡng của Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh đã được phê duyệt, giữ vị trí là học phần chuyên môn nền tảng mở đầu trong toàn bộ tiến trình đào tạo cử nhân điều dưỡng cũng như khối ngành khoa học sức khỏe.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc hình thành hệ thống lý luận khoa học điều dưỡng và các năng lực thực hành cơ bản. Cụ thể, tài liệu trang bị cho người học nhận thức về lịch sử phát triển, quy chuẩn y đức nghề nghiệp, các mô hình học thuyết điều dưỡng quốc tế, phương pháp áp dụng quy trình điều dưỡng 5 bước, nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn và kỹ thuật can thiệp đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt thiết yếu của người bệnh.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình gồm 4 chương với 34 bài học (dung lượng 283 trang), triển khai tuần tự từ nhận thức lý luận nghề nghiệp, phương pháp luận thực hành, khoa học vô khuẩn đến các kỹ thuật chăm sóc cụ thể tại giường bệnh. Điểm đặc sắc của tài liệu là việc tuân thủ cấu trúc chuẩn mực của sách giáo khoa y tế, đối chiếu nội dung với tài liệu điều dưỡng của các quốc gia phát triển nhưng được hiệu chỉnh sát với thực tiễn hệ thống tổ chức y tế và lâm sàng tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

• Chương I – Những vấn đề cơ bản của nghề nghiệp điều dưỡng (Bài 1 đến Bài 5): Trình bày lịch sử ngành điều dưỡng thế giới và Việt Nam qua các thời kỳ; phân tích 12 điều Y đức và phẩm chất cá nhân, nghĩa vụ nghề nghiệp; cập nhật xu hướng phát triển ngành đến năm 2010 và tầm nhìn 2020; hệ thống hóa các học thuyết điều dưỡng cơ bản; phân tích tác động đa chiều của môi trường và gia đình đối với sức khỏe con người.
• Chương II – Phát triển thực hành điều dưỡng (Bài 6 đến Bài 10): Tập trung vào phương pháp luận thực hành lâm sàng thông qua quy trình điều dưỡng 5 bước; kỹ thuật thăm khám thể chất toàn diện; các nguyên lý vô khuẩn y tế; phương pháp lập, quản lý và ghi chép hồ sơ bệnh án; quy trình hành chính chuyên môn khi tiếp nhận người bệnh vào viện, chuyển viện và xuất viện.
• Chương III – Khoa học cơ bản của điều dưỡng (Bài 11 đến Bài 17): Cung cấp cơ sở khoa học về phòng chống nhiễm khuẩn bệnh viện; các kỹ thuật thao tác chuẩn bao gồm rửa tay thường quy và ngoại khoa, mang và tháo găng tay vô khuẩn; quy trình tẩy uế, lau chùi, chuẩn bị dụng cụ tiệt khuẩn; kỹ thuật theo dõi và đánh giá các chức năng sinh lý cơ bản (mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở).
• Chương IV – Nhu cầu cơ bản của người bệnh (Bài 18 đến Bài 34): Đi sâu vào hệ thống kỹ thuật phục vụ nhu cầu vệ sinh và thể chất hàng ngày của người bệnh tại cơ sở điều trị, bao gồm: quản lý giấc ngủ và nghỉ ngơi; kỹ thuật tắm, gội đầu, chăm sóc răng miệng tại giường; kỹ thuật nhận định và chăm sóc phòng ngừa loét tì đè; các quy trình trải giường bệnh (giường đợi, giường có người bệnh nằm, giường sau phẫu thuật); hướng dẫn các tư thế nghỉ ngơi, trị liệu, tư thế khám bệnh; kỹ thuật giúp người bệnh ngồi dậy, rời giường và di chuyển an toàn bằng cáng, xe lăn.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập nền tảng lý thuyết thông qua việc phân tích và tích hợp các học thuyết điều dưỡng kinh điển:

• Học thuyết Môi trường của Florence Nightingale: Sử dụng các yếu tố môi trường (thông khí, ánh sáng, nhiệt độ, vệ sinh, dinh dưỡng, kiểm soát tiếng ồn) làm phương tiện hỗ trợ quá trình hồi phục của cơ thể.
• Học thuyết Quan hệ tương tác của Hildegard Peplau (1952): Xác định tiến trình quan hệ cá nhân giữa người điều dưỡng và người bệnh qua 3 giai đoạn (định hướng, giải thích, cam kết thực hiện).
• Học thuyết 14 Nhu cầu cơ bản của Virginia Henderson (1966): Xác định vai trò hỗ trợ của điều dưỡng nhằm giúp người bệnh đạt được tính độc lập sớm nhất trong việc đáp ứng 14 nhu cầu thể chất và tinh thần.
• Học thuyết Khiếm khuyết tự chăm sóc của Dorothea Orem (1971): Phân loại 3 mức độ hỗ trợ điều dưỡng (phụ thuộc hoàn toàn, phụ thuộc một phần, hỗ trợ giáo dục/tự chăm sóc).
• Học thuyết Hệ thống của Betty Neuman (1972): Tiếp cận chăm sóc toàn diện nhằm giảm thiểu các yếu tố gây stress thông qua 3 cấp độ phòng ngừa (cấp I: ban đầu; cấp II: khi xuất hiện triệu chứng; cấp III: phục hồi và ngăn ngừa di chứng).
• Các mô hình học thuyết khác: Thuyết 21 vấn đề điều dưỡng của Abdellah (1960), Thuyết khoa học nhân văn của Rogers (1970), Thuyết giao tiếp của King (1971), Thuyết chăm sóc đa văn hóa của Leininger (1978), Mô hình thích nghi của Roy (1979), Thuyết khoa học chăm sóc của Watson (1979), Thuyết ứng phó bệnh tật của Benner và Wrubel (1989), cùng Thang phân cấp 5 bậc nhu cầu của Abraham Maslow.

Bên cạnh đó, giáo trình xác lập khung nguyên tắc vận hành nghề nghiệp dựa trên 12 điều Quy định về Y đức của Bộ Y tế, các tiêu chuẩn thực hành điều dưỡng của Hội Điều dưỡng Canada (4 tiêu chuẩn) và bộ Tiêu chuẩn thực hành điều dưỡng lâm sàng của Hiệp hội Điều dưỡng Hoa Kỳ (ANA) gồm các tiêu chuẩn chăm sóc và tiêu chuẩn hành nghề.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  HỌC THUYẾT & NGUYÊN LÝ NỀN TẢNG                        |
|  - Thuyết Môi trường (Nightingale)       - Thuyết 14 Nhu cầu (Henderson)|
|  - Thuyết Tự chăm sóc (Orem)             - Thuyết Hệ thống (Neuman)     |
|  - Thang nhu cầu Maslow                  - Quy định 12 điều Y đức       |
+------------------------------------+------------------------------------+
                                     |
                                     v
+------------------------------------+------------------------------------+
|                   QUY TRÌNH ĐIỀU DƯỠNG 5 BƯỚC                           |
|      Nhận định -> Chẩn đoán -> Lập kế hoạch -> Thực hiện -> Lượng giá   |
+------------------------------------+------------------------------------+
                                     |
                                     v
+------------------------------------+------------------------------------+
|                  KỸ NĂNG THỰC HÀNH LÂM SÀNG CƠ BẢN                      |
|  - Kiểm soát nhiễm khuẩn, vô khuẩn       - Kỹ thuật vệ sinh tại giường  |
|  - Theo dõi chức năng sinh lý            - Phòng chống loét tì đè       |
|  - Kỹ thuật trải giường bệnh             - Tư thế khám, trị liệu        |
+-------------------------------------------------------------------------+

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật thao tác: Thực hiện thuần thục các quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn (rửa tay vô khuẩn, mặc/tháo găng tay, xử lý dụng cụ y tế); đo đạc và ghi nhận chính xác 4 chỉ số sinh tồn; thực hiện kỹ thuật chăm sóc vệ sinh toàn thân cho người bệnh hạn chế vận động; áp dụng các kỹ thuật định vị tư thế và chuyển dịch an toàn.
• Kỹ năng tư duy phân tích: Năng lực thu thập thông tin người bệnh có hệ thống; phân tích dữ liệu lâm sàng để đưa ra chẩn đoán điều dưỡng độc lập; xây dựng và lượng giá kế hoạch chăm sóc theo tiến trình điều trị.
• Kỹ năng giao tiếp và giáo dục sức khỏe: Ứng dụng kỹ năng giao tiếp trị liệu trong tiếp xúc người bệnh và thân nhân; tư vấn và hướng dẫn người bệnh phương pháp tự chăm sóc khi xuất viện; phối hợp công tác liên ngành trong nhóm chăm sóc sức khỏe.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Điều dưỡng cơ bản I được xây dựng theo phương pháp tiếp cận sư phạm định hướng năng lực (competency-based learning), kết hợp giữa tiếp thu lý luận khoa học hành vi và rèn luyện kỹ năng thao tác chuẩn hóa:

• Thiết kế cấu trúc sư phạm: Mỗi bài học đều mở đầu bằng các mục tiêu học tập cụ thể, đo lường được về mặt kiến thức, thái độ và kỹ năng. Nội dung bài giảng phân định rõ giữa cơ sở lý thuyết, nguyên tắc an toàn và các bước tiến hành kỹ thuật.
• Hệ thống lượng giá đa dạng: Cuối mỗi bài giảng đều tích hợp bộ câu hỏi lượng giá bao gồm 3 hình thức: câu hỏi trả lời ngắn (yêu cầu tái hiện định nghĩa, mốc lịch sử, nguyên tắc y đức), câu hỏi trắc nghiệm Đúng/Sai, và câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn (Multiple Choice Questions) có kèm đáp án chuẩn nhằm phục vụ việc kiểm tra kiến thức tức thời.
• Phương pháp rèn luyện thực hành: Giáo trình đóng vai trò là tài liệu chuẩn để đối chiếu trong quá trình học tập tại phòng thực hành tiền lâm sàng (Skillslab). Người học quan sát giảng viên thao tác mẫu, phân tích bảng kiểm quy trình, thực hành mô phỏng trên mô hình trước khi tiếp cận người bệnh tại các khoa lâm sàng.
• Định hướng tự học: Người học sử dụng các bảng tóm lược học thuyết (như bảng so sánh học thuyết Nightingale, Peplau, Henderson, Orem, Neuman) để tổng hợp kiến thức; tự lập các biểu mẫu kế hoạch chăm sóc (KHCS) theo 5 bước đối với từng tình huống bệnh lý giả định và tự kiểm tra bằng hệ thống câu hỏi lượng giá có sẵn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn hóa cấp Bộ: Đây là giáo trình chuẩn do Hội đồng chuyên môn thẩm định sách và tài liệu dạy – học chuyên ngành Cử nhân Điều dưỡng của Bộ Y tế nghiệm thu năm 2007, làm căn cứ đào tạo thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
• Hội nhập chuẩn mực quốc tế: Giáo trình cập nhật cấu trúc phân nhóm nội dung theo chương trình đào tạo điều dưỡng của các nước phát triển, đồng thời tiếp thu tài liệu chuyên môn từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức SIDA Thụy Điển, Hội Điều dưỡng Canada và Hội Điều dưỡng Hoa Kỳ (ANA).
• Chuyển đổi nhận thức về vai trò nghề nghiệp: Tài liệu khẳng định điều dưỡng là một ngành nghề chuyên môn độc lập, chuyển dịch từ vị trí "thực hiện y lệnh thụ động" sang người chủ động thực hiện "Quy trình điều dưỡng", có năng lực chẩn đoán điều dưỡng và đưa ra các can thiệp độc lập.
• Tích hợp số liệu thực tiễn và định hướng chiến lược: Sách cung cấp bức tranh tổng thể về thực trạng nhân lực điều dưỡng Việt Nam (số liệu thống kê năm 2005: 23,93% sơ học, 74,04% trung học - cao đẳng, 2,02% đại học), chỉ ra 6 bất cập mang tính hệ thống, đồng thời vạch rõ các mục tiêu chuẩn hóa đào tạo đến năm 2010 và tầm nhìn 2020.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học và cao đẳng: Sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai chuyên ngành Cử nhân Điều dưỡng hệ chính quy hoặc vừa làm vừa học; học viên các trường Cao đẳng Y tế đang chuẩn hóa trình độ; sinh viên ngành Bác sĩ đa khoa cần học phần Điều dưỡng cơ sở để hiểu quy trình phối hợp lâm sàng.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành hoặc học song song các học phần khoa học cơ bản và y cơ sở như: Giải phẫu học, Sinh lý học, Vi sinh vật học - Ký sinh trùng, Tâm lý y học và Đạo đức sinh học.
• Giảng viên y tế: Giảng viên các bộ môn Điều dưỡng tại các trường Đại học, Cao đẳng Y Dược sử dụng sách làm tài liệu giảng dạy lý thuyết, biên soạn giáo án lâm sàng và xây dựng bảng kiểm lượng giá kỹ năng thực hành.
• Cán bộ y tế lâm sàng: Điều dưỡng viên, điều dưỡng trưởng khoa, điều dưỡng trưởng bệnh viện tại các cơ sở khám chữa bệnh sử dụng làm tài liệu tra cứu các quy trình kỹ thuật vô khuẩn, chăm sóc người bệnh tại giường và xây dựng tiêu chuẩn quản lý chất lượng chăm sóc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với những đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên theo học chương trình Cử nhân Điều dưỡng, sinh viên Cao đẳng Điều dưỡng, sinh viên Y khoa tham khảo học phần Điều dưỡng cơ bản, cùng đội ngũ điều dưỡng viên lâm sàng cần tra cứu chuẩn hóa kỹ thuật chăm sóc.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Học viên cần có kiến thức cơ bản về Giải phẫu - Sinh lý người (để nhận định chức năng cơ thể), Vi sinh học (để hiểu nguyên tắc vô khuẩn, kiểm soát nhiễm khuẩn) và các nguyên lý cơ bản về y đức học.

3. Điểm khác biệt giữa giáo trình này với các tài liệu kỹ thuật y tá sơ cấp trước đây là gì?

Giáo trình chuyển giao phương pháp luận từ việc "học nghề cầm tay chỉ việc" thụ động sang việc áp dụng các học thuyết khoa học điều dưỡng, hệ thống hóa quy trình điều dưỡng 5 bước và các chuẩn mực đạo đức, pháp lý có tính tự chủ cao.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất?

Người học nên kết hợp học lý thuyết học thuyết tại Chương I và II với việc tự trả lời hệ thống câu hỏi lượng giá cuối bài; vẽ sơ đồ tư duy cho 5 bước quy trình điều dưỡng; đối chiếu quy trình kỹ thuật tại Chương III và IV với các bảng kiểm kỹ năng trong phòng thực hành tiền lâm sàng.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ hoặc phần tiếp theo nào?

Giáo trình Điều dưỡng cơ bản I gồm 4 chương đầu. Tập tiếp theo là cuốn Điều dưỡng cơ bản II gồm 3 chương (Chương V, VI, VII) đi sâu vào các kỹ thuật chăm sóc can thiệp điều trị như: chăm sóc tiêu hóa - bài tiết, chăm sóc vết thương - băng bó và kỹ thuật sử dụng thuốc an toàn cho người bệnh.

---

Kết luận

Giáo trình Điều dưỡng cơ bản I là tài liệu dạy - học chuẩn mực cấp Bộ, xác lập toàn diện nền tảng lý thuyết khoa học, đạo đức nghề nghiệp và hệ thống kỹ năng thực hành chăm sóc người bệnh căn bản. Tiến trình tiếp cận học tập hợp lý bắt đầu từ việc nắm vững lý luận nghề nghiệp và y đức (Chương I), làm chủ phương pháp luận quy trình điều dưỡng (Chương II), vận dụng khoa học vô khuẩn và theo dõi sinh hiệu (Chương III), sau đó hoàn thiện các kỹ thuật chăm sóc đáp ứng nhu cầu thể chất của người bệnh (Chương IV). Để hoàn thiện toàn bộ khối kiến thức điều dưỡng đại cương, người học cần tiếp tục nghiên cứu giáo trình Điều dưỡng cơ bản II trước khi bước vào các học phần điều dưỡng chuyên khoa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé Y TÕ §IÒU D¦ìNG C¥ B¶N I S¸ch ®µo t¹o cö nh©n ®iÒu d−ìng M· sè: §.01 Chñ biªn: ThS. TrÇn ThÞ ThuËn nhµ xuÊt b¶n y häc Hµ néi - 2007 1 ChØ ®¹o biªn so¹n: Vô Khoa häc vµ §µo t¹o, Bé Y tÕ Chñ biªn: ThS. TrÇn ThÞ ThuËn Nh÷ng ng−êi biªn so¹n: ThS. TrÇn ThÞ ThuËn ThS.

§oµn ThÞ Anh Lª CN§D. Ph¹m ThÞ YÕn ThS. NguyÔn ThÞ S−¬ng ThS. L−¬ng V¨n Hoan CN§D.

TrÇn ThÞ Sanh CN§D. Huúnh Tr−¬ng LÖ Hång Tham gia tæ chøc b¶n th¶o: ThS. PhÝ V¨n Th©m TS. NguyÔn M¹nh Pha ThS.

Lª ThÞ B×nh © B¶n quyÒn thuéc Bé Y tÕ (Vô Khoa häc vµ §µo t¹o) 2 LêI GIíI THIÖU Thùc hiÖn mét sè ®iÒu cña LuËt Gi¸o dôc, Bé Gi¸o dôc & §µo t¹o vµ Bé Y tÕ ®· ban hµnh ch−¬ng tr×nh khung ®µo t¹o Cö nh©n ®iÒu d−ìng. Bé Y tÕ tæ chøc biªn so¹n tµi liÖu d¹y – häc c¸c m«n häc chuyªn m«n, c¬ b¶n chuyªn ngµnh theo ch−¬ng tr×nh trªn nh»m tõng b−íc x©y dùng bé tµi liÖu d¹y – häc chuÈn vÒ chuyªn m«n ®Ó ®¶m b¶o chÊt l−îng ®µo t¹o nh©n lùc y tÕ. S¸ch “§iÒu d−ìng c¬ b¶n I” ®−îc biªn so¹n dùa trªn ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc ®¹i häc cña §¹i häc Y D−îc TP. Hå ChÝ Minh trªn c¬ së ch−¬ng tr×nh khung ®· ®−îc phª duyÖt.

S¸ch ®−îc biªn so¹n víi ph−¬ng ch©m: kiÕn thøc c¬ b¶n, hÖ thèng; néi dung chÝnh x¸c, khoa häc, cËp nhËt c¸c tiÕn bé khoa häc, kü thuËt hiÖn ®¹i vµ thùc tiÔn ViÖt Nam. S¸ch “§iÒu d−ìng c¬ b¶n I” ®· ®−îc biªn so¹n bëi c¸c nhµ gi¸o giµu kinh nghiÖm vµ t©m huyÕt cña bé m«n §iÒu d−ìng, §¹i häc Y D−îc thµnh phè Hå ChÝ Minh. S¸ch “§iÒu d−ìng c¬ b¶n I” ®· ®−îc héi ®ång chuyªn m«n thÈm ®Þnh s¸ch vµ tµi liÖu d¹y – häc chuyªn ngµnh Cö nh©n §iÒu d−ìng cña Bé Y tÕ thÈm ®Þnh vµo n¨m 2007. Bé Y tÕ ban hµnh lµ tµi liÖu d¹y – häc ®¹t chuÈn chuyªn m«n cña ngµnh y tÕ trong giai ®o¹n hiÖn nay.

Trong qu¸ tr×nh sö dông s¸ch ph¶i ®−îc chØnh lý, bæ sung vµ cËp nhËt. Bé Y tÕ xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c Nhµ gi¸o, c¸c chuyªn gia cña §¹i häc Y D−îc TP Hå ChÝ Minh ®· dµnh nhiÒu c«ng søc hoµn thµnh cuèn s¸ch. Lª ThÞ B×nh, ThS. Ph¹m §øc Môc ®· ®äc vµ ph¶n biÖn cho cuèn s¸ch sím hoµn thµnh kÞp thêi phôc vô cho c«ng t¸c ®µo t¹o nh©n lùc ngµnh y tÕ.

V× lµ lÇn ®Çu xuÊt b¶n, chóng t«i mong nh©n ®−îc ý kiÕn ®ãng gãp cña ®ång nghiÖp, c¸c b¹n sinh viªn vµ c¸c ®éc gi¶ ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau ®−îc hoµn thiÖn h¬n. 3 4 LêI nãi ®Çu §iÒu d−ìng c¬ b¶n gåm nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng c¬ b¶n lµ nÒn t¶ng liªn quan ®Õn c¸c qu¸ tr×nh ch¨m sãc ng−êi bÖnh còng nh− ng−êi khoÎ m¹nh vµ øng dông, ph¸t triÓn trong viÖc ch¨m sãc ®iÒu d−ìng chuyªn biÖt nh− ch¨m sãc néi khoa, ch¨m sãc ngo¹i khoa, ch¨m sãc nhi khoa. Tµi liÖu nµy ®−îc biªn so¹n gåm c¸c chñ ®Ò néi dung b¸m s¸t môc tiªu m«n ®iÒu d−ìng c¬ b¶n cña ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o Cö nh©n ®iÒu d−ìng do Bé Y tÕ vµ Bé Gi¸o dôc ®µo t¹o ban hµnh, s¸ch ®−îc ph©n lµm 2 quyÓn ®iÒu d−ìng c¬ b¶n I gåm 4 ch−¬ng vµ ®iÒu d−ìng c¬ b¶n II gåm 3 ch−¬ng: Ch−¬ng I nªu c¸c vÊn ®Ò c¬ së chung vÒ nghÒ nghiÖp cña ®iÒu d−ìng Ch−¬ng II gåm nh÷ng néi dung ®Ó ph¸t triÓn thùc hµnh ®iÒu d−ìng Ch−¬ng III nªu c¸c vÊn ®Ò khoa häc c¬ b¶n liªn quan trong thùc hµnh iÒu d−ìng Ch−¬ng IV gåm nh÷ng vÊn ®Ò cÇn ®¸p øng nhu cÇu c¬ b¶n trong sinh ho¹t h»ng ngµy cña con ng−êi, ®Æc biÖt lµ viÖc ch¨m sãc vÖ sinh t¹i gi−êng cho ng−êi bÖnh Ch−¬ng V, VI, VII bao gåm nh÷ng kiÕn thøc vµ kü n¨ng c¬ b¶n nh»m phôc vô cho viÖc ch¨m sãc ®iÒu trÞ ®iÒu d−ìng nh− ch¨m sãc tiªu ho¸ vµ bµi tiÕt ch¨m sãc vÕt th−¬ng, b¨ng bã vµ viÖc dïng thuèc cho ng−êi bÖnh. Víi c¸ch tr×nh bµy tu©n thñ theo yªu cÇu chung cña Bé Y tÕ vÒ s¸ch gi¸o khoa, viÖc ph©n nhãm néi dung dùa theo c¸c tµi liÖu ®iÒu d−ìng c¬ b¶n hiÖn hµnh cña c¸c n−íc ph¸t triÓn.

Tµi liÖu ®−îc biªn so¹n do nhãm gi¶ng viªn Bé m«n ®iÒu d−ìng, Khoa §iÒu d−ìng Kü thuËt y häc, §¹i häc Y D−îc thµnh phè Hå ChÝ Minh. S¸ch dïng lµm tµi liÖu cho sinh viªn cö nh©n ®iÒu d−ìng vµ c¸c sinh viªn Y häc cÇn tham kh¶o m«n ®iÒu d−ìng c¬ së. Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n, mÆc dÇu víi nhiÒu cè g¾ng nh−ng ch¾c ch¾n sÏ kh«ng tr¸nh khái c¸c thiÕu sãt, chóng t«i mong muèn nhËn ®−îc sù ®ãng gãp cña quý ®ång nghiÖp vµ quý b¹n ®äc. §iÒu d−ìng TrÇn ThÞ ThuËn Tr−ëng Bé m«n §iÒu d−ìng §¹i häc Y D−îc TP Hå ChÝ Minh 5 6 Môc lôc Trang Ch−¬ng I.

Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña nghÒ nghiÖp ®iÒu d−ìng 9 Bµi 1. LÞch sö ngµnh ®iÒu d−ìng 9 Bµi 2. Y ®øc vµ nghÜa vô nghÒ nghiÖp cña ng−êi ®iÒu d−ìng 18 Bµi 3. Xu h−íng ph¸t triÓn ngµnh ®iÒu d−ìng ViÖt Nam 26 Bµi 4.

Häc thuyÕt c¬ b¶n thùc hµnh ®iÒu d−ìng 33 Bµi 5. Sù ¶nh h−ëng cña m«i tr−êng, gia ®×nh ®Õn søc kháe 45 Ch−¬ng II. Ph¸t triÓn thùc hµnh ®iÒu d−ìng 54 Bµi 6. Quy tr×nh ®iÒu d−ìng 54 Bµi 7.

Th¨m kh¸m thÓ chÊt 63 Bµi 8. V« khuÈn vµ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan 84 Bµi 9. Hå s¬ ng−êi bÖnh vµ c¸ch ghi chÐp 94 Bµi 10. TiÕp nhËn ng−êi bÖnh vµo viÖn chuyÓn bÖnh - xuÊt viÖn 101 Ch−¬ng III.

Khoa häc c¬ b¶n cña ®iÒu d−ìng 108 Bµi 11. Chèng nhiÔm khuÈn bÖnh viÖn 108 Bµi 12. Kü thuËt röa tay 127 Bµi 14. Kü thuËt mang vµ th¸o g¨ng tay v« khuÈn 133 Bµi 15.

TÈy uÕ vµ b¶o qu¶n dông cô trong buång bÖnh hµng ngµy 137 Bµi 16. C¸ch röa, lau chïi vµ chuÈn bÞ dông cô ®Ó tiÖt khuÈn 140 Bµi 17. Theo dâi chøc n¨ng sinh lý 144 Ch−¬ng IV. Nhu cÇu c¬ b¶n cña ng−êi bÖnh 182 Bµi 18.

Nhu cÇu c¬ b¶n cña con ng−êi vµ sù liªn quan víi ®iÒu 182 d−ìng Bµi 19. Qu¶n lý giÊc ngñ vµ nghØ ng¬i 191 Bµi 20. Kü thuËt t¾m bÖnh t¹i gi−êng 216 Bµi 22. Kü thuËt géi tãc t¹i gi−êng 220 Bµi 23.

Kü thuËt s¨n sãc r¨ng miÖng 224 Bµi 24. Ch¨m sãc ngõa loÐt 233 7 Bµi 25. Kü thuËt ch¨m sãc ngõa loÐt t× 240 Bµi 26. Kü thuËt röa gi−êng sau khi ng−êi bÖnh ra vÒ 245 Bµi 27.

Kü thuËt tr¶i gi−êng ®îi ng−êi bÖnh 248 Bµi 28. Kü thuËt thay v¶i tr¶i gi−êng cã ng−êi bÖnh n»m 251 Bµi 29. Kü thuËt chuÈn bÞ gi−êng ®îi ng−êi bÖnh sau gi¶i phÉu 255 Bµi 30. C¸c t− thÕ nghØ ng¬i vµ trÞ liÖu th«ng th−êng 264 Bµi 32.

C¸c t− thÕ ®Ó kh¸m bÖnh 271 Bµi 33. C¸ch gióp ng−êi bÖnh ngåi dËy vµ ra khái gi−êng lÇn ®Çu 276 Bµi 34. C¸ch di chuyÓn ng−êi bÖnh tõ gi−êng qua c¸ng xe l¨n 279 Tµi liÖu tham kh¶o 283 8 Ch−¬ng I Bµi 1 LÞCH Sö NGµNH §IÒU D¦ìNG Môc tiªu 1. M« t¶ c¸c giai ®o¹n cña lÞch sö ®iÒu d−ìng thÕ giíi vµ cña ngµnh §iÒu d−ìng ViÖt Nam.

NhËn thøc râ tr¸ch nhiÖm cu¶ ®iÒu d−ìng ®Ó phÊn ®Êu cho sù nghiÖp §iÒu d−ìng ViÖt Nam. S¬ l−îc vÒ lÞch sö ngµnh ®iÒu d−ìng thÕ giíi ViÖc ch¨m sãc, nu«i d−ìng b¾t ®Çu tõ nh÷ng bµ mÑ. Bµ mÑ lµ ng−êi ®Çu tiªn ch¨m sãc, b¶o vÖ ®øa con tõ lóc bÐ lät lßng vµ viÖc ®ã ®−îc duy tr× cho tíi ngµy nay. MÆt kh¸c, tõ thêi xa x−a, do kÐm hiÓu biÕt, con ng−êi tin vµo thÇn linh vµ cho r»ng “thÇn linh lµ ®Êng siªu nhiªn cã quyÒn uy”, “th−îng ®Õ ban sù sèng cho mu«n loµi.

Khi cã bÖnh hä mêi ph¸p s− ®Õn, võa ®iÒu trÞ, võa cÇu kinh, sî h·i vµ tuyÖt väng van xin thÇn linh tha m¹ng sèng cho bÖnh nh©n. Khi cã ng−êi chÕt, hä cho r»ng ®ã lµ t¹i sè, t¹i trêi, t¹i thÇn linh kh«ng cho sèng. C¸c gi¸o ®−êng, nhµ thê ®−îc x©y dùng ®Ó thê thÇn th¸nh vµ dÇn dÇn trë thµnh nh÷ng trung t©m ch¨m sãc vµ ®iÒu trÞ bÖnh nh©n. T¹i ®©y cã c¸c ph¸p s− trÞ bÖnh vµ c¸c tÝn n÷ võa gióp lÔ, võa phô ch¨m sãc bÖnh nh©n.

Tõ ®ã h×nh thµnh mèi liªn kÕt y khoa, ®iÒu d−ìng vµ t«n gi¸o. N¨m 60, bµ Phoebe (Hy L¹p) ®· ®Õn tõng gia ®×nh cã ng−êi èm ®au ®Ó ch¨m sãc. Bµ ®−îc ng−ìng mé vµ suy t«n lµ ng−êi n÷ ®iÒu d−ìng t¹i gia ®Çu tiªn cña thÕ giíi. ThÕ kû thø 4, bµ Fabiola (La M·) ®· tù nguyÖn biÕn c¨n nhµ sang träng cña m×nh thµnh bÖnh viÖn, ®ãn nh÷ng ng−êi nghÌo khæ ®au èm vÒ ®Ó tù bµ ch¨m sãc nu«i d−ìng.

Thêi kú viÔn chinh ë ch©u ¢u, bÖnh viÖn ®−îc x©y dùng ®Ó ch¨m sãc sè l−îng lín nh÷ng ng−êi hµnh h−¬ng bÞ ®au èm. C¶ nam vµ n÷ ®Òu thùc hiÖn viÖc 9 ch¨m sãc søc khoÎ cho tÊt c¶ mäi ng−êi. NghÒ ®iÒu d−ìng b¾t ®Çu trë thµnh nghÒ ®−îc coi träng. §Õn thÕ kû thø 16, chÕ ®é nhµ tu ë Anh vµ ch©u ¢u bÞ b·i bá.

C¸c tæ chøc t«n gi¸o bÞ gi¶i t¸n, dÉn ®Õn sù thiÕu hôt trÇm träng ng−êi ch¨m sãc bÖnh nh©n. Nh÷ng ng−êi phô n÷ ph¹m téi, bÞ giam gi÷ ®−îc tuyÓn chän lµm ®iÒu d−ìng thay v× thùc hiÖn ¸n tï, cßn nh÷ng ng−êi phô n÷ kh¸c chØ ch¨m sãc gia ®×nh m×nh th«i. Bèi c¶nh nµy t¹o ra nh÷ng quan niÖm lÖch l¹c cña x· héi ®èi víi ®iÒu d−ìng. Gi÷a thÕ kû thø 18 ®Çu thÕ kû thø 19, viÖc c¶i c¸ch x· héi ®· thay ®æi vai trß ng−êi ®iÒu d−ìng.

Vai trß cña ng−êi phô n÷ trong x· héi nãi chung còng ®−îc c¶i thiÖn. Trong thêi kú nµy, mét phô n÷ ng−êi Anh ®· ®−îc thÕ giíi t«n kÝnh vµ suy t«n lµ ng−êi s¸ng lËp ra ngµnh ®iÒu d−ìng, ®ã lµ bµ Florence Nightingale (1820 - 1910). Bµ sinh ra trong mét gia ®×nh giµu cã ë Anh nªn ®−îc gi¸o dôc chu ®¸o. Bµ biÕt nhiÒu ngo¹i ng÷, ®äc nhiÒu s¸ch triÕt häc, t«n gi¸o, chÝnh trÞ.

Ngay tõ nhá, bµ ®· thÓ hiÖn thiªn tÝnh vµ hoµi b·o ®−îc gióp ®ì ng−êi nghÌo khæ. Bµ ®· v−ît qua sù ph¶n kh¸ng cña gia ®×nh ®Ó vµo häc vµ lµm viÖc t¹i bÖnh viÖn Kaiserswerth (§øc) n¨m 1847. Sau ®ã bµ häc thªm ë Paris (Ph¸p) vµo n¨m 1853. Nh÷ng n¨m 1854-1855, chiÕn tranh Crimea næ ra, bµ cïng 38 phô n÷ Anh kh¸c ®−îc ph¸i sang Thæ NhÜ Kú ®Ó phôc vô c¸c th−¬ng binh cña qu©n ®éi Hoµng gia Anh.

T¹i ®©y bµ ®· ®−a ra lý thuyÕt vÒ khoa häc vÖ sinh trong c¸c c¬ së y tÕ vµ sau hai n¨m bµ ®· lµm gi¶m tû lÖ chÕt cña th−¬ng binh do nhiÔm trïng tõ 42% xuèng cßn 2%.